Begroting 2024 - 2027

De loonstijgingen liggen momenteel rond de 8-10%. Voor de gesubsidieerde instellingen is het niet of nauwelijks mogelijk om te bezuinigen op loon- of overige kosten. De relatieve teruggang in subsidie zal leiden tot een vermindering in het programma van deze instellingen. Waar nodig zal de raad een voorstel krijgen met de te maken keuzes. Arbeidsmarkt: De arbeidsmarktontwikkelingen hebben grote invloed op het sociaal domein. De verhoging van de cao’s, als gevolg van de inflatie, zorgen voor hogere salarissen van het personeel en daarmee voor hogere tarieven van aanbieders. Personeelstekorten leiden in vele branches tot maatregelen. In het sociaal domein leidt het tot wachtlijsten en wachttijden. De krapte op de arbeidsmarkt doet zich voor bij zowel de publieke als de private sector en wordt gezien als voorlopig blijvend. Verscherpte tweedeling Er vindt steeds meer een tweedeling plaats in de samenleving, wel langs verschillende scheidslijnen, zoals theoretisch- en praktisch opgeleiden, huizenbezitters en huurders. We hebben het dan over jongeren of ouderen in heel kwetsbare posities, mensen in financieel kwetsbare situaties, mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, multi-probleem huishoudens, laaggeletterden/digibeten, statushouders en kwetsbare buurten of straten waar veel problemen samen komen (lage inkomens, GGZ- en/of LVB-problematiek).

De inflatie en de stijgende energieprijzen hebben op deze groepen een flinke impact. Het Rijk heeft hier een ondersteuningspakket voor ingesteld (per 1 januari 2023). De termijn van besteding en uitvoering voor deze middelen is verlengd naar 31 december 2025.

- 66 -

Wonen en zorg Inwoners in kwetsbare situatie Al enige jaren wordt gesignaleerd hoe het tekort aan geschikte woningen een sta in de weg vormt voor het oplossen van sociale problematiek. De uitstroom uit Beschermd Wonen stagneert (onnodig beroep op zorg), en economisch daklozen kunnen hun situatie niet verbeteren zolang zij niet over geschikte woonruimte beschikken. Ouderen. Over twintig jaar zijn er naar schatting bijna twee keer zoveel 75+ ers als nu. Daarnaast stijgt de gemiddelde leeftijd van ouderen en blijven zij steeds langer, al dan niet alleenstaand, zelfstandig wonen. Dit betekent aanpassing en uitbreiding van de bestaande woningvoorraad aangevuld met een aangepaste infrastructuur voor passende zorg, afgestemd op de vraag van de toekomst. Jongeren. Het gebrek aan passende, betaalbare woonruimte op de huidige, oververhitte woningmarkt belemmert met name jongeren in hun verzelfstandiging. Hierdoor doen zich in kwetsbare huishoudens tevens veel problemen voor die alleen echt opgelost kunnen worden door voldoende geschikte woonruimte. AZC ●

Op gebied van asiel zien we een continue druk op gemeenten. De oorlog in Oekraïne lijkt nog niet ten einde waardoor de opvang van Oekraïense vluchtelingen langer noodzakelijk zal zijn. Met de val van het kabinet is de komst van de spreidingswet onzeker maar ook de opvangproblemen voor reguliere asielzoekers zullen de komende jaren druk leggen op gemeenten. Er zal op korte termijn gestart worden met het onderzoek naar een nieuwe locatie voor de opvang van asielzoekers vanaf 2026.

Verbonden partijen Meerinzicht Sociaal Domein Inclusief Groep Beleidskaders ● Beleidsnota bestaanszekerheid en schulddienstverlening 2021-2024 ● Beleidsregels wet Inburgering (2021) ● Bestuursovereenkomst inzake de vestiging van een opvangcentrum voor asielzoekers (2021-2026). ● Deelverordening Eenmalige activiteitensubsidies welzijn, cultuur, sport en zorg (2014) ● Inkoopstrategie jeugdhulp 2022 Noord Veluwe ● Integraal lokaal Uitvoeringsplan Jeugd Harderwijk 2019-2023. ● Integrale verordening sociaal domein gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde 2021 ● Nota Dierenwelzijn ● Nota “Snel en volwaardig meedoen; kader 2022-2026 nieuwe wet Inburgering, EHZ ● Nota Sociaal Domein 2024-2029 Samen doen wat nodig is (Besluitvorming in december 2023) ● Nota sturing en bekostiging Jeugdhulp 2018 e.v. ● Nota Inburgering. Van nieuwkomer tot Harderwijker 2018-2022. ● Op volle kracht vooruit. Overbruggingsprogramma informele zorg en uitvoeringsagenda Eenzaamheid 2021-2023. ● Rapport Wijkaanpak 2012-2015, + Notitie voortzetting Harderwijkaanpak", 2016. ● Regenboogagenda 2021-2023 plan van aanpak Nieuw beleid in ontwikkeling ● Regioplan Laaggeletterdheid 2020-2024. ● Regiovisie Samen tegen huiselijk geweld 2020-2023 ● Regiovisie Jeugdhulp Noord Veluwe 2021 ● Samen thuis op de Noord-Veluwe Regio- en beleidsplan - Beschermd wonen en maatschappelijke opvang - Noord-Veluwe 2020-2023.

● Subsidieregeling Beschermd Wonen gemeente Harderwijk 2020 ● Uitvoeringsprogramma 2022-2024 EHZ kader Snel en volwaardig meedoen wet Inburgering ● Uitvoeringsprogramma aanpak laaggeletterdheid Harderwijk 2021-2024. ● Uitvoeringsagenda Burgerschap 2023 ● Verordening Inrichting Anti-discriminatievoorziening Gemeente Harderwijk 2011. ● Verordening Sociale Adviesraad Harderwijk 2017 ● Visie op bewindvoering: Samenwerking in de schulddienstketen 2019

- 67 -

B TAAKVELDEN 6.1

Taakveld Voorveld, Samenkracht en burgerparticipatie

Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

J. Joon - M. Companjen - M.Reckman Mens & Maatschappij S. van Boven

Wat willen we bereiken? Onze maatschappelijke opgave is ‘Op weg naar samenredzaamheid.’ We willen een goede laagdrempelige, toegankelijke en preventieve dienstverlening zodat iedere inwoner op passende wijze mee kan doen in onze samenleving vanuit een duurzaam individueel welbevinden. We faciliteren ontmoetingen en vergroten onderlinge cohesie, burgerschap en samen(draag)kracht. En organiseren een voorveld waarin professionals, inwoners en gemeente met elkaar mensgericht samen werken. Strategische doelen nota Sociaal Domein: 1. Samenredzaamheid in buurten en wijken is versterkt 2. Ondersteuning is gericht op het zo snel, eenvoudig en duurzaam mogelijk oplossen van vragen 3. Gelijke kansen in een inclusieve samenleving bevorderen Wat doen we daarvoor? Onder dit taakveld vallen de BBV taakvelden 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie en 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen. Regulier Wijkaanpak De wethouders zijn naast hun individuele portefeuilles ook wijkwethouder. De rol van de wijkwethouder is luisteren, zichtbaar zijn en signalen opvangen. Met de inzet van wijkmanagers en het wijkbudget ondersteunen we inwonerinitiatieven gericht op ontmoeting en verbetering van de openbare ruimte. In gezamenlijkheid met het programma Burgerschap wordt gekeken hoe inwoners nog beter ondersteund kunnen worden.

Harderwijk zijn wij samen Het voorveld, samenkracht, burgerschap en welzijnsbeleid wordt uitgevoerd vanuit de programma’s Harderwijk zijn wij samen. ● Welzijnswerk in de wijk en buurten ● Ontmoetingen en participatie voor inwoners mogelijk maken ● Platform krachtig kleurrijk Harderwijk ● Mantelzorgondersteuning en ouderenadvies ● Vrijwilligerswerk en servicepunt ● Respijtzorgvoorzieningen faciliteren ● Onafhankelijke cliëntondersteuning ● Maatschappelijke Diensttijd (MDT) ● Dementievriendelijke stad met een Odensehuis ● Informele zorg en advies voor inwoners faciliteren ● Welbevinden vergroten, o.a. eenzaamheid bespreekbaar maken, aanpak met lokale partners. ● Uitvoering regenboogbeleid ● Uitvoering dierenwelzijnsnota ● Uitvoering beleid burgerschap (o.a. Welkom nieuwe Nederlanders) ● Verbeteragenda Inclusie: hoe voorkomen we dat inwoners tussen wal en schip vallen, hoe verhouden inwoners zich tot elkaar, hoe organiseren we de participatie inclusief en hoe geven we vorm aan onze voorbeeldfunctie. Inclusief in de buurt (Community Building) ● Bij de samenwerking in de wijk, wordt de keten van organisaties steeds meer één geheel. Waarin mensgericht, maatwerk en welbevinden centraal staat. ● Inwoners de ruimte geven om zelf passend regie te voeren, en dichtbij huis potentieel te kunnen inzetten.

● Onderlinge cohesie in de wijk onder buurtgenoten te vergroten en intensiveren ● Integraliteit in de benadering en aanpak van casuïstiek leidend is. Specifiek voor 2024 ● We stellen een wijkmonitor op om per wijk de gewenste interventies te kunnen motiveren. ● Overbruggingsnotitie ‘Op volle kracht’ 2021-2023: Vanwege een later dan geplande besluitvorming over de nota Sociaal Domein zullen in 2024 een aantal aspecten uit de overbruggingsnotitie voortgezet worden. Daarnaast zal de overbruggingsnotitie geëvalueerd en herijkt worden waarbij er aansluiting gezocht wordt met de nota Sociaal Domein en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). - 68 -

●

● ●

project Automaatje: vervoer voor en door Harderwijkers. Dit is van meerwaarde voor ouderen om te kunnen deelnemen aan activiteiten, artsenbezoek, boodschappen doen, bezoek e.d. Vervoer maakt dat men kan meedoen, welzijn vergroot en eenzaamheid verkleint. Dit is wel gehonoreerd als beleid, maar er moet dekking gezocht worden binnen bestaande budgetten. Er wordt uitvoering gegeven aan het plan van aanpak ‘Inclusieve Organisatie’. Als vervolg op het project onderzoek ‘Inclusieve Organisatie’ 2023. Hierbij wordt aangesloten bij dat wat er al is en geïnnoveerd waar nodig. Onder andere hiermee geeft de gemeente vorm aan haar voorbeeldfunctie. Voorbereiding nieuw beleid laaggeletterdheid

Nieuwe ontwikkelingen 2024 ● ● ● ● ●

In het collegeprogramma 2022-2026 is het Odensehuis financieel geborgd voor de jaren 2023 tot en met 2025. De komende decennia zal het aantal thuiswonende mensen met de diagnose dementie toenemen. Daardoor is de noodzaak van het hebben van een Odensehuis ook in de jaren na 2026 noodzakelijk. In 2023 is ingezet op het project versterking positionering cliëntondersteuning. Hierbij is de verwachting dat de groei door zal zetten. D.m.v. extra budget beoogt men aan de vraag te kunnen voldoen. We onderzoeken vanuit het sociaal domein hoe we ervaringskennis en deskundigheid in kunnen zetten voor het verbeteren en ontwikkelen van ons beleid (onderdeel Verbeteragenda Inclusie). De Verbeteragenda Inclusie loopt door tot en met 2026. Voor dit laatste jaar was nog geen budget beschikbaar gesteld. De gemeente Harderwijk sluit met een eigen bijdrage aan bij een verlenging van de Maatschappelijke Diensttijd(MDT)subsidie van Save The Children.

6.2 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

Taakveld Participatie M. Companjen & M. Reckman Mens & Maatschappij V. Schouten

Wat willen we bereiken? Bestaanszekerheid voor alle inwoners uit gemeente Harderwijk. Daarmee bedoelen we dat elke inwoner van gemeente Harderwijk, waaronder inburgeraars, de zekerheid heeft van: ● voldoende en voorspelbaar inkomen, het liefst door betaald werk; ● een betaalbare woning; ● toegang tot zorg en; ● de mogelijkheid om met eigen inzet en naar eigen inzicht, een leefsituatie te creëren waarin een ieder kan meedoen en verder kan ontwikkelen. Strategische doelen nota Sociaal Domein: 1. Vergroten van bestaanszekerheid 2. Werkzoekenden doen naar vermogen mee in de samenleving 3. Ondersteuning aan werkzoekenden biedt perspectief op (on)betaald werk Wat gaan we daarvoor doen? Onder dit taakveld vallen de BBV taakvelden 6.3 Inkomensregelingen, 6.4 WSW en beschut werk en 6.5 Arbeidsparticipatie. Regulier ● Het verstrekken van bijstandsuitkeringen, bijzondere bijstand en regelingen voor inwoners met een laag inkomen; ● Het ondersteunen van mensen naar werk, leerwerkplekken, werkervaringsplekken, stages en scholing; ● Het bieden van een passende werkomgeving aan mensen met een arbeidsbeperking. ● Het verstrekken van tijdelijke loonkostensubsidies aan werkgevers die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een passende werkplek bieden.

● Het verstrekken van structurele loonkostensubsidies aan werkgevers die mensen met een arbeidsbeperking een passende of beschutte werkplek bieden. ● De uitvoering van de Wsw (door de Inclusief Groep). ● We bieden lokale en regionale werkgeversdienstverlening, waarbij we samenwerken met gemeenten en andere organisaties in de arbeidsmarktregio; ● We bieden inburgeringstrajecten aan, waarbij we gebruik maken van een brede intake, de inzet van leertrajecten (B1-route, Z-route en onderwijsroute), maatschappelijke begeleiding, financiële ontzorging, een Module Arbeidsmarkt Participatie (MAP) en een Participatie Verklaringstraject (PVT). ● Het uitvoeren van (een deel van) het minimabeleid door het verstrekken van (financiële) voorzieningen aan mensen met een laag inkomen; ● Het verbinden van activiteiten en (beleids)terreinen die invloed hebben op bestaanszekerheid van inwoners (denk aan cultuur, sport, welzijn/zorg, schulddienstverlening). - 69 -

● Het tegengaan van laaggeletterdheid (18 jaar en ouder); volgens het uitvoeringsprogramma aanpak laaggeletterdheid Harderwijk 2021-2024 (o.a. Gezinsaanpak Taal Harderwijk) Specifiek voor 2024 ● In 2024 maken we onze regelingen en voorzieningen toegankelijker en eenvoudiger. Hierbij is speciale aandacht voor informatie over voorzieningen en communicatie met inwoners in begrijpelijke taal. ● Daarnaast volgen en werken we aan de landelijke ontwikkelingen in het kader van het Breed Offensief. ● Ook versterken we onze werkgeversdienstverlening door middel van een sub-regionaal Werkgevers Service Punt (WSP) ● Om armoede te bestrijden onderzoeken we of een heffingskorting een oplossing is Beleidsindicatoren Verplichte beleidsindicatoren Banen per 1.000 inwoners van 15-75 jaar (Bron: meerdere bronnen)

750 Harderwijk 700 650

Gemeenten 25.000-50.000 inwoners

600 550 500 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Gemeenten 50.000 - 100.000 inwoners

Netto arbeidsparticipatie (Bron: CBS)

75% Harderwijk 73% Gemeenten 25.000-50.000 inwoners

71% 69%

Gemeenten 50.000 - 100.000 inwoners

67% 2017 2018 2019 2020 2021 2022

- 70 -

Personen met een bijstandsuitkering per 10.000 inwoners (Bron: CBS)

650 600 550 500 450 400 350 300 250 200

Harderwijk

Gemeenten 25.000-50.000 inwoners Gemeenten 50.000 - 100.000 inwoners 2017 2018 2019 2020 2021

Lopende re-integratievoorzieningen per 10.000 inwoners van 15-64 jaar (Bron: CBS)

350 Harderwijk

300 250 200

Gemeenten 25.000-50.000 inwoners

150 100 50 0 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Gemeenten 50.000 - 100.000 inwoners

Facultatieve beleidsindicatoren Percentage huishoudens en onderverdeling per soort huishouden met een bijstandsuitkering (Bron: harderwijk.incijfers.nl)

70% 60%

Alleenstaande

50% 40%

Alleenstaande ouder

30% 20%

Gehuwd/samen wonend

10% 0% 2018 2019 2020 2021 2022

- 71 -

Aantal participatiewet per voorziening (Bron: Jaarverslag Meerinzicht)

1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0

Bijzondere bijstand Bijstandsuitkering

2018 2019 2020 2021 2022

Aantal inwoners met WW-uitkering (Bron: WW uitkeringen in laatste maand van het jaar via arbeidsmarktincijfers))

1000 900 800 700

Aantal

600 500 400 2018

2019

2020

2021

Percentage inwoners met WW-uitkering (Bron: WW uitkeringen in laatste maand van het jaar via arbeidsmarktincijfers)

2,5% 2,0% 1,5% % van totaal aantal inwoners

1,0%

0,5% 0,0% 2018

2019

2020

2021

- 72 -

Onderverdeling bestaanszekerheid (Bron: factsheets sociaal domein)

1400

Individuele Inkomenstoeslag

1200

600

Bijzondere bijstand voor financiële dienstverlening Regeling chronisch zieken

400

PC regeling

1000 800

200 Maatschappelijke bijdrageregeling

0 2018

2019

6.3 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

2020

2021

2022

Taakveld WMO M. Reckman Mens & Maatschappij T. Renee

Wat willen we bereiken? Het bevorderen van zelfredzaamheid en het bieden van hulp en ondersteuning aan inwoners die dat écht nodig hebben en voor wie meedoen is de samenleving niet vanzelfsprekend is. We hebben daarvoor een sterke basisinfrastructuur met algemene- en voorliggende voorzieningen. Maatwerkvoorzieningen worden verstrekt als algemene- en voorliggende voorzieningen niet passend zijn. Strategische doelen uit de nota Sociaal Domein: 1. Gezonde en veilige woonomgeving voor iedereen met passend woningaanbod voor alle inwoners. 2. Inwoners wonen naar tevredenheid langer zelfstandig thuis. 3. Inwoners hebben regie over hun eigen leven en kunnen op een gezonde manier oud worden. 4. Inwoners met een ondersteuningsvraag worden tijdig, passend en nabij ondersteund zodat zij (zo lang mogelijk) zelfredzaam zijn. Wat doen we daarvoor? Onder dit taakveld vallen de voorgeschreven taakvelden 6.6 Maatwerkvoorzieningen (Wmo), 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ en 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ Regulier ● Individuele ondersteuningsvoorzieningen op maat, zoals aanpassingen aan de woning, vervoervoorzieningen, hulpmiddelen, hulp bij het huishouden, individuele begeleiding en begeleiding groep. Deze voorzieningen zijn afgestemd op de behoeften en mogelijkheden van de betreffende persoon, met als doel het bevorderen van diens zelfredzaamheid en participatie in de samenleving.

● Bevorderen van de sociale samenhang, de mantelzorg en vrijwilligerswerk, laagdrempelige en toegankelijke voorzieningen in het voorveld, diensten en ruimten voor mensen met een beperking, de veiligheid en leefbaarheid in de gemeente, alsmede voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld; ● Het bieden van een maatschappelijk vangnet waarbij bestaanszekerheid van inwoners in kwetsbare situatie versterkt wordt: o Het bieden van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. o Dak- en thuislozen opvang/zorg en doorstroombeleid/voorzieningen; Begin 2025 wordt het Woonpark Hierden opgeleverd. En we gaan verder met het realiseren van Maatwerkwoningen. Specifiek voor 2024 ● De doordecentralisatie van Beschermd Wonen is uitgesteld naar 1 januari 2025, in afwachting van verdere wetswijzigingen. We volgen de ontwikkelingen hierin in 2023 op de voet. ● We zetten samen met de regio stappen om de beweging van een behandelgerichte GGZ naar een herstelgerichte GGZ te komen (GEM).

- 73 -

Beleidsindicatoren Verplichte beleidsindicatoren Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo per 10.000 inwoners (Bron: CBS MSD WMO)

800 Harderwijk

750 700

Gemeenten 25.000-50.000 inwoners

650

600

Gemeenten 50.000 - 100.000 inwoners

550 500 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Facultatieve beleidsindicatoren

Aantal cliënten WMO (Bron: Jaarverslag Meerinzicht)

3.400

2.800 Aantal

2.200 1.600 2018

2019

2020

2021

2022

Percentage cliënten WMO (Bron: Jaarverslag Meerinzicht))

8%

% van totaal aantal inwoners

6% 4% 2% 2018

2019

2020

2021

2022

- 74 -

2500

Unieke cliënten WMO per voorziening (Bron: Jaarverslag Meerinzicht)

2000

Begeleiding

1500 1000

Hulp bij het huishouden

500

Voorzieningen

0 2018 2019 2020 2021 2022

6.4 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

Taakveld Jeugdzorg M. Companjen Mens & Maatschappij T. Renee

Wat willen we bereiken? Onze ambitie is dat alle kinderen gezond en veilig opgroeien, hun talenten ontwikkelen en naar vermogen meedoen. Onze visie is dat dit mogelijk is binnen de beperkter wordende middelen, op een manier die recht doet aan ouder en jongeren. Uitgangspunten hierbij zijn: ● kinderen horen thuis ● we gaan uit van mogelijkheden ● we zetten niet alleen in op eigen kracht, maar ook op eigen verantwoordelijkheid en samenredzaamheid ● opvoeden doen we allemaal ● we werken samen, niet alleen met ouders, maar ook met elkaar ● we werken systeemgericht Strategische doelen uit de nota Sociaal Domein: 1. Alle jeugdigen kunnen gezond en veilig opgroeien in een kansrijke omgeving 2. Het gezin en de omgeving van jeugdigen zijn voldoende toegerust om alledaagse problemen op te vangen (goed is goed genoeg/normaliseren) 3. Jeugdigen en/of hun ouders met een ondersteuningsvraag worden goed en snel geholpen 4.

We streven ernaar dat jeugdigen opgroeien met gelijke kansen en hun talenten ontwikkelen op een manier die bij hen past (onderwijs, sport, cultuur) Wat doen we daarvoor? Onder dit taakveld vallen de voorgeschreven taakvelden 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- en 6.82 Geëscaleerde zorg 18Regulier We zijn als gemeente samen met het lokale team van het Centrum voor Jeugd en Gezin, zorgaanbieders en Meerinzicht vanuit verschillende rollen gezamenlijk verantwoordelijk voor een effectieve en efficiënte inrichting van dit taakveld. Daarin hebben we het gezamenlijke belang om de jeugdige en zijn leefwereld leidend te laten zijn. 1. Centrum voor Jeugd en Gezin Dit is een netwerkorganisatie waar inwoners terecht kunnen voor alle vragen over opvoeden en opgroeien. Binnen het CJG werken Jeugd en Gezinswerkers, jeugdverpleegkundigen en jeugdartsen met een brede expertise om de ondersteuning op maat te arrangeren. Er is één aanspreekpunt voor het gezin: één gezin, één plan, één regisseur. Samen met het gezin wordt bepaald wat de ondersteunings- behoefte is, waarbij de professionals op het juiste moment zwaardere -of juist lichtere- hulp kunnen inzetten. Hierbij wordt standaard gewerkt met de Verklarende Analyse.1 Sinds 2022 is het CJG versterkt met GGZ-expertise (JGGZ). Hiermee worden kinderen/gezinnen eerder ondersteund waarmee duurdere jeugdhulp voorkomen kan worden.

1

Een Verklarende Analyse brengt de oorzakelijke invloeden en omstandigheden in kaart die een rol spelen in het ontstaan en in stand blijven van de problemen. Het gaat zowel om de contextuele factoren (bijvoorbeeld ouders, gezin of school) als om de persoonskenmerken van de jeugdige en andere betrokkenen.

- 75 -

Het CJG zet vrij toegankelijke hulp en ondersteuning in en verzorgd de toeleiding naar niet vrij toegankelijke zorg indien nodig. Daarnaast zoekt het CJG verbinding met onder meer het onderwijs, welzijnspartners, sportverenigingen, huisartsen en de uitvoerders van Wmo, inburgeringswet en de Participatiewet binnen de gemeenten. De gemeente werkt samen met aanbieders en CJG partners aan de transformatie van de niet vrij toegankelijke zorg. 2. Specialistische jeugdhulp In de regio werken we samen om de inkoop van specialistische jeugdhulp te realiseren. Hieronder vallen dagbesteding, dagbehandeling, kort verblijf, jeugd GGZ, klinisch jeugd GGZ, pleegzorg, residentiële jeugdhulp, jeugdzorgplus en crisishulp. In april 2022 is de nieuwe inkoop van start gegaan. Binnen deze inkoop is een betere sturing op de samenwerking en inzet van de juiste zorg. In de contractafspraken zijn doelen vastgesteld waar zorgaanbieders zich committeren. In de komende tijd wordt samen met de aanbieders gekeken of deze afspraken ook worden nageleefd. Bovenregionaal werkt de regio Noord Veluwe samen voor Veilig Thuis en Jeugdbescherming en - reclassering in de Gelderse Verbeteragenda. Ook de landelijke afbouw JZ+ en drie milieuvoorzieningen wordt op bovenregionaal niveau georganiseerd. 3.

Landelijk transitie arrangement (LTA) Namens gemeenten heeft de VNG afspraken gemaakt met landelijke jeugdhulpaanbieders met een specialistische functie. 4. Persoons Gebonden Budget (PGB) Jeugd Op het moment dat jeugdigen en ouders in aanmerking komen voor jeugdhulp op basis van een individuele voorziening, kunnen zij kiezen voor zorg in natura of een persoonsgebonden budget. 5. Monitoring en sturing Beiden zijn noodzakelijk om grip te krijgen op de uitgaven jeugdhulp, inzicht te krijgen in de werking van onze lokale teams en de kwaliteit van de geboden (niet vrij toegankelijke) jeugdhulp te garanderen. In de nieuwe inkoop zijn afspraken gemaakt waardoor kan worden gestuurd op verschillende kwaliteitseisen van aanbieders en op outcome criteria en KPI’s die dit najaar worden vastgesteld. Contractmanagement werkt hierin nauw samen met beleid en de lokale toegangen voor jeugdhulp. Taakstelling Sociaal Domein In het vastgestelde ombuigingsplan is een taakstelling opgenomen voor het Sociaal Domein. De taakstelling is vanaf 2023 structureel € 750.000. Het is een taakstelling voor het hele sociale domein maar is opgenomen onder taakveld Jeugdzorg omdat dit taakveld een groot deel van de taakstelling in zal vullen. Tegelijkertijd worden gerichte interventies ingezet om de transformatie en de taakstelling te realiseren.

In 2021 is gestart met het inzetten van de volgende interventies: 1 Versterken van de toegang: a) Meer kinderen passende ondersteuning te bieden door versterken van kwalitatieve diagnose binnen het CJG door jeugd GGZ expertise toe te voegen; b) Versterken CJG met ambulante kwantiteit en kwaliteit; c) CJG expertise bij huisartspraktijken inzetten; d) Duidelijke afspraken met betrekking tot toekenning van gespecialiseerde ambulante jeugdhulp (nieuwe inkoopafspraken (gerealiseerd met inkoop 2022); e) Afbakening jeugdhulp f) Medicatie trajecten (JGGZ) via CJG; g) Normalisatie: voorkomen van verwijzingen door preventieve inzet 2. Grensvlak onderwijs/ jeugdhulp: a) Heldere afbakening van verantwoordelijkheden inzet Jeugdhulp op grensvlak van JW/Onderwijs/Ouders b) Inzetten en doorontwikkeling van pilot onderwijs/ jeugdarrangement 3. Zicht op zorgpaden: a) Actieve regie op bijzondere casuïstiek Specifiek voor 2024 (denk met name aan collegeprogramma) In 2026 hoeven minder jongeren gebruik te maken van maatwerkvoorzieningen. Dit gaan we in 2026 bereiken en zullen we in 2024 aan verder werken door: ❖ Op het voortgezet onderwijs krijgen jongeren les in veerkracht en weerbaarheid

❖ ❖ ❖ ❖ ❖ ❖

We zorgen dat centering pregnancy en centering parenting aansluit op alle doelgroepen We zetten een jongerencoach in op het gebied van bewegen en welzijn We organiseren netwerken tussen ouders met kinderen met autisme of meervoudig beperking We behouden het project ‘nu niet zwanger’. En we maken de financiële bijdrage structureel Het suïcidepreventiecentrum is herkenbaar en wordt door de juiste personen gevonden We besteden meer aandacht aan de noodzaak van pleeg- en steungezinnen - 76 -

❖ Door een betere samenwerking tussen gecertificeerde instellingen en het CJG voorkomen we residentiële jeugdzorgplus ❖ Door de inzet van CJG bij de huisarts voorkomen we dat specialistische zorg nodig is ❖ We implementeren de omgekeerde verordening stevig in de hele organisatie

Beleidsindicatoren Verplichte beleidsindicatoren Jongeren met een delict voor de rechter (Bron: CBS)

2% Harderwijk 1%

Gemeenten 25.00050.000 inwoners Gemeenten 50.000 100.000 inwoners

0% 2017 2018 2019 2020 2021

Achterstand onder jeugd – Kinderen in uitkeringsgezin (Bron: CBS)

7% 6% Harderwijk

5% 4%

Gemeenten 25.00050.000 inwoners

3% 2%

Gemeenten 50.000 100.000 inwoners

1% 0% 2017 2018 2019 2020 2021

Achterstand onder jeugd – Werkloze jongeren (Bron: CBS)

2,5% 2,0%

Harderwijk

1,5% Gemeenten 25.00050.000 inwoners

1,0%

Gemeenten 50.000 100.000 inwoners

0,5% 0,0% 2017 2018 2019 2020 2021

- 77 -

Jongeren met jeugdhulp in % van alle jongeren tot 18 jaar (Bron: CBS)

20% 15%

Harderwijk

10%

Gemeenten 25.00050.000 inwoners

5%

Gemeenten 50.000 100.000 inwoners

0% 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Jongeren met jeugdbescherming (Bron: CBS)

1,6%

1,4% 1,2%

Harderwijk

1,0% 0,8%

Gemeenten 25.00050.000 inwoners

0,6%

Gemeenten 50.000 100.000 inwoners

0,4% 0,2% 0,0% 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Jongeren met jeugdreclassering (Bron: CBS)

0,45% 0,40% 0,35% 0,30% 0,25% 0,20% 0,15% 0,10% 0,05% 0,00%

Harderwijk Gemeenten 25.00050.000 inwoners Gemeenten 50.000 100.000 inwoners 2017 2018 2019 2020 2021 2022

*Voor 2021 en 2022 is alleen gemeente Harderwijk bekend. Niet per grootteklasse gemeenten

- 78 -

Facultatieve beleidsindicatoren Aantal cliënten per segment (Bron Jaarverslag Meerinzicht)

1400 1200

Segm 1 Hoog specialistisch

1000

Segm 2 Wonen

800

Segm 3 Dagbest/dagbehandeling

600

Segm 4 Specialistisch

400

Segm 5 Crisis

200

JB/JR

0

LTA 2022

Percentage verwijzingen (Bron: 2018: Jaarverslag Meerinzicht; 2019: Dashboard Jeugd)

60% 50%

CJG

40%

Huisarts

30%

Rechter/RvK/OvJ

20%

Gecertificeerde instelling

10%

Jeugdarts/medisch specialist

0%

Zelfverwijzer/geen verwijzer 2018

2019

2020

2021

2022

- 79 -

C TOTAALOVERZICHT PROGRAMMA 6 PROG6 Sociaal domein Lasten

Lasten - Totaal Baten

TV61 - Samenkracht en burgerparticipatie TV62 - Wijkteams TV63 - Inkomensregelingen TV64 - Begeleide participatie TV65 - Arbeidsparticipatie TV66 - Maatwerkvoorziening (WMO) TV671 - Maatwerkdienstverlening 18+ TV672 - Maatwerkdienstverlening 18TV681 - Ge-escaleerde zorg 18+ TV682 - Ge-escaleerde zorg 18TV61 - Samenkracht en burgerparticipatie TV62 - Wijkteams TV63 - Inkomensregelingen TV65 - Arbeidsparticipatie TV66 - Maatwerkvoorziening (WMO) TV671 - Maatwerkdienstverlening 18+ TV672 - Maatwerkdienstverlening 18TV681 - Ge-escaleerde zorg 18+

Baten - Totaal Saldo voor bestemming - Totaal Dotaties aan reserves TV61 - Samenkracht en burgerparticipatie TV62 - Wijkteams Dotaties aan reserves - Totaal Onttrekkingen uit reserves TV61 - Samenkracht en burgerparticipatie TV62 - Wijkteams Onttrekkingen uit reserves - Totaal Saldo na bestemming - Totaal PROG6 Sociaal domein - Totaal

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026 2027 6.938 8.338 6.834 6.245 5.999 5.751 185 4.861 4.903 4.775 4.760 4.760 20.782 21.003 21.036 21.011 21.058 21.015 4.686 4.524 4.388 4.295 4.169 3.962 1.062 1.675 1.645 1.642 1.672 1.672 1.640 2.195 2.173 2.170 2.170 2.170 9.972 11.021 10.906 10.893 10.893 10.895 18.980 17.524 18.473 18.430 18.431 18.434 18.033 24.213 24.853 24.853 24.647 24.647 3.983 1.433 1.230 1.228 1.228 1.228 86.261 96.788 96.441 95.543 95.026 94.534 -2.056 -1.973 -715 -755 -625 -618 -1.990 -1.240 0 0 0 0 -12.848 -13.498 -14.880 -14.880 -14.880 -14.880 -16 0 0 0 0 0 0 0 -3 -3 -3 -3 -164 -276 -276 -276 -276 -276 -162 0 0 0 0 0 -16.806 -23.351 -23.944 -23.944 -23.944 -23.944 -34.042 -40.337 -39.818 -39.858 -39.728 -39.721 52.219 56.451 56.623 55.685 55.299 54.813 1.753 250 0 0 0 0 3.837 6.742 0 0 0 0 5.590 6.992 0 0 0 0 -1.753 -292 0 0 0 0 -3.516 -1.808 -33 -6 0 0 -5.269 -2.100 -33 -6 0 0 321 4.892 -33 -6 0 0 52.540 61.343 56.590 55.680 55.299 54.813

Financiële analyse begroting 2024 ten opzichte van begroting 2023: Ontwikkeling saldo programma Begroting 2023 Begroting 2024 Verschil

Bedrag

Onderwerp Nieuw beleid Onderhanden werken Incidentele budgetten 2023 Kapitaallasten Doorberekende salariskosten WsW bijdrage Zorgkosten sociaal domein, PGB en rijksbijdrage BUIG Wmo vervoer Diversen Totaal

Bedrag

61.343.000 56.537.595 - 4.805.405

743.595 - 580.000 - 5.747.000 51.000 152.000 - 145.000 956.000 - 126.000 - 110.000 - 4.805.405

- 80 -

Toelichting op de financiële analyse: Totaaloverzicht Nieuw Beleid Als nieuw beleid zijn de volgende posten opgenomen: Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.3 Inkomensregelingen 6.3 Inkomensregelingen Totaal programma 6

Onderwerp Budgetsubsidie MFC Harderwijk

2024 288.433

2025

2026

2027

Onderhoudslasten Kiekmure

80.162

80.162

80.162

80.162

Odensehuis

165.000

Uitbreiding onafhankelijke cliëntondersteuning Verbeteragenda inclusie: 2026

50.000

Verbeteragenda inclusie: ontwikkelspoor

60.000

60.000

Borging Maatschappelijke Diensttijd (MDT) voor jongeren Thuishuis – Automaatje (ANWB)

20.000

20.000

20.000

41.038

41.038

41.038

Dekking binnen bestaande budgetten voor Thuishuis – Automaatje (ANWB) Individuele begeleiding jongeren in het voorveld Preventie Jongeren Voortgezet Onderwijs

-41.038

-41.038

-41.038

160.162

310.162

Onderzoek naar een mogelijk extra regeling om armoede te bestrijden Inzet middelen vanuit meicirculaire 2023

45.000

135.000 110.000 10.000 -10.000 743.595

De posten Individuele begeleiding jongeren in het voorveld en Preventie jongeren voortgezet onderwijs worden gedekt vanuit de middelen uit de hervormingsagenda Jeugd (programma 0). Onderhanden werken Vanuit de jaarrekening 2022 zijn budgetten meegenomen naar 2023. Dit zijn incidentele budgetten voor 2023. In 2024 komen deze budgetten niet meer voor en leidt dit tot een voordeel. Incidentele budgetten 2023 In de begroting 2023 zitten een aantal incidentele budgetten, die niet meer voorkomen in 2024. Het gaat o.a. om beleidsplan Harderwijk zijn wij samen, integraal uitvoeringsplan jeugd, amendement minimaregelingen en budget energietoeslag. Daarnaast is de geraamde mutatie op de reserve sociaal domein voor 2024 € 4,1 miljoen lager dan in 2023. Kapitaallasten Jaarlijks worden de kapitaallasten bepaald op basis van de aanwezige activa en de nieuwe investeringen. Deze kapitaallasten worden toegerekend aan de betreffende taakvelden / programma’s. Vanaf 2024 is er sprake van een omslagrente die toegerekend is aan alle investeringen. Dit verklaart een deel van de verschillen tussen begroting 2023 en begroting 2024. Doorberekende salariskosten De hogere lasten binnen de salarisbegroting en de begroting Meerinzicht, voornamelijk als gevolg van de cao ontwikkelingen en de jaarlijks herziene toerekening van deze salariskosten naar de diverse programma’s leidt tot een nadeel.

WsW bijdrage Er wordt een lagere bijdrage geraamd voor de Wet sociale Werkvoorziening. Dit is op basis van de bij de meicirculaire 2023 gepubliceerde lagere integratie-uitkering Participatie (programma 0). De integratie-uitkering is gebaseerd op de omvang van de sociale werkplaatspopulatie. De verhoging van het wettelijk minimumloon heeft ook gevolgen voor medewerkers in de Wsw. De compensatie hiervoor vanuit het Rijk wordt verwerkt in de septembercirculaire 2023, waarbij ook het structurele budget voor de Wsw wordt opgehoogd. - 81 -

80.162

Zorgkosten sociaal domein Onderwerp Zorgkosten Jeugd, incl PGB Zorgkosten Wmo, incl PGB Zorgkosten Participatie Hogere rijksbijdrage BUIG Totaal hogere lasten Dekking: loon- en prijsbijstelling voogdij 18+, jeugd en uitkering participatie meicirculaire 2023 Totaal effect

Bedrag 653.100 6.400 1.678.000 - 1.382.000 955.500 - 374.000 581.500

Jeugd De ingezette interventies, zoals genoemd onder hoofdstuk ‘Wat doen we daarvoor?’ zien we vertaald in een lagere stijging van de zorgkosten jeugd (minder meer). De stijging wordt met name veroorzaakt door loon- en prijsbijstellingen. Wmo De afgelopen jaren zijn er inspanningen geleverd om de administratie van het uitstaande bestand en lopende dossiers op te schonen en te controleren. Dit werd mogelijk gemaakt door de implementatie van nieuw beleid in de vorm van verordeningen, beleidsregels en vernieuwde contracten. Interne processen zijn aangepast en inhoudelijk verbeterd. Deze inspanningen hebben geleid tot een betere grip op de kosten. De kosten voor huishoudelijke hulp stijgen minder dan de landelijke trend. Als gevolg van beleidsmaatregelen is er een dalende omvang van de indicaties. De beleidsmaatregelen hebben geen negatieve invloed gehad op de klanttevredenheid en hebben evenmin geleid tot een toename van bezwaarschriften. Het cliënttevredenheidsonderzoek 2022 (het nieuwe normenkader wordt vanaf 1 juni 2022 toegepast) laat een gemiddeld cijfer voor de tevredenheid zien met een 7,9. Participatie en rijksbijdrage BUIG Als gevolg van de stijging van het wettelijk minimum loon zijn de kosten voor de uitkeringen hoger. De rijksbijdrage BUIG is om dezelfde reden naar boven bijgesteld. Binnen programma Bestaanszekerheid doet zich een stijging van de uitgaven voor.

De ontwikkeling van het aantal verstrekkingen in het kader van bestaanszekerheid hangt samen met de economische ontwikkeling. Onder de verstrekkingen van bestaanszekerheid vallen onder andere de bijzondere bijstand, de Individuele Inkomenstoeslag (IIT) en de Maatschappelijke Bijdrageregeling (MBR). Dekking vanuit meicirculaire 2023 De dekking zoals aangegeven in bovenstaande tabel zijn onderdeel van de uitkering Gemeentefonds en verantwoord op programma 0. Wmo vervoer Het aantal ritten Wmo vervoer blijft achter sinds de corona pandemie. Daarnaast heeft er een actie plaatsgevonden met het herindiceren van pashouders, wat tot een lager aantal beschikkingen heeft geleid. Diversen Bestaat uit diverse budget wijzigingen. Taakstelling sociaal domein Voorgesteld wordt de taakstelling sociaal domein met structureel € 400.000 te verlagen. De ingezette interventies binnen jeugd en de doorgevoerde verbeteringen binnen de Wmo maken dit mogelijk. De raad is over de interventies geïnformeerd bij de advisering over de verhoging van de subsidie aan het CJG en bij het proces rondom het opstellen van de Nota Sociaal Domein. Er wordt gedurende enkele jaren gewerkt aan 20 jeugdinterventies om de jeugdhulp efficiënter, sneller en slimmer in te zetten.

Dat heeft al geleid tot verminderde uitgaven jeugdhulp op onder andere het gebied van overplaatsing van casuïstiek naar de Wet Langdurige Zorg (WLZ) en tot verminderde uitgaven op Jeugd GGZ door o.a. versterking van het CJG. Deze interventies geven nog meer effect op de meer lange termijn. Daarnaast sturen we op jeugdhulp en Wmo met de gemaakte inkoopafspraken voor zowel Zorg in Natura als op PGB’s. We sturen op het verbeteren van samenwerking tussen kinderopvang, scholen en andere relevante instanties. Het normaliseren van ondersteuning en het gebruikmaken van beschikbaar sport-, welzijns-, en cultuuraanbod kan door het versterken van veerkracht de druk op professionele ondersteuning verminderen. Op het gebied van Wmo en participatie kan nog voordeel behaald worden door te gaan werken aan de doelen zoals genoemd in de, u onlangs aangeboden Nota Sociaal Domein. In de nota wordt het belang van een brede benadering van het sociaal domein benadrukt, waarbij wordt gekeken naar de bredere context waarin kinderen en gezinnen opgroeien. Het aanpakken van armoede, schulden, huisvestingsproblemen en andere sociale en - 82 -

gezondheidsgerelateerde factoren is essentieel om de algehele situatie te verbeteren en de behoefte aan ondersteuning te verminderen. De volgende interventies zijn beschreven in de Nota Sociaal Domein: 1. lichte hulpverlening voorliggend aanbieden, 2. meer inzet op collectief aanbod, 3. uitbreiding van de toegangsfunctie bij huisartsen (uitbreiding CJG’ers bij huisartsen), 4. versterken van de toezicht Jeugd/Wmo, 5. actieve regie bij duurste casussen Wmo en Jeugd, 6. normaliseren en sturen op cliëntdoelen, 7. afschalen en vaker verwijzen naar het voorveld, 8. loonkostensubsidie voor alle doelgroepen met afstand tot de arbeidsmarkt, 9. invoering van een SROI-beleid en aanstelling van een SROI-functionaris en 10. aanpak bij de bron van ggz- en verslavingsproblematiek. De taakstelling sociaal domein is verantwoord in programma 0.

- 83 -

2.7 Programma 7 Volksgezondheid en milieu A ALGEMEEN Doelstelling Wij werken aan een gezonde en duurzame leefomgeving. Waarbij duurzaamheid prioriteit heeft en integraal wordt meegenomen in alle opgaven en werkzaamheden. Aangezien duurzaamheid iedereen aan gaat werken wij met inwoners en ondernemers samen om de duurzaamheidsdoelen te realiseren. Uitvoeringsagenda ‘Duurzaamheid’ Om uitvoering te geven aan de vastgestelde duurzaamheidsvisie, worden projecten uitgevoerd zoals opgenomen in de uitvoeringsagenda Duurzaamheid 2023-2024. Deze projecten dragen minimaal bij aan de doelstellingen van één van de volgende vier pijlers: circulariteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie en energietransitie. Duurzaamheidsfonds In 2023 zijn de kaders voor het duurzaamheidsfonds vastgesteld. De eerste subsidieregelingen en acties worden uitgewerkt en zijn in de loop van 2024 beschikbaar. Daarnaast worden koppelkansen in de openbare ruimte gerealiseerd, denk hierbij aan vergroening en klimaat adaptieve maatregelen. Werken aan een gezonde leefomgeving Rijkswaterstaat (RWS) werkt aan de vervanging van oude geluidsschermen langs de A28. De nieuwe schermen dragen bij aan lagere geluidbelasting op de omgeving en de woningen. Met een financiële bijdrage van de gemeenten kan een deel van de schermen hoger worden uitgevoerd dan wettelijk is vereist.

In 2023 heeft RWS vooral gewerkt aan de voorbereiding van het aanbestedingstraject. Dit aanbestedingstraject start naar verwachting in de tweede helft van 2024. Wij stimuleren alle inwoners om een actieve en gezonde leefstijl te hanteren door in te zetten op gezond opgroeien, gezond ouder worden, een gezonde leefomgeving en proberen we gezondheidsachterstanden te verkleinen. Onder andere door het stimuleren van gezonde keuzes (leefstijl) met de lokale uitvoeringsagenda van de nota ‘Samen verder voor een gezond Noord Veluwe’. Daarnaast willen we de fysieke en sociale omgeving zo inrichten dat deze uitnodigt tot een gezonde en actieve leefstijl en deze ruimte biedt voor ontmoeten. Dit doen we door een brede integrale benadering van gezondheid: ‘Gezondheid in al het beleid’. Ook is het onze ambitie om de kernwaarden van een gezonde leefomgeving met voorrang toe te passen in wijken met gezondheidsachterstanden. Inhoud Dit programma omvat activiteiten die gericht zijn op een gezonde leefstijl, gezondheidszorg, milieu, duurzaamheid, integrale handhaving en vergunningverlening, afvalverzameling en reiniging, riolering en waterzorg, alsmede de gemeentelijke begraafplaats.

Ontwikkelingen Verbonden partijen Omgevingsdienst Noord Veluwe (ODNV). Beleidskaders • Milieubeleidsplan • Van Afval naar Grondstof (VANG) • Duurzaamheidsvisie “De Duurzame Stad” • Circulaire economie beleid “De Circulaire Stad” • Natuur- en Groenvisie “Harderwijk Natuurlijk Groen!” • Energietransitiebeleid “De Energieke Stad” • Beleid inpassing zonnepanelen • Nota Volksgezondheid “Samen verder voor een Gezond Noord-Veluwe 2022-2025” • Beleidsnotitie begraven en cremeren Harderwijk • Zuiveringskring Afvalwaterketenplan WHEP 2015-2023

- 84 -

B TAAKVELDEN 7.1 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

Taakveld Volksgezondheid M. Reckman Mens & Maatschappij T. Renee

Wat willen we bereiken? De gemeente stimuleert en activeert de eigen verantwoordelijkheid bij inwoners om te kiezen voor gezonde leefgewoonten, die positief bijdragen aan gezond opgroeien en gezond ouder worden. Wat doen we daarvoor? Regulier ● Bevorderen gezonde leefstijl, o.a. door preventie en voorlichting met betrekking tot middelengebruik, met name op voortgezet onderwijs door de implementatie van de aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO);; ● Vergroten van de mentale veerkracht van jongeren; ● Bevorderen gezonde en actieve leefstijl ouderen, aandacht voor de sociale/mentale gezondheid van ouderen; ● Aansluiting bij landelijke campagne NIX<18; ● JOGG gemeente waarbinnen vele activiteiten en programma’s als Move(F)it, REALfit en Kind naar Gezonder Gewicht; ● Inzet Buurtsportcoaches; ● Gezamenlijk met 22 gemeenten zijn we verantwoordelijk voor de GGD NOG de gezondheidsdienst van de gemeenten. De GGD werkt aan het bevorderen van de gezondheid en het voorkomen van gezondheidsproblemen bij de inwoners van Noord- en Oost-Gelderland.

● Jeugdgezondheidszorg wordt uitgevoerd conform gemaakte contractafspraken met Icare JGZ en GGD NOG, onderdeel van deze afspraken is het Rijksvaccinatieprogramma (Wet publieke gezondheid); ● Inzet Kansrijke Start (1e 1000 dagen) waaronder het programma Nu Niet Zwanger; ● Beschikbaar stellen van schoolfruit en -groente op het basisonderwijs; ● Extra inzet op verzuimbegeleiding in het Voortgezet Onderwijs. Specifiek Uitbreiding uren gezondheidsbeleid: De druk op de zorg is hoog. Om de zorg betaalbaar te houden, van goede kwaliteit en beschikbaar voor iedereen, is er een beweging naar de voorkant nodig: (nog) meer inzetten op preventie, health in all policies en een integrale benadering. De ambitie is een gezonde generatie in 2040. Dit vraagt om meer tijd en uren binnen het beleidsterrein Volksgezondheid. Nieuw beleid De aanvragen in de kadernota zijn aanvragen om aflopende budgetten door te zetten. Dit betekent dat er geen nieuw beleid komt. 7.2 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

Taakveld Riolering M. Pijnenburg Stad & Omgeving J. Dirksen

Wat willen we bereiken? • Het zorgdragen voor een doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater ter bescherming van de volksgezondheid en milieu; • Het voorkomen van water op straat; • Het beheren en nemen van doelmatige maatregelen ter voorkoming van structurele grondwateroverlast. Wat doen we daarvoor? Regulier • Zorgdragen voor reiniging, inspectie en onderhoud van de hoofdriolering incl. huisaansluitingen en voorzieningen zoals kolken, gemalen, schuiven en infiltratievoorzieningen; • Curatief onderhoud (herstellen van schade); • Het doorvoeren van verbeteringen; • Projectmatige werkzaamheden (grootschalige vervanging, renovatie en reconstructie) vanuit het OMP (Operationeel Maatregelen Programma); • Meten, beheren en verstrekken van informatie over grondwaterstanden. • Meten, monitoren en modelleren van de afvalwaterketen. - 85 -

Specifiek Eind 2023 loopt het Zuiveringskring Afvalwaterketenplan WHEP 2015-2023 af. Hiervoor is in 2023 het Water en Klimaatadaptatieprogramma (WKP) opgesteld door de gemeente Harderwijk. Door o.a. de invoering van de Omgevingswet en de complexiteit van de bestuurlijke besluitvorming is in goed overleg besloten het WKP per gemeente op te stellen. Opgemerkt wordt dat samenwerking met de regio en het waterschap onverminderd belangrijk is en wordt voortgezet. In 2023 is samen met de gemeente Ermelo Rasmariant opgestart. Rasmariant biedt door slim gebruik van de beschikbare data een optimalisatie aan voor toekomstig beheer, onderhoud en vervanging van de riolering. Nieuw beleid n.v.t. 7.3 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

Taakveld Afval E. Enklaar Stad & Omgeving J. de Koeijer

Wat willen we bereiken? Het op een milieutechnisch verantwoorde wijze, tegen aanvaardbare en kostendekkende tarieven, en publieksvriendelijke en voor inwoners eenvoudige wijze inzamelen, overslaan, transporteren en verwerken van het huishoudelijk afval. Wat doen we daarvoor? Regulier • Het (gescheiden) inzamelen van huishoudelijk afval; • Het exploiteren van het milieupark met kca-depot; • De afvalstoffen zoveel mogelijk hergebruiken en recyclen, en anders zo duurzaam mogelijk verwerken; • Het ontwikkelen, monitoren en bijstellen van het afvalstoffenbeleid; • Het verlenen van kwijtschelding en het treffen van een financiële compensatie voor mensen met medisch afval; • Het registreren van het aantal aanbiedingen restafval en het innen van afvalstoffenheffing; • Het informeren van onze inwoners over het afvalbeleid; • Het schoonhouden van de openbare ruimte en de handhaving. Specifiek De PMD pilot wordt afgerond in 2023. Na de evaluatie in 2024 zal blijken of er een beleidswijziging zal plaatsvinden t.b.v. het scheidingsmodel voor PMD in gemeente Harderwijk. Het proces aandeelhouderschap Omrin wordt eind 2023 dan wel uiterlijk kwartaal één 2024 afgerond. Hieruit blijkt wat de beleidswijzigingen worden begin 2026 en wat de benodigde kosten hiervan zijn. Nieuw beleid n.v.t.

Beleidsindicatoren Verplichte beleidsindicatoren Hierbij dient opgemerkt te worden dat deze cijfers het totaal opgehaalde restafval inclusief verpakkingsmateriaal van Plastic, Metalen en Drankenkartons (PMD) is. Omdat gemeente Harderwijk het PMD uit het restafval laat nascheiden door de afvalverwerker (Omrin), geeft dit een vertekend beeld. Vanaf eind 2021 publiceert CBS de cijfers voor 2020, exclusief PMD.

- 86 -

Omvang huishoudelijk restafval in kg per inwoner (Bron: CBS)

225

Harderwijk 150 Gemeenten 25.00050.000 inwoners

75

Gemeenten 50.000 100.000 inwoners 0 2017

2018

2019

7.4 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

2020

2021

Taakveld Milieubeheer M. Pijnenburg Stad & Omgeving T. Meuwissen

Wat willen we bereiken? Met duurzaamheid draait het niet alleen om het hier en nu, maar ook om het elders en later. Dit betekent dat je rekening houdt met de gevolgen van je handelen voor mensen die ergens anders leven en voor mensen die later zullen leven. In een duurzame toekomst heeft de volgende generatie dezelfde kansen als de huidige generatie! Milieukwaliteit is een belangrijk onderdeel van de beleving van de leefomgeving. Hierbij hebben we het over de milieuaspecten zoals; geluid, geur, bodem, externe veiligheid en luchtkwaliteit en milieugezondheidskwaliteit. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 zijn gemeenten verplicht een omgevingsvisie op te stellen waar het milieubeleid integraal in is opgenomen. De uitvoeringsaspecten van het milieubeleid in de omgevingsvisie worden vertaald in het omgevingsplan. De milieuaspecten zijn van belang bij ruimtelijke ontwikkelingen waarbij de effecten van de ontwikkeling acceptabel moeten zijn en tenminste voldoen aan de wettelijke eisen. Wat doen we daarvoor? Regulier Duurzaamheid Het uitvoeren van de projecten zoals opgenomen in de uitvoeringsagenda Duurzaamheid.

Hiermee wordt gewerkt aan de duurzaamheidsdoelen, zoals opgenomen in de duurzaamheidsvisie “De Duurzame Stad” Milieu Kort samengevat voert de Omgevingsdienst Noord Veluwe (ODNV) de volgende milieutaken uit: • adviseren over het milieudeel van de omgevingsvergunning voor vergunningplichtige bedrijven; • behandelen van diverse meldingen (Activiteitenbesluit, slopen, mobiel breken bouw- en sloopafval); • behandelen van milieuklachten over bedrijfsmatige activiteiten; • uitvoering van het milieutoezicht op deze bedrijven en op (asbest)sloopwerkzaamheden; • adviseren over geluid, bodem, luchtkwaliteit, geur en externe veiligheid; • bestrijding en aanpak van milieu-incidenten • adviseren over natuur en ecologie Specifiek • In de uitvoeringsagenda duurzaamheid staan de projecten benoemd welke in 2024 worden opgepakt. Naast de doorlopende en terugkerende projecten zoals week van duurzaamheid, tegeltaxi en inspiratiesessies, wordt het beleid inpassing zon pv geëvalueerd, het energietransitie-beleid herijkt en de uitvoeringsagenda duurzaamheid 2025-2026 opgesteld. Daarnaast worden de ontwikkelingen om de netcongestie op te lossen gevolgd. Waar nodig wordt zelf gezocht naar oplossingen om de energietransitie-doelen te kunnen blijven realiseren. •

•

In 2023 worden de kaders voor het duurzaamheidsfonds vastgesteld. Vanuit deze kaders worden projecten en activiteiten opgezet om de verduurzaming van gemeente Harderwijk te stimuleren en te versnellen. De eerste subsidieregelingen en acties worden uitgewerkt en zijn in de loop van 2024 beschikbaar. Daarnaast worden koppelkansen in de openbare ruimte gerealiseerd, denk hierbij aan vergroening en klimaatadaptieve maatregelen. In 2024 start de aanbesteding voor de drie windturbines, zodra de Raad van Staten een uitspraak heeft gedaan over de voorliggende bezwaren. De verwachting is dat als de aanbesteding is doorlopen de windturbines in 2025 gebouwd kunnen worden. - 87 -

•

Een belangrijke ontwikkeling is de fusie van de omgevingsdiensten ODNV en OVIJ. Het huidige takenpakket van de omgevingsdienst verandert door de fusie niet. Een fusie van twee bestaande organisaties leidt tot een nieuwe en andere organisatie. De aansturing en afstemming kan daardoor anders gaan verlopen waarbij de insteek is dat de kwaliteit van de dienstverlening minimaal gelijk blijft. De verwachting is dat de nieuwe omgevingsdienst een robuustere organisatie is die efficiënter functioneert en goed in staat is om goed opgeleide adviseurs aan te trekken en vast te houden.

•

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 krijgt de gemeente nieuwe taken. Dat zijn in ieder geval bodemtaken waarvoor tot 1 januari 2024 het bevoegd gezag verschuift van provincie naar de gemeente en een aantal nieuwe bodemtaken. De omgevingsdienst bereidt de nieuwe taken voor en stelt voor de financiering een voorstel voor een begrotingswijziging op.

Nieuw beleid n.v.t. Beleidsindicatoren Verplichte beleidsindicatoren Hernieuwbare elektriciteit (Bron: Klimaatmonitor-RWS)

30% 25% 20%

Harderwijk

15%

Gemeenten 25.00050.000 inwoners

10%

Gemeenten 50.000 100.000 inwoners

5% 0% 2017

2018

2019

2020

2021

Facultatieve beleidsindicatoren CO2-emissie per ton excl. CO2-uitstoot auto(snel)wegen (Bron: klimaatmonitor)

250 200 150

100 50 0 2017

2018

7.5 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

2019

2020

2021

Taakveld Begraafplaatsen en crematoria M. Pijnenburg Stad & Omgeving K.J. Bakema

- 88 -

Wat willen we bereiken? Creëren en in stand houden van een functionele en piëteitsvolle laatste rustplaats toegankelijk voor een ieder. De gemeente heeft de plicht op grond van de wet op de lijkbezorging om een gemeentelijke begraafplaats te exploiteren. Wat doen we daarvoor? Regulier • Het onderhoud aan de begraafplaatsen volgens kwaliteitsniveau A; • Een correcte begeleiding en service bij het begraven en een tevreden “klant”, waarbij binnen de vastgestelde kaders zo veel mogelijk rekening wordt gehouden met de individuele wensen. Specifiek n.v.t. Nieuw beleid n.v.t.

C TOTAALOVERZICHT PROGRAMMA 7den en te zorgen PROG7 Duurzaamheid en milieu Lasten

Lasten - Totaal Baten

TV71 - Volksgezondheid TV72 - Riolering TV73 - Afval TV74 - Milieubeheer TV75 - Begraafplaatsen en crematoria TV71 - Volksgezondheid TV72 - Riolering TV73 - Afval TV74 - Milieubeheer TV75 - Begraafplaatsen en crematoria

Baten - Totaal Saldo voor bestemming - Totaal Dotaties aan reserves TV74 - Milieubeheer Dotaties aan reserves - Totaal Onttrekkingen uit reserves TV73 - Afval TV74 - Milieubeheer Onttrekkingen uit reserves - Totaal Saldo na bestemming - Totaal PROG7 Duurzaamheid en milieu - Totaal

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2.292 3.192 3.128 3.057 3.047 2.868 2.300 2.829 2.598 2.600 2.579 2.567 5.265 5.893 5.234 5.173 5.133 5.127 3.018 6.194 3.816 3.604 3.566 3.088 920 990 1.075 1.098 1.089 1.087 13.794 19.098 15.851 15.531 15.415 14.738 -186 -699 -366 -366 -366 -366 -3.573 -3.718 -3.799 -3.799 -3.799 -3.799 -4.613 -5.215 -5.893 -5.893 -5.893 -5.893 -412 -1.885 -1.026 -844 -844 -844 -1.090 -979 -1.062 -1.062 -1.062 -1.062 -9.874 -12.495 -12.146 -11.964 -11.964 -11.964 3.920 6.603 3.706 3.567 3.451 2.774 118 5.445 1.213 701 289 1.097 118 5.445 1.213 701 289 1.097 -705 -1.295 -100 -40 -25 -25 -379 -1.706 -795 -265 -265 -56 -1.084 -3.001 -895 -305 -290 -81 -966 2.444 318 396 -1 1.016 2.954 9.047 4.024 3.963 3.450 3.789

Financiële analyse begroting 2024 ten opzichte van begroting 2023: Ontwikkeling saldo programma Begroting 2023 Begroting 2024 Verschil

Bedrag

Onderwerp Nieuw beleid Kapitaallasten Doorberekende salariskosten Overige doorberekeningen GGD Riolering Afval Duurzaamheidsfonds en overig duurzaamheid Diversen Totaal

Bedrag

9.047.000 4.062.596 - 4.984.404

823.596 - 82.000 141.000 - 14.000 100.000 - 331.000 - 328.000 - 5.278.000 - 16.000 - 4.984.404

- 89 -

Toelichting op de financiële analyse: Totaaloverzicht Nieuw Beleid Als nieuw beleid zijn de volgende posten opgenomen: Taakveld 7.1 Volksgezondheid 7.1 Volksgezondheid 7.1 Volksgezondheid 7.1 Volksgezondheid 7.1 Volksgezondheid 7.4 Milieubeheer 7.4 Milieubeheer Totaal programma 7

Onderwerp Financiering Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) Uitbreiding uren gezondheidsbeleid Structurele borging Nu Niet Zwanger Structurele borging JOGG Harderwijk Schoolfruit en schoolgroente Duurzaam Meerjaren onderhoudsplan gemeentelijke vastgoed (DMJOP) Inzet bestemmingsreserve Duurzaamheid

2024

2025 5.000

2026 50.000

2027

32.000 40.000

32.000 40.000

32.000 40.000 55.000

46.500 1.205.096

693.000

280.895

1.088.898

770.000

457.895

1.088.898

-500.000 823.596

Kapitaallasten Jaarlijks worden de kapitaallasten bepaald op basis van de aanwezige activa en de nieuwe investeringen. Deze kapitaallasten worden toegerekend aan de betreffende taakvelden / programma’s. Vanaf 2024 is er sprake van een omslagrente die toegerend is aan alle investeringen. Dit verklaard een deel van de verschillen tussen begroting 2023 en begroting 2024. Doorberekende salariskosten De hogere lasten binnen de salarisbegroting, voornamelijk als gevolg van de cao ontwikkelingen en de jaarlijks herziene toerekening van deze salariskosten naar de diverse programma’s leidt tot een nadeel. Overige doorberekeningen Dit betreft het gevolg van het actualiseren van overige doorberekeningen, in dit geval m.b.t. tractiemiddelen. GGD Dit nadeel van afgerond € 100.000,- wordt verklaard door het verschil tussen de vastgestelde programmabegroting 2024 van de GGD NOG ten opzichte van de primitieve begroting 2023. De raad heeft op 29 juni 2023 besloten geen zienswijze in te dienen en kennis te nemen van de concept programmabegroting GGD NOG 2024. Riolering Het voordeel bestaat uit incidentele budgetten 2023 die niet meer voorkomen in de begroting 2024 en daarnaast hogere inkomsten vanuit de riool- en waterzorgheffing. Over de tariefberekening riool- en waterzorgheffing is meer te lezen in de paragraaf lokale heffingen.

Afval Het voordeel bestaat uit incidentele budgetten 2023 die niet meer voorkomen in de begroting 2024. In dit geval betreft het de eenmalige pilotkosten PMD-pilot (€ 148.000,-) en bijbehorende extra exploitatiekosten (€ 180.000,-) als gevolg van het raadsbesluit genomen op 26 januari 2023 omtrent uitvoering PMD Pilot. Duurzaamheidsfonds en overig duurzaamheid Het voordeel bestaan met name uit de incidentele storting van € 5.000.000,- in de bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds op basis van de besluitvorming begroting 2023-2026. Daarnaast is er sprake van incidentele budgetten 2023 die niet meer voorkomen in de begroting 2024. Diversen Bestaat uit diverse budget wijzigingen. Per saldo een voordelig resultaat van € 16.000,-.

- 90 -

2.8 Programma 8 Ruimte en wonen A ALGEMEEN Doelstelling Wij versterken de ruimtelijke kwaliteit door grote ruimtelijke projecten uit te voeren, ruimte voor lokale initiatieven te geven, een passend woningaanbod te bieden en te zorgen voor een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat. Inhoud Het programma omvat activiteiten die gericht zijn op ruimtelijke ordening (omgevingsvisie, bestemmingsen omgevingsplannen, welstandstoezicht en handhaving), volkshuisvesting (woningbouw nieuw en bestaand, woonwagenlocatie) en grondexploitaties. Het versterken en in stand houden van een aantrekkelijk en duurzaam toekomstgericht woon-, werk-, en leefklimaat.

Ontwikkelingen De ontwikkeling rondom de stikstofproblematiek kan van invloed zijn op de planning en uitvoering van ruimtelijke projecten. Na de uitspraak van de Raad van State van mei 2019 is het stikstofdossier zeer relevant geworden voor toekomstige ontwikkelingen. Voor iedere ruimtelijke ontwikkeling moet nagegaan worden in hoeverre deze een stikstofdepositie veroorzaakt. Sinds de uitspraak wordt op verschillende niveaus gewerkt aan oplossingen. Hierdoor komen steeds meer instrumenten beschikbaar die belemmeringen wegnemen bij ruimtelijk projecten. Echter, bij ieder ruimtelijk project moet dit nauwkeurig worden onderzocht waarbij het de verwachting is dat niet alles kan. Ontwikkelingen omtrent het stikstofdossier blijven onder een juridisch vergrootglas liggen. Verbonden partijen • Meerinzicht: digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)en onderhoud gebouwen. • ODNV: advisering Omgevingsvisie en Omgevingsplan.

B TAAKVELDEN 8.1 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke:

Taakveld Ruimtelijke ordening E. Enklaar Stad & Omgeving M. Krijgsman

Wat willen we bereiken? Het versterken en in stand houden van een aantrekkelijk en duurzaam toekomstgericht woon-, werk-, en leefklimaat. Een gedifferentieerd aanbod in woon-, werk, en verblijfslocaties met een zo hoog mogelijk ruimtelijk kwaliteitsniveau. Ruimtelijke kwaliteit kan hierin worden onderscheiden in de gebruikswaarde, de belevingswaarde of de toekomstwaarde van de plek of het object. In het kader van de aankomende nieuwe Omgevingswet speelt participatie en aandacht voor de belangen van de buurt een steeds belangrijkere rol. Wat doen we daarvoor? Regulier • Planologische adviezen over ingediende initiatieven; • Opstellen van gebiedsvisies en/of thematische visies en beleid; • Actualisatie juridisch planologisch kader; • Nieuwe bestemmingsplannen, reguliere- of uitgebreide omgevingsvergunningen ten behoeve van nieuwe ontwikkelingen (overgangsrecht Omgevingswet); • Opstellen, ontwikkelen en beheren van het Omgevingsplan. • Omgevingsvergunningen en interne advisering daarover; • Planologische en ruimtelijke ordeningszaken en interne advisering daarover; • Planbegeleiding (toetsing en procedureel) van plannen van derden. Specifiek • Grond aan- en verkopen; • Uitvoering ruimtelijke projecten en beleid; • Actief en faciliterend grondbeleid

- 91 -

Nieuw beleid Per 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Gedeeltelijk zullen plannen en procedures (Wro en Wabo) onder overgangsrecht worden uitgevoerd. Tegelijkertijd zullen nieuwe plannen en procedures volgens de Omgevingswet worden afgedaan. Kadernotaaanvraag Tijdelijke uitbreiding formatie Adviseur Leefomgeving en RO. Kadenotaanvraag uitbreiding formatie Handhaving en Toezicht Bouwen en RO. Kadernotaaanvraag tijdelijke uitbreiding jurist grondzaken. daarvoor 8.2 Portefeuillehouder(s): Domein: Taakveldverantwoordelijke: