Accountantsverslag 2024 - gemeente Harderwijk
Tekst van het document
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024
29 MEI 2025
Aan de gemeenteraad van de gemeente Harderwijk Postbus 149 3840 AC Harderwijk
Geachte leden van de gemeenteraad,
Datum 29 mei 2025
Bij de jaarrekening 2024 van de gemeente Harderwijk zullen wij een controleverklaring met een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid afgeven.
Ons kenmerk ACV2024
De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Harderwijk. Bij deze jaarrekening zullen wij op 29 mei 2025 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekken.
Behandeld door J.H. Hop RA
Wij bedanken de medewerkers van de gemeente Harderwijk voor de open en constructieve wijze van samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken.
Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Harderwijk aan. Onze opdracht is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 11 september 2024. Dit verslag gaat in op onze belangrijkste bevindingen uit de controle van de jaarrekening 2024.
Met vriendelijke groet, Eshuis Registeraccountants B.V. Caroline Louise Willems 2025.05.29 15:48:17 +02'00'
drs. C.L. (Caroline) Willems RA Partner
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
2
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting
▪ Bestuurlijke samenvatting controle 2024
4
▪ Belangrijkste bevindingen uit onze controle
8
▪ Rechtmatigheidsverantwoording
21
▪ De financiële positie van uw gemeente
24
▪ Financiële positie
Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie
▪ Resultaatanalyse
▪ Organisatie
30
▪ Administratieve organisatie en interne beheersing
▪ IT-audit
32
▪ Onze kijk op de algemene IT-beheersingsmaatregelen
Organisatie
Organisatie
▪ Betrouwbaarheid en continuïteit van IT omgeving
▪ Overige aangelegenheden
34
▪ Bijlagen
37
IT-audit
IT-audit
▪ Bijlage 1a: Niet-gecorrigeerde controleverschillen
Overig
Overig
▪ Bijlage 1b: Onzekerheden in de controle ▪ Bijlage 1c: In de controle opgenomen aanpassingen
Bijlagen
Bijlagen
▪ Bijlage 1d: In de controle opgenomen aanpassingen rechtmatigheidsverantwoording ▪ Bijlage 1e: Tekortkomingen in de toelichtingen
▪ Bijlage 1f: Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024 Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
▪ Bijlage 2: Onafhankelijkheid
3
Conclusies jaarrekeningcontrole 2024 Inleiding
Inleiding
Onderwerp
Beschrijving
Referentie
Getrouwheidsoordeel
•
Wij geven een goedkeurend oordeel af over de getrouwheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 2.175.000 respectievelijk € 6.525.000.
•
De financiële positie ultimo 2024 is iets verbeterd ten opzichte van 2023. Met name het gevolg van het positieve resultaat over 2024 ad. € 23,0 miljoen.
•
Het weerstandsvermogen bedraagt € 40,2 miljoen. De weerstandscapaciteit is ruim hoger dan de door de gemeente onderkende aanwezige risico’s ad € 18,8 miljoen.
•
In het najaar 2024 hebben wij onze interimcontrole uitgevoerd. Tijdens deze interimcontrole richten wij ons vooral op de opzet en bestaan van de administratieve organisatie. Onze bevindingen hebben wij in een management letter aan het college gerapporteerd. Onze algemene indruk van de gehele administratieve organisatie en interne beheersing binnen en buiten de gemeente Harderwijk is positief. In onze managementletter benoemen wij de beheersing van het inkoop- en aanbestedingsproces en de digitale factuurverwerking en betalingen als aandachtspunten.
Pagina 30
•
Tijdens de werkzaamheden voor de 2024 jaarrekeningcontrole zijn voor gemeente Harderwijk de algemene IT beheersmaatregelen in opzet en bestaan beoordeeld van de meest kritische applicaties rond het sociaal domein, inkoopfactuurverwerking, belastingen en de financiële administratie, zoals belegd bij GR Meerinzicht. Hiervoor hebben wij diverse General IT Controls rond de relevante informatiesystemen getoetst. Deze beheersing laat een adequaat volwassenheidsniveau zien. Wij hebben u geadviseerd om aandacht te besteden aan de implementatie van NIS2. Als grote centrumgemeente die kan beschikken over de slagkracht van Meerinzicht vinden wij dat dit een onderwerp is waar u regionaal een voortrekkersrol in kan nemen.
Pagina 32
•
Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen aannemelijk zijn en consistent worden gebruikt.
Pagina 10
Pagina 8
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Financiële positie
Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Interne beheersing
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit
Pagina 24
Overig
Overig
Kwaliteit verslaggeving
Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
5
Conclusies jaarrekeningcontrole 2024 Inleiding
Inleiding
Onderwerp
Beschrijving
Referentie
Controleproces
•
Bij de start van de controle waren de jaarstukken gereed, het controledossier was nagenoeg compleet. Wij hebben de eerste steekproeven aan het begin van onze controle uitgezet. Het controleproces is voorspoedig voorlopen. Wij willen de ambtelijke organisatie graag bedanken voor hun inzet en oplevering.
Pagina 10
Grondexploitatie
•
Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten met betrekking tot de grondexploitatie bepaalt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel. De uitgangspunten voor de grondexploitatie achten wij acceptabel.
Pagina 11
Overige Gemeente-specifieke onderwerpen
•
Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2024 geconstateerd.
Pagina 9
•
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 niet strijdig zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Harderwijk voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Conform de afspraken met onze beroepsvereniging hebben wij het anti-cumulatiebeding voor de WNT niet gecontroleerd en dit ook gemeld in de controleverklaring.
Rechtmatigheidsverantwoording
•
Wij hebben de rechtmatigheidsverantwoording gecontroleerd op haar getrouwheid in lijn met de handreiking 1152 van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants. In lijn met deze handreiking hebben wij afzonderlijke werkzaamheden gedaan op de werkzaamheden van de VIC-functie, op het voorwaarden-, M&O-, en begrotingscriterium. Het college heeft voor € 2.4 miljoen rechtmatigheidsfouten geconstateerd. Dit is lager dan de verantwoordingsgrens van € 6,5 miljoen, waarmee het college constateert dat in de jaarrekening de verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De rechtmatigheidsafwijkingen groter dan de rapporteringsgrens van € 50.000 zijn toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering. Voor verdere toelichting verwijzen wij naar hoofdstuk “Rechtmatigheidsverantwoording”.
Pagina 22
Schatkistbankieren
•
Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen limiet). Voor uw gemeente geldt voor 2024 per kwartaal een limiet van € 2,0 miljoen. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2024 - zoals opgenomen in de toelichting op de balans - blijkt dat de gemeente Harderwijk in geen van de kwartalen een overschrijding laat zien.
Pagina 20
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
6
Conclusies jaarrekeningcontrole 2024
Inleiding
Inleiding Onderwerp
Beschrijving
Referentie
Sociaal domein
•
Wij hebben in de zorguitkeringen in natura als ook bij de PGB-bestedingen geen onzekerheden en/of afwijkingen voor getrouwheid geconstateerd.
Pagina 19
•
Wij hebben in de sociale uitkeringen in natura geen fouten voor getrouwheid geconstateerd.
Ravijnjaar
•
Het ravijnjaar wordt gekenmerkt door grote financiële onzekerheden; recent is weer geld beschikbaar gekomen vanuit de voorjaarsnota, maar het is geenszins duidelijk of dit ook op lange termijn de problemen voor gemeenten zal oplossen. Des te belangrijker zijn de planning- en controlproducten (p&c-producten) die niet alleen inzicht bieden in de huidige situatie, maar ook vooruitkijken naar de toekomst. Het voorspellend karakter van deze producten speelt een cruciale rol als het gaat om een sterk en betrouwbaar financieel beleid binnen uw gemeente. Door middel van scenario-analyses en financiële prognoses ondersteunen p&c-producten datagedreven besluitvorming, essentieel om beleid proactief aan te passen en financiële stabiliteit te waarborgen.
Pagina 28
Voorziening riolering
•
Het voornemen is een spaarvoorziening voor vervangingsinvesteringen in het riool met ingang van 2025 te introduceren. Een dergelijke voorziening brengt administratieve verplichtingen met zich mee. Voor eventuele onderhoudswerkzaamheden mag deze voorziening niet worden gebruikt en voor tariefegalisatie is een aanvullende voorziening noodzakelijk. Hiermee is in het rioleringsplan rekening gehouden
Pagina 15
•
Als het spaarbedrag van de spaarvoorziening vervangingsinvesteringen is uitgeput dan leiden nieuwe investeringen tot kapitaallasten waar geen dekking vanuit de voorziening tegenover staat.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
7
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Wij verstrekken een controleverklaring bij de jaarrekening 2024 met een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid.
Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)
Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2024 van gemeente Harderwijk uitgevoerd, en verstrekken een controleverklaring met een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid bij deze jaarrekening.
Wij hebben tijdens onze controle geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op de WNT. Conform de afspraken met onze beroepsvereniging hebben wij het anticumulatiebeding voor de WNT niet gecontroleerd en dit ook gemeld in de controleverklaring.
Samenvatting
Samenvatting
Feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle een niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed is op het vermogen of het resultaat van de gemeente. Hiervoor verwijzen wij naar de bijlage 1a.
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd
Fouten en onzekerheden in de PGB bestedingen
Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle:
De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een controleverklaring met een oordeel met beperking bij de verantwoording PGB Jeugd 2024 verstrekt, vanwege rechtmatigheids- en getrouwheidsafwijkingen.
•
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
De Controleverordening gemeente Harderwijk (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet).
Bevindingen
Bevindingen
Met de opdrachtbevestiging van 11 september 2024 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024.
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Overig
Als gevolg van de fouten in de verantwoorde PGB-bestedingen in de jaarrekening 2024 van de SVB leidt dit tevens tot een afwijking in onze controle voor de getrouwheid en de rechtmatigheid van de uitgaven voor PGB Jeugd. Deze afwijking is niet opgenomen in het (verplichte) overzicht van controleverschillen omdat deze kleiner is dan de rapportagedrempel van ons als accountant ad. € 110.000.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2024 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Bijlagen
Bijlagen
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa-bijlage Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2024 geconstateerd.
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
9
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Harderwijk
Goedkeuringstoleranties
Ons zijn geen relaties bekend tussen Eshuis Registeraccountants B.V. en haar zusteren of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in bijlage 2 bij deze rapportage.
Samenvatting
€ 2.175.000
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie
Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van de gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting in de jaarrekening 2024.
€ 6.525.000
Boekjaar 2024
€ 110.000
Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit
Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen aannemelijk zijn en consistent worden gebruikt.
€ 2.300.000
€ 6.900.000
Boekjaar 2023
Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2024 uitgevoerd met inachtneming van de volgende goedkeuringstoleranties, zoals opgenomen in de door u vastgestelde controleprotocol:
€ 115.000
€Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
€ 2.000.000 Materialiteit
€ 4.000.000
Onzekerheden
€ 6.000.000
€ 8.000.000
Rapporteringstolerantie
10
Inleiding
Inleiding
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening, met uitzondering van de door ons geconstateerde afwijkingen De jaarstukken 2024 van uw gemeente bestaan uit:
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
•
Het jaarverslag 2024 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2024 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting en de SiSa-bijlage).
Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
In het onderdeel “programmaverantwoording” van het jaarverslag dient informatie te worden opgenomen met betrekking tot de vragen: wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a. weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag.
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie
Op basis van Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de toelichtingen van de gemeenteraad in het jaarverslag en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken verenigbaar zijn met de beweringen en toelichtingen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de toelichtingen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.
IT-audit
IT-audit Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
De grondexploitaties zijn geactualiseerd De balanspost met de belangrijkste schattingselementen in de jaarrekening van de gemeente Harderwijk betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitaties). De balanspost is groot, met een omvang van € 55,3 miljoen. Dit bedrag vertegenwoordigt het vermogen dat u al in de grondexploitatie heeft geïnvesteerd. Daar tegenover staan nog te realiseren baten groot € 134,7 miljoen en lasten groot € 57,9 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor het uiteindelijke resultaat van de lopende projecten. Per project moet bepaald worden of er sprake is van een verwacht verlies, waarvoor een voorziening getroffen moet worden, of winst. De totale verwachte tussentijdse winst mag u gedurende het boekjaar als resultaat nemen. In 2024 heeft Harderwijk 4 grondexploitaties. Controlewerkzaamheden grondexploitaties De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vier P’s: •
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn
•
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
11
Inleiding
Inleiding
•
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting •
Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Ontwikkeling boekwaarde (in mln) € 100,0
€ 88,6
Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Deze 4 P’s vormen basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. De balanswaarde is in 2024 afgenomen van € 71,3 miljoen tot € 55,3 miljoen. Dit is voor het grootste deel toe te schrijven aan de verkopen ter waarde van € 34,8 miljoen in de exploitaties en de vrijval van de verliesvoorziening in de exploitatie Waterfront (€ 8,4 miljoen). Dit is gedeeltelijk gecompenseerd door een aanvullende tussentijdse winst van € 3,4 miljoen. Deze mutaties zijn ook gevisualiseerd en afgezet tegen eerdere jaren op de volgende pagina.
Bijlagen
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitatieshebben wij het volgende in overweging genomen: •
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
€ 88,7
€ 80,0 € 70,0
€ 71,3
€ 67,0
€ 55,3
€ 60,0 € 50,0 € 40,0 € 30,0 € 20,0
Overig Bijlagen
€ 88,9
€ 90,0
€ 10,0 €2019
2020
2021
2022
2023
2024
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
12
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2024 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Zoals benoemd is de daling in de voorraden hieronder gevisualiseerd en afgezet tegen de mutaties over boekjaren 2021, 2022 en 2023.
Tussentijdse winstneming Op grond van het BBV heeft uw gemeente in het boekjaar 2024 per saldo € 3,4 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitaties (2023: € 5,3 miljoen).
Samenvatting
Samenvatting
Toename
Afname
Totaal
€ 120.000
Bevindingen
Bevindingen € 9.225
€ 100.000
Rechtmatigheid
€ 88.776 € 80.000
€ 6.954
€ 915
Rechtmatigheid
€ -8.376
€ 88.586 € -1.954
€ 7.137 € 5.251
€ -21.676
Financiële positie
Financiële positie
€ 60.000
Organisatie
€ 40.000
€ 71.145
€ -7.969 € 8.476
€ 3.410
€ 55.341
Organisatie
IT-audit
€ -34.825
€ 20.000
IT-audit €-
Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
13
Belangrijkste conclusies waardering grondexploitaties Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier al contracten/overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons beoordeeld en als aannemelijk aangemerkt. Actualisatie grondexploitaties Netcongestie
Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
Verbetering grondopbrengsten U heeft een gunstig grondbod gehad op een deel van de woningen in Waterfront. Het grondbod vertegenwoordigt de prijs die in de markt gerealiseerd kan worden. De hogere grondwaarde is daarom doorgerekend in het hele project Waterfront. In het project Drielanden is het woningbouwprogramma voor deelgebied II en III van Harderweide gewijzigd vastgesteld. Ook dit leidt tot een hogere grondwaarde in de grondexploitatie. Door het verbeteren van de opbrengsten verbetert ook het resultaat op de (deel)projecten. U gaat daardoor minder gebruik maken van de aan u toegekende WBI-subsidies voor Waterfront en Drielanden. De teveel ontvangen subsidies staan als nog te besteden c.q. terug te betalen op de balans.. Mochten de resultaten alsnog verslechteren dan kan hierop een beroep worden gedaan. Windmolens
IT-audit
IT-audit
Wel is sprake van een mogelijke vertraging voor het realiseren van uw plannen voor economische bedrijvigheid. Als de netcongestie echt langdurig aanhoudt is er wel sprake van een negatief financieel effect op de calculaties.
In en rondom Gelderland is de netcongestie een dringend probleem aan het worden. In uw calculatie is er rekening mee gehouden dat de netcongestie in de komende jaren wordt opgelost door de realisatie van een nieuw onderstation. Met name de bedrijventerreinen ondervinden hinder van de netcongestie omdat aansluitingen voor nieuwe vestigingen niet gerealiseerd kunnen worden. Als de netbeheerder met het nieuwe onderstation de netcongestie niet kan oplossen, moet u mogelijk rekening houden met een langere looptijd van de bedrijventerreinen. De rente die u toerekent is laag en dus is voor de komende jaren geen sprake van een grote financiële impact op de calculaties.
Het bestemmingsplan dat plaatsing van windmolens in Waterfront, deelexploitatie Lorentzhaven mogelijk moet maken is vernietigd. De gemeente beraadt zich op vervolgstappen. Wij hebben beoordeeld of het niet plaatsen van windmolens moet leiden tot aanpassingen in de calculaties van Waterfront. De bouwgrond rondom de locatie voor de windmolens is gewaardeerd tegen een lagere taxatiewaarde die rekening houdt met de plaatsing van windmolens. Als de grond verkocht zou worden voor ‘reguliere’ bedrijfsgrond zou de grond meer op kunnen brengen. Om die reden zien wij geen aanleiding voor aanvullende verliezen in het project; alleen verbetering van het resultaat is potentieel aan de orde.
14
Grondexploitatie Waterfront Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
De grondexploitatie Waterfront is significant herzien. Als gevolg van de herziening wordt een minder negatief resultaat verwacht van € 65,5 miljoen door hogere grondopbrengsten. Dit heeft ertoe geleid dat een deel van verliesvoorziening, namelijk € 8,4 miljoen is vrijgevallen. Grondexploitatie Lorentz III
Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen
De grondexploitatie Lorentz III is herzien en leidt tot een hoger verwacht resultaat van € 19,5 miljoen wat een verbetering is van het resultaat met € 1,4 miljoen. Opties op grondkavels zijn niet geëffectueerd waardoor deze kavels voor de huidige marktprijzen kunnen worden verkocht.
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management (voorzieningen) Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen.
Voorwaarde om een spaarvoorziening voor vervangingsinvesteringen te vormen is dat er een vervangingsplan met welke riooldelen u gaat vervangen aan de voorziening ten grondslag moet liggen. Bij vervanging van een stuk riool wordt het gespaarde bedrag op de investering in mindering gebracht. Daarmee wordt de boekwaarde verlaagd en dus zijn de jaarlijks lagere afschrijvingslasten in het resultaat lager. Dit kan tot de voorziening leeg is. Als de voorziening leeg is volgt bruto-investering omdat er geen spaarbedragen meer zijn. De afschrijvingslasten zijn dan hoger. Geredeneerd vanuit de meerjarenbegroting zijn er twee mogelijkheden: •
De eerste investeringen worden helemaal gecompenseerd met de gespaarde bedragen (dus geen afschrijvingen) tot de voorziening leeg is waarna brutoinvesteringen wél tot kapitaallasten leiden.
•
Alle investeringen worden deels gecompenseerd met de gespaarde bedragen voor zolang als de voorziening strekt. Met deze werkwijze komt een deel van de afschrijvingslasten in het resultaat.
Een spaarvoorziening is bewerkelijk en vereist een plan van aanpak voor de administratieve verwerking. U heeft hiervoor gekozen omdat sparen een besparing oplevert in de rentelasten waardoor het tarief voor de gemeentelijke watertaken lager uitkomt. Dit is voordeliger voor de burger.
Organisatie IT-audit
IT-audit
Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’.
Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
Voorziening egalisatie onderhoud gemeentelijke watertaken Uw gemeente wil de overstap maken van de huidige algemene tariefegalisatie voorziening (BBV art. 44 lid 2) naar een spaarvoorziening (art. 44 lid 1d). Naar verwachting zal alleen een art. 44 lid 1d niet voldoende zijn omdat u daar alleen die bedragen in kan sparen die zien op de geplande vervanging van het riool. Als er nog geld uit de rioolheffing overblijft moet dat ook in een voorziening beklemde middelen worden gestort. Dat kan dan een algemene tariefegalisatie voorziening zijn (art. 44 lid 2) zijn of een onderhoudsvoorziening (art. 44 lid 1c). Een onderhoudsvoorziening moet onderbouwd zijn met een onderhoudsplan. Dat laatste brengt administratief beheer met zich mee.
15
Inleiding
Inleiding
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving
•
Het risico dat in het proces lonen en salarissen: •
Personen in de personeels- en salarisadministratie zijn opgenomen die niet in dienst zijn;
•
personeelsleden een hogere (variabele) beloning krijgen, dan waar zij op grond van hun functie en/of prestatie recht op hebben;
•
niet- gemaakte kosten worden gedeclareerd en/of privé uitgaven worden gedeclareerd;
•
niet – gewerkte uren als werktijd worden verantwoord (prestatielevering vaststellen);
•
fractievergoedingen worden gebruikt voor oneigenlijke doeleinden;
•
vergoedingen worden uitbetaald waarvoor geen prestatie is verricht (bijvoorbeeld presentiegelden).
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid
Als onderdeel van onze controle vragen wij uw organisatie jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad (of met de auditcommissie). Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. •
Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
In 2024 heeft de gemeente Harderwijk in samenwerking met de partners in EHZM beleid op het gebied van fraudepreventie ontwikkeld. Dit beleid is vastgelegd in het stuk “Beleid Fraudepreventie Harderwijk”. Een verdere operationalisering van het beleid is uitgewerkt in het “Werkplan Fraudepreventie: risico inventarisatie Harderwijk”. Op basis van dit werkplan zijn in 2024 risicoanalyses uitgevoerd voor de volgende risico’s en processen:
IT-audit
•
Het risico dat personen de financiële verslaggeving en de gepresenteerde resultaten gebruiken om daar beter van te worden.
Overig
•
Het risico van onrechtmatige onttrekkingen van geld en/of goederen aan de gemeente.
•
Het risico dat in het proces subsidies:
Overig
Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
•
(te hoge) subsidies worden verstrekt waarbij een ambtenaar/ bestuurder privébelangen heeft;
•
verstrekking aan ambtenaar/bestuurder en/of relatie plaats vindt;
•
bevoordeling van organisaties waarbij een ambtenaar/bestuurder belang of privé voordeel heeft.
Het risico dat in het proces inkopen en aanbesteden: •
de inkopen waarvoor betaald is wordt niet geleverd.
•
er wordt niet voldaan aan de aanbestedingsregels waardoor er misbruik gemaakt kan worden om de opdracht aan een specifieke aanbesteder kan worden gegund.
Wij merken op dat de gemeente in haar paragraaf bedrijfsvoering specifieke aandacht heeft besteed aan frauderisicobeheersing. Het opnemen van frauderisico in het controleplan voor 2024 getuigt van een voortdurende toewijding aan het waarborgen van integriteit en transparantie in alle aspecten van haar activiteiten. Als uw accountant zijn we vol vertrouwen dat de gemeente op de goede weg is om een robuust kader voor fraudepreventie te ontwikkelen en te handhaven. We blijven de gemeente attenderen om ervoor te zorgen dat deze inspanningen worden versterkt en effectief worden uitgevoerd, met als uiteindelijk doel het beschermen van de financiële belangen van de gemeenschap en het bevorderen van een cultuur van vertrouwen en integriteit.
16
Rapporteren over fraude
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Van de accountant wordt op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) een professioneel-kritische houding verwacht ten aanzien van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening maar ook met betrekking tot omkoping, corruptie, ondermijning en de naleving van andere wet- en regelgeving.
Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid
De aandacht voor het thema fraude en integriteit neemt de laatste jaren steeds verder toe. Het zorgt ervoor dat organisaties steeds vaker gevraagd wordt transparant te zijn in de visie, het beleid en het toezicht op het integer handelen in alle geledingen van de organisatie. Dat gaat dus niet alleen over fraude maar ook over misbruik en oneigenlijk gebruik, het hanteren van gedragscodes en de naleving van andere regelgeving bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsomstandigheden en milieu. Dit geldt niet alleen op de werkvloer, maar vraagt ook iets van organisatie en bestuur.
Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
Met ingang van 2022 is het op grond van de verslaggevingsregels voor veel organisaties verplicht om in het jaarverslag te rapporteren over de fraudegevoeligheid van de organisatie. Voor gemeenten geldt een aanbeveling om hierover te rapporteren vanuit de kadernota rechtmatigheid. Voor gemeenten geldt echter vanuit Artikel 2:391 lid 1 BW dat voornaamste risico’s dienen te worden toegelicht in onder andere de paragraaf bedrijfsvoering. Wij dienen als uw accountant er op toe te zien dat het college B&W rapporteert over de voornaamste frauderisico’s en het fraudemanagement van de gemeente.
De afgelopen jaren hebben we steeds aandacht gevraagd voor het opstellen van een (fraude)risicoanalyse en de rapporteringsverplichting in veel sectoren is een volgende stap in dit proces. De gemeente Harderwijk beschikt over een stelsel aan maatregelen om fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik tegen te gaan. Zoals benoemd vormen de documenten “Beleid Fraudepreventie Harderwijk” en “Werkplan Fraudepreventie: risico inventarisatie Harderwijk” hier de kern in. Dit is benoemd in de jaarrekening, namelijk in paragraaf Bedrijfsvoering. Hiertoe verwijzen wij ook in onze controleverklaring in sectie “Controle-aanpak frauderisico’s”. De accountant maakt zelf ook een inschatting van de frauderisico’s binnen een organisatie, en vormt zich een beeld van de maatregelen van interne beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes van materieel belang te voorkomen en te bezien of deze maatregelen effectief zijn. In iedere organisatie bestaat een risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management bij de totstandkoming van schattingen. We beoordelen in het kader van onze controle de interne processen op deze schattingen en doen detailcontroles op de uitgangspunten en aannames die aan significante schattingen ten grondslag liggen.
Ook zijn we alert op ongebruikelijke transacties, samenwerkingsrelaties en de naleving van procedures die mede tot doel hebben transparantie en integer handelen te bevorderen. Elementen daaruit zijn controles op de prestatielevering bij inkooptransacties, het naleven van het inkoopbeleid en aanbestedingsregels. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt. Wij merken daarbij op dat wij de integriteitskwesties deze mondeling besproken hebben omdat de gemeente geen systematische registratie van integriteitskwesties bijhoudt. Wij verwijzen hiervoor naar ons advies hierover in onze managementletter 2024.
17
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Continuïteitsbeoordeling In het kader van de jaarrekeningcontrole beoordelen wij ook het vermogen van de gemeente om de activiteiten in de komende twaalf maanden voort te zetten. Elementen die we in deze beoordeling betrekken zijn onder meer de vermogenspositie, de begroting voor het komende boekjaar, de afhankelijkheid van eigen inkomsten, de risico’s die u zelf identificeert en uiteraard ook de risico’s die wij als uw accountant signaleren. Vanwege de geopolitieke situatie, de inflatie, de energieprijsontwikkeling en ontwikkelingen in de regelgeving voor accountants is, net als bij het onderwerp fraude, steeds vaker informatie in de controleverklaring opgenomen over de continuïteitsbeoordeling die wij uitvoeren. De continuïteitsafwegingen worden bij u op dit moment veelal expliciet gemaakt en zijn onderdeel van het proces waarin organisatie en bestuur worden betrokken. Dit heeft haar weerslag in bijvoorbeeld paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing, waarin u aandacht heeft voor uw risicobeheersing en de gestelde norm kengetallen waarop de provincie Gelderland haar beoordeling baseert.
IT-audit Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
18
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Sociaal domein (3 decentralisaties) Voor de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te komen tot een getrouwe besteding van de zorg in natura (Wmo en Jeugd, exclusief PGB’s) geëvalueerd.
Inhoudsopgave PGB’s en Sociale Verzekeringsbank Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een controleverklaring met beperking bij de verantwoording PGB Jeugd 2024 verstrekt. Voor de gemeente Harderwijk heeft de accountant van de SVB fouten voor getrouwheid en rechtmatigheid geconstateerd. De geconstateerde fouten vallen onder de rapporteringstolerantie, waardoor deze niet staan benoemd in de bijlage 1.
Zorg in Natura/Jeugdzorg en WMO In de bestedingen aan zorgaanbieders WMO en Jeugd hebben wij in 2024 één ongecorrigeerde onzekerheid/afwijking voor de getrouwheid geconstateerd. De controle op de bestedingen Jeugdwet/WMO worden uitgevoerd door Meerinzicht (rechtmatigheid) en haar accountant (getrouwheid). Wat opvalt is dat de kosten Jeugdwet en WMO opnieuw stijgen. Deze zijn beiden circa € 1,4 miljoen hoger dan in 2023. De belangrijkste redenen hiervoor zijn een toename in de zorgaanvragen en hogere tarieven.
Rechtmatigheid
Bestedingen 2022-2024
Financiële positie
Financiële positie
€ 20.000.000 € 18.000.000
Organisatie
Organisatie
€ 16.000.000 € 14.000.000
IT-audit
IT-audit
€ 12.000.000 € 10.000.000
Overig
Overig
€ 8.000.000 € 6.000.000
Bijlagen
Bijlagen
€ 4.000.000 € 2.000.000 €Jeugdwet
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
WMO Bestedingen 2024
Bestedingen 2023
PGB bestedingen Bestedingen 2022
19
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting
Schatkistbankieren
Overname vast actief
Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen limiet). Voor uw gemeente geldt voor 2024 per kwartaal een limiet van € 4,62 miljoen. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de overdan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2024 - zoals opgenomen in de toelichting op de balans - blijkt dat de gemeente Harderwijk in geen van de kwartalen een overschrijding laat zien.
De gemeente heeft in het verleden een bijdrage gegeven in een materieel vast actief van een derde en dit destijds verantwoord onder de immateriële vaste activa. In 2024 is dit materieel vast actief overgenomen waardoor de gemeente nu de eigenaar is. Met de overname is een bedrag gemoeid van € 2,6 miljoen dat is verrekend met de oorspronkelijke bijdrage van de gemeente waardoor er geen extra middelen hoefden te worden betaald. Geactiveerde voorbereidingskosten
Bevindingen
Bevindingen
Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet Normering topinkomens (WNT)
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie
De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt.
Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Overig
De bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2024 niet meer bedragen dan € 233.000 per jaar. Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2024 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.
Onder de vaste activa is een boekwaarde verantwoord van € 553.000 in verband met voorbereidingskosten voor de installatie van windturbines. Door een uitspraak van de Raad van State in 2024 is het bestemmingsplan vernietigd. Hoewel een raadsvoorstel is gemaakt voor een doorstart staat in hetzelfde raadsvoorstel de geactiveerde kosten op het oorspronkelijke krediet in 2025 ten laste te brengen van de algemene reserve. In de risicoparagraaf van het jaarverslag 2024 is een claim opgenomen voor de afboeking van deze voorbereidingskosten. Bij het vaststellen van het oorspronkelijke krediet in 2016 is besloten dat als blijkt dat geen projectontwikkeling mogelijk is of dat sprake is van grote vertraging de gemaakte kosten ten laste van het jaarrekeningresultaat worden gebracht. Omdat als gevolg van de uitspraak van de Raad van State in ieder geval sprake is van grote vertraging had de resterende boekwaarde van € 553.000 ten laste van het resultaat gebracht moeten worden en via resultaatbestemming ten laste van de algemene reserve. Wij hebben dit niet gecorrigeerde controleverschil opgenomen op bijlage 1a van dit verslag.
Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
20
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Rechtmatigheidsverantwoording
Kade s echtmatigheid
Het boekjaar 2024 is het tweede jaar waarin het college een rechtmatigheidsverantwoording opneemt in de jaarrekening. De rechtmatigheidsverantwoording geeft inzicht in hoeverre de gemeente Harderwijk rechtmatig heeft gehandeld. De aspecten die in de voorbereiding van de rechtmatigheidsverantwoording aan de orde komen zijn het voorwaardencriterium, het begrotingscriterium en het criterium misbruik en oneigenlijk gebruik.
Bij het controleren van de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording hebben wij ons naast landelijke wet- en regelgeving gebaseerd op de volgende gemeentelijke kaders:
Samenvatting
•
Controleverordening
•
Controleprotocol, inclusief verantwoordingsgrens
•
Financiële verordening
•
Normenkader
Enkele voorbeelden van landelijke wet- en regelgeving zijn:
Bevindingen
Bevindingen
Begrotingscriterium
Voorwaarden criterium
Misbruik en oneigenlijk gebruik
•
Het Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies
•
Aanbestedingswet 2012
•
Gids Proportionaliteit
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Overig Bijlagen
Rol van de acco ntant De accountant geeft nadat het college de rechtmatigheidsverantwoording heeft opgesteld een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening waarin de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen. De accountant geeft geen afzonderlijk oordeel over de rechtmatigheid. Dit betekent onder meer dat afwijkingen van rechtmatigheid (voor zover deze niet ook van invloed zijn op het getrouwe beeld), geen invloed hebben op de strekking van de controleverklaring. Hierdoor kan het bijvoorbeeld voorkomen dat er omvangrijke afwijkingen van rechtmatigheid zijn opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording van het college, terwijl de strekking van de controleverklaring toch goedkeurend is.
Rechtmatigheidsverantwoording Rechtmatigheidsverantwoording2024 rechtmatigheidsfouten, zoals geconstateerd door de VIC-functie Begrotingscriterium
€ 116.000
Voorwaardencriterium
€ 2.117.000
M&O-criterium
€-
Totale rechtmatigheidsfouten
€ 2.399.000
Verantwoordingsgrens (3%)
€ 6.524.000
Ruimte onder de grens niet goedkeurend oordeel rechtmatigheid
€ 4.125.000
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
22
Inleiding
Inleiding
In de rechtmatigheidsverantwoording 2024 rapporteert het college een totale onrechtmatigheid van € 2,4 miljoen, waarbij een bedrag van € 0,6 miljoen conform de afspraken met de raad acceptabel is. Het college rapporteert daarmee een netto onrechtmatigheid van € 2,2 miljoen.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting
Onrechtmatigheden begrotingscriterium De totale afwijking als gevolg van het begrotingscriterium is € 0,1 miljoen. In deze afwijking is rekening gehouden met begrotingsafwijkingen van € 0,6 miljoen waarvan u als raad heeft besloten dat deze niet onrechtmatig zijn.
Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Overig
Begrotingscriterium Het begrotingscriterium heeft te maken met het budgetrecht van de raad. Iedere wijziging van baten, lasten of investeringen moet aan u worden voorgelegd. Als binnen een programma de werkelijke lasten de begrote lasten overschrijden en deze overschrijding is niet gemeld dan is deze onrechtmatig.
Onderschrijdingen van lasten en over- of onderschrijdingen van baten moeten tijdig worden gemeld omdat anders ook sprake kan zijn van onrechtmatigheid. Lagere lasten of hogere baten bieden u immers de gelegenheid een andere bestemming voor die middelen te vinden. Wat tijdig is heeft u in 2024 geregeld in de aangepaste financiële verordening. Hierin liggen de afspraken tussen raad en college over tijdigheid vast. Effectief is in deze verordening geregeld dat de genoemde afwijkingen tot en met de aanbieding van de jaarrekening gemeld mogen worden. Overschrijdingen van de lasten kunnen alleen met een raadsbesluit geaccordeerd worden. De wijziging van de financiële verordening heeft tot gevolg dat er in 2024 veel minder afwijkingen van de begroting gerapporteerd worden dan in 2023.
Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
Voorwaardencriterium De totale omvang van de uitgaven waarbij sprake is van het niet voldoen aan het voorwaardencriterium is afgerond € 2,3 miljoen en bestaat uit inkopen/aanbesteden ad € 2,1 miljoen en de individuele inkomenstoeslag als gevolg van een pilot voor € 0,2 miljoen .
Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De voorwaarden zijn afkomstig uit de regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: termijnen, grondslagen, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Het tot stand komen van grotere inkoopcontracten is bijvoorbeeld aan bepaalde voorwaarden verbonden (de aanbestedingswet). De onrechtmatigheid van de inkopen en aanbestedingen is het gevolg van het niet voldoen aan de voorwaarden zoals die zijn opgenomen in de aanbestedingswet 2012, de gids proportionaliteit en de overige wet- en regelgeving op het gebied van aanbesteden. De onrechtmatigheid als gevolg van subsidies is veroorzaakt doordat subsidiebeschikkingen niet tijdig zijn vastgesteld en niet is voldaan aan de voorwaarden. Vanaf boekjaar 2025 wijzigt het BADO (zie blz. 36). Hierdoor wordt de goedkeuringstolerantie voor rechtmatigheid 2% van de totale lasten. Onder het nieuwe systeem zou de goedkeuringstolerantie voor Harderwijk in 2024 niet € 6,5S miljoen maar € 4,1 miljoen zijn. De in 2024 geconstateerde fouten bedragen € 2,4 miljoen. Dat is nog steeds binnen de tolerantie maar met veel minder marge. Wij zien dit als een prikkel om door te gaan met het beheersen van het aanbestedingsproces.
Misbruik en oneigenlijk gebruik Onder oneigenlijk gebruik wordt verstaan: het door het aangaan van rechtshandelingen, al dan niet gecombineerd met feitelijke handelingen, verkrijgen van overheidsbijdragen of het niet dan wel tot een te laag bedrag betalen van heffingen aan de overheid, in overeenstemming met de bewoordingen van de regelgeving maar in strijd met het doel en de strekking daarvan (de ‘geest van de wet’). De beheersmaatregelen die daarbij passen zijn: handhaving, voorlichting, analyse toepassing en actualisering wet- en regelgeving. Ook dit kan tot een onrechtmatigheid leiden. Er zijn geen bevindingen die te maken hebben met misbruik en oneigenlijk gebruik.
23
In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van de ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente. Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
De vermogenspositie van uw gemeente is ten opzichte van 2024 toegenomen. In het BBV, de verslaggevingsregels van gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2024 bedraagt € 15,7 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 7,4 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 € 23,0 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het hiernavolgende overzicht hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 36,0% van het balanstotaal (2023: 31,4% van het balanstotaal).
Bevindingen
Vermogenspositie
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid
Toename
Afname
Totaal
Financiële positie
Financiële positie
€ 120.000 € 100.000
Organisatie
Organisatie
€ 7.220
€ 91.007
€ 3.486
€ 94.493
€ 83.787
€ 15.657
€ 107.960
Gerealiseerd resultaat
Eigen vermogen 31.12.2024
€ 92.305 € -2.190
€ 80.000 IT-audit
IT-audit
€ 60.000
Overig
Overig
€ 40.000
Bijlagen
Bijlagen
€ 20.000 €Eigen vermogen 31.12.2020
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
Gerealiseerd resultaat
Eigen vermogen 31.12.2021
Gerealiseerd resultaat
Eigen vermogen 31.12.2022
Gerealiseerd resultaat
Eigen vermogen 31.12.2023
25
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen
Saldo baten en lasten
Resultaten
Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit de in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in de reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de politieke besluitvorming. De exploitatie over 2024 laat een voordelig gerealiseerd saldo van baten en lasten van € 15,7 miljoen zien, ten opzichte van een begroot saldo van € -/- 7,5 miljoen. Dit is een voordeel van afgerond € 23,2 miljoen.
€ 30.000 € 25.000
€ 23.030
€ 20.000 € 15.339 € 15.000 € 10.697
€ 9.584
€ 10.000
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid
Exploitatieresultaat (in € 1.000)
€ 5.000
€ 2.940
€ 2.891
Financiële positie
Financiële positie
Totale baten
€ 223.035
Totale lasten
€ 207.378
€2019
Organisatie
Organisatie € 15.657
Gerealiseerde saldo van baten en lasten IT-audit
IT-audit
Af: stortingen in reserves
€ 13.509
Bij: onttrekkingen aan reserves
€ 20.882
2020
2021
2022
2023
2024
In hoofdstuk “4.6 Toelichting baten en lasten” van de jaarstukken 2024 wordt in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Daar blijkt uit dat een belangrijk deel van het voordelig resultaat (€ 10,0 miljoen) wordt veroorzaakt door resultaten in de grondexploitatie.
Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
Saldo mutaties reserves
€ 7.373
Gerealiseerd resultaat
€ 23.030
26
Wee standscapaciteit (in € mln) € 45,0
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting
Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen betreft de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit (voor de samenstelling hiervan verwijzen wij naar paragraaf 3.2 in uw jaarverslag 2024) bedraagt, € 40,2 miljoen positief (2023: € 24,1 miljoen positief).
€ 42,3
40,2
€ 40,0 € 35,0 € 30,0 € 25,0
€ 27,9 € 24,3 € 26,1
€ 20,0
24,1
€ 24,1 € 20,8
€ 15,0
16,2
18,8
2023
2024
€ 10,0 Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Financiële positie Organisatie
De inventarisatie van de risico’s die in de paragraaf Weerstandsvermogen (in het jaarverslag) is opgenomen, geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een kans inschatting van het zich voordoen van het geïdentificeerde risico, om zo de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij wordt een doorlopend inzicht gegeven in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en wordt vermeld welke risico’s zijn verdwenen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook wordt een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de grootste risico’s.
€ 5,0 €2020
2021
2022
Benodigde capaciteit
Beschikbare capaciteit
Ratio weerstandscapaciteit 2,5
Organisatie IT-audit
IT-audit Overig
Overig Bijlagen
Bijlagen
Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
Uw gemeente heeft op basis van een kans en impact analyse berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Hieruit volgt een gekwantificeerd bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit van afgerond € 18,8 miljoen (2023: € 16,2 miljoen). De stijging van het benodigde weerstandscapaciteit komt voornamelijk voor rekening van de gestegen ingeschatte risico’s rondom de grondexploitaties, deels gecompenseerd door aanvullende risico’s in de bedrijfsvoering. Voor meer gedetailleerde informatie over uw weerstandspositie verwijzen wij u naar paragraaf 3.2 “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” in uw jaarverslag 2024. Doordat de beschikbare weerstandscapaciteit meer is gestegen dan de benodigde weerstandscapaciteit is de ratio weerstandscapaciteit toegenomen van 1,2 in 2023 naar 1,5 in 2024.
2,0 1,5 1,0 0,5 2020
2021
2022 Ratio
2023
2024
27
Ravijnjaar – vooruitblik op de ontwikkeling van het vermogen Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
U heeft de begroting 2025 vastgesteld inclusief de ramingen voor de jaren 2026 tot en met 2028. In 2025 verwacht u nog een positief resultaat van € 715.000. Vanaf 2026 verwacht u verliezen die variëren van € 1.677.000 in 2026 tot aan € 671.000 in 2028. Deze negatieve resultaten hebben daarmee effect op het eigen vermogen van de gemeente. In onderstaande staafdiagram hebben wij inzichtelijk gemaakt dat de verwachten stand van het eigen vermogen terugloopt. Bij gelijk blijvende risico’s zoals in uw paragraaf weerstandvermogen omschreven en wanneer de negatieve resultaten ten laste komen van de algemene reserve zal dit een negatief effect hebben op het weerstandsvermogen. Aangezien u genoeg ruimte heeft in het weerstandsvermogen zult u enige jaren de tekorten kunnen opvangen.
Vermogenspositie
Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen
Toename
Totaal
€ 120,0 € 107,9
€ 0,7
€ 108,6
€ 106,9 € -1,7
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid
Afname
€ 100,0
€ 105,5
€ 0,7
€ 106,2
Eigen vermogen 31-12-2027
Verwacht resultaat 2028
Eigen vermogen 31-12-2028
€ -1,4
Financiële positie
Financiële positie
€ 80,0
Organisatie
€ 60,0
Organisatie
IT-audit
IT-audit
€ 40,0
Overig
Overig
€ 20,0
Bijlagen
Bijlagen €-
Eigen vermogen 31-12-2024 Accountantsverslag 2024 gemeente Harderwijk
Verwacht resultaat 2025
Eigen vermogen 31-12-2025
Verwacht resultaat 2026
Eigen vermogen 31-12-2026
Verwacht resultaat 2027
28
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting
Samenvatting Bevindingen
Bevindingen Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Financiële positie
Het voorspellend karakter van planning- en controlproducten
•
Het ravijnjaar wordt gekenmerkt door grote financiële onzekerheden; recent is weer geld beschikbaar gekomen vanuit de voorjaarsnota, maar het is geenszins duidelijk of dit ook op lange termijn de problemen voor gemeenten zal oplossen. Des te belangrijker zijn de planning- en controlproducten (p&c-producten) die niet alleen inzicht bieden in de huidige situatie, maar ook vooruitkijken naar de toekomst. Het voorspellend karakter van deze producten speelt een cruciale rol als het gaat om een sterk en betrouwbaar financieel beleid binnen uw gemeente. Door middel van scenario-analyses en financiële prognoses ondersteunen p&c-producten datagedreven besluitvorming, essentieel om beleid proactief aan te passen en financiële stabiliteit te waarborgen.