2021 01 19 Toegevoegd achtergrondinfo Feitenboek Ermelo Harderwijk en Zeewolde_LR.pdf
Tekst van het document
69,6 %
Almere
64,2 %
35,8 %
76,3 %
65,4 %
69,2 %
76,1 %
Lelystad
33.653
33,8 %
66,2 %
Flevoland
Almere
85.489
31,9 %
68,1 %
Gelderland
61,0 %
57,5 %
70,7 %
Nederland
39,0 %
42,5 %
76,3 %
Flevoland
173.588
31,5 %
68,5 %
Gelderland
923.361
36,0 %
64,0 %
Nederland
7.857.914
38,3 %
61,7 %
Tabel 10
Huishoudens en samenstelling, CBS 2019.
Tabel 12
Eigendomsrecht van de woningvoorraad, ABF Research 2019.
23) Gemeente Zeewolde, Woonvisie 2020-2025. 24) Gemeente Ermelo, Beleidsvisie wonen met zorg en aandacht, 2019 & Gemeente Harderwijk, Woonvisie 2017-2027 & Gemeente Zeewolde, Woonvisie 2020-2025. 25) De laatste woonvisie van Ermelo komt uit 2014 en is verouderd. De gemeente is daarom bezig met het maken van een nieuwe woonvisie, welke op moment van schrijven van dit feitenboek nog niet voor klaar was. De opgenomen speerpunten komen daarom uit de recente beleidsvisie over wonen en zorg: ‘Wonen met zorg & aandacht’.
B
B
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
34
35
Kenmerk III: WOZ-waarde, woninggrootte, vraagprijs en
Jaarlijkse woonlasten éénpersoonshuishouden
Jaarlijkse woonlasten meerpersoonshuishouden
Ermelo
€ 775
€ 827
Harderwijk
€ 587
€ 650
Zeewolde
€ 713
€ 782
Gelderland over het algemeen groter zijn dan in de provincie
Nijkerk
€ 567
€ 591
Putten
€ 623
€ 646
Flevoland. De vraagprijs per m2 is het hoogst in Harderwijk (€
Nunspeet
€ 568
€ 613
woonlasten De gemiddelde WOZ-waarde ligt in de gemeente Ermelo hoger dan in de Harderwijk en Zeewolde. Op het gebied van woninggrootte scoren Ermelo en Zeewolde boven het Nederlands gemiddelde. Opvallend is dat de woningen in de provincie
€ 2.878
Harderwijk
€ 258
115 m
2
€ 3.173
Zeewolde
€ 254
132 m
2
Nijkerk
€ 307
128 m 2
Putten Nunspeet
doorgaans slechts sporadisch. Daarom is de relatief grote
ruimtelijk veld, waarbinnen Ermelo een dominante
omvang van de inkomende verhuisstroom van ouderen
rol speelt. Hierbij is de instroom (vanuit Ermelo naar
naar Harderwijk, uit alle windrichtingen, des te meer
Harderwijk) groter dan de uitstroom.
opmerkelijk (zie figuur 15). Ook voor deze groep is de relatie met Ermelo dominant, met een in- en uitstroom
€ 811
Harderwijk domineert, naast een beperkte relatie met
tijd, met een toenemende instroom naar Harderwijk.
Almere
€ 843
€ 843
Putten en Amersfoort.
Nederland
€ 700
€ 773
Tabel 15
-
-
Woonlasten, COELO 2020.
ruimtelijk gezien relatief beperkt. Ouderen zijn in deze
vormen in Zeewolde een relatief klein deel van de
gemeente relatief honkvast. In de verhuizingen die er wel
bevolking. Bovendien is deze groep in Zeewolde relatief
zijn speelt Harderwijk, en in tweede instantie Putten, de
honkvast. De verhuisstromen zijn daarom zeer klein.
hoofdrol.
€ 2.472
Instroom komt voornamelijk uit Amersfoort en Almere en uitstroom is vooral gericht op Harderwijk.
€ 3.188
Over de periode 2008-2018 is door Prof. Dr. Tordoir een ana-
€ 330
133 m
€ 3.307
lyse uitgevoerd van de verhuizingspatronen vanuit de gemeen-
€ 286
127 m2
€ 3.045
ten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde. De onderliggende kaarten
Dronten
€ 218
135 m 2
€ 2.301
zijn in bijlage 2 bijgevoegd. Per leeftijdsgroep worden hieronder
Lelystad
€ 188
125 m 2
€ 2.307
de opvallendheden geïdentificeerd:
Almere
€ 317
112 m2
€ 2.747
Flevoland
€ 212
121 m2
-
Gelderland
€ 243
125 m 2
-
Nederland
€ 248
115 m 2
€ 2.863
•
Werkzame 24- t/m 29-jarigen
de instroom vanuit Amersfoort en de uitstroom naar Harderwijk.
Harderwijk: De in- en uitstroom houden elkaar vrijwel in evenwicht. De uitstroom naar grote steden is groter gemeenten (vooral Ermelo) is groter dan de uitstroom.
-
Harderwijk: Ermelo speelt de meest dominante rol in de
Alleen naar Zeewolde is sprake van een relatief
verhuizingen vanuit Harderwijk. Er verhuizen iets meer
belangrijke uitstroom. Afgelopen decennia nam de
gezinnen vanuit Harderwijk naar Ermelo dan andersom.
uitstroom naar vooral Ermelo significant toe.
Voor de overige gemeenten geldt dat de instroom van gezinnen naar Harderwijk groter is dan de uitstroom.
-
Ermelo: Verhuizingen van werkzame 24-29 jarigen
De gemiddelde jaarlijkse woonlasten liggen in Harderwijk een
Het gebied waar vanuit gezinnen naar Harderwijk toe
richten zich vooral op Harderwijk (vooral uitgaand)
stuk onder het Nederlands gemiddelde, zowel voor éénper-
verhuizen en andersom is relatief groot.
en, in tweede instantie Putten (vooral inkomend). De
soons- als voor meerpersoonshuishoudens. In Ermelo liggen de gemiddelde jaarlijkse woonlasten voor beiden groepen iets
inkomende stroom vanuit Harderwijk nam afgelopen -
Ermelo: Verhuizingen naar en vanuit Ermelo spelen
jaren echter wel toe.
boven het gemiddelde. Voor Zeewolde geldt dat de woonlasten
zich vooral af met direct naburige gemeenten, waarbij
rond het Nederlands gemiddelde liggen. In de regio valt verder
Harderwijk de belangrijkste is. De instroom en uitstroom
op dat de woonlasten in Almere relatief hoog liggen, en die in
houden elkaar opvallend in evenwicht. De afgelopen
een ruimtelijk uitgestrekt veld van verhuizingen van deze
Nijkerk, Putten en Nunspeet relatief laag.
decennia is de instroom vanuit Harderwijk en Putten
groep. Harderwijk speelt hierbij de hoofdrol, waarbij het
gegroeid.
jaarlijks aantal inkomende verhuizingen groter is dan de
-
Zeewolde: In tegenstelling tot Ermelo kent Zeewolde wel
uitgaande verhuizingen. Dat is opmerkelijk, omdat deze -
Zeewolde: Ook voor de ouderen in Zeewolde geldt
-
Gezinnen met kinderen:
WOZ-waarde, woninggrootte en vraagprijs, CBS.
-
een relatief grote honkvastheid. Opmerkelijk zijn wel 26)
dan de instroom, en de instroom vanuit naburige •
Ermelo: Het verhuisveld naar en vanuit Ermelo is
Zeewolde: Alleenstaanden en stellen zonder kinderen
Kenmerk IV: Verhuizingen
2
Tabel 14
net als bij gezinnen – plaatsvinden in een omvangrijk
€ 687
laag is.
122 m2
Harderwijk: Ouderen zijn relatief honkvast en verhuizen
relatie zit ook de sterkste dynamiek gedurende afgelopen
Lelystad
€ 297
-
€ 739
Voor Zeewolde geldt de vraagprijs per m2 (€ 2.472), wat relatief
Ermelo
Harderwijk: Voor Harderwijk geldt dat verhuizingen –
Ouderen (60+ jaar)
die elkaar vrijwel in evenwicht houden. Juist in die
€ 739
Vraagprijs per m2 (2020)
-
•
naar en vanuit Ermelo is relatief beperkt. De relatie met
Dronten
Woning grootte (2020)
Alleenstaanden en stellen zonder kinderen
Ermelo: Het aantal jaarlijkse verhuizingen van deze groep
3.173), welke een stuk boven het Nederlands gemiddelde scoort.
Gemiddelde WOZ-waarde x1000 (2019)
•
Zeewolde: De instroom van gezinnen naar Zeewolde
groep doorgaans verhuist van kleine gemeenten naar
was in het afgelopen decennium vrijwel gelijk aan de
grotere gemeenten (zie figuur 14). Mogelijke verklarin-
uitstroom. De instroom komt vooral vanuit stedelijk
gen zijn de wachtlijsten voor woningen in Harderwijk of
gebied (Almere, Lelystad, Amersfoort en Amsterdam),
een vertekening van het beeld door inschrijvingen in het
terwijl de uitstroom zich meer richt op landelijke
GBA door Oost-Europese werknemers die veelal binnen
gemeenten. Daarnaast is sprake van een significante
deze leeftijdscategorie vallen.
uitstroom van gezinnen naar Harderwijk.
26) Deze groep is zowel voor de economie als voor lokale sociale vitaliteit van belang en wordt daarom hier apart uitgesplitst
B
B
36
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
37
4.3
Economie
Het derde thema is economie en de sociaal economische positie van de inwoners in de gemeenten. Hieronder worden achtereen de volgende kenmerken beschreven: werkgelegenheid en economische sectoren (I), beroepsbevolking en arbeidsdeelname (II),
Aantal vestigingen per 1000 inwoners van 15-74 jaar (2019)
ZZP’ers ten opzichte van het aantal banen (2018)
123,8
10,9 %
Ermelo
709,9
inkomen en werkloosheid (III), ligging en woon-werkverkeer
Harderwijk
696,4
116,4
9,8 %
(IV), bedrijventerreinen (V) en regionale economische samen-
Zeewolde
709,1
154,9
15,6 %
werking (VI).
Bevindingen •
•
Figuur 14 Gemiddelde verhuizingen van werkende 24- t/m 29-jarigen naar en vanuit Zeewolde in periode 2009-2018, Tordoir 2020.
Banen per 1000 inwoners van 15-74 jaar (2019)
Het gebied EHZ: krachtige arbeidsmarkt en veel arbeidspotentieel (relatief veel banen per 1000 inwoners, hoge netto arbeidsparticipatie, lage werkloosheid, relatief veel middelbaar- en laagopgeleiden). De regio kent ‘sterke bedrijven, gemotiveerde mensen die hard werken en een innovatieve leef- en werkomgeving’.27) Ermelo: veel werkgelegenheid (veel banen en vestigingen per 1000 inwoners); banen in de collectieve dienstverlening (vooral zorg en defensie) vormen de economische motor; veel werknemers uit Harderwijk en Zeewolde.
Nijkerk
736,1
134,4
12,0 %
Putten
578,5
138,5
22,2 %
Nunspeet
717,9
127,9
13,3 %
Dronten
564,7
133,7
18,1 %
Lelystad
659,6
125,6
11,4 %
Almere
548,3
129,5
15,0 %
Flevoland
612,8
132,3
14,7 %
Gelderland
666,1
122,4
12,0 %
Nederland
677,1
129,6
11,4 %
Tabel 16
Banen en vestigingen, CBS.
De verdeling van banen over de verschillende sectoren verschilt
•
Harderwijk: veel banen in collectieve dienstverlening, handel en industrie; veel midden-en laaggeschoolden werknemers uit Almere, Lelystad en Dronten.
sterk tussen de EHZ-gemeenten. Zo is het relatieve aantal
•
Zeewolde: ondernemend en innovatief (veel ZZP’ers); veel banen in zakelijke dienstverlening, handel, industrie en landbouw; relatief veel banen op bedrijventerreinen; aanzienlijke werkpendel van middengeschoolden naar Harderwijk, Ermelo en Nijkerk.
feit dat Ermelo een uitzonderlijk grote zorgsector kent en er
banen in de collectieve dienstverlening opvallend groot in Ermelo, en opvallend klein in Zeewolde. Dit is in lijn met het relatief veel banen zijn bij de overheid, vooral voor defensie.28) Ook valt op dat in alle gemeenten het relatieve aantal banen in de collectieve dienstverlening opvallend veel groter is dan het relatieve aantal vestigingen in de collectieve dienstverlening. Dit duidt erop dat de vestigingen in de collectieve dienstverlening relatief veel banen hebben.
Kenmerk I: Werkgelegenheid en economische sectoren In de drie EHZ-gemeenten zijn, ten opzichte van het provinciale
In de zakelijke dienstverlening is het relatieve aantal banen
en landelijk gemiddelde, relatief veel banen per 1000 inwoners.
aanzienlijk groter in Zeewolde dan in Ermelo en Harderwijk.29)
In Zeewolde geldt dit ook voor het aantal vestigingen per 1000
Het aandeel vestigingen in deze sector ligt over het algemeen
inwoners. Het beeld in de regio is gemengd: de gemeenten
hoger in de regio dan het aantal banen. Het percentage banen
Nijkerk en Nunspeet hebben relatief veel banen, terwijl Putten,
in de handel ligt in de gemeente Harderwijk en Zeewolde boven
Dronten en Almere relatief weinig banen hebben. Het aantal
het landelijk en provinciaal gemiddelde. De gemeente Ermelo
ZZP’ers ten opzichte van het aantal banen is in beide provincies
heeft relatief minder banen in de handel. Ook het aantal banen
bovengemiddeld. Vooral Zeewolde, Putten en Dronten vallen
in de industrie loopt sterk uiteen, met Ermelo als gemeente met
hier op, waar respectievelijk 15,6%, 22,2% en 18,1% van het
relatief de minste banen in de industrie. Het aandeel banen in
aantal banen wordt ingevuld door een zelfstandige zonder
recreatie en toerisme ligt in de drie EHZ-gemeenten boven het
personeel (ZZP’ers).
Nederlands en provinciaal gemiddelde, met Zeewolde als uitschieter. Echter, ook in Harderwijk en Ermelo vormt toerisme een belangrijke pijler binnen de gemeentelijke economie.30)
Figuur 15 Gemiddelde verhuizingen van ouderen (60+ jaar) naar en vanuit Harderwijk in periode 2009-2018, Tordoir 2020
Het aandeel vestigingen overige dienstverlening ligt aanzienlijk
27) Position paper Economic Board Noord-Veluwe.
28) Economisch programma Ermelo 2015-2018. 29) Zeewolde trends en opgaven 2018. 30) Economisch programma Ermelo 2015-2018 en Stadsvisie Harderwijk 2031.
B
B
38
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
39
lager dan het aandeel banen in die sector. Verder valt op dat
% banen in…
Collectieve dienstverlening
Zakelijke dienstverlening
Handel
Industrie
Recreatie en toerisme
Overige dienstverlening
Landbouw
Ermelo
45,6 %
23,7 %
14,1 %
13,1 %
8,2 %
1,8 %
1,8 %
bouw heeft. Ook het aandeel vestigingen in deze sector is in
Harderwijk
33,0 %
24,7 %
18,6 %
20,5 %
7,7 %
2,8 %
0,4 %
Zeewolde relatief groot.
Zeewolde
14,5 %
36,3 %
20,8 %
19,0 %
10,0 %
1,5 %
8,0 %
Nijkerk
15,3 %
26,6 %
24,6 %
29,6 %
5,4 %
2,4 %
1,6 %
Putten
20,5 %
26,3 %
22,8 %
21,9 %
8,3 %
2,9 %
5,6 %
Nunspeet
19,6 %
27,0 %
25,4 %
23,5 %
8,9 %
2,0 %
2,4 %
Zeewolde in vergelijking met de regio, en met het Nederlands gemiddelde, een relatief groot aandeel van banen in de land-
8,2%
1,8% 1,8%
13,1%
45,6%
7,7%
2,8% 0,4%
20,5%
33%
10% 1,5%
8%
14,5%
Dronten
27,0 %
24,0 %
20,7 %
17,1 %
8,4 %
2,5 %
8,8 %
Lelystad
33,8 %
25,1 %
21,1 %
17,0 %
6,4 %
1,7 %
1,2 %
Almere
31,1 %
32,8 %
21,8 %
11,2 %
6,5 %
2,6 %
0,4 %
Flevoland
28,3 %
28,6 %
16,0 %
20,8 %
6,4 %
4,2 %
2,3 %
Gelderland
31,7 %
27,7 %
18,4 %
17,5 %
6,5 %
2,6 %
2,1 %
Nederland
31,8 %
29,7 %
17,5 %
16,2 %
7,0 %
2,6 %
2,2 %
Collectieve dienstverlening
Zakelijke dienstverlening
Handel
Industrie
Recreatie en toerisme
Overige dienstverlening
Landbouw
Ermelo
10,5 %
34,0 %
16,6 %
15,0 %
1,5 %
6,5 %
4,5 %
Harderwijk
8,5 %
36,6 %
18,4 %
15,0 %
1,2 %
6,8 %
1,2 %
% vestigingen in…
Banenverdeling Ermelo
14,1%
23,7%
Collectieve dienstverlening Zakelijke dienstverlening Handel Industrie
Banenverdeling Harderwijk
18,6% Recreatie en toerisme Overige dienstverlening Landbouw
Figuur 16 Banenverdeling per sector in Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, LISA 2019.
24,7%
Banenverdeling Zeewolde
19%
20,8% 36,3%
Zeewolde
9,9 %
36,1 %
17,3 %
11,7 %
1,4 %
4,9 %
10,9 %
Nijkerk
16,5 %
35,5 %
20,0 %
17,4 %
1,2 %
6,6 %
4,0 %
Putten
9,6 %
32,2 %
16,3 %
20,8 %
1,7 %
6,1 %
10,6 %
Nunspeet
9,0 %
34,1 %
18,4 %
20,8 %
1,3 %
5,9 %
6,3 %
Dronten
8,1 %
29,8 %
18,6 %
13,3 %
1,4 %
6,8 %
13,6 %
Lelystad
10,8 %
36,2 %
22,1 %
16,2 %
1,6 %
6,0 %
2,1 %
Almere
24,4 %
41,5 %
15,2 %
12,4 %
2,3 %
6,0 %
0,4 %
Flevoland
21,8 %
34,6 %
16,2 %
14,0 %
1,8 %
6,0 %
5,7 %
Gelderland
22,9 %
36,3 %
16,0 %
15,0 %
1,4 %
6,0 %
5,6 %
Nederland
21,5 %
38,3 %
15,7 %
14,4 %
1,7 %
5,7 %
4,5 %
Tabel 17
Verdeling over sectoren van banen en vestigingen, LISA 2019.
Kenmerk II: Beroepsbevolking en arbeidsdeelname Met de beroepsbevolking worden de mensen bedoeld die betaald
Beroepsbevolking per 1000 inwoners
Percentage netto arbeidsparticipatie
werk hebben of die geen betaald werk hebben, maar recent naar
Ermelo
702
69,5 %
betaald werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar
Harderwijk
705
70,0 %
zijn. In Ermelo en Harderwijk ligt de beroepsbevolking per 1000
Zeewolde
757
73,3 %
inwoners dicht bij het landelijk en provinciaal gemiddelde. Opvallend is dat Zeewolde een relatief grote beroepsbevolking heeft, met 775 personen per 1000 inwoners. De netto arbeidsparticipatie is het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking van 15 tot 75 jaar. Hierbij valt op dat vrijwel alle gemeenten in de regio boven het landelijk en provinciaal gemiddelde scoren. De netto arbeidsparticipatie ligt in Ermelo en Harderwijk dichter bij het provinciaal en landelijk gemiddelde. De gemeente Zeewolde heeft met 73,3% de grootste netto arbeidsparticipatie van de regio.
Nijkerk
728
71,4 %
Putten
735
71,5 %
Nunspeet
702
70,5 %
Dronten
712
70,7 %
Lelystad
673
64,9 %
Almere
720
70,0 %
Flevoland
715
69,6 %
Gelderland
704
68,7 %
Nederland
706
68,8 %
Tabel 18
Beroepsbevolking en arbeidsparticipatie, CBS 2019.
B
B
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
40
41
De relatieve beroepsbevolking met een laag opleidingsniveau
Het werkloosheidspercentage in de drie gemeenten is relatief
Voor hoger geschoolden33) vormen Ermelo, Harderwijk en
Kijkend naar de individuele gemeenten valt voor Ermelo op
ligt in Zeewolde, en in mindere mate ook in Ermelo, boven het
laag en er zijn relatief weinig huishoudens die een bijstandsuit-
Zeewolde onderdeel van een uitgestrekt en interregionaal sys-
dat zij een belangrijke werkfunctie heeft voor inwoners uit
provinciaal en landelijk gemiddelde, in Harderwijk eronder. Het
kering ontvangen, zeker in Ermelo en Zeewolde. In de provincie
teem dat de regio’s Zwolle, Stedendriehoek, Noordrand Veluwe
Harderwijk van alle opleidingsniveaus en voor middelge-
aandeel van de beroepsbevolking met een middelbaar onder-
Flevoland heerst zelfs krapte op de arbeidsmarkt.
Er is echter
en het grootste deel van Flevoland omvat. Daarnaast is er ook
schoolde inwoners uit Zeewolde. In Harderwijk zelf wordt
wijsniveau is in alle drie de EHZ-gemeenten relatief hoog. De
wel een werkgelegenheidsgroei in deze provincie die sterker is
een niet te verwaarlozen pendel naar de noordelijke Randstad
midden- en lagergeschoold werk vooral ingevuld door inwoners
beroepsbevolking met een hoog onderwijsniveau, tot slot, ligt
dan gemiddeld in Nederland. In de omliggende gemeenten valt
(Almere, Amersfoort en Utrecht). Hoger geschoolden reizen
uit Almere, Lelystad en Dronten, waarbij de rol van Almere
net iets onder het Nederlands gemiddelde. De trend van een
op dat Lelystad en Almere beide een relatief hoog werkloosheid-
dus gemiddeld gezien in een grote regio voor hun werk (zie
relatief weinig hoog en veel middelbaar opgeleiden is ook terug
spercentage hebben, en in lijn daarmee ook een hoog percen-
het groene gebied in figuur 18). Voor middengeschoold werk
te zien in de omliggende gemeenten.
tage huishoudens dat een bijstandsuitkering ontvangt.
vormen Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, aangevuld met
Gelderland: zij werken vooral in Harderwijk en daarnaast ook
Nunspeet en Elburg, een eigenstandige arbeidsmarkt: het gebied
in Ermelo en Nijkerk. Tegelijkertijd halen Zeewoldse werkge-
kent kijkend naar de woonwerkpendels een duidelijke ruimte-
vers hun middengeschoold personeel uit naburige Flevolandse
lijke samenhang (zie het gele gebied in figuur 19). Dit geldt ook
gemeenten, waar vooral de rol van Almere de afgelopen decen-
voor de woon-werkpendels van lager geschoolden35), maar voor
nia sterk toenam.
Zeewolde
25
Harderwijk
20
Ermelo
23 0
10
42
40
Werkloosheidpercentage (2019)
Ermelo
€ 43,2
2,7 %
3,0
Harderwijk
€ 36,2
3,0 %
4,4
Zeewolde
€ 39,4
2,9 %
2,9
Nijkerk
€ 38,6
2,5 %
2,7
Putten
€ 39,8
2,3 %
1,9
Nunspeet
€ 38,8
2,4 %
2,4
Dronten
€ 35,6
3,0 %
3,6
36
46 30
Gestandaardiseerd inkomen in euro’s x 1000 (2017)
33
44
20
31)
50
31 60
70
80
90
100
Laag onderwijsniveau Middelbaar onderwijsniveau Hoog onderwijsniveau Figuur 17 Beroepsbevolking naar onderwijsniveau, CBS 2019.
% beroepsbevolking met laag onderwijsniveau
% beroepsbevolking met middelbaar onderwijsniveau
% beroepsbevolking met hoog onderwijsniveau
Ermelo
23 %
46 %
31 %
Harderwijk
20 %
44 %
36 %
Zeewolde
25 %
42 %
33 %
Huishoudens met bijstandsuitkering t.o.v. huishoudens totaal (2019)
Lelystad
€ 33,1
4,0 %
6,6
Almere
€ 33,8
4,0 %
6,6
Flevoland
€ 34,7
3,6 %
5,7
Gelderland
€ 37,5
3,0 %
4,5
Nederland
€ 37,5
3,4 %
5,2
Tabel 20
Nijkerk
26 %
43 %
30 %
Kenmerk IV: Ligging en woon-werkverkeer
23 %
46 %
31 %
De EHZ-gemeenten zijn strategisch gelegen tussen de ste-
Nunspeet
29 %
43 %
29 %
den Amsterdam, Utrecht, Amersfoort en Zwolle in. Ook de
Dronten
18 %
50 %
32 %
Economic Board van Noord-Veluwe haalt dit aan als voordeel
Lelystad
24 %
47 %
29 %
van deze regio: “De kracht van deze regio ligt in verbinding:
Almere
21 %
45 %
34 %
Flevoland
22 %
45 %
30 %
tussen de steden Amersfoort en Zwolle; en tussen het groen van
Gelderland
22 %
41 %
36 %
Nederland
21 %
41 %
38 %
Beroepsbevolking naar onderwijsniveau, CBS 2019.
Zeewolde geldt dat middengeschoolden primair gericht zijn op
deze groep zijn ook Lelystad en Dronten onderdeel van het daily urban system (zie het gele gebied in figuur 20).
Samenvattend vormen de EHZ-gemeenten zeker voor middenen laaggeschoolden en duidelijk samenhangende arbeidsmarkt,
33) Opleidingsniveau HBO/WO 34) Opleidingsniveau Havo/VWO/MBO 35) Opleidingsniveau Mavo/LBO
waarbinnen de gemeenten sterk op elkaar georiënteerd zijn.
Inkomen en werkloosheid, CBS.
Putten
Tabel 19
als woongemeente de afgelopen jaren is toegenomen. Voor 34)
de Veluwe en het blauw van de Randmeren”.32) De regio kent veel werkgelegenheid, waardoor er aanzienlijke woon-werkpendels zijn. Binnen deze woon-werkpendels horen de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde tot hetzelfde samenhangende cluster. Daarbij laten de pendels van hoger
Kenmerk III: Inkomen en werkloosheid
geschoolden in termen van omvang van het samenhangende
Het gestandaardiseerd inkomen is het besteedbaar inkomen
cluster een ander patroon zien dan de pendels van midden- en
gecorrigeerd door verschillen in grootte en samenstelling van
lager geschoolden.
Figuur 18 Werkpendel hoger opgeleiden, Tordoir 2020.36)
het huishouden. In de gemeente Harderwijk ligt het gestandaardiseerd inkomen met € 36.200 iets onder het provinciaal gemiddelde. Zeewolde scoort met € 39.400 boven het gemiddelde in de provincie. In de gemeente Ermelo ligt het inkomen met € 43.200 het hoogst van de regio.
31) UWV (2019). Regio in Beeld. Flevoland – hoofdrapport. 32) Position paper Economic Board Noord-Veluwe. (2019).
36) De lijnen op de kaart lopen tussen postcodegebieden en geven allereerst de omvang van de verplaatsingsstromen weer: hoe donkerder de lijn, hoe meer verplaatsingen (zie ook de legenda). Ten tweede tonen de lijnen de richting van de verplaatsingsstromen: het blauwe deel van een lijn haakt aan op de plaats met een per saldo netto inkomende stroom, terwijl het rode deel aanhaakt op de plaats met een per saldo uitgaande stroom. De verhouding in lengte tussen het rode en het blauwe lijndeel reflecteert de verhouding tussen de twee stroomrichtingen. Tot slot geven de gekleurde regio’s de daily urban systems weer: de samenhangende systemen van dagelijkse verplaatsingen voor werk, onderwijs en/of voorzieningen.
B
B
42
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
43
Kenmerk V: Bedrijventerreinen
Kenmerk VI: Regionale economische samenwerking
De tabel hieronder geeft de bedrijventerreinen in de EHZ-
De regionale economie in en rondom de EHZ-gemeenten is
gemeenten weer. Voor Ermelo geldt dat 10,2 % van alle bedrij-
een sterke economie. Tijdens de kredietcrisis van 2008 was deze
ven en 22% van alle banen zich op een bedrijventerrein bevindt.
regio bijvoorbeeld één van de best presterende van het land.
In Harderwijk liggen deze percentages iets hoger, met 14,2%
Afgelopen jaren liep de regionaal economische samenwerking
van alle bedrijven en 39,3% van alle banen. De percentages in
echter minder soepel: “Verwachtingen werden niet altijd met
Zeewolde liggen het hoogst: 21,7% van alle bedrijven en 50,4%
resultaten ingelost en de bestuurlijke verhoudingen pasten
van alle banen bevinden zich op een bedrijventerrein.
zich daaraan aan. Verbanden vielen uiteen en er werd gezocht naar nieuwe economische oriëntaties en koersen”.38) Als gevolg
Gemeente
Bedrijventerrein
Aantal vestigingen
Aantal banen
Driehoek
26
234
Kerkdennen
32
347
Veldzicht
105
1804
Veldzicht-Noord
78
689
Werklandschap Veldzicht
9
42
Bedrijventerrein Zandlaan
3
7
Bedrijvenpark Tonsel
29
499
De Sypel (Werkgebied)
68
730
De Sypel (Wittenhagen Noordwest)
15
338
Handelsweg (Stadsdennen)
5
27
Lorentz I
234
3382
beste locatie vinden en tegelijkertijd zorgvuldig om te gaan met
Lorentz II
152
3787
de ruimte. En we willen een gezamenlijke regionale werkgroep
Lorentz III
7
212
Lorentz Haven
8
74
bedrijventerreinen inrichten, die zich bezig gaat houden met
Overveld (Walstein)
40
143
Weiburg
24
516
Ermelo
Harderwijk
Figuur 19 Werkpendel middelbaar opgeleiden, Tordoir 2020.
Tabel 21
De individuele gemeenten gingen op zoek naar nieuwe economische samenwerkingen en er werd ingezet op het uitwerken van gezamenlijke thema’s en de ontwikkeling van een Gebiedsagenda in EHZ-verband. In een memo van de gemeente Ermelo staat hierover bijvoorbeeld het volgende: “Onze economisch sterke regio kent vele bedrijven in de agro/food-, tech-, health– en maak-industrieën, die gemotiveerd zijn om de maatschappelijke opgaven in hun bedrijfsmatig functioneren te integreren.”39) Ook in het regionaal programma werklocaties Noord-Veluwe komt deze nieuwe oriëntatie terug. Ermelo en Harderwijk vormen hierin, aangevuld met Putten, een duidelijk afgebakende sub-regio. De gemeenten zetten in op gezamenlijkheid: “We willen in onze plannen rondom bedrijventerreinen gezamenlijk optrekken en er gezamenlijk voor zorgen dat de bedrijven de
Zeewolde
Figuur 20 Werkpendel lager opgeleiden, Tordoir 2020.
hiervan viel het Samenwerkingsverband Noord-Veluwe uiteen.
Gildenveld
80
350
Gildenveld II
15
79
Schepenveld
134
742
Planetenveld
60
824
Trekkersveld
163
3.344
Harderhaven
12
38
Krachtenveld
38
123
Horsterparc
71
455
Vestingveld
4
29
het afstemmen van vraag en aanbod in de drie gemeenten.”40) Daarnaast streven de gemeenten naar verduurzaming van bedrijventerreinen, het (indien nodig) verplaatsen van bedrijven in het buitengebied, ruimte creëren voor nieuwe bedrijvigheid, kwalitatieve verbeteringen en samenwerking met de provincie.41)
Overzicht bedrijventerreinen inclusief aantal vestigingen en banen, april 201937)
37) Bronnen: IBIS-Gelderland, IBIS-Flevoland, PWE-Gelderland en Vestigingenregister Flevoland.
38) 39) 40) 41)
Memo Strategie regio economie corona, Gemeente Ermelo, 2020. Memo Strategie regio economie corona, Gemeente Ermelo, 2020. Regionaal Programma Werklocaties Noord-Veluwe, 2019. Regionaal Programma Werklocaties Noord-Veluwe, 2019.
B
B
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
44
4.4
45
Duurzaamheid
% her% her% hernieuwbare nieuwbare nieuwbare energie elektriciwarmte (2018) teit (2018) (2018)
Het vierde thema is duurzaamheid. Hierbij worden de volgende aspecten belicht: hernieuwbare bronnen (I), duurzame mobili-
% woningen met zonnepanelen (2019)
Kenmerk III: Duurzaamheidsscores Onderstaande grafieken geven de duurzaamheidsscores van de EHZ-gemeenten weer op basis van 24 duurzaamheidsindicato-
teit (II) en regionale energiestrategie (RES) en duurzaamheids-
Ermelo
4,1 %
6,4 %
2,9 %
21,7 %
ren op de dimensies mens en maatschappij, milieu en energie,
ambities (III).
Harderwijk
6,6 %
6,6 %
7,9 %
15,0 %
en economie.45) De scores worden weergegeven op een schaal
Zeewolde
97,5 %
377,1 %
4,8 %
21,1 %
van 1 tot 10.
Nijkerk
6,4 %
5,7 %
7,7 %
19,4 %
Putten
6,3 %
11,0 %
5,5 %
13,1 %
De gemeente Ermelo heeft een gemiddelde score van 6,5 op
Nunspeet
3,7 %
2,8 %
2,7 %
13,2 %
het gebied van duurzaamheid. Dit is een goede score en ligt ruim boven het Nederlands gemiddelde. Er valt nog winst te
Bevindingen •
Het gebied EHZ: concept-RES’en zijn af, in andere regio’s; stevige duurzaamheidsambities.
•
Ermelo: lagere score op duurzaamheidsindicatoren aangaande energie en milieu; wel relatief veel zonnepanelen.
•
•
Harderwijk: matige score op duurzaamheidsindicatoren aangaande energie en milieu. Zeewolde: groene gemeente; uitzonderlijk veel hernieuwbare energie en elektriciteit; veel elektrische auto’s; inzet om de vooraanstaande positie als groene gemeente te behouden.
Dronten
36,3 %
159,5 %
5,4 %
23,8 %
Lelystad
21,0 %
100,9 %
9,1 %
20,2 %
Almere
6,6 %
13,8 %
4,1 %
14,4 %
Flevoland
30,0 %
136,0 %
-
16,8 %
Gelderland
15,2 %
7,3 %
9,5 %
15,2 %
Nederland
7,6 %
18,5 %
5,6 %
12,5 %
Tabel 22
Hernieuwbare brandstoffen, CBS.
Duurzaamheidsscore Harderwijk
behalen op het gebied van milieu en energie. Indicatoren die zeer slecht scoren zijn vervoerswijze, hernieuwbare energie en CO2 woningen. De gemeente Harderwijk scoort met een gemiddelde van 6,1 iets boven het Nederlands gemiddelde. De scores op economie en mens en maatschappij zijn redelijk goed. Er kan nog winst behaald worden op het gebied van milieu en energie. De gemeente Zeewolde heeft met een score van 7.0 de
Kenmerk II: Duurzame mobiliteit
hoogste score op de duurzaamheidsindex van alle Nederlandse
Het aantal deelauto’s ligt in de EHZ-gemeenten relatief laag in
gemeenten. Hoewel de gemeente goed scoort op het gebied van
vergelijking met het provinciaal en landelijk gemiddelde. Dat
duurzaamheid, kan nog winst behaald worden bij CO2 wegver-
Kenmerk I: Hernieuwbare bronnen
geldt ook voor de regio, met uitzondering van Lelystad. Het
keer en CO2 woningen.
Kijkend naar hernieuwbare energie, elektriciteit en warmte
beeld voor het aantal elektrische auto’s is anders: Harderwijk en
bestaan er grote verschillen tussen de EHZ-gemeenten. Voor
zeker Zeewolde scoren hier bovengemiddeld met respectievelijk
Ermelo en Harderwijk geldt dat zij onder het landelijk en pro-
10,4 en 30,8 elektrische personenauto’s per 1.000 inwoners.
vinciaal gemiddelde scoren, maar nadrukkelijke ambities heb-
Het aantal e-laadpunten blijft in deze gemeenten echter wel
ben op gebied van duurzaamheid (bijvoorbeeld hernieuwbare
steken rond of zelfs onder het landelijk gemiddelde. In de regio
energie) . Wel heeft Ermelo bovengemiddeld veel woningen
valt vooral op dat Almere uitzonderlijk veel elektrische perso-
met zonnepanelen.
nenauto’s heeft (137,8 per 1.000 inwoners).
42)
Deelauto’s per 100.000 inwoners (2019)
Zeewolde springt er echter uit, met bijna 100% hernieuwbare energie en 377,1 % hernieuwbare elektriciteit. Dit uitzonderlijk hoge percentage kan worden verklaard door het grote aantal windmolens in Zeewolde.43) Deze vooraanstaande positie van Zeewolde geldt overigens ook voor duurzaamheid in bredere zin: in de gemeentelijke duurzaamheidsindex (waarin een breed
Duurzaamheidsscore Ermelo
Elektrische personenauto’s per 1.000 inwoners (2019)
(Semi)publieke e-laadpunten per 1.000 inwoners (2020)
Ermelo
18,6
6,6
2,1
Harderwijk
8,4
10,4
3
Zeewolde
13,4
30,8
2,7
pallet aan duurzaamheidscriteria worden meegenomen) staat
Nijkerk
11,6
7,4
3,2
Zeewolde op de vierde plaats in Nederland.44) In de regio, tot
Putten
4,1
6
1,6
slot, valt op dat ook de gemeenten Dronten en Lelystad relatief
Nunspeet
7,3
5,2
2,3
veel hernieuwbare elektriciteit produceren (met respectievelijk
Dronten
2,5
6
2
Lelystad
43,6
8,2
3,5
Almere
17,8
137,8
3,3
159,5% en 100,9%).
Flevoland
18,2
73,6
2,9
Gelderland
25,0
7,3
2,3
Nederland
41
11,8
3
Tabel 23
42) Gemeente Ermelo, Coalitieakkoord 2018-2022 & Gemeente Harderwijk, Coalitieakkoord 2018-2022. 43) Duurzaamheidsvisie Zeewolde 2017-2025. 44) Duurzaamheidsvisie Zeewolde 2017-2025.
Duurzaamheidsscore Zeewolde
Duurzame mobiliteit, CBS.
Figuur 21 Duurzaamheidsscores Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, GDIndex 2020. 45) GD Index https://www.gdindex.nl/mijngemeente.html.
B
B
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
46
47
Kenmerk III: Regionale energiestrategie (RES) en
4.5
Toerisme en recreatie
duurzaamheidsambities
Het vierde thema is toerisme en recreatie. Hieronder worden de
Ermelo en Harderwijk vallen samen met de gemeente Elburg,
volgende onderwerpen besproken: omvang en type recreatie en
Hattem, Nunspeet, Oldebroek en Putten, de provincie
toerisme (I) en verplaatsingsstromen voor sociale en recreatieve
Gelderland en het waterschap Vallei en Veluwe in de RES-regio
motieven (II).
Noord-Veluwe. Deze regio heeft in april 2020 een concept-RES opgeleverd, waarin wordt uitgewerkt welke mogelijkheden de regio ziet voor het opwekken van duurzame energie en elek-
Bevindingen
triciteit, waarin een planning staat voor de regionale inzet, en
•
waarin wordt omschreven hoe de regio de toekomstige warmtevoorziening wil realiseren.
46)
De gemeente Zeewolde valt samen met de gemeente Almere, Dronten, Lelystad, Noordoostpolder en Urk, de provincie
•
Flevoland en het waterschap Zuiderzeeland in de RES-regio Flevoland. Ook deze RES-regio heeft inmiddels een concept-RES opgeleverd. Dit document laat zien welke plannen Flevoland heeft in het kader van energiebesparing, het opwekken van hernieuwbare energie en de warmtetransitie. Vanwege de grote
Het gebied EHZ: toerisme vormt een belangrijk onderdeel van de lokale economie (relatief veel banen in toerisme); natuur speelt een belangrijke rol in het toeristisch profiel van de gemeenten; EHZ-gemeenten vormen met Putten een lokaal sterk samenhangend ecosysteem voor recreatie en sociale activiteiten. Ermelo: veel verblijfstoerisme (opvallend veel vakantieparken); richt zich op outdooractiviteiten en zorgtoerisme.
•
Harderwijk: veel bezoekerstoerisme; richt zich op cultuur en historie (Hanzestad).
•
Zeewolde: heeft zowel verblijfs- als bezoekerstoerisme; richt zich op waterrecreatie en watersport.
Banen recreatie en toerisme per 1.000 inwoners 15-74 jaar
% Banen in recreatie en toerisme
Vestigingen recreatie en toerisme per 1.000 inwoners 15-74 jaar
De toeristische monitor 2019 laat zien dat 35% van de ondernemers in de toeristische sector zorgvoorzieningen aanbiedt, meestal in de vorm van een invalidetoilet, een invalideparkeerplaats, een hoog-laag bed en/of aanpassingen voor de toegan-
Ermelo
58,2
8,2 %
10,5
kelijkheid. Daarnaast zet Ermelo in op kwaliteitsverbetering
Harderwijk
53,3
7,7 %
8,5
van recreatiecomplexen.55) Een groot thema is in Ermelo het
Zeewolde
71,0
10,0 %
9,9
project Vitale Vakantieparken. Met bijna 100 vakantieparken
Nijkerk
39,9
5,4 %
8,5
heeft Ermelo de meeste verblijfsplaatsen van alle gemeenten
Putten
48,1
8,3 %
9,6
in de Regio Noord-Veluwe. Bij veel bungalowparken is echter
Nunspeet
63,7
8,9 %
9,0
sprake van teruglopende bezetting, wisselende toekomstperspec-
Dronten
47,6
8,4 %
8,1
tieven en gebruik voor andere doeleinden dan recreatie. Met
Lelystad
42,4
6,4 %
10,8
de Toekomstvisie Vitale Vakantieparken zetten de gemeenten
Almere
35,4
6,5 %
12,8
op de Noord-Veluwe in op het verhogen van de kwaliteit en
Flevoland
39,4
6,4 %
11,0
uitstraling van de verblijfsrecreatie in de gemeente, alsmede
Gelderland
43,3
6,5 %
9,2
het voorkomen en/of beëindigen van ongewenste situaties op
Nederland
47,1
7,0 %
11,6
de parken.56) Tot slot is in 2019 het nieuwe bestemmingsplan
Tabel 25
Recreatie en toerisme, CBS 2019.
Strand Horst vastgesteld, waardoor het mogelijk wordt om hier verblijfs- en dagrecreatie nieuw te ontwikkelen.57)
Ermelo – “Ermelo Buitenleven” De gemeente Ermelo telt 27 dagrecreatievoorzieningen (voor-
De werkgelegenheid in de toerismesector binnen de gemeente
draagt de provincie bovengemiddeld bij aan de landelijke opgave
namelijk attracties en verhuur van vervoer), 71 verblijfsrecre-
Ermelo is stabiel, maar de omvang van het toerisme stijgt. Het
van de uitvoering van het Klimaatakkoord.47)
atievoorzieningen (vooral vakantieparken en campings) en
aantal overnachtingen in Ermelo is in de periode 2017-2019
hoeveelheid windenergie die in Flevoland wordt opgewekt
De COVID19-uitbraak heeft grote gevolgen voor de gehele vrije-
35 horecagelegenheden.
51)
Het overgrote deel van de toeristen
met 17,5% bijvoorbeeld flink gegroeid en ook de gemiddelde
Naast de regionale duurzaamheidsambities hebben de EHZ-
tijdssector. Hoewel de totale impact hiervan nog niet overzien
(95%) komt uit Nederland, de overige 5% komen uit Duitsland,
bestedingen van toeristen op de Veluwe zijn die jaren met
gemeenten ook individuele ambities op dit thema, zie onder-
kan worden, heeft dit vanzelfsprekend ook consequenties voor
België of van elders. In haar structuurvisie van 2012 schreef
ongeveer € 2,- per dag gestegen naar € 29,80 (het ligt daar-
staande tabel.
toerisme en recreatie in de EHZ-gemeenten. De informatie
de gemeente dat het toerisme in Ermelo vooral nog bestond
mee overigens nog steeds onder het Gelderlands (€ 30,10) en
in deze paragraaf is gebaseerd op documenten die grotendeels
uit traditionele vormen zoals fietsen en wandelen. Speciale
Nederlands (€ 34,00) gemiddelde).58) Deze groei laat onverlet
Gemeente / regio
Duurzaamheidsambities
gepubliceerd zijn voorafgaand aan de coronacrisis, en is dus
doelgroepen hierbinnen zijn actieve ouderen en gezinnen.52)
dat er kansen liggen waar Ermelo meer op zou kunnen inzetten.
RES-regio Noord-Veluwe
• In 2023 16% hernieuwbare opwekking; • In 2030 55% CO2-reductie ten opzichte van 1990; • In 2050 energieneutraal, wat betekent dat de energiebehoefte van de regio binnen de grenzen van de RES-regio wordt opgewekt met hernieuwbare bronnen.
mogelijkerwijs niet meer volledig up-to-date.
De gemeente sprak in 2015 de ambitie uit van een duidelijke
De gemeente kan meer een voortrekker zijn van nieuwe en
kwaliteitsslag voor het bestaande aanbod, verbreding en
unieke toeristische ontwikkelingen in de regio, kan haar ligging
Kenmerk I: Omvang en type recreatie en toerisme
vernieuwing van het aanbod en meer economische spin-off
aan het Randmeer meer benutten59) en kan nog veel winnen op
Onderstaande tabel laat zien dat de sector recreatie en toerisme
van de aanwezigheid van toerisme en recreatie.53) De gemeente
gebied van evenementen en dagrecreatie.
in de EZH-gemeenten relatief groot is. Het aantal (per 1.000
heeft ingezet op het verbeteren en vernieuwen van aanbod voor
inwoners van 15-74 jaar) en percentage banen in recreatie en
doelgroepen die gelieerd zijn aan de kwaliteiten van Ermelo
toerisme liggen in Ermelo, Harderwijk en Zeewolde ruim boven
(natuur, outdoor-activiteiten, waterrecreatie, wellness en zorg).
RES-regio Flevoland
• In 2030 minimaal 13,5% van de landelijke opgave van 35TWh hernieuwbaar opgewekte elektriciteit produceren; • In 2050 CO2-neutraal.
Gemeente Ermelo
• In 2030 energieneutraal; • In 2035 klimaatneutraal. 48)
Gemeente Harderwijk
• In 2031 tot 45% CO2-uitstroot reduceren, middels besparing, opwekking van duurzame energie en compensatie.49)
Gemeente Zeewolde
• Vooraanstaande positie als duurzame gemeente behouden.50)
veel banen per vestiging. In omliggende gemeenten valt op dat
Tabel 24
Overzicht duurzaamheidambities
het provinciale en Nederlandse gemiddelde. Opvallend is vooral
De toeristische infrastructuur is verbeterd en het centrumge-
de omvang van de toeristische sector in Zeewolde, met 10%
bied opgewaardeerd. Speciale aandacht is ook uitgegaan naar de
van de banen. Het aantal vestigingen recreatie en toerisme per
nieuwe perspectieven die het combineren van toerisme en zorg
1.000 inwoners van 15-74 jaar ligt in de EHZ-gemeenten ove-
biedt (zorgtoerisme).54)
rigens onder het Nederlands gemiddelde, wat duidt op relatief Putten, Nunspeet en Dronten ook een relatief grote toeristische sector hebben, vooral als we kijken naar het percentage banen in deze sector.
46) Concept-RES Noord-Veluwe, 2020. 47) Concept-RES Flevoland, 2020. 48) Gemeente Ermelo, Onderzoek sturing en samenwerking op duurzaamheid, 2019 & Gemeente Ermelo, Coalitieakkoord 2018-2022. 49) Gemeente Harderwijk, De energieke stad: Een routekaart naar klimaatneutraal Harderwijk & Gemeente Harderwijk, Coalitieakkoord 2018-2022. 50) Gemeente Zeewolde, Duurzaamheidsvisie 2017-2025 & Gemeente Zeewolde, Coalitieakkoord 2018-2022.
51) Stand van zaken toerisme en recreatie in Ermelo (2019). 52) Structuurvisie gemeente Ermelo 2025 (2012). 53) Gemeente Ermelo, Stimuleringsagenda Toerisme en Recreatie, 2015. 54) Gemeente Ermelo, Structuurvisie gemeente Ermelo 2025, 2012.
55) Gemeente Ermelo, Structuurvisie gemeente Ermelo 2025, 2012. 56) Gemeente Ermelo, Toekomstvisie op de verblijfsrecreatie in Ermelo, 2015. 57) Gemeente Ermelo, Omgevingsvisie Herontwikkeling recreatiecluster Horst, 2020. 58) Stand van zaken toerisme en recreatie in Ermelo (2019). 59) Onderzoek Rekenkamercommissie Ermelo-Harderwijk, Veluwe weer op 1? Evaluatie beleid R&T, 2018.
B
B
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
48
49
evenementen en het benutten van kansen van ontwikkelingen als Lelystad Airport, Floriade en het Scoutinglandgoed.65) Een andere belangrijke stap was (na een fusie met VVV
Type recreatieondernemer
Type verblijfsrecreatie
Type dagrecreatie
Zeewolde) het opzetten van Puur Zeewolde als merk, marketingorganisatie en samenwerkingsverband. De organisatie heeft een eigen bestuur en staat los van de gemeente, maar wist wel een enorme impuls te geven aan de lokale marketing en promotie van toerisme, recreatie en evenementen in Zeewolde. Inmiddels worden er jaarlijks tientallen evenementen georganiseerd door en met Puur Zeewolde voor inwoners, toeristen
Horeca Dagrecreatie Verblijfsrecreatie Overig
Hotel Camping Vakantiepark B&B
Museum Attractie Verhuur vervoer Manege Natuurbeleving Zwembad/zwemvijver
en dagjesmensen, waaronder het Beach Festival, de Beach Bios, de Havendagen, de Nacht van Zeewolde, de Tulpenroute en de Beleef Puur dagen.66) Er liggen nog kansen op het benutten van het unieke karakter en de geschiedenis van het gebied en ook kan er meer ingespeeld worden op de mogelijkheden voor waterrecreatie. Naast
Figuur 22 Recreatie Ermelo, 2019
de gevolgen van de coronacrisis zijn concurrentie, toenemende verzadiging van kampeerterreinen, beperkte financiering, Figuur 23 Waar binnenlandse vakantiegangers op de Veluwe verblijven, Visit Veluwe 2017.
beperkte beschikbaarheid van toeristische ontwikkellocaties en
Harderwijk – “Heerlijk Harderwijk”
miljoen voor winkelen en stadsbezoek. Ook vanuit de verblijfs-
gebrek aan ondergrondse nutsvoorzieningen mogelijke bedrei-
De gemeente Harderwijk positioneert zichzelf tegenover toeris-
accommodaties op de Veluwe en de zuidrand van Flevoland
gingen voor toerisme en recreatie in Zeewolde. Zeewolde stelt
ten en recreanten voornamelijk als Hanzestad: een historische
wordt Harderwijk vaak bezocht. Het aantal overnachtingen
stad aan het water en aan de rand van de Veluwe, waar de rijke
in Harderwijk en Hierden is relatief laag, omdat de grote
Zeewolde – “Puur Zeewolde”
bijdraagt aan de hoofddoelen van een versterking van de econo-
geschiedenis zijn sporen heeft achtergelaten. Enkele voorbeel-
verblijfsaccommodaties net buiten de gemeentegrenzen liggen
In Zeewolde is de toeristisch-recreatieve sector van groot belang
mische structuur en omdat het bijdraagt aan de leefbaarheid en
den van bezienswaardigheden zijn de Vischpoort, de Grote
(zie bijvoorbeeld ook figuur 23). De gemeente ontvangt wel
voor het dorp en de inwoners, omdat het een belangrijke
gezelligheid in Zeewolde.67)
Kerk, het Stadsmuseum en de Vischmarkt. Daarnaast vormt
aanzienlijke inkomsten uit passanten.62)
meer toerisme niet als doel op zich, maar zet erop in omdat het
werkgever is. Het aantal toeristisch-recreatieve vestigingen is in Zeewolde tussen 2009 en 2018 met 42% gestegen. Binnen deze
het Dolfinarium al jarenlang een toeristische trekpleister. Voor bezoekers die liever rust en natuur opzoeken vormt Harderwijk
In de gemeente Harderwijk ligt er een opgave op het gebied
sector zijn sport (31%), horeca (19%) en cultuur, recreatie en
een toegangspoort tot de uitgestrekte bossen en heidevelden van
van verblijfsrecreaties. Met name de kwaliteit van de parken
amusement (14%) de grootste subsectoren. Waterrecreatie en
Om het imago van Hanzestad kracht bij te zetten
en campings staat er al jaren onder druk. Ook sluit het aanbod
watersport zijn hierbinnen belangrijke pijlers. Vooral de ver-
ontwikkelt de gemeente Harderwijk het ‘Waterfront’. Dit pro-
te weinig aan op de veranderende wensen van de consument.
blijfsrecreatie zorgt voor veel banen, bestedingen en een leven-
ject heeft als doel om de kustlijn langs het centrum van de stad
Noodzakelijke investeringen blijven achter en ongewenst
dige economie. Dit kan verklaard worden door de grote omvang
een ander aanzien te geven. Harderwijk wordt weer een echte
gebruik neemt toe. Hierdoor worden veel recreatiewoningen in
van de kampeer- en bungalowsector in Zeewolde. Center Parcs
de Veluwe.
60)
stad aan het water met alle voorzieningen die daarbij horen:
Harderwijk niet meer gebruikt voor het doel waarvoor zij oor-
de Eemhof, gevestigd in Zeewolde, is verreweg de grootste aan-
1.400 woningen dicht bij het water, nieuwe passantenhaven
spronkelijk zijn gebouwd.63) Net als Ermelo is ook Harderwijk
bieder in Flevoland. Daarnaast zijn evenementen van belang. Ze
en binnenhaven, een stadsstrand, een lange flaneerpromenade,
actief bezig met het project Vitale vakantieparken, om de
zorgen voor veel bezoekers (ook van buitenaf) en ze zorgen voor
twee parkeergarages en vele winkel-, horeca- en leisurevoorzie-
kwaliteit en uitstraling van de verblijfsrecreatie te verhogen en
levendigheid in Zeewolde en een economische spin-off. 64) Een
ningen. Bedrijvigheid en industrie zijn verplaatst naar andere
ongewenste situaties op de parken te voorkomen. Gezien het
belangrijke doelstelling in de realisatieagenda collegeperiode
locaties om plaats te maken voor wonen, winkelen en recreëren,
beperkte aantal vakantieparken in de gemeente is Harderwijk
2018-2022 is “De recreatieve kracht van Zeewolde versterken
op en rond het water.61)
hier al behoorlijk ver mee.
en uitdragen”. De gemeente doet dit onder andere door het doorontwikkelen van (openbare) toeristische infrastructuur
De gemeente Harderwijk biedt vooral bezoekerstoerisme aan:
en routenetwerken, het herzien van de subsidieregels voor
van de jaarlijks 2,5 tot 3 miljoen bezoekers komt ongeveer 1,3
60) Via www.heerlijkharderwijk.nl. 61) Via www.waterfrontharderwijk.nl
62) Actieplan Toerisme Harderwijk, 2014. 63) Vitale Vakantieparken Harderwijk – Structuurvisie. (2017).
64) Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda toerisme, recreatie en evenementen Zeewolde 2020-2025.
65) Gemeente Zeewolde, Realisatieagenda collegeperiode 2018-2022. 66) Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda toerisme, recreatie en evenementen Zeewolde 2020-2025. 67) Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda toerisme, recreatie en evenementen Zeewolde 2020-2025.
B
B
50
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
3% 3%
3% 1%
14%
47%
51
Kenmerk II: Verplaatsingen voor sociale en recreatieve motieven
4.6
Mobiliteit en bereikbaarheid
dichtstbijzijnde middelbare school. Opvallend is ook de grote
Op sociaal en recreatief vlak vormen Ermelo, Harderwijk en
Het vijfde thema is mobiliteit en bereikbaarheid.
afstand tot het dichtstbijzijnde treinstation in de gemeente
Zeewolde een onderling sterk samenhangend systeem, waarvan
Achtereenvolgens komen de volgende kenmerken aan bod:
Zeewolde. Die is met 13,6 kilometer aanzienlijk groter dan in
Putten ook onderdeel uitmaakt (zie het rode gebied in figuur
afstand tot voorzieningen (I), bereikbaarheid (II) en vervoers-
de andere onderzochte gemeenten, aangezien het dorp niet aan
25). Vooral voor Harderwijk geldt dat de sociale en recreatieve
stromen (III).
een spoorlijn ligt en niet over een eigen treinstation beschikt.74) De gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde oprit naar een
verplaatsingen naar en vanuit de stad een relatief uitgestrekt ruimtelijk veld beslaan. Enerzijds trekt Harderwijk met onder
Type banen
andere het Dolfinarium bezoekers uit een groot deel van
Bevindingen
Nederland, anderzijds is de bevolking van Harderwijk voor
•
recreatie ook georiënteerd op steden in vooral de noordelijke Randstad. De bovenmatig sterke relatie hierbinnen met Ermelo is opmerkelijk: Harderwijk vormt voor Ermelo een belangrijke
•
sociale en recreatieve bestemming. Zeewolde heeft op zijn
29%
beurt een significante recreatieve functie voor de nabijgelegen
Logiesverstrekking Horeca Sport Detailhandel/groothandel
Cultuur, recreatie, amusement Vervoer Overig
steden Almere en Harderwijk. Het (relatief beperkte) uitgaande sociale en recreatieve verkeer van Zeewolde zelf gaat vooral naar
•
Ermelo, Harderwijk en Almere.
Figuur 24 Type banen in de toeristische sector, Zeewolde 2020.
•
Het gebied EHZ: goede infrastructuur is belangrijke randvoorwaarde voor de lokale economie. Ermelo: gemiddelde afstand tot voorzieningen relatief ver weg; goed bereikbaar per auto en openbaar vervoer; vervoersstromen voor winkelen en persoonlijke diensten vooral vanuit Harderwijk. Harderwijk: relatief kleine afstand tot voorzieningen; goed bereikbaar per auto en openbaar vervoer, wel wens om een intercitystation te worden; vervoersstromen voor winkelen en persoonlijke diensten vooral vanuit Zeewolde, Putten en Nijkerk. Zeewolde: voorzieningen relatief ver weg; bereikbaarheid per openbaar vervoer matig.
Overeenkomsten en verschillen EHZ De drie EHZ-gemeenten hebben elk een ander toeristisch profiel: Ermelo biedt vooral verblijfstoerisme aan en focust op
Gemeentelijk beleid ten aanzien van verkeer en vervoer wordt
outdoor-activiteiten en zorgtoerisme; Harderwijk is voorna-
opgenomen in het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan
melijk gericht op bezoekerstoerisme en positioneert zichzelf
(GVVP). De gemeente Zeewolde ontwikkelt op het moment van
als historische Hanzestad; Zeewolde biedt zowel verblijfs- als
schrijven een nieuw GVVP, omdat het huidige Gemeentelijk
hoofdverkeersweg ligt in alle drie de EHZ-gemeenten rond het Nederlands gemiddelde. Afstand tot… (in km)
Ziekenhuis (2019)
Basis- Middel- TreinHoofdverschool bare station keersweg (2017) school (2019) (2019) (2017)
Ermelo
5,2
0,8
2,2
1,9
1,5
Harderwijk 2,5
0,6
2
2,5
1,7
Zeewolde
12,9
1,2
2,4
13,6
1,8
Nijkerk
2,6
0,7
1,7
2
1,3
Putten
1,9
1,2
2,4
3
0,8
Nunspeet
13,4
0,8
2,5
3,4
2,0
Dronten
5,6
1,3
4,4
5,1
1,4
Lelystad
2,7
0,8
2,2
2,6
2,7
Almere
4,1
0,6
1,5
2,0
1,5
Flevoland
4,8
0,8
2,3
6,1
1,7
Gelderland
5,2
0,7
2,6
3,9
1,6
Nederland
4,6
0,7
2,3
5
1,8
Tabel 26
Gemiddelde afstand tot voorzieningen, CBS.
bezoektoerisme aan en profileert zich op waterrecreatie en
Verkeers- en Vervoersplan in de gemeente een looptijd heeft tot
Kenmerk II: Bereikbaarheid
-sport. Wat de drie gemeenten bindt is dat de toeristische sector
en met 2020.71) Ook het GVVP van de gemeente Ermelo loopt
De EHZ-gemeenten vormen een scharnierpunt tussen de
een belangrijke pijler vormt binnen de gemeentelijke economie
tot 2020.
In de mobiliteitsvisie van de gemeente Harderwijk
stedelijke regio’s Zwolle, Amersfoort en Lelystad, langs de
en dat zij alle drie adverteren met de natuur in het gebied, in
72)
Figuur 25 Daily urban systems voor sociale en recreatieve voorzieningen, Tordoir 2020.
wordt gesteld dat de verkeerssituatie in Harderwijk, wanneer
A28: een belangrijke vervoersader tussen de Randstad en
niet ingegrepen wordt, op termijn achteruit zal gaan. Het gaat
Noord-Nederland. Deze geografische ligging maakt de regio tot
en heidevelden. Daarnaast zetten alle drie de gemeenten in op
daarbij vooral om een toenemende verkeers- en parkeerdruk,
een aantrekkelijk vestigingsgebied voor bedrijven. Een goede
kwaliteitsverbetering, het aantrekken van meer toeristen, het
maar ook in een verder verslechterende verkeersveiligheidssitu-
infrastructuur is om deze reden een belangrijke basis voor de
creëren van meer banen en het realiseren van meer spin-off
atie. Anderzijds worden in Harderwijk ook kansen gezien op het
economische ontwikkeling en het behoud van werkgelegen-
gebied van leefbaarheid en duurzaamheid waarop ingespeeld
heid.75) Kijkend naar Ermelo, Harderwijk en Zeewolde verschilt
kan worden.73)
vooral de infrastructuur per openbaar vervoer sterk. Harderwijk
de vorm van polders, tulpenvelden, strand, randmeren, bossen
voor andere sectoren.
68)
Harderwijk en Ermelo dragen actief bij
aan de regionale marketing en promotie door Visit Veluwe een Marketing Oost.
69)
Zeewolde draagt actief bij aan de marketing
van Visit Flevoland en de provincie Flevoland, bijvoorbeeld
en Ermelo hebben een treinstation, waardoor de gemeenten Kenmerk I: Afstand tot voorzieningen
per openbaar vervoer goed ontsloten zijn. Vanuit Zeewolde
door het verhaal van de inpoldering onderdeel te maken van
In Zeewolde is de afstand tot het dichtstbijzijnde ziekenhuis
dient men echter altijd eerst de bus te pakken, waardoor de
haar positionering.70) Tot slot heeft de gemeente Ermelo, met
of buitenpolikliniek van de drie gemeenten met 12,9 kilo-
reistijden per openbaar vervoer vanuit die gemeente aanzienlijk
100 vakantieparken, een voortrekkersrol in het project Vitale
meter bij uitstek het grootst. De gemiddelde afstand tot de
langer zijn. De auto is daarom de dominante vervoerswijze in
Vakantieparken, waar ook Harderwijk aan meedoet.
dichtstbijzijnde basisschool verschilt minder sterk tussen
Zeewolde (en overigens ook in de rest van Flevoland76)). De
68) Onderzoek Rekenkamercommissie Ermelo-Harderwijk, Veluwe weer op 1? Evaluatie beleid R&T, 2018. 69) Onderzoek Rekenkamercommissie Ermelo-Harderwijk, Veluwe weer op 1? Evaluatie beleid R&T, 2018. 70) Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda toerisme, recreatie en evenementen Zeewolde 2020-2025
de gemeenten, maar ook hier is de afstand in Zeewolde het
reistijden naar de grote omliggende steden per auto lopen niet
grootst. Dit geldt eveneens voor de gemiddelde afstand tot de
sterk uiteen.
71) Startnotitie GVVP 2030; ‘Zeewolde nog beter op (de) weg!’. 72) Actualisatie Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan Ermelo (2013). 73) Mobiliteitsvisie 2030 ‘Op weg naar kwaliteit’ Gemeente Harderwijk.
74) Toekomstvisie Zeewolde 2040. 75) Bereikbaarheidsagenda Noord-Veluwe, 2018. 76) Mobiliteitsvisie Flevoland, 2030.
B
B
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
52
53
De omgeving bevat relatief weinig drukke verkeerstrajecten. Wel
Kenmerk III: Vervoersstromen voor winkelen en persoonlijke
is in de ochtend- en avondspits een grote filekans op de A28
diensten
tussen knooppunt Hattemerbroek en Amersfoort.
77)
Daarnaast
B
Hoewel Harderwijk de grootste gemeente in de regio Noordrand
is er ook sprake van congestie in de avondspits van autoverkeer
Veluwe is, kent de stad maar in beperkte mate een echte regi-
dat Flevoland verlaat richting Harderwijk en richting Nijkerk.
onale centrumfunctie voor consumentendiensten (zie figuur
In opdracht van de provincie Flevoland is inmiddels begonnen
26). De Harderwijkse centrumfunctie is wel uitgesproken voor
met de omvorming van de turborotonde bij Harderhaven in
Zeewolde, Putten en Nijkerk, maar het kleinere Ermelo vormt
een ongelijkvloerse kruising. Daarnaast probeert de gemeente
voor de Harderwijkse bevolking per saldo zelf een centrum-
Zeewolde dat de provincies Flevoland en Gelderland de N301
gemeente—hoewel de consumentenstroom vanuit Ermelo
tussen de N305 (Gooiseweg) en de A28, inclusief het viaduct
naar Harderwijk op zich niet onaanzienlijk is. Daarnaast is de
over de Nijkerkersluis gaat verdubbelen.
consumentenstroom vanuit Harderwijk naar Ermelo de laatste decennia sterk toegenomen. Een mogelijke verklaring hiervoor
De regio ziet kansen in het openbaar vervoer als alternatief
zijn de verschillen in het betaald parkeren beleid.
en ter ontlasting van de A28, en lobbyt er daarom voor dat Harderwijk een intercitystation wordt. Daarnaast wil de regio
Voor Ermelo geldt, zoals hierboven al benoemd, dat de
inzetten op een betere en snellere verbinding met Airport
gemeente een functie als consumentencentrum heeft voor
Lelystad.78) In de provincie Flevoland wordt, tot slot, momen-
Harderwijk, maar daarnaast weinig aantrekkingskracht kent op
teel onderzocht of de ov-verbinding tussen de Randstad en
consumenten uit andere gemeenten. De inwoners van Ermelo
Noord-Nederland verbeterd kan worden, bijvoorbeeld middels
zelf zijn voor consumentendiensten vooral georiënteerd op
het aanleggen van een extra spoorverbinding (de zogenaamde
Harderwijk, Putten en Amersfoort.
Lelylijn).79)
Figuur 26 Gemiddelde dagelijkse verplaatsingen voor winkelen en persoonlijke diensten naar en vanuit Harderwijk in periode 2011-2018, Tordoir 2020.
De bevolking van Zeewolde is voor winkelen en diensten in Reistijd in minuten…
Met openbaar vervoer
Met auto
Zeewolde – Amsterdam
80 min
49 min
Zeewolde – Utrecht
79 min
46 min
Zeewolde – Amersfoort
58 min
31 min
Zeewolde – Zwolle
68 min
41 min
Harderwijk – Amsterdam
84 min
56 min
Harderwijk – Utrecht
49 min
47 min
Harderwijk – Amersfoort
27 min
31 min
Harderwijk – Zwolle
28 min
31 min
Ermelo – Amsterdam
80 min
57 min
Ermelo – Utrecht
45 min
48 min
Ermelo – Amersfoort
23 min
32 min
Ermelo – Zwolle
32 min
33 min
Tabel 27
relatief sterke mate op de eigen gemeente gericht. Daarnaast is er ook een sterke oriëntatie op Harderwijk als voorzieningencentrum. Het (veel grotere) Almeerse winkelcentrum speelt naar verhouding slechts een beperkte rol voor Zeewolde. De rol van Almere neemt echter wel snel toe in belang (zie figuur 27).
Reistijd EHZ-gemeenten (Google Maps).
Figuur 27 Ontwikkeling gemiddelde dagelijkse verplaatsingen voor winkelen en persoonlijke diensten naar en vanuit Zeewolde: verschil periode 2004-2011 en 2011-2018, Tordoir 2020.
77) ANWB. Dagelijkse drukke trajecten ochtend en avondspits. https://www.anwb. nl/verkeer/nederland/verkeersinformatie/dagelijkse-drukke-trajecten. 78) Bereikbaarheidsagenda Noord-Veluwe, 2018. 79) Potentieonderzoek verbetering ov-verbinding Noord-Nederland – Randstad, juni 2020.
B
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
54
4.7
55
Onderwijs
Het zesde thema is onderwijs. Deze paragraaf bespreekt het aantal scholen en leerlingen en de verplaatsingsstromen van leerlingen in de regio.
Bevindingen •
Het gebied EHZ: relatief veel basisscholen; geen hoger onderwijs; verplaatsingsstromen voor onderwijs zijn sterk op elkaar gericht.
•
Ermelo: relatief veel leerlingen voortgezet onderwijs; beperkte regionale middelbare onderwijsfunctie.
•
Harderwijk: centrum voor middelbaar onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.
•
Zeewolde: slechts twee middelbare scholen, veel middelbare scholieren gaan in Harderwijk en Ermelo naar school (in ieder geval voor bovenbouw Havo en Vwo).
Aantal scholen basisonderwijs per 10.000 inwoners
Aantal leerlingen basisonderwijs per 1.000 inwoners
Aantal leerlingen voortgezet onderwijs per 1.000 inwoners
4,5
78,3
97
Ermelo Harderwijk
4,1
93,0
89
Zeewolde
4,5
88,1
27
Nijkerk
4,0
96,7
77
Putten
5,3
88,1
19
Nunspeet
4,4
95,6
16
Dronten
4,7
90,7
57
Lelystad
4,4
94,5
56
Almere
3,5
96,7
65
Flevoland
4,4
97,9
332
Gelderland
4,2
81,8
2.813
Nederland
3,7
81,8
16.554
Tabel 28
Aantal scholen en leerlingen, DUO 2018.
Kenmerk II: Verplaatsingsstromen van leerlingen Kenmerk I: Aantal scholen en leerlingen
In lijn met het bovenstaande, gaan veel leerlingen uit Zeewolde
Het aantal scholen in het basisonderwijs per 10.000 inwoners
in buurgemeenten naar de middelbare school. De meesten
ligt in de drie EHZ-gemeenten boven het Nederlands gemid-
van hen, 610 van de 1.575 uit Zeewolde afkomstige leerlingen,
delde. Deze trend is ook terug te zien bij de gemeenten in de
gaan in Harderwijk naar school. 318 leerlingen gaan in Ermelo
regio, behalve bij Almere. Als we kijken naar het aantal leer-
naar school. 522 uit Zeewolde afkomstige leerlingen zitten
lingen basisonderwijs per 1.000 inwoners, ligt dat in de regio
in Zeewolde zelf op school. De overige leerlingen gaan onder
uitzonderlijk hoog in vergelijking met het landelijk gemiddelde.
andere naar school in Amersfoort, Nijkerk, Almere, Huizen. Dit
De enige uitzondering hierop is Ermelo, die met 78,3 leerlingen
patroon is terug te zien in figuur 28 hieronder: de groene bollen
basisonderwijs per 1.000 inwoners iets onder het landelijk
laten zien dat er enkel uitgaande verplaatsingen voor onderwijs
gemiddelde scoort.
zijn vanuit Zeewolde.
In de aantallen leerlingen in het voortgezet onderwijs valt op
Harderwijk vormt een centrum voor middelbaar onderwijs,
dat Zeewolde met 27 per 1.000 inwoners veel minder mid-
maar niet voor hoger onderwijs. Per saldo is er daarom sprake
delbare scholieren kent dan Ermelo en Harderwijk. Dit kan
van een dagelijkse instroom van leerlingen uit de nabije omge-
verklaard worden doordat Zeewolde slechts twee middelbare
ving (Ermelo, Zeewolde, Putten, Nunspeet en Dronten) voor
scholen heeft. Voor Havo- en Vwo-leerlingen geldt bovendien
middelbaar onderwijs en een uitstroom naar verder gelegene
dat zij alleen de eerste jaren (onderbouw) onderwijs kunnen
centra (Zwolle, Utrecht, Amersfoort en Amsterdam) voor hoger
volgen in Zeewolde en dat zij voor het vervolg naar de locatie
onderwijs (zie figuur 29). Ermelo kent een beperktere regionale
in Harderwijk doorstromen. In het coalitieakkoord spreekt
middelbare onderwijsfunctie, die desalniettemin belangrijk
Zeewolde overigens wel de wens uit om de Levant school uit te
is voor de direct omliggende gemeenten Zeewolde, Putten en
breiden tot een volledige middelbare school, met een verbreding
Harderwijk.
Figuur 28 Gemiddelde dagelijkse verplaatsingen voor onderwijs naar en vanuit Zeewolde in periode 2011-2018, Tordoir 2020.
van de praktische leergangen in het Vmbo en de mogelijkheid om de bovenbouw voor Havo en Vwo in Zeewolde af te maken.
80)
80) Gemeente Zeewolde, Coalitieakkoord 2018-2022.
Figuur 29 Gemiddelde dagelijkse verplaatsingen voor onderwijs naar en vanuit Harderwijk in periode 2011-2018, Tordoir 2020.
B
B
Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde
56
4.8
57
Zorg en welzijn
en aantal cliënten in Harderwijk: de zorgkosten per persoon
Kenmerk II: Gezondheid
De levensverwachting in Ermelo en Harderwijk is rond het
Het zevende thema is zorg en welzijn. Hieronder worden de
zijn tussen 2018 en 2019 gestegen van € 308 naar € 754 en
In Ermelo waarderen inwoners hun eigen leven met een 7,9
Nederlands gemiddelde, die van Zeewolde ligt aanzienlijk hoger.
volgende kenmerken besproken: sociaal domein (I), gezondheid
het aantal cliënten met een maatwerkvoorziening WMO is
en hun gezondheid met een 7,7. Een grote meerderheid geeft
De percentages inwoners dat rookt en/of overgewicht heeft
(II), verplaatsingen voor zorgdiensten (III) en welzijn (IV).
Bevindingen •
tussen 2015 en 2019 gestegen van 500 naar 690. Een moge-
daarbij aan nauwelijks tot geen belemmeringen te ervaren bij
schommelt in alle drie de gemeenten rond het Nederlands
lijke verklaring hiervoor is de opheffing van de Sociale Dienst
deelname aan het maatschappelijke leven. Inwoners die wel
gemiddelde. In Ermelo krijgt een relatief hoog aandeel van de
Veluwerand en de oprichting van de GR Meerinzicht. Daarnaast
belemmeringen ervaren, kampen met name met lichamelijke
inwoners voldoende beweging, Zeewolde scoort daarbij onder
is Harderwijk een centrumgemeente, wat betekent dat de
en/of psychische problemen, gevolgd door financiële proble-
gemiddeld.
Het gebied EHZ: relatief goede kwaliteit van leven voor de inwoners.
gemeente bepaalde (specialistische) zorgvoorzieningen voor de
men. 80% van de inwoners heeft voldoende contacten met
regio aanbiedt. Om deze reden liggen de kosten in het sociaal
andere mensen.81)
•
Ermelo: relatief veel zorgvoorzieningen; regionale zorgfunctie.
domein in een centrumgemeente vaak hoger dan in omliggende