2 - Rapportage burgerparticipatie concept-RES 2020.090221.pdf

4.4

5

4. Zonne-energie op daken en overkappingen op defensieterreinen Harderwijk

4.7

Nunspeet

Laagste score

Laagste score

iooy0

10007o

100%------------------------------------------

10007o

80yo

8007o

80yo--------------------------------------

8007o

60yo

6007o

60yo--------------------------------------

6007o

40yo

4007o

40yo--------------------------------------

4007o

20yo

2007o

20yo--------------------------------------

2007o

oy0

0% 1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

0%-----------------------------------------1 2 3 4 5

4.6

007o 1

2345

pv Elburg

Oldebroek

Hattem

4.8

Regio totaal

Hoogste score

"53

Uit analyse blijkt dat op de defensieterreinen

100üZo

100üZo

10007o-------------------------------------

80üZo

80üZo

8007o

8007o

600Zo

60üZo

6007o

6007o

40üZo

40üZo

4007o

4007o

20üZo

20üZo

2007o

2007o

circa 20 ha aan daken en opslag, en circa 10 ha aan grote parkeerterreinen aanwezig is. Hiervan tezamen zou maximaal 50oZo benut kunnen worden, dus zo’n 15 hectare (ongeveer

0üZo

0üZo 1

2

3

4

5

007o

0% 1

2

3

4

5

1

2345

15 MW). Medewerking van defensie is een belangrijke voorwaarde. Deze bouwsteen scoort tezamen met bouwsteen bedrijventerreinen

Eindscore

het hoogst met een gemiddelde score van 4.6. Slechts 60Zo van de respondenten geeft dit zoekgebied een lage waardering van een 2 of 1. Daar tegenover staat de 900/© van de respondenten die het gebied met een 4 of 5 scoort.

4.6

4.6

Er zijn 267 opmerkingen geplaatst bij bouwsteen zon in het buitengebied en zon op defensieterreinen, samengevat: NB: In de enquête zijn de toelichtingen voor zon opwek op daken en overkappingen in het buitengebied en zon opwek op daken en overkappingen op defensieterreinen gecombineerd uitgevraagd. Respondenten beoordelen zonne-energie op daken en overkappingen in het buitengebied en op defensieterreinen positief: Veel respondenten vinden deze bouwstenen een prima plan. Zij zijn positief vanwege de efficiënte benutting van ruimte. De daken op de defensieterreinen liggen op afgesloten terreinen - dus buiten het gezichtsveld- waardoor de zonnepanelen geen overlast geven voor de omgeving. Bovendien vinden zij dat de overheid en Defensie het goede voorbeeld moeten geven. Respondenten hebben ook zorgen bij deze bouwstenen: Er zijn respondenten die zon op defensieterreinen een goed plan vinden, zo lang als het maar niet op de daken van de historische gebouwen van de kazernes 't-Harde en Wezep komt. Voor de locatie defensieterreinen is er ook de zorg dat de zonnepanelen te veel reflecteren, wat voor defensie overlast kan geven. Een nadeel voor zon-op-dak-projecten in het buitengebied is dat het gaat om ver afgelegen gebieden. Respondenten vinden de locaties minder geschikt, omdat transport van de energie nodig is om het bij de gebruiker te krijgen.

De kabelinfrastructuur moet in buitengebieden nog worden aangelegd. Dat is duur en levert volgens deze respondenten geen snelle opbrengst. Andere respondenten geven deze bouwstenen een gemiddelde score, zij vinden de locaties geschikt zolang het beeld van oude boerderijen maar niet verloren gaat. Of mits het op vrijwillige basis is voor de eigenaren woningen/gebouwen.

40

5. Zonne-energie langs de snelweg - in bermen en op geluidsschermen/wallen Putten

Ermelo

Het gaat bij deze bouwsteen om opwekking

Nunspeet

iooy0

100%

1000Zo

80yo

80yo

80yo

80yo

60yo

60yo

60yo

60yo

40yo

40yo

40yo

40yo

2:

20yo

20yo

2

3

4

Elburg

5

1

2

4.6

Oldebroek

3

4

5

4.4

4.4

- - -11

007o

0% 1

:

4.7

iooy0

007o

V

Harderwijk Hoogste score

20yo

rSlġ. :- :

4.3

Laagste score

1

2

3

4

5

Hattem

1

2

3

Regio totaal

1000Zo

100%

1000Zo

800Zo

80yo

800Zo

800Zo

600Zo

600Zo

600Zo

600Zo

40yo

400Zo

400Zo

400Zo

200Zo

200Zo

200Zo

200Zo

van zonne-energie op zuidelijk gerichte oppervlakten langs infrastructuur, zoals in bermen, op geluidschermen en in overhoeken bij infrastructuur.

00Zo

0% 1

2

3

4

5

00Zo

0% 1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

Het is een bouwsteen, omdat het inzet op het benutten van restruimtes. Het gaat om vele

Net als bouwsteen buitengebied scoort zonne-energie langs de snelweg

kleine locaties die gezamenlijk optellen tot

gemiddeld een 4.4. Regionaal geeft slechts 80Zo van de respondenten een

circa 50 tot 100 ha.

score 2 of 1 en 8507o geeft het een hoge score 4 of 5.

Eindscore

4.4

4

5

Er zijn 374 opmerkingen geplaatst bij bouwsteen zon langs de snelweg, samengevat: Respondenten beoordelen zonne-energie langs snelwegen positief: Een groot deel van de respondenten vindt zonnepanelen langs infrastructuur een goed idee. Vooral als het wordt toegepast in geluidswallen. Deze zijn optisch vaak toch al niet fraai, dus dan kan het beter maar efficiënt worden benut, zo is het idee. De suggestie wordt gedaan om het ook langs de spoorlijn te plaatsen, deze loopt door de hele regio, dus het gaat om een groot oppervlakte. Respondenten hebben ook zorgen bij deze bouwsteen: Velen maken zich zorgen om de verkeersveiligheid als er zonnepanelen langs de snelweg worden geplaatst. Ze zijn bang dat automobilisten worden verblind door de schittering of weerkaatsing van de panelen, ook vragen ze zich af of er meer kans is op brandgevaar. Omdat zonnepanelen gladde platen zijn, verwachten sommigen dat de panelen minder geluid absorbeert dan "groene" geluidschermen. Daardoor zou de geluidsoverlast kunnen toenemen. Andere nadelen die genoemd worden gaat over het onderhoud van de panelen; de panelen gaan wellicht snel kapot door steenslag, worden snel vies (minder opbrengst) waardoor er kosten moeten worden gemaakt om ze regelmatig schoon te maken. En er zou een speciale coating moeten worden gebruikt tegen graffiti.

Hierdoor zou deze bouwsteen een dure en technisch geen goede oplossing zijn, geld kan beter renderen. Sommige mensen vinden panelen als geluidsscherm wel een goed plan, maar zijn ertegen als de panelen op wallen en in bermen worden geplaatst. Dit gaat ten koste van groen. Ook vinden een aantal respondenten dat de panelen alleen op bestaande schermen moeten worden aangebracht, ze willen geen uitbreiding van schermen om panelen op te hangen.

42

6. Zonne-energie - gekoppeld aan landbouwtransitie Putten

2.6

Harderwijk

iooy0---------------

iooy

iooy------------------------------------------

1ooy

soy---------------

soy

soy------------------------------------------

soy

60yo---------------

6oy

6oy------------------------------------------

6oy

4oy

4oy

4oy------------------------------------------

4oy

2oy

2oy

2oy-

2oy

oy

oy 1

Elburg

Hier gaat om zonne-energie in combinatie

3.1

Ermelo

2

3

4

5

1

2

2.7

Oldebroek

3

4

-------------

-------------

oy-----------------------------------------1 2 3 4 5

5

Hattem

2.5

3.4

Nunspeet

oy 1

2

3

Regio totaal

Laagste score

Hoogste score

iooy

iooy

iooy

soy

soy

soy

soy

6oy

6oy

6oy

6oy

4oy

4oy

4oy

4oy

2oy

2oy

2oy

2oy

met de landbouwtransitie (de verandering naar duurzame landbouw). Hierdoor worden nieuwe verdienmodellen voor agrariërs mogelijk gemaakt. Het gaat om verspreide

oy

oy i

2345

oy i2345

oy 1

2

3

4

5

zonneparkjes van 1 à 2 hectare die lokaal kunnen worden aangesloten. Deze bouwsteen wordt matig gewaardeerd met een 2.7. Een aanzienlijk gedeelte van de respondenten geeft het een zeer lage score, namelijk 4607o, daar tegenover geeft 3407o het een score 4 of 5.

Zie samenvatting van toelichtingen op scores bij zonneenergie gekoppeld aan landbouwtransitie, onder zonneenergie gekoppeld aan veenweideherstel.

Eindscore

4

5

2.7

7. Zonne-energie - gekoppeld aan herstel kleinschalige landschappen

ü ì

Putten

Ermelo

Harderwijk

100oz.

100%

100Z------------------------------------------

100Z

80Zo

80Z

80Z------------------------------------------

80Z

60Z

60Z

60Z------------------------------------------

60Z

40Z

40Z

40Z------------------------------------------

40Z

20Z

20Zo

20oZo—

-----------------

20Z

0%

0%

0Z-----------------------------------------1 2 3 4 5

0Z

1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

-------------

2.7

Nunspeet

1

2

3

4

5

4

5

Z---------Oldebroek

Elburg

Zonne-energie kan combinatie worden met

(2.2

Regio totaal

Laagste score

Hoogste score

100Z

100Z

100Z

100Z

80Z

80Z

80Z

80Z

60Z

60Z

60Z

60Z

40Z

40Z

40Z

40Z

20Z

20Z

20Z

20Z

het herstel/verdichten van houtwallen en laanbeplantingen ter bevordering van het herstel van landschappelijke karakteristieken en van ecologische waarden.

0Z

0Z 1

2345

0Z 1

2345

0Z 1

2345

1

2

3

V Deze bouwsteen scoort laag, met een gemiddelde van een 2.4. Ruim de helft van de respondenten geeft deze bouwsteen een waardering van een 2 of 1. Daar tegenover staat de 2407o van de respondenten dat de bouwsteen met een 4 of 5 scoort. Zie samenvatting van toelichtingen op scores bij zonneenergie gekoppeld aan herstel kleinschalige landschappen onder zonne-energie gekoppeld aan veenweideherstel.

Eindscore

J

8. Zonne-energie - gekoppeld aan veenweide-herstel Putten

Ermelo

Harderwijk

Nunspeet

iooy0

100Z

100Z

100Z

80yo

80Z

80Z

80Z

60yo

60Z

60 Z

60Z

40Z»

40 Z

40 Z

40Z

20Zo

20Z

20Z

20Z

00Zo

0Z 1

-

2

3

4

5

Elburg

Zonneprojecten in het veengebied kunnen

0Z 1

2

3

4

Oldebroek

5

0Z 1

2345

1

2

3

ŗ—

1.9

Regio totaal

Laagste score

Hoogste score

100Z

100Z

100Z

100Z

80Z

80Z

80Z

80Z

60Z

60Z

60Z

60Z

40Z

40Z

40Z

40Z

20Z

20Z

20Z

20Z

zorgen voor andere inkomsten voor de landeigenaren in het gebied en indien mogelijk kunnen deze opbrengsten worden ingezet voor de opgave rondom bodemdaling en veenoxidatie in het veenweidegebied. Uit de analyse zou zo’n 30 ha aan zonne-energie mogelijk zijn in dit gebied.

0Z

0Z 1

2

3

4

5

0Z 1

2

3

4

5

0Z 1

2

3

4

5

Deze bouwsteen voor zon krijgt de laagste score van de respondenten met een 2.3. Zo’n twee derde van de respondenten geeft deze bouwsteen een waardering van een 2 of 1, slechts 20o7o geeft het een hoge waardering met een score van 4 of 5.

Eindscore

4

5

Er zijn 289 opmerkingen geplaatst bij bouwsteen zon gekoppeld aan de landbouwtransitie, zon gekoppeld aan herstel van kleine landschappen en bouwsteen zon gekoppeld aan veenweideherstel, samengevat:

NB: In de enquête zijn de toelichtingen voor zon gekoppeld aan de landbouwtransitie, zon gekoppeld aan herstel van kleine landschappen en bouwsteen zon gekoppeld aan veenweideherstel gecombineerd uitgevraagd omdat het in alle gevallen om zon op de grond gaat. Respondenten beoordelen deze bouwstenen positief: Uit de toelichtingen blijkt dat voor veel respondenten deze bouwstenen moeilijk te begrijpen zijn. Een aantal mensen geeft aan dat ze niet begrijpen wat er bedoeld wordt of ze kunnen zich er geen voorstelling bij maken. Het enige voordeel wat respondenten zien in deze bouwstenen is dat zon op de grond niet zo in het zicht is als windturbines of zonnepanelen op schuin dak. Respondenten hebben ook zorgen bij deze bouwstenen: Er wordt veel verwezen naar zon op dak, dat vinden respondenten een veel betere oplossing dan zon-opland. Want dat gaat ten koste van de veenweiden - wat tevens broedvogelgebied is - en landbouwgrond. De gewassen en graslanden nemen ook CO2 op. Als boeren willen stoppen, dan kunnen we de gronden beter gebruiken voor bijvoorbeeld bosbouw, dit zorgt voor productie van zuurstof. Respondenten zijn dan ook van mening dat natuur en grond gebruiken voor energieproductie kortzichtig is en niet duurzaam. Daarnaast zijn er respondenten die vinden dat voedselproductie voorrang heeft zolang er nog altijd mensen op de wereld zijn die honger lijden.

Een ander nadeel van zonnevelden is dat het te veel versnippering geeft in het landschap en dat de opwek gebeurt op plaatsen waar zeer beperkt afname is. Daardoor verwachten deze respondenten dat het een erg kostbare oplossing zal zijn. Tenslotte zijn er opmerkingen gemaakt over de hoogte van de zonnepanelen op grond; er is zorg over de biodiversiteit onder de zonnevelden. De zonnepanelen tasten volgens de respondenten het microklimaat van de bodem aan en is daarmee slecht voor dieren. Daarom zouden de panelen zoveel hoger moeten worden geplaatst dat er nog cultuur/groen onder mogelijk is.

46

2.2.2 Samenvatting van toelichtingen op zonne-energie los van de bouwstenen In de toelichtingen hebben respondenten ook opmerkingen geplaatst die niet gekoppeld zijn aan een specifieke bouwsteen voor zon. Een aantal respondenten heeft de opmerking geplaatst dat de productie en transport van zonnepanelen en de opslag in accu’s zeer milieuvervuilend is, waardoor het gaat om ‘schijnduurzaamheid’. Ze zien daarom graag dat we in de regio geen panelen uit China laten komen. Ook zonnepanelen kunnen aan het eind van hun gebruiksperiode (zon is voor RO-horizon van max 10 jaar, zoals wind max 25 jaar) gezien worden als chemisch afval. Er zal daarom pas massaal begonnen moeten worden met zonprojecten, als er oplossingen zijn voor het afvalprobleem. Anderen geven aan dat de productie van zonnepanelen en de benodigde infrastructuur van kabels voor grootschalige opwekking volgens hen zonder subsidie nooit opwegen tegen het rendement. Bovendien zullen alle zonnepanelen bij elkaar in amper 1X van onze behoefte voorzien. En andere zorg voor plaatsing van zonnepanelen onder een windturbine is dat de opbrengst lager is door de slagschaduw en dat de panelen snel kapot gaan door bijv. ijs dat van de turbine valt.

47

2.2.3 Waardering bouwstenen voor zonne-energie per gemeente

Gemeente Putten: waardering bouwstenen zon Op bedrijven­ terreinen

4.6

In dorpen en steden

4.0

In buiten­ gebied

1000/0

1000/c

100%

80o7o

80o7o

80oX,

60/

60/

60oZo

40/

40/

40 %

20/

20/

20oX,

0/ 1

2

3

4

5

0% 1

2

3

4

5

1

2

3

4

Op defensieterreinen

Langs de snelweg

Koppeling met landbouwtransitie

100o7o

100o7o

100%

80o7o

80o7o

80oX,

60o7o

60o7o

60oZo

40o7o

40%

40 %

20o7o

20%

20oX,

5

0% 1

2

3

4

Herstel kleinschalige land­ schappen

5

1

2

(2.3

Veenweide

3

4

5

1

2

3

4

5

Hoogst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Op bedrijventerreinen

100o7o---------------------------------------------------

100o7o

80oZo

80oZo

60oZo

60oZo

40oZo

40oZo

Laagst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Herstel kleinschalige landschappen Zon - Veenweide

20oZo

20oZo

0oZo

0oZo 1

2

3

4

5

1

2

3

48

4

5

Gemeente Ermelo: waardering bouwstenen zon Op bedrijven­ terreinen

In dorpen en steden

1000/0

1000/c

100%

80o7o

80%

80oX)

60/

60/

60o7,

40/

40/

40o7,

20/

20/

20o7,

4.1

0/ 1

2

3

4

5

In buiten­ gebied

0% 1

2

3

4

5

1

2

3

4

Op defensieterreinen

Langs de snelweg

Koppeling met landbouwtransitie

100o7o

100o7o

100%

80o7o

80o7o

80o7,

60o7o

60o7o

600Zo

40o7o

40o7o

40 %

207

20o7o

20o7,

5

0% 1

2

3

4

5

1

2

Herstel klein­ schalige land­ schappen

Veenweide

100o7o

100O/O

800/0

80%

607

60/

407

40/

207

20/

3

4

5

1

2

3

4

Hoogst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Op bedrijventerreinen Zon- Op defensieterreinen

Laagst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Veenweide

0/

07

1

2

3

5

4

5

1

2

3

49

4

5

Gemeente Harderwijk: waardering bouwstenen zon Op bedrijven­ terreinen

In dorpen en steden

In buiten­ gebied

100o7o

100%-----------------

80o7o

80%

80o7,-----------------

607

60o7o

60o7)-----------------

40o7o

40o7o

40o7,-----------------

20o7o

20o7o

20o7,-----------------

0oZo 1

2

3

4

Op defensieterreinen

5

1

2

4.7

Langs de snelweg

3

4

5

4.7

0

100o7o

100o7o

807

807

807

607

607

607

407

407

407

207

207

207

2

3

4

Herstel kleinschalige land­ schappen

5

1

2

(2.7

Veenweide

3

4

5

2

3

1

2

3

80%

80%

60o7o

60o7o

40o7o

40o7o

20o7o

20o7o

5

Hoogst gewaardeerd

Zon- In het buitengebied

Laagst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Veenweide

0o7o

07

3

3.1

Zon - Op bedrijventerreinen 100o7o

2

4

5

zoekgebied:

100o7o

1

4

Koppeling met landbouwtransitie

100o7o

1

1

4

5

1

2

3

50

4

5

Gemeente Nunspeet: waardering bouwstenen zon Op bedrijven­ terreinen

4.6

In dorpen en steden

4.0

In buiten­ gebied

1000/0

1000/c

1000/c

80o7o

80%

80%

60/

60/

60/

40/

40/

40/

20/

20/

20/

0/ 1

2

3

4

0/

5

1

4.6

Langs de snelweg

Koppeling met landbouwtransitie

100o7o

100o7o

100o7o

80o7o

807

807

60o7o

607

607

40o7o

407

407

20o7o

207

207

Op defensieterreinen

2

3

4

5

07

1

2

3

4

Herstel kleinschalige land­ schappen

1

2

3

4

5

07

5

1

2

(2.3

Veenweide

3

4

5

1

2

3

4

5

Hoogst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Op bedrijventerreinen

100o7o---------------------------------------------------

100o7o

80o7o---------------------------------------------------

800/0

60o7o

607

40o7o

407

20o7o

207

Zon- Op defensieterreinen

Laagst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Herstel kleinschalige landschappen Zon - Veenweide

07

1

2

3

4

5

1

2

3

51

4

5

Gemeente Elburg: waardering bouwstenen zon Op bedrijven­ terreinen

In dorpen en steden

In buiten­ gebied

1000/0

1000/c

1000/c

80o7o

80%

80%

60/

60/

60/

40/

40/

40/

20/

20/

20/

4.7

0/ 1

2

3

4

Op defensieterreinen

0/

5

1

2

4.7

Langs de snelweg

3

4

5

4.6

1

2

3

4

5

Koppeling met landbouwtransitie

100o7o------------------

100o7o

80o7o

80o7o

807

60o7o

60o7o

607

40o7o

40o7o

407

20o7o

20o7o

207

07 1

2

3

4

Herstel kleinschalige land­ schappen

5

1

2

(2.5

Veenweide

3

4

5

1

2

3

Hoogst gewaardeerd Zon - Op bedrijventerreinen

100o7o

80o7o

800/0

60o7o

607

40o7o

407

20o7o

207

Zon- Op defensieterreinen

Laagst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Veenweide

07

2

3

5

zoekgebied:

100o7o---------------------------------------------------

1

4

4

5

1

2

3

52

4

5

Gemeente Oldebroek: waardering bouwstenen zon Op bedrijven­ terreinen

4.6

In dorpen en steden

4.1

In buiten­ gebied

1000/0

100o/

100oX,

80o7o

80o7o

80oX,

60/

600/c

60oX,

40/

40o/

40oX,

20/

20/

20o7o

0/ 1

2

3

4

3

4

5

2

1

4.6

Langs de snelweg

Koppeling met landbouwtransitie

100o7o

100o7o

100o7o

80o7o

80o7o

80oX,

60o7o

60o7o

60oX,

40o7o

40o7o

40oX,

T.0%

20o7o

20oXj

Op defensieterreinen

2

1

5

3

4

5

4

5

0% 1

2

3

4

Herstel kleinschalige land­ schappen

5

1

2

(2.2

Veenweide

3

4

5

1

2

3

Hoogst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Op bedrijventerreinen

100o/---------------------------------------------------

100O/O

800/c-------------------------------------------------------------

80%

60o/---------------------------------------------------

60/

40/

40/

20/

20/

Zon- Op defensieterreinen

Laagst gewaardeerd zoekgebied: Zon - Veenweide

0/ 1

2

3

4

5

1

2

3

53

4

5

Gemeente Hattem: waardering bouwstenen zon Op bedrijven­ terreinen

In dorpen en steden

In buiten­ gebied

1000/0

TOO0/»

100o7o

80o7o

80%

80o7o

60/

60o7o

60o7o

40/

40oZo

40o7o

20/

20o7o

20o7o

4.7

O0/»

1

2

3

4

5

1

2

3

4

1

5

4.6

2

3

4

Koppeling met landbouwtransitie

Op defensieterreinen

Langs de snelweg

100o7o

100o7o------------------------

100%

80o7o

807

80o7,

607

607

600Zo

407

407

40 %

207

207

20o7,

5

3.4

0% 1

2

3

4

5

1

2

Herstel klein­ schalige land­ schappen

Veenweide

100o7o

100O/O

800/0

80%

607

60/

407

40/

207

20/

3

4

5

1

2

3

zoekgebied: Zon - Op bedrijventerreinen Zon- Op defensieterreinen

Laagst gewaardeerd zoekgebied:

0/

07

2

3

5

Hoogst gewaardeerd

Zon - Veenweide

1

4

4

5

1

2

3

54

4

5

2.3 Drie ruimtelijke varianten/denkrichtingen Het laatste onderdeel van de enquête ging over de drie ruimtelijke varianten/denkrichtingen die de regio heeft opgesteld. Aan respondenten is gevraagd hoe zie deze drie varianten scoren. Elke variant staat voor dezelfde hoeveelheid opwekking van duurzame energie, namelijk 0,5 TWh. De manier waarop die opwekking tot stand komt is per variant verschillend.

Mogelijke locaties duurzame energie

1

2

3

4

5

Totaal

Gem.

Rating-variant-a

1770

97

227

237

307

1.438

3,4

Rating-variant-b

3370

167

197

147

187

1.437

2,7

Rating-variant-c

467

167

187

107

107

1.435

2,2

Conclusie varianten/denkrichtingen We hebben mensen per variant gevraagd naar wat ze er positief aan vinden, wat negatief en welke verbeteringen ze zien. De variant die het hoogste scoort is variant A, gevolgd door variant B. Variant C krijgt de laagste waardering. NB: het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat we in de RES 1.0 kiezen voor één van deze drie varianten. Mede op basis van de reacties van de respondenten op de zoekgebieden, bouwstenen en varianten, wordt toegewerkt naar één verhaal voor de RES 1.0.

55

2.3.1 Waardering varianten/denkrichtingen

Variant A - Bestaande initiatieven en transformatie Variant A Bestaande initiatieven en transformatie

Putten

3.0

Ermelo

Harderwijk

Laagste score

37

80yo

80yo

80yo------------------------------------------

70yo

70yo

70yo------------------------------------------

70yo

60yo

60yo

60yo------------------------------------------

60yo

50yo

50yo

50yo------------------------------------------

50yo

40yo

40yo--------------------------------------

40yo

30yo

30yo

30yo--------------------------------------

30yo

20yo

20yo

20yo--------------------

-------------

20yo

ioy0

10%

10%--------------------

—

—

ioy0

oy0

0%

0%

—

—

2

3

4

5

i2345

— 1

— 2

3

4

007o 5

Opbrengst: 0,5 TWh

Zon

Turbines

(7» Bedrijventerrein Lorentz - Harderwijk

100 ha

ontwikkeling 3 MW

Infrastructuur, bedrijfsterrein,

^6 Extra bij Nuldernauw - Tussen Putten 110 ha

Koppeling energietransitie aan

Zon bij Nuldernauwkust

bedrijventerrein Lorentz - Harderwijk en knooppunt Hattemerbroek 5,6 MW

3.7

Oldebroek

31

Hattem

3.2

2

3

4

ŗ—— Regio totaal

5

3.4

Zon op grote daker

waterbergingen, stortplaatsen

w Meer bij extra inspanning

Elburg

1

Hoogste score

en knooppunt Hattemerbroek in

en Ermelo 5,6 MW

80yo

40yo

1

Wind

Nunspeet

Hoogste score

knooppunt Hattemerbroek

In variant A richten we ons op dat wat er al

80yo

80yo

80yo

70yo

70yo

70yo

80yo 70yo

60yo

60yo

60yo

60yo

50yo

50yo

50yo

50yo

40yo

40yo

40yo

40yo

30yo

30yo

30yo

30yo

20yo

20yo

20yo

20yo

ioy0

ioy0

10yo-

10yo-

0yo

0% 1

2

3

4

5

l.lll

007o1

2

3

4

5

007o1

2

3

4

5

1

2

3

is. Denk aan de plannen voor windturbines in Ha ttemerbroek en Harderwijk. Maar rook. bij Putten en Ermelo zijn er al lopende initiatieven.

Deze variant scoort het hoogst met een 3.4. 53 /o van de respondenten

Hierbij wondt zonne-energie opgewekt op grote

geeft score 4 of 5, daar staat tegenover dat 26 /o score 2 of 1 geeft.

(bedrijfs-)dak.en, bedrijventerreinen, defensieterrein, bij de windturbines en langs snelwegen. Ook is er ruimte voor zonnevelden op) landbouwgrond.

Eindscore

3.4

4

5

Samenvatting opmerkingen geplaatst bij variant A: Respondenten beoordelen variant A positief (692 opmerkingen): De respondenten geven aan dat zij de verhouding tussen windenergie en zonne-energie in variant A goede vinden. In variant A wordt aangesloten bij bestaande infrastructuur en productie vindt plaats dichtbij de (groot)verbruikers. De gekozen gebieden en bouwstenen hebben weinig landschappelijke waarde en de energie opwek vindt niet/beperkt plaats in de woonkernen. Het ontziet (kwetsbare) natuurgebieden en heeft beperkte impact op de dorpsgezichten en op het unieke landschapsbeeld. Het sparen van de leefomgeving wordt gewaardeerd. Respondenten vinden het erg positief dat grote daken worden benut voor de opwek van zonne-energie: de panelen niet zo in het zicht en het geeft geen overlast voor omwonenden. Ook de clustering van windturbines in enkele gebieden in plaats van dat er sprake is versnippering wordt ook gewaardeerd. Respondenten zien graag efficiënt gebruik van ruimte en vinden het prettig als er geen nieuwe gebieden bijkomen. Dat variant A zich richt op bestaande initiatieven wordt door veel respondenten pragmatisch en logisch gevonden. Bestaande initiatieven zijn al onderzocht en hebben wellicht breder draagvlak dan nieuwe initiatieven. Bovendien wordt hierdoor sneller resultaat bereikt.

Een respondent noemt het dan ook ‘laaghangend fruit, waar niemand tegen kan zijn’. Respondenten hebben ook zorgen bij variant A (631 opmerkingen): De meeste geplaatste opmerkingen gaat over de impact van energie opwek op de Veluwse omgeving. Zon en wind worden benut in landelijk gebied en langs de kust: deze gebieden zijn van oudsher altijd open geweest. De energieplannen zorgen voor verstoring van (trek)vogels en voor een devaluatie van de beleving voor de inwoners en recreanten. Bewoners mogen niet de dupe worden. Een klein deel van de respondenten vinden dat er in variant A te veel energie wordt opgewekt via (grondgebonden) zonne-energie en te weinig met windturbines. Anderen vinden dat het plan te afhankelijk is van zon op grote daken. Het slagen van dit plan is dan sterk afhankelijk van de medewerking van de eigenaren van onroerend goed. Sommige respondenten zijn helemaal niet tevreden met clusters van windturbines, zij vinden een clusters storender dan een enkele lijn of dubbele lijn op ^ km afstand van elkaar. Ook zijn er respondenten die vinden dat de clusters van windturbines in variant A op plaatsen komen die al te zwaar belast zijn. Sommigen geven aan dat in variant A geen sprake is van een evenredige verdeling over het gebied.

Over het windgebied A28 wordt opgemerkt dat de winturbines niet te dicht bij het woongebied moeten worden geplaatst en mensen vinden dat het uniek natuurgebied langs de A28 met grote windturbines wordt verpest. Voor zon opwek vinden een aantal respondenten dat er geen zonnevelden op schaarse grond (voor relatief weinig opbrengst) mag komen zo lang er genoeg dak beschikbaar is om te benutten. Zonnevelden op zich worden ervaren als slecht voor organismen in het ecosysteem. Er is een aantal gebieden waarvan een deel van de respondenten liever geen zonnevelden zien. Zonnevelden op landbouwgrond vinden ze een slecht plan: voedsel voor de wereldbevolking heeft in hun ogen voorrang op elektriciteit voor de buurt. Ook zien ze liever geen zonnevelden in ecologische zones en verbindingszones.

57

Een aanzienlijk deel van de respondenten willen ook liever niet de koppeling zon aan de landbouwtransitie, volgens hen moet de transitie naar duurzame landbouw zelfstandig plaatsvinden. Respondenten hebben suggesties voor verbetering van variant A (537 opmerkingen): Voor de winturbines wordt geopperd om ze minder in open gebieden en dichtbij de stads- en dorpsranden te plaatsen, maar bijvoorbeeld in de bossen. Of dat er kleinere windturbines gebruikt kunnen worden die minder opvallend zijn. Voor het zoekgebied Knooppunt Hattemerbroek wordt de suggestie gedaan om de windturbines meer richting Hattem uit te breiden (lijnopstelling doortrekken). Anderen willen juist geen uitbreiding bij Knooppunt Hattemerbroek of de Nuldernauwkust uit variant A halen wat betreft windenergie en in Harderwijk en juist bij Knooppunt Hattemerbroek opschalen. Een ander idee is om variant A uit te breiden met een ‘zoekgebied’ Randmeren: plaats wind en zonnepanelen op de eilanden in de Randmeren. Er zijn respondenten die graag meer zonne-energie in variant A zien en minder of geen windturbines. Variant A zou volgens een deel van de respondenten sterker worden wanneer de ‘vlekken’ zonnevelden in landelijk gebied eruit worden gehaald. Zij vinden dat variant A nu leidt tot teveel versnippering. Zon opwek kan beter alleen op bedrijventerreinen plaatsvinden en ook de daken op scholen kunnen nog worden benut.

Een andere mogelijkheid voor bouwsteen zon in variant A is om (lelijke of onopvallende) muren te voorzien van zonnepanelen.

58

Variant B - Evenredige kust en schone Veluwe Variant B Evenredige kust en schone Veluwe

Putten

Ermelo

Harderwijk

2.6

80yo

80yo

80yo------------------------------------------

70yo

70yo

70yo------------------------------------------

70yo

60yo

60yo

60yo------------------------------------------

60yo

50yo

50yo

50yo------------------------------------------

50yo

40yo

40yo------------------------------------------

40yo

30yo

30yo

30yo------------------------------------------

30yo

20yo

20yo

20%-

—

—

-----------------

20yo

10yo

10%

ioy0-

—

—

—

10yo

oy0

007o

0%-----------------------------------------1 2 3 4 5

2

3

4

1

5

2

3

4

5

—

Opbrengst: 0,5 TWh

2 T

Elburg

Zon 0,27 TWh

(7» Bedrijventerrein Lorentz - Harderwijk

0,23 TWh

100 ha

Zon op grote daken

20 ha

Infrastructuur, bedrijfsterrein,

en knooppunt Hattemerbroek in ontwikkeling 3 MW

waterbergingen, stortplaatsen 11 Extra bij Veluwemeerkust - ten I

noorden van Nunspeet richting Elburg 5,6 MW

İ5» Meer bij extra inspanning

65 ha

Koppeling energietransitie aan landbouwtransitie

65 ha

Drontermeerkust - ten noorden van

Herstel kleinschalige landschappen

Elburg 5,6 MW 30 ha

Bij zoekgebied wind Drontermeerkust - ten noorden

(2.5

Oldebroek

(2.6

Laagste score

3.6

80yo

70yo

70yo

4

5

2.7

80yo 70yo

60yo

60yo

60yo

60yo

50yo

50yo

50yo

5007o

40yo

40yo

40yo

4007o

30yo

30yo

30yo

20yo

20yo

20yo

ioy0

10yo

10yo

0yo

0% 3

4

5

lil.l ; I

0% 1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

Deze variant scoort gemiddeld met een 2.7. 32 /o van de respondenten waardeert deze variant met een 4 of 5, daar staat tegenover dat 49 /o

van het Veluwemeer. Ook hier liggen de

een 2 of 1 geeft.

op landbouwgronda In variant B zijn ter min der

3

Regio totaal

80yo

2

2

ŗ—

70yo

In variant B staa va de windmolens mee r

z onneveld en dan bij variant A.

1

Hoogste score

verdeeld over de regio. Voorcl langs de kust

daken, bedhjventereeinen, langs snelwegen en

007o

80yo

1

zonnepane len vooral op grote (bedhjfs- )

80yo

40yo

1

Wind

Nunspeet

1

2

3

Eindscore

4

5

Samenvatting opmerkingen geplaatst bij variant B: Respondenten beoordelen variant B positief (591 opmerkingen): De respondenten zijn enthousiast over de plannen voor zonnepanelen op daken en windturbines langs de kust en meer verspreid over de regio. Dit plan sluit ook deels aan bij bestaande initiatieven. Als er voorkeur is voor variant B, dan is dat met name, omdat in deze variant minder zon op land is opgenomen. Respondenten hebben ook zorgen bij variant B (586 opmerkingen): Een groot deel van de respondenten is tegen energie opwek langs de kust, in verbindingszones en met zonnevelden op land, met name op landbouwgrond. Het gaat hen dan met name om de horizonvervuiling in het landelijke landschap. De spreiding van energie opwek heeft volgens hen ook meer negatieve impact op de natuur (met name op de vogels) en recreatie. Anderen vinden dat de concentratie van plannen wind en zon teveel rondom Ermelo komt te liggen of de plannen te veel versnipperd door de regio. Respondenten hebben suggesties voor verbetering van variant B (444 opmerkingen): Bij dit onderdeel zijn veel opmerkingen gemaakt over specifieke locaties ter verbetering van het plan; de een wil ergens meer wind of zon, de ander wil daar juist minder wind of zon, of vindt een specifieke locatie helemaal niet geschikt voor energie opwek.

Omdat in variant B de windturbines meer verspreid zijn over de regio, wordt de vraag gesteld waarom er niet één windpark met 23 turbines kan komen. Respondenten zien liever wind meer geclusterd bij bestaande locaties. Of het liefst geen windturbines in de regio in deze variant. Voor zon opwek vinden respondenten dat variant B zal verbeteren als er meer zonnepanelen op daken (ook van particulieren) en langs infrastructuur worden geplaatst, zodat het buitengebied wordt ontzien.

60

Variant C - Vrije Vogels en lokale initiatieven Variant C Vrije vogels en lokale initiatieven

2.4

Putten

(2.4

Ermelo

ö o J

2.6

Harderwijk

Laagste score

80yo

80yo

80yo

80yo------------------------------------------

70yo

70yo

70yo------------------------------------------

70yo

60yo

60yo

60yo------------------------------------------

60yo

50yo

5007o

50yo------------------------------------------

50yo

40yo

4007o

40yo------------------------------------------

40yo

30yo

3007o

30%-

------------------------------------

30yo

20yo

2007o

20yo—

-------------

-----------------

20yo

ioy0

10%

10%-

—

—

10yo

007o

0%

0%-----------------------------------------1 2 3 4 5

1

2

3

4

5

i

2345

—

—

Opbrengst: 0,5 TWh

Wind

2 1

Zon 0,19 TWh

Bij bedrijventerrein Lorentz en

100 ha

Zon op grote daken

30 ha

Bij windcluster knooppunt Hattemerbroek

^ Extra dorpsmolens 2,4 MW

F

. Meer bij extra inspanning bij

oy0 1

2

3

4

5

4

5

ŗ—

Elburg

Oldebroek

Hattem

Regio totaal

80yo

80yo

80yo

70yo

70yo

70yo

70yo

60yo

60yo

60yo

60yo

0,31 TWh

knooppunt Hattemerbroek in ontwikkeling 3 MW

1.8

Nunspeet

Hoogste score

100 ha

Koppeling energietransitie aan landbouwtransitie

150 ha

Herstel kleinschalige

bedrijventerrein Lorentz - Harderwijk en knooppunt Hattemerbroek 5,6 MW

Dit plan bevat net zoveel windturbines als variant

80yo

50yo

50yo

50yo

50yo

4007o

40yo

4007o

40yo

3007o

30yo

3007o

30yo

2007o

20yo

2007o

20yo

1007o

10%

10%

10yo

007o

oy0

007o

1

2345

1

2

3

4

5

0yo 1

2345

1

V

B. Wel zijn ze wat kleiner. De twee bestaande

2

3

23

wind-initiatieven in Harderwijk en Hattemerbroek

worde n in variant C aangevuld met extra turbi­

Deze variant scoort het laagst met een score van 2.2. 2007o van de

nes. Ook worden er tien kleínere dorpsturbines

respondenten scoort deze variant met een 4 of 5, daar staat tegenover

geplaatst, verspreid over de regio. Er is veel

dat 62 07o een 2 of 1 geeft.

ruimte voor zonne-energie verdeeld over Piet; hele

gebied. Dat is op grote daken, bedrijventerreinen,

langs snelwege nk maar ook op landbouwgro nd en

in kleinschalige landschappen en landbouwgrond.

Eindscore

J

Samenvatting opmerkingen geplaatst bij variant C: Respondenten beoordelen variant C positief (596 opmerkingen): Ook in variant C zijn de bestaande initiatieven voor wind opgenomen en wordt gebruik gemaakt van zon op grote daken. De respondenten die deze variant een hoge score geven zien de voordelen van een kleinere variant windturbines. Kleinere energieprojecten zouden meer ruimte kunnen geven voor lokale initiatieven. Diegene die de dorpsmolens zien zitten geven als argument dat deze vorm minder afhankelijk is van het al druk bezette elektriciteitsnet en dat de energie direct gebruikt kan worden door de lokale bevolking. De respondenten zijn van mening dat de combinatie wind- en zonne-energie in variant C het meest uit de kwetsbare (natuur)gebieden blijft. Respondenten hebben ook zorgen bij variant C (637 opmerkingen): Respondenten vinden de plannen in variant C te versnipperd, waardoor verrommeling van het landschap ontstaat en de kosten voor de realisatie en transport veel hoger zullen zijn. Ook de dorpsturbines worden niet gewaardeerd; kleinere molens leveren te weinig op, staan te dicht bij de woongebieden en is een inbreuk op het dorpskarakter.

Een deel van de respondenten vraagt zich ook af hoe je met zonnepanelen kleinschalige landschappen gaat herstellen; zonnevelden verpesten het landschap, omdat ze slecht zijn voor de biodiversiteit en de omgeving wordt juist meer ‘industrieel’. Respondenten hebben suggesties voor verbetering van variant C (449 opmerkingen): Ook bij dit onderdeel zijn veel opmerkingen gemaakt over specifieke locaties ter verbetering van het plan; de een wil ergens meer wind of zon, de ander wil daar juist minder wind of zon, of vindt een specifieke locatie helemaal niet geschikt voor energie opwek. Er zijn respondenten die standaard op alle daken zonnepanelen willen plaatsen. Anderen plaatsen bij zon-op-land de opmerking dat voor energie opwek in landschappen strenge eisen moeten worden gesteld aan inpassing van zonnevelden. Een suggestie voor wind is om makkelijker vergunningen te verlenen voor kleine windturbines bij boerderijen.

62

2.3.2 Samenvatting van opmerkingen los van de ruimtelijke varianten/denkrichtingen Stimulering Voor zon op grote daken vinden respondenten dat het interessant gemaakt moet worden voor de ondernemers en vastgoedeigenaren door zakelijke stroom anders in te richten. Zolang dit niet veranderd gebeurd er niets, wordt opgemerkt. Er moet dan ook een plan worden gemaakt voor de begeleiding van ondernemers en eigenaren van hallen/gebouwen om duurzame zonne-energie op te wekken. Het slagen van de RES mag niet alleen van het bedrijfsleven afhangen, de burgers moeten hierin ook participeren. Ter stimulering van particulieren hebben de respondenten verschillende voorstellen gedaan: ^

Biedt (fiscaal) aantrekkelijkere regelingen/subsidies om particulieren te stimuleren tot aanschaf zonnepanelen i.c.m. dakisolatie. Dus enerzijds groenere stroom en anderzijds reduceren van benodigde energie.

^

Kom met een plan om zelfvoorzienend te worden per woning/bedrijf zou ook welkom zijn, bijvoorbeeld met kleine windturbines in dorpen en bij boerderijen.

^

Stel het opwekken van zonne-energie (ook zonthermie) op alle huizen verplicht: stel standaard gratis set samen, inclusief zonneboiler en buffervat erbij.

^ Verleen vergunningen nieuw- en verbouw alleen op basis van bijdragend element aan transformatie. ^ Zet in op betrokkenheid van plaatselijke energiecorporaties met winst voor de deelnemers. ^

Maak artist impressions van hoe ons landschap er na de plannen uitziet en leg dit voor aan omwonenden om zo meer draagvlak te krijgen voor de plannen.

^

Laat buurtbewoners profiteren van de opbrengsten, dit moet verplicht worden bij vergunning uitgifte voor grotere projecten.

^

Start ‘Energiebewust-campagnes’ voor inwoners.

Concreet voor de combinatie zonne- en windenergie wordt de suggestie gedaan om ook een zonneveld nabij bedrijventerrein Lorentz te realiseren.

Hoeveelheid opwek en locaties in het algemeen De ontwikkelingen gaan snel, zowel in technische innovatie als in de klimaatsveranderingen. De plannen moeten volgens een respondent worden nagekeken op de herberekening van de daadwerkelijke opbrengsten van de zowel wind en zon. Met de steeds warmer wordende en langer durende zomers, worden zonnepanelen steeds interessanter. Het plan moet tenslotte wel rendabel zijn. Daarvoor zou bijvoorbeeld het rendement van bestaande installaties verbeterd kunnen worden in plaats van uitbreiding. Een andere respondent is benieuwd naar een doorberekening van effecten op gebiedsniveau. Sommige respondenten geven aan dat als locatie voor energie-opwek alleen gebruik gemaakt zou moeten worden van bestaande objecten in het landschap, plekken die toch al verrommeld zijn of een minimale impact hebben op natuur, zoals snelwegen en bedrijventerreinen. Een klein deel van de respondenten vinden de plannen niet ambitieus genoeg, zij zien het liefst dat het aandeel duurzame energie in de regio Noord-Veluwe hoger komt te liggen, zeker gezien de stijgende energiebehoefte in de toekomst. In de varianten zou wat hun betreft bijvoorbeeld de combinatie van zon en wind kunnen worden uitgebreid op elke genoemde locatie waar mogelijk. Maar dan moet er ook wel geïnvesteerd worden in de opslagcapaciteit voor de momenten waarop het aanbod de vraag overstijgt.

Anderen vinden juist de plannen te groots aangepakt, ze vinden dat de opgave kleiner gemaakt moet worden en daarmee realistischer.

63

Andere energiebronnen Er zijn respondenten die helemaal niet aan wind- en zonne-energie willen beginnen, zij zien de RES helemaal niet zitten; zij zijn van mening dat windenergie niet rendabel is te krijgen, niet alleen vanwege subsidies maar ook weegt het langjarig onderhoud, storingsgevoeligheid en uren stilstand niet op tegen mogelijk resultaat. Zon- en windenergie zijn te onvoorspelbaar voor het elektriciteitsnet en bovendien is de CO2 om de plannen te bouwen en onderhouden enorm. Deze respondenten zijn van mening dat er ook helemaal geen ‘groene’ opslagcapaciteit is voor alle wind- en zonne-energie. Daarom vinden zij het zinloos om opwek van wind- en zonne-energie te realiseren. Een deel van de respondenten is van menig dat gas voorlopig moet blijven worden benut. Zij vinden dat er geïnvesteerd moet worden in schone energiebronnen die ook toekomstbestendig zijn. Zij pleiten ervoor om in de RES bijvoorbeeld voor 50 X rekening te houden met andere energievormen of ook plannen voor circulariteit op te nemen.

64

2.3.3 Waardering varianten/denkrichtingen per gemeente

Gemeente Putten: waardering varianten Variant A

Variant B

Variant C

80oZo

80o7o

80o7,

70oZo

70%

70%

60o7o

60o7o

60o7,

50o7o

50o7o

50o7o

40o7o

40o7o

40o7j

30o7o

30o7o

30o7,

20o7o

20o7o

20o7,

10%

10o7o

10%

0o7o

0o7o

0%

1

2

3.0

3

4

5

1

2

3

65

4

5

lil.. I I 1

2

3

4

5

Gemeente Ermelo: waardering varianten Variant A

Variant B

Variant C

80oZo

80o7o

80o7j

70oZo

70%

70%

60o7o

60o7o

60o7,

50o7o

50o7o

50o7o

40o7o

40o7o

40o7,

30o7o

30o7o

30o7,

20o7o

20o7o

20o7,

10%

10o7o

10%

0o7o

0o7o 1

2

3

4

5

0% 1

2

3

66

4

5

1

2

3

4

5

Gemeente Harderwijk: waardering varianten Variant A

Variant B

Variant C

80oZo

80o7o

80o7j

70oZo

70%

70%

60o7o

60o7o

60o7,

50o7o

50o7o

50o7o

40o7o

40o7o

40o7,

30o7o

30o7o

30o7,

20o7o

20o7o

20o7,

10%

10o7o

10%

0o7o

0o7o 1

2

3.7

3

4

5

0% 1

2

3

67

4

5

1

2

3

4

5

Gemeente Nunspeet: waardering varianten Variant A

Variant B

Variant C

80oZo

80o7o

80o7j

70oZo

70%

70%

60o7o

60o7o

60o7,

50o7o

50o7o

50o7o

40o7o

40o7o

40o7,

30o7o

30o7o

30o7,

20o7o

20o7o

20o7,

10o7o

10o7o

10o7,

3.5

0% 1

2

3

4

5

1

2

3

68

4

5

1

2

3

4

5

Gemeente Elburg: waardering varianten Variant A

Variant B

Variant C

80oZo

80o7o

80o7j

70oZo

70%

70%

60o7o

60o7o

60o7,

50o7o

50o7o

50o7o

40o7o

40o7o

40o7,

30o7o

30o7o

30o7,

20o7o

20o7o

20o7,

10%

10o7o

10%

0o7o

0o7o 1

2

3.7

3

4

5

0% 1

2

3

69

4

5

1

2

3

4

5

Gemeente Oldebroek: waardering varianten Variant A

Variant B

Variant C

80Zo

80Zo

80Z,

70Zo

70Zo

70Zo

60%

60Zo

60Z,

3.1

50Zo

50oZo

50oZo

40%

40%

40%

30Zo

30Z

30Z

20Zo

20Z

20Z

10Zo

10Z

10Z

0oZo

0Z 1

2

3

4

5

0Z 1

2

3

70

4

5

1

2

3

4

5

Gemeente Hattem: waardering varianten Variant A

Variant B

80oZo

80o7o

70oZo

70%

70Zo

60%

60o7o

60Z,

50oZo

50o7o

50Zo

40%

40o7o

40Z,

30o7c

30o7o

30Z,

20%

20o7o

20Z,

10o7o

10o7o

10%

3.6

Variant C

80Zo

0oZo 1

2

3

4

5

1

2

3

71

4

5

1

2

3

4

5