2. Integraal beheerplan openbare ruimte 2026- 2030

46

te onderhouden zijn op het afgesproken A-niveau. Voorbeelden zijn de rotondes langs de Groene Zoomweg. Controle op afgesproken kwaliteit blijft aandachtspunt. Bedrijfs- en bewonersinitiatieven Steeds meer inwoners en bedrijven van Harderwijk en Hierden steken zelf de handen uit de mouwen. “Samen kleuren we de stad” heeft veel bewoners bewogen om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de openbare ruimte bij hen in de buurt. Bewoners en bedrijven onderhouden nu niet alleen moestuintjes maar ook “gewoon” plantsoen. Ook zijn de geveltuintjes een doorslaand succes. De vijver aan de Veldkamp is samen met de omwonenden opgeknapt. De omwonenden zorgen voor het onderhoud van de oevers van de vijver. Social return We hebben jarenlang via de Gresbo/Inclusief Groep BV een deel van de gemeente Harderwijk onderhouden. Door een deel van het onderhoud uit de aanbesteding te houden en dit vervolgens in te besteden dragen we bij aan een arbeidsmarkt die voor iedereen bereikbaar is. De verandering in de wet zorgde ervoor dat de Gresbo minder instroom aan personeel kreeg. Dat had als gevolg dat zij geen uitvoering meer kon geven aan de onderhoudsbestekken Lorentz en Frankrijk. We zien dat steeds meer bedrijven inclusief willen zijn en dat betekent dat we met de beschikbare mogelijkheden we onze eigen rol als inclusieve organisatie anders moeten gaan invullen.

Natuurlijk duurzaam Veel van de gazons in Harderwijk en Hierden zijn omgevormd naar kruidenbermen. Daarin passen we verschillende typen beheer toe, zoals het bijenmengsel onder het mes. Dit is een kruidenmengsel dat vaker gemaaid wordt (5-6 keer) en daardoor lager blijft. Deze beheerwijze is gunstig voor madelief en paardenbloemen, waarvan met name de laatste al vroeg in het voorjaar een bron van nectar is voor de bijen. We blijven het maaibeheer evalueren om een goede balans te vinden tussen biodiversiteit (tijdstip van maaien, gefaseerd maaien) en overlast (grasaren). In verschillende gebieden houden we het gras kort met een kudde schapen. Deze duurzame manier van beheren maakt machines overbodig. Doordat schapen selectief grazen, ontstaat er meer variatie in de beplanting. Een deel van de schapen graast op vaste plekken. Daarnaast is er een rondtrekkende kudde die we verplaatsen en tijdelijk binnen een afrastering laten grazen. Voor een goed ecosysteem is een gelaagde beplanting belangrijk: een laag met bomen, daaronder struiken en daaronder een laag kruidachtige beplanting. In de afgelopen jaren hebben we om de beheerkosten te verlagen met name veel heesters vervangen door gazon, omdat gazons goedkoper zijn in het beheer. In de laatste twee jaar brengen we nu deze ontbrekende schakel weer terug door solitaire heesters te planten.

Deze zijn eenvoudiger te beheren dan een vak met heesters, en zorgen toch voor een hoge biodiversiteitswaarde. Om meer kleur in de openbare ruimte te brengen hebben we veel bloembollen toegepast. De narcissen en krokussen geven in het voorjaar een fleurig beeld. Inwoners zijn hierover zeer enthousiast en we krijgen hierover regelmatig complimenten. Maar ook de insecten hebben hier veel baat bij. Ook in de uitvoering van het beheer zetten we in op duurzaamheid. In aanbestedingen eisen we van aannemers dat alle kleine machines, zoals heggenscharen en bosmaaiers, elektrisch zijn. We belonen aannemers om steeds een stapje duurzamer te worden en te stijgen op de CO₂prestatieladder. Dit signaal wordt vanuit de markt goed opgepakt: we hebben al een paar aannemers die trede 5 hebben bereikt.

47

Vanuit de beleidsuitwerking wordt geadviseerd om op plekken waar het kan, blad te laten liggen omdat dit een positief effect heeft als schuilplaats voor dieren en insecten, en het na verteren weer voeding is voor de bodem. Vooral in plantvakken laten we het blad liggen. Op de gazons en kruidenbermen is dit echter niet mogelijk. Hiervoor zijn we een proef gestart om het blad te verkleinen en vervolgens weer te verspreiden. Zo voorkomen we een verstikkende laag en verteert het blad heel snel door de mechanische voorbewerking. Hierdoor sluiten we de kringloop. Resultaten zijn tot nu toe positief. Bomen Door de positieve effecten van hun onder andere hitte dempende effect zijn bomen heel belangrijk in de openbare ruimte, vooral in versteende delen met veel bestrating. Bomen in verharding hebben echter voldoende ondergrondse groeiruimte nodig om uit te kunnen groeien tot gezonde en volwassen exemplaren. Sinds een paar jaar is veel onderzoek gedaan naar de leefomstandigheden van bomen en de veiligheid. We weten steeds beter wat een boom nodig heeft om goed en veilig te kunnen groeien. Het Norminstituut Bomen heeft hier in het Handboek Bomen landelijk erkende normen voor opgenomen. Bij herinrichtingsprojecten blijkt de behoefte aan parkeerplaatsen groot.

Zonder extra investeringen is het niet haalbaar om voor bomen een geschikte groeiplaats te realiseren en parkeerplaatsen en bomen te combineren. Nu wordt als gevolg van de beperkingen in het budget prioriteit gegeven aan de aanleg van parkeerplaatsen en is het aantal bomen in verharding sterk teruggelopen in met name de “oude” wijken. Het afnemen van het aantal bomen in deze wijken gaat de komende jaren door als er geen structurele andere keuzes gemaakt worden. Momenteel hebben we nog ruim 4.400 bomen die op niet geschikte plekken in de verharding staan. Deze bomen verdwijnen als we geen ruimte creëren door bijvoorbeeld ondergrondse voorzieningen aan te leggen. De afgelopen jaren is er eenmalig extra geld beschikbaar gesteld voor de aanleg van ondergrondse voorzieningen voor bomen. Een mooi voorbeeld hiervan is de Wouter van Damstraat. Daar hebben we zonder verlies van parkeerplaatsen de straat klimaatadaptief ingericht en bomen een goede groeiplaats kunnen geven.

Foto: Wouter van Damstraat, groeiplaats bomen

48

9.4 Huidige kwaliteit Technische kwaliteit Gemiddeld genomen voldoet het groen aan het afgesproken beheerniveau B. Met ingang van 2019 hanteren we het beheerniveau B. We zien dat alle partijen in deze eerste jaren moeite hadden om niveau B te behalen. Iedereen moest weer wennen na jarenlang onderhoud op niveau C. Om de kwaliteit van het areaal duurzaam in stand te houden is het noodzakelijk om jaarlijks een deel van het groenareaal te renoveren. Dit vraagt om een vervanging van circa 16.000 m2 plantsoen, 26.000 m2 gazon en bloembollen en 340 stuks bomen per jaar. We hebben nog een ruim areaal aan bomen, die in het verleden op ongeschikte groeiplekken zijn geplant. Ruim 4.400 bomen staan nog op plekken waar een duurzame instandhouding niet mogelijk is. Om deze bomen te handhaven of te vervangen op dezelfde plek zijn extra investeringen nodig. Snel Herstel We merken dat de bewoners het groen steeds meer gaan waarderen. De kwaliteitsimpuls voor initiatieven in het groen en het groen onderhouden op niveau B beginnen hun vruchten af te werpen. Omdat de leefbaarheidsmonitor niet meer uitgevoerd wordt hebben we helaas geen meting over de daadwerkelijke beleving van bewoners. Een lichte afname van het aantal groenmeldingen via Snel Herstel geeft wel een indicatie dat we op de goede weg zijn.

9.5 Ontwikkelingen 2026-2030 De grootste uitdaging voor de komende jaren is de verandering van het klimaat voor het groenbeheer. Hierbij zijn met name soortkeuze en nieuwe aanplant de belangrijkste aandachtspunten. Voor nieuwe aanplant (bomen en heesters) is het een goede start geven en de eerste jaren op weg helpen steeds belangrijker. Een goede bodem en voldoende water zijn een steeds grotere uitdaging. Vooral het geven van water op het moment dat bomen en struiken dit het hardste nodig hebben wordt lastiger, omdat op het gebruik van water steeds meer restricties komen. De bestrijding van invasieve soorten, zoals de Japanse Duizendknoop en Alsemambrosia blijft extra aandacht vragen. Ook kost de aanpak van ziekten en plagen, zoals de eikenprocessierups extra tijd. Deze extra inspanning is nu opgenomen in het reguliere beheer. Het klimaat verandert; in de toekomst krijgen we hevige regenbuien en langere perioden van droogte. Niet alle soorten die zijn aangeplant zijn berekend op deze wisselende omstandigheden. Daarom is een aanpassing in het assortiment dat we aanplanten noodzakelijk. Het liefst willen we naar inheems/lokaal plantmateriaal, wat momenteel lastig te krijgen is. Ook is het van belang om meer variatie aan te brengen in de soorten die we aanplanten. Laanstructuren en grote groepen van één soort blijken vatbaarder voor ziekten en plagen.

De ontwikkelingen in de technologie, zoals de digitalisering, gaan de beheerpraktijk steeds meer beïnvloeden. Een praktisch voorbeeld daarvan is de toepassing van sensoren bij pas aangeplante bomen. Met behulp van sensoren kunnen we goed bepalen op welk moment we water moeten geven en hoeveel water de boom nodig heeft.

49

De huidige arbeidsmarkt maakt het steeds moeilijker om gekwalificeerde medewerkers te krijgen voor het groenonderhoud. We merken dat aannemers soms niet meer inschrijven op het reguliere werk (schoffelen) maar alleen nog op werk waar ze gespecialiseerd personeel op kunnen inzetten (snoeien, maaien). Om die reden gaan we de inrichting van de buitenruimte de komende jaren zo aanpassen dat het onderhoud machinaal uitgevoerd kan worden. Over het veranderende klimaat zegt het Europees Milieuagentschap het volgende: “Hitte is de meest ernstige en urgente klimaatgerelateerde risicofactor voor de menselijke gezondheid. Specifieke bevolkingsgroepen lopen het grootste risico. Bijvoorbeeld arbeiders die buiten werken en aan extreme hitte worden blootgesteld, ouderen, en mensen in slechte woonomstandigheden, in stedelijke gebieden met een sterk hitte-eilandeffect, of die onvoldoende toegang hebben tot verkoeling.” Bomen hebben dus een belangrijke functie in het koelen van de stad, maar delven vaak het onderspit bij het afwegen van belangen, omdat er continu aanpassingen worden gevraagd. Bomen staan dan vaak “verkeerd”, bijvoorbeeld naast kruispunten die groter moeten worden gedimensioneerd of fietspaden die breder worden. Het belang om groen voorrang te geven wordt dus steeds urgenter. Voor een gezonde leefomgeving zijn bomen steeds belangrijker.

In de basis biedt de boom voor alle klimaatveranderingen een oplossing. Tegelijkertijd zien we dat de ruimte voor de boom in de stad steeds kleiner wordt. Het is “druk” in de ondergrond (kabels en leidingen voor riolering, elektriciteit, aardgas, drinkwater en telecommunicatie). Ook het veelvuldig verharden (wegen en parkeerplaatsen) zorgt voor weinig lucht en water in de bodem. Bomen laten de gevolgen het beste merken door wortelopdruk en slechte groei. Het inrichten van een goede ruime groeiplaats vinden we nu noodzakelijk. Ook zijn bomen met name voor verkoeling in stedelijke omgeving erg belangrijk.

9.6 Kosten De beheerraming op basis van de benodigde activiteiten voor duurzame instandhouding volgens de afgesproken kwaliteit bedraagt € 3.887.286 ná opnemen van de taakstellingen. De beheerraming is wat lager dan het begrote bedrag van € 3.867.548. Dit geeft een relatief klein nadelig verschil van € 19.737 (0,5%). De taakstelling is verwerkt in de beheerraming en begroting. Taakstelling ▪

▪

Boomfeestweek sponsoren € 15.000,De Boomfeestweek is een jaarlijks evenement waar ruim 600 kinderen de waarde van bomen leren kennen. Hoewel waardevol, is het geen noodzakelijke voorziening voor het onderhoud van de openbare ruimte. Stoppen met de Boomfeestweek past bij de strategische keuzes. Tegelijkertijd erkennen we het belang van milieubewustzijn bij de van milieubewustzijn bij de jeugd. Voor 2025 en 2026 hebben we sponsoren gevonden om het evenement te behouden. Stelpost groen opheffen (kleine onvoorziene klussen) € 25.000,Voor onverwachte uitval, schade of verzoeken van bewoners is er een stelpost opgenomen in de begroting om deze werkzaamheden uit te voeren. Dit stelt ons in staat om snel te reageren en de kwaliteit van het groen op een hoog niveau te behouden. Door dit onderdeel op te nemen in het reguliere onderhoud kunnen we kosten besparen. Het gevolg hiervan is echter dat de esthetische kwaliteit kan afnemen en dat we geen verzoeken van inwoners kunnen honoreren die passen binnen het beleid.

50

▪

Versoberen groen door goedkopere varianten € 15.000,Deze maatregel richt zich op eenvoudiger groenbeheer. Door luxe groenvoorzieningen om te vormen naar een basisniveau, dalen de onderhoudskosten. Het technische onderhoud blijft ongewijzigd, maar de esthetische kwaliteit wordt verlaagd.

51

10. Spelen In de gemeente Harderwijk zijn ongeveer 200 speelplaatsen (inclusief sportveldjes) en ruim 950 speel- en sporttoestellen. De gemeente beheert ook de daarbij behorende ondergronden en hekwerken. Het doel is het handhaven van een veilige speelomgeving waar voldoende mogelijkheden zijn om te bewegen, ontmoeten, sporten (BOSS) en spelen voor jong en oud.

10.1 Prestatiebeschrijving Door de regelmatig uitgevoerde inspecties en de inzet van het onderhoudsteam zijn de huidige speeltoestellen in goede conditie en voldoen alle speeltoestellen aan de voorschriften van de Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) – heel en veilig volgens het Attractiebesluit. Keuringen Het team Stadsbedrijf doet maandelijks een visuele inspectie. Daarnaast voert een onafhankelijke externe partij 1 keer per jaar een operationele inspectie uit en 1 keer per jaar een veiligheidsinspectie. Zij controleren alle speel- en sporttoestellen, maar ook de ondergronden. Mocht bij keuring blijken dat een toestel onveilig is, dan wordt dit meteen verholpen. Als dit door omstandigheden niet direct lukt, dan wordt een speeltoestel buiten gebruik gesteld of verwijderd. Kleine gebreken, zoals beginnend houtrot of het aanvullen van de ondergrond leveren niet direct gevaar op en worden binnen een week door het team Stadsbedrijf verholpen. Alle gebreken en herstelwerkzaamheden leggen we vast in het digitale beheersysteem. Zo is de onderhoudsgeschiedenis van een speeltoestel altijd terug te vinden.

10.2 Beleidsuitgangspunten De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer van speelvoorzieningen. Vanuit het Attractiebesluit van maart 1997 heeft de gemeente de zorgplicht om de veiligheid van speelvoorzieningen te waarborgen, zowel voor de inrichting als voor het onderhoud. De belangrijkste uitgangspunten voor het spelen staan in het Speelruimteplan uit 2004. Vanwege de veranderende maatschappij en de steeds grotere rol van burgerparticipatie is het Speelruimteplan uit 2004 gedateerd. Dit jaar zijn we begonnen met het schrijven van een nieuw plan dat aansluit op onze omgevingsvisie en gericht is op het BOSS principe. Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten.

10.3 Korte terugblik 2019-2024 De afgelopen vijf jaar hebben we 25 hele speelplekken vervangen inclusief de ondergrond. Het vervangen van deze speelplaatsen doen we altijd in samenspraak met bewoners, vooral met de kinderen. Ook zijn er waar nodig individuele speeltoestellen vervangen, de zogenaamde 1 op 1 vervanging. Bijvoorbeeld een veerwip voor een veerwip en duikelrek voor een duikelrek. Hiervoor nodigen we dan niet de buurt uit. Gemiddeld vervangen we ca. 50 toestellen per jaar. Naar aanleiding van uitbreiding of burgerinitiatieven zijn er 10 nieuwe speelplekken bij gekomen. Deze zijn ingericht in het Crescentpark, Wellenpad, Kamperfoeliedreef, Paardenbloemdreef, Korenbloemdreef, Bloemendreef, Horlosebrink, Vuurbaak, Maltezerlaan en de Tinnegieter. Verder is er bij wijkcentrum de Roef een plek ingericht met fitnesstoestellen voor ouderen. Bij de Sypel is een skeelerbaan aangelegd. Met provinciale subsidie en een bijdrage van de basketbalvereniging is er vorig jaar op de Parkweg een 3x3 basketbalveld aangelegd. Ook is de skatebaan aan de Parkweg vervangen voor een gloednieuw betonnen skatebaan die geschikt is

52

voor zowel skaters als steppers. De kosten hiervan zijn gedekt uit het Meerjaren- Investeringsplan (MIP) Een bijzonder project was de opknapbeurt van de speelplek aan het Vlierburgpad. Deze plek was sociaal onveilig, waardoor kinderen er niet meer gingen spelen. Door het hoge, dichte struikgewas te verwijderen kreeg de speelplek weer een open karakter. Met het plaatsen van nieuwe toestellen, nieuwe beplanting en mooie paden hebben we hier weer een fijne plek van gemaakt.

Ook zijn er vanuit het Stadsidee maar liefst zes nieuwe speel/sportplekken bijgekomen. Een pumptrackbaan, professioneel basketbalveld, Calisthenicspark, een klimboom, een discgolfbaan en vorig jaar nog een Skills Bike Park in Hierden. Om meer bewoners te betrekken bij de keuze voor nieuwe speeltoestellen gebruiken we af en toe de participatietool van de ‘Speeltuinbouwer’. Via het internet kunnen kinderen hun eigen speeltuin ontwerpen. Met behulp van muntjes kunnen ze voor een bepaald budget kiezen uit heel veel verschillende speeltoestellen. Deze ontwerpen zetten we dan online zodat buurtbewoners kunnen stemmen op het aantrekkelijkste ontwerp. Ook zoeken we de bewoners op locatie op. We zetten een tent op in de betreffende speelplaats en laten de bewoners kiezen uit meerdere voorbeelden. Bewoners kunnen via een QR-code ook online stemmen. Dat gaat heel goed, we krijgen hiermee veel meer reacties. Bij het inventariseren van de wensen van bewoners merken we een sterke groei in de vraag naar speeltoestellen met een natuurlijke uitstraling. Deze toestellen worden gemaakt van robinia hout en hebben een grillige vorm. Daarbij kunnen ook natuurlijke spelaanleidingen worden geplaatst zoals een gekapte vertakte boom, wilgentenenhut of zwerfkeien. Aan de andere kant zijn juist interactieve speeltoestellen heel populair.

Tot nu toe zijn er een aantal geplaatst: de Sutu, de Fono (DJ tafel) en de Memo. Met deze speeltoestellen kunnen jongeren een gevarieerd aanbod aan spelletjes doen. Dankzij de internetverbinding is het mogelijk om met jongeren in andere wijken of steden in competitie te gaan. Samenwerking met Inclusief Groep BV (Gresbo) Afgelopen periode zijn er twee mensen van het onderhoudsteam van de Inclusief Gresbo met vervroegd pensioen gegaan. Zij werkten beiden gemiddeld 18 uur per week en hielden zich onder andere bezig met onderhoudswerkzaamheden en inspecties. Momenteel werkt er nog 1 persoon van de Inclusief Gresbo bij ons. Hij werkt 32 uur per week en houdt zich voornamelijk bezig met het aanvullen van de ondergrond en het schoonhouden van alle speelplaatsen. Gelukkig hebben we een van onze eigen onderhoudsdienst medewerkers kunnen opleiden tot inspecteur. Hij doet maandelijkse visuele inspecties en alle onderhoudswerkzaamheden. Op dit moment doet hij dit 27 uur in de week. Dit is ook hard nodig, omdat het aantal te onderhouden speeltoestellen nog steeds groeit.

10.4 Huidige kwaliteit Technische kwaliteit De kwaliteit van de speelplekken zijn over het algemeen goed. Dit komt voornamelijk door de inzet van onze eigen dienst. Ongeveer 1x in de 6 weken gaat onze eigen onderhoudsmedewerker alle speelplekken langs en doet een visuele inspectie. Hij weet ook precies op welke locaties hij vaker moet komen en waar het minder vaak kan. De speelplek aan de Watertorenweg in het bos bijvoorbeeld wordt in het hoogseizoen wekelijks bezocht. Doordat de controles dus zo vaak gedaan worden, kan er ook snel gehandeld worden. Kleine reparaties worden direct opgelost. Is

53

er meer aan de hand, dan worden de materialen besteld en op een later moment wordt het toestel gerepareerd. Door goed onderhoud, gaan onze toestellen veel langer mee. Een voorbeeld hiervan is de speelboot aan de Vogelstraat. De speelboot was kapot, maar met de veren die eronder zaten hebben we een nieuw veerplateau gemaakt. Met deze circulaire oplossing besparen we € 1000. Door steeds te kijken wat herbruikbaar is, leveren we een positieve bijdrage aan de doelstelling om circulair te werken. In tegenstelling tot vaak wordt gedacht leidt deze werkwijze niet tot lagere kosten. Wel nemen we hiermee onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om te komen tot minder verspilling (afval).

De interactieve speeltoestellen en de kunstgrasvelden zijn duurder in onderhoud dan traditionele speeltoestellen. De interactieve speeltoestellen hebben een aansluiting op het elektriciteitsnet en op het internet nodig. Helaas ontkomen we in de gemeente Harderwijk ook niet aan vandalisme. Met name in het Crescentpark zijn er veel vernielingen aangericht, zoals het doorzagen van de spijlen van de trap van de grote glijbaantoren. Levensgevaarlijk! Ook zijn er toestellen verdwenen, zoals een nestschommel. Maar ook vuurwerkschade met oud en nieuw blijft een punt van zorg. De kosten voor reparatie of vervanging blijven drukken op de onderhoudsbegroting. Jaarlijks zijn de kosten ongeveer € 15.000,-. Snel Herstel Wekelijks komen er meldingen binnen. De meldingen die binnenkomen variëren van onderdelen die kapot zijn door slijtage, maar ook vaak door vandalisme. Zoals speeltoestellen die ondergekliederd zijn door bijvoorbeeld latex, modder of zelfs poep. Ook worden de toestellen moedwillig vernield en kunnen ze helaas dan niet meer gemaakt worden. Bewoners bellen ook nog weleens over glas in de speelplekken of de ondergronden die aangevuld moeten worden. Meestal komt dit omdat er dan juist veel gespeeld wordt, zoals bijvoorbeeld onder de schommels. Door het schommelen krijg je juist slijtplekken. Meldingen die gevaarlijk zijn lossen we dezelfde dag nog op.

Alle andere meldingen zo spoedig mogelijk.

10.5 Ontwikkelingen 2026-2030 Nieuwbouwwijken en buurtinitiatieven Bij de aanleg van nieuwe woonwijken, zoals Harderweide en het Waterfront, worden nog veel nieuwe speelplaatsen en speeltoestellen geplaatst die onderhouden moeten worden. In het Waterfront komt zelfs een heel nieuw park met een groot scala aan speel- en sporttoestellen. Ook in de bestaande wijken neemt het aantal speelplaatsen toe als het gevolg van inbreiding of burgerinitiatieven. De nieuw geplaatste speeltoestellen duurder zijn in aanschaf en onderhoud, de beheerkosten nemen hierdoor toe. Veranderende wensen Speeltoestellen worden steeds steviger en gaan steeds langer mee. Ook hebben bewoners de behoefte aan een wisseling in speeltoestellen omdat de leeftijdsopbouw in de wijken verandert. We zoeken naar leveranciers die flexibele speeloplossingen aanbieden, zoals het leveren van modulaire toestellen of hergebruiken van onderdelen. Er is veel vraag naar het aanpassen van de speeltoestellen naar de leeftijdsgroep. Vanwege de doorstroming van gezinnen in een woonwijk kan de leeftijdsopbouw van de wijk verschuiven en sluit het speelaanbod niet meer aan bij de kinderen die in de wijk wonen. Ook is er meer vraag naar inclusieve en toegankelijke speeltuinen. We krijgen geregeld de vraag of we de speeltuin zo kunnen inrichten dat iedereen zich er welkom voelt en kan spelen. Aan de

54

Hofdijkstraat en Vlierburgpad hebben we de speelplek inclusiever gemaakt door het aanleggen van paden en het plaatsen van spelborden. In 2025 starten we met schrijven van het nieuwe speelruimteplan zodat we deze belangrijke thema’s verder kunnen uitwerken. Buitenspelen motiveren We willen een actieve en gezonde leefstijl stimuleren. Volgens de beweegrichtlijnen van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 moeten volwassenen wekelijks ten minste twee en een half uur matig tot intensief bewegen en kinderen dagelijks minstens een uur. We merken dat interactieve speeltoestellen en Urban sports erg in trek zijn bij jongeren. Uit onderzoek van TNO blijkt dat dit soort speel- en sporttoestellen een hoge beweegintensiteit scoren. Dit wordt uitgedrukt in de MET waarde. Met deze waarde wordt uitgedrukt hoeveel inspanning een activiteit kost ten opzichte van rustig zitten (1 MET). Daarom willen we meer van dit soort speel- en sporttoestellen plaatsen zodat jongeren meer in de buitenlucht gaan bewegen. We willen graag een buitenspeelkaart maken, zodat je in een app kunt zien waar alle speel- en sporttoestellen te vinden zijn.

10.6 Kosten Het budget is toereikend voor spelen. De begroting op basis van de benodigde activiteiten voor duurzame instandhouding volgens de afgesproken kwaliteit bedraagt € 498.036 ná opnemen van de taakstelling. De beheerraming is lager dan het begrote bedrag van € 516.939. Er is een overschot van € 18.903 (3,7%) ten opzichte van de begroting. Dit is bereikt doordat wij de speelplaatsen geheel in eigen beheer onderhouden en daarmee hoge kosten van aannemers voorkomen. Vanwege de ombuigingen doen we vanaf dit jaar (2025) geen operationele inspectie meer, maar uiteraard nog wel de veiligheidsinspectie. Omdat we zelf ook maandelijks inspecteren, komt de veiligheid hierdoor niet in gevaar. Het geld dat we "overhouden" gebruiken we om bepaalde speelplekken in te kunnen richten zodat iedereen hier kan komen (toegankelijk) en waar het kan iets extra's plaatsen voor bijvoorbeeld iemand in een rolstoel of voor blinden (een voelbord). Taakstelling ▪ Inspecties speeltoestellen versoberen € 6.000,-

1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2017) beweegrichtlijnen 2017

55

11. Wijk- en buurtgericht werken, Snel Herstel ‘Samen KLEUREN we de Stad’ is een inspirerend initiatief dat de kracht van de gemeenschapsbetrokkenheid benadrukt. In deze beweging bundelen inwoners hun creativiteit en inzet om het beeld van de stad te verbeteren. Of het nu gaat om het opfleuren van de openbare ruimtes met kleurrijke tuinen, kunst of moestuinen, of het organiseren van een verbindende buurtactiviteit of het stimuleren van lokale economie, deze gezamenlijke inspanning draagt bij aan een levendige en hechte gemeenschap. “Samen kleuren we de stad” laat zien dat wanneer mensen verenigd zijn door een gedeelde visie, ze de potentie hebben om positieve verandering te brengen in de openbare ruimte en de stad te transformeren in een bruisende en inclusieve groene omgeving. Inwoners en bedrijven nemen daarmee verantwoordelijkheid voor hun eigen leefomgeving. Dit is niet alleen het groenbeheer, maar ook het schoon krijgen en houden van deze leefomgeving. Nieuwe initiatieven zoals het adopteren en in gebruik nemen van groenstroken, speelplekken, straatmeubilair en prullenbakken in de buurt worden zeer gewaardeerd. Bewoners en bedrijven kunnen zo de openbare ruimte aan laten sluiten bij hun wensen en ideeën. Voorstellen worden niet meer beoordeeld door “Nee, tenzij”, maar door “Ja, mits”.

Bijvoorbeeld een horecaondernemer en een volkstuinvereniging die samen een kruidentuin inrichten en onderhouden. De gemeente geeft steeds meer ruimte aan bewoners en bedrijven om de regie te pakken in de openbare ruimte. Inwoners, bedrijven en instellingen verstrekken middelen om de openbare ruimte in te richten en te beheren en krijgen hiervoor erkenning door reclamemiddelen of public relations. De gemeente Harderwijk staat positief tegenover sponsoring van de openbare ruimte als hierdoor de kwaliteit van de openbare ruimte verbeterd wordt. Bedrijven en/of bewonersgroepen kunnen speelplekken of de plaatsing van straatmeubilair (zitbanken) sponsoren. Op banken kan bijvoorbeeld een koperen naamplaat met de namen van de schenkers komen. Een prachtig voorbeeld van verbindende initiatieven in de openbare ruimte zijn de moestuinen, waarvan er de afgelopen periode een flink aantal is gerealiseerd. Door het stedelijke gebied te transformeren tot gedeelde moestuinen, bevorderen de initiatiefnemers niet alleen duurzaamheid en voedselzekerheid, maar creëren ze ook sociale verbondenheid. Deze groene voedsel oases in de stad dienen als ontmoetingsplekken waar mensen samenwerken, kennis delen en de vruchten van hun inspanningen oogsten. Op deze manier dragen openbare moestuinen niet alleen bij aan een gezondere levensstijl maar versterken ze ook de band tussen bewoners en hun leefomgeving.

De afgelopen jaren zijn er in totaal 45 moestuinen gerealiseerd, in 2023 waren dat er 10.

56

Ontwikkelingen 2026-2030 In de komende jaren willen we de focus leggen op het thema moestuinen in de openbare ruimte. Een collectieve moestuin in de openbare ruimte biedt diverse voordelen en bevordert gemeenschapsbinding doordat mensen samenwerken aan het verbouwen van voedsel. Daarnaast draagt het bij aan duurzaamheid door lokaal geteelde producten te stimuleren. Het educatieve aspect van het delen van kennis over tuinieren en voedselproductie draagt bij aan een bewustwording over gezonde voeding en milieubewustzijn. En voor het beheer heeft het bijkomende voordeel dat minder onderhoud hoeft te worden uitgevoerd omdat het beheer door de betrokken buurtbewoners wordt gedaan. Snel Herstel Bij alle facetten in de openbare ruimte speelt Snel Herstel een rol. Van meldingen openbare ruimte tot afvalinzameling. Zo was de afvalinzameling van vuurwerk bijvoorbeeld een doorslaand succes. Ook de ondersteuning vanuit de gemeente bij het project Wijkhelden (gemeente en vrijwilligers die gezamenlijk werken aan een schone buurt) en de samenwerking met Sup en Go zorgen voor een schoner strand en water.

57

12. Terugblik en focus voor de komende jaren In de voorbije periode is de druk op de openbare ruimte alleen maar toegenomen. Er is een steeds grotere aandacht voor onze eigen woonomgeving en de invoering van de Omgevingswet vraagt om een andere manier van werken die aansluit bij wensen uit de samenleving. Participatie wordt een vereiste en daarmee verandert de rol van bewoners. De afgelopen jaren hebben we het beheer van de openbare ruimte op een basisniveau uit kunnen voeren. Daarbij lag de nadruk op de vijf thema’s (zie 2.2.) voor het realiseren van een schone, hele en veilige openbare ruimte. Eén van de grootste uitdagingen voor het in standhouden van een gezonde openbare ruimte zijn de gestegen kosten. Zo zijn de kosten van materialen en personeelskosten hard gestegen. We moeten ons richten op een eenvoudig maar verantwoord beheer waarbij we rekening houden met de lange termijn. Er is een omslag in het denken over hoe we met onze natuurlijke hulpbronnen omgaan. We gebruiken bijvoorbeeld steeds minder apparaten in de openbare ruimte die op fossiele brandstoffen werken. Ook proberen we grondstoffen zo veel mogelijk te hergebruiken en recyclen. Ons belangrijkste streven voor de komende jaren is zorgen voor een gezonde leefomgeving.

De gemeente Harderwijk streeft naar een duurzame, circulaire en energieopwekkende openbare ruimte, waarbij cruciaal is hoe wij onze openbare ruimte inrichten en beheren. Daarbij vinden we het belangrijk om in te spelen op toekomstige effecten – dus droge voeten en koele plekken- en op een gezonde leefomgeving die uitnodigt om buiten te bewegen en te ontmoeten. Een gezonde leefomgeving is in het belang van elke inwoner. Uitbreiding areaal Met de aanleg van de wijken Drielanden, Waterfront is het beheerareaal fors uitgebreid. Ten opzichte van het vorige beheerplan is het oppervlak met 170.000 m2 toegenomen, een toename van ongeveer 9%. De groei van Harderwijk en Hierden is gedekt via de voordeurnorm. De voordeurnorm is nog steeds voldoende om de reguliere uitbreidingen te beheren. Bovenwijkse voorzieningen en voorzieningen gefinancierd met eenmalige middelen worden via de kadernota eens in de vier jaar aangemeld of opgenomen in dit integrale beheerplan openbare ruimte. De initiatieven die in het kader van Stadsidee zijn gerealiseerd vergen ook een onderhoudsinspanning. Sinds 2017 zijn het hondenstrand en ontmoetingstuin De Rietmeen aangelegd. De aanleg van de pumptrackbaan in Hierden is samen met de initiatiefnemers gestart.

Bij spelen werden als gevolg van de bezuinigingen minder toestellen teruggeplaatst bij vervanging, maar door aanvragen via het budget voor burgerinitiatieven zijn er toch speeltoestellen bij gekomen. Deze moeten echter ook vervangen worden. Evenementen Er is meer inzet nodig voor evenementen, de benodigde extra bedragen daarvoor zijn bij diverse disciplines opgenomen. Echter het aantal evenementen en dus ook de inzet per evenement neemt toe. Het achteraf weer schoonmaken en herstellen drukt zwaar op de begroting. Ureninzet voor evenementen betekent geen ureninzet voor werkzaamheden binnen de openbare ruimte. In 2025 stoppen we met het podium en per 2026 met faciliteren van dranghekken

58

Leefbaarheidsmonitor Uiteindelijk is het hele pakket maatregelen qua uitvoering en voorstellen bedoeld om te voldoen aan de vragen en wensen van onze inwoners en bedrijven. Naast de technische beoordeling is het wenselijk te weten of we op de goede weg zijn volgens de bewoners en bedrijven met het beheer van de openbare ruimte. We kunnen het beheer efficiënt doen en technisch hoog scoren, maar als dit door de bewoners niet gewenst is, is het alsnog zonde van de inspanning. We hebben meerdere kanalen waarbij we deze wensen en behoeften ontvangen. Snel Herstel, inloopavonden maar ook klachten en brieven zijn mooie graadmeters. Echter dat geeft slechts gedeeltelijk beeld. De in het verleden gehanteerde leefbaarheidsmonitor gericht op de openbare ruimte gaf een totaalbeeld van de beleving per wijk.

12.1 Conclusies per discipline Per discipline blikken we terug op de afgelopen jaren en geven we aan waar we de focus voor de komende periode op willen leggen. 12.1.1 Riool en Stedelijk Water Riool Om het huidige systeem duurzaam te beheren en te onderhouden is het beheerniveau nog steeds C en dat voldoet. Wij voldoen aan wettelijke verplichtingen als Waterwet, het Afvalwaterplan 2015-2020 en de Leidraad Riolering. We hebben te maken met meer neerslag en krijgen vaker buien met hogere intensiteit. Door de afgelopen jaren voor lange termijn maatregelen te kiezen hebben we geen problemen. Bij het vervangen van riolering of herinrichtingsplannen wordt waar mogelijk tegelijk een infiltratieriool aangelegd. Voor toekomstige projecten is het van belang hiervoor structurele gelden op te nemen om dit te bekostigen. Stedelijk water Om watergangen op diepte te houden zijn incidenteel baggerwerkzaamheden nodig. Omdat niet duidelijk is wanneer deze werkzaamheden uitgevoerd moeten worden, melden we deze maatregelen en bijbehorende kosten aan op het moment dat deze noodzakelijk zijn bij de kadernota. 12.1.2 Reiniging Het gemiddelde onderhoudsniveau in de gemeente Harderwijk wordt ruimschoots gehaald. Ondanks dat we het onderhoudsniveau behalen, kunnen een aantal sterk vervuilde plekken het beeld op straat (en dus door de ogen van de burger) negatief beïnvloeden.

Wel vragen vooral het Strandeiland, de Stationsomgeving en het Crescentpark extra aandacht en inzet. We kunnen deze extra inzet binnen het budget realiseren. Naast de personele inzet en maatregelen die we nemen voor het netjes houden van de stad is het sturen op gedragsverandering de belangrijkste factor. Als iedereen zijn rommel netjes opruimt hoeven we alleen nog maar blad te ruimen, prullenbakken te legen en goten te vegen. Gedragsverandering is en blijft cruciaal in het houden van een schone omgeving en doen we onder andere met projecten als “Wijkhelden” en door de samenwerking te zoeken met verenigingen en bedrijven. Met de toenemende digitalisering zoeken we kansen voor een efficiëntere werkwijze: we passen prullenbakken met sensoren toe naast de mogelijkheid om afval bijeen te persen zodat bakken minder snel vol zijn.

59

12.1.4 Wegen De vastgestelde kwaliteit C wordt met de onderhoudsmaatregelen binnen het beschikbare budget behaald met voldoende veiligheid en de conditie van de verharding. De doelstelling om het kwaliteitsniveau van C naar B te realiseren is grotendeels niet gehaald. De extra middelen zijn opgegaan aan prijsstijgingen en de krapte op de arbeidsmarkt. Wel hebben we de focus op voet- en fietspaden gelegd (niveau B) en de wegen daarmee bewust op een lager niveau onderhouden (niveau C). De krapte in het beschikbare budget is geen structurele oplossing voor de toekomst. De kwaliteit van de wegen staat onder druk. Het wordt door de introductie van relining bij riolering bovendien moeilijker om werk met werk te maken omdat we de straat niet meer openbreken. Het gevolg is dat de kosten verschuiven van riolering naar de projecten voor wegen of groen. Dit willen we oplossen door mee te liften met de aanleg van het warmtenet. Focus voor de komende jaren De kosten voor het wegbeheer komen niet meer overeen met het beschikbare budget. Om binnen de beschikbare middelen de wegen te onderhouden moeten we keuzes maken. We stellen daarom voor om de fiets- en voetpaden op B te onderhouden en wegen vooralsnog op C. Als beheerders passen wij onze werkwijze aan om te voldoen aan het klimaatakkoord.

Wij ontwikkelen schone uitvoeringsmethoden en kiezen voor milieuvriendelijke en circulaire materialen waar dit past binnen de beschikbare middelen. Het gebruik van andere materialen en een schone uitvoeringsmethode zijn meestal kostenverhogend, maar dragen in grote mate bij aan een gezondere leefomgeving en het klimaat. Wens versus realiteit We halen de doelstellingen zoals in eerder genomen besluiten voor verkeersveiligheid en binnenstadsvisie niet door het ontbreken van de daarvoor benodigde middelen. Verzoek om deze middelen wordt zo mogelijk door extra advisering en/of aanmelding bij de kadernota aan college voorgelegd. 12.1.5 Civieltechnische Kunstwerken De vastgestelde kwaliteit C wordt door middel van bepaalde onderhoudsmaatregelen binnen het beschikbare budget, de veiligheid en de conditie behaald. Dit is vooral te danken aan de relatief jonge leeftijd van het grootste deel van civiele kunstwerken, waardoor de vervangingskosten en de onderhoudskosten nog relatief laag zijn. Hierdoor is het huidige tekort voor de komende vier jaar te overbruggen. De eisen waaraan civieltechnische kunstwerken dienen te voldoen staan beschreven in het beheerprogramma IASSET. Het areaal is de afgelopen vier jaar gegroeid en is als gevolg van de bruggen in het Waterfrontgebied en Harderweide verder uitgebreid. Dit leidt tot een flinke toename van de beheerkosten.

Deze worden normaliter na oplevering als bestuurlijke verplichting via de Kadernota bijgeraamd. 12.1.3 Openbare verlichting en technische installaties In de afgelopen collegeperiode hebben we verschillende maatregelen genomen om het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen. Zo zijn tot nu toe 40 - 50% van alle armaturen van de straatverlichting al vervangen door energiezuinige ledlampen. Door de toegenomen stroomkosten konden we minder vervangen dan we hadden gepland. De nieuwe armaturen zijn ook duurder waardoor het vervangingsbudget niet toereikend is. Met het huidige budget is in 2037 alles vervangen voor LED, wat buiten de doelstellingen van het rijk valt (2031). 60

Ook de extra structurele vervanging van lampen vanwege de gewenste verledding van het lampenbestand blijft achter. Zo duurt het langer om de gewenste besparing van 100K per jaar op de stroomkosten te realiseren. Met een schuin oog kijkend naar de visie voor de binnenstad en hanzedagen / 850 jarig bestaan en opknappen van de verlichting en verledden van de verlichting moet hier nog een inhaalslag gemaakt worden. De ingezette ontwikkelingen binnen de gemeente Harderwijk worden uitgebreid. Zo worden er meer Smart City technologieën toegepast. Ook stroomlijnen we onze processen door de integratie van nieuwe technieken en het koppelen van de verschillende systemen. Tot slot neemt het elektrisch rijden in de gemeente in hoog tempo toe. Hierdoor zijn er veel aanvragen voor openbare laadpalen. Het wordt steeds lastiger om goede locaties te vinden in wijken waar de parkeerdruk al hoog is. Plaatsing van een laadpaal stuit steeds vaker op bezwaren van bewoners uit de buurt, wat leidt tot langere procedures. Er ontstaan daardoor vaker conflicten rondom de plaatsing van laadpalen. 12.1.4 Straatmeubilair Het doel om het straatmeubilair binnen het beschikbare budget duurzaam te beheren en onderhouden is deels behaald. Straatmeubilair wordt steeds slimmer en duurzamer. We passen steeds meer sensoren in straatmeubilair toe en hierdoor is monitoring op het gebruik mogelijk.

Daarnaast is er een maatschappelijk druk en noodzaak om meer duurzame en circulaire materialen te gaan gebruiken. Circulaire verkeersborden, duurzame bio-composiet banken en prullenbakken worden steeds meer de norm. Duurzaam gemaakt straatmeubilair is vaak nog wel duurder. Op bijzondere plekken zoals de binnenstad blijven we bijzondere materialen toepassen. 12.1.5 Groen Het budget voor het jaarlijkse groenonderhoud is voldoende om het groen op kwaliteitsniveau B te onderhouden de komende jaren. De grootste uitdaging voor de komende jaren is de verandering van het klimaat voor het groenbeheer. Hierbij zijn met name soortkeuze en nieuwe aanplant de belangrijkste aandachtspunten, daarom is een aanpassing in het assortiment dat we aanplanten noodzakelijk. Daarnaast zal er variatie in boomkeuze (soorten) moeten plaatsvinden, laanstructuren en grote groepen van één soort blijken vatbaarder voor ziekten en plagen. Bomen worden steeds belangrijker en nieuwe aanplant willen we een goede start geven. Dat betekent een goede bodem en voldoende water. Daarbij helpen aangebrachte sensoren bij pas geplante bomen. Met behulp van sensoren kunnen we goed bepalen op welk moment we water moeten geven en hoeveel water de boom nodig heeft. Ook is er meer druk op de stad, niet alleen door inbreiding maar ook uitbreiding. We zullen voldoende ruimte moeten realiseren voor groen en bomen.

We hebben nog een ruim areaal aan bomen, die in het verleden op ongeschikte groeiplekken zijn geplant. Ruim 4000 bomen staan nog op plekken waar een duurzame instandhouding niet mogelijk is. Om deze bomen te handhaven of te vervangen op dezelfde plek zijn extra investeringen nodig. De bestrijding van invasieve soorten, zoals de Japanse Duizendknoop en Alsemambrosia, blijft extra aandacht vragen. Ook de aanpak van ziekten en plagen, zoals de eikenprocessierups, kost extra tijd en geld. Deze extra inspanning is nu opgenomen in het reguliere beheer. 61

12.1.6 Spelen Als gemeente zijn wij verantwoordelijk voor een veilige speelomgeving en het voldoen aan de eisen van de Wet Attractiebesluit Speeltoestellen (WAS), de toestellen en locaties worden geïnspecteerd op veiligheid. Als gevolg van wijkuitbreidingen, burgerparticipatie en de hogere onderhoudskosten voor interactieve speeltoestellen en kunstgrasvelden ontstaat er een tekort op het budget. Wij betrekken in het kader van “Samen kleuren we de Stad” altijd bewoners bij de keuze van de inrichting dan wel bij het vervangen van speeltoestellen. Veelal valt de keus tegenwoordig op speeltoestellen met een natuurlijke uitstraling. Ook merken we dat inwoners meer afwisseling in de speeltoestellen wensen, terwijl leveranciers juist producten ontwikkelen die een langere levensduur hebben. We zoeken nog naar een mogelijkheid om met speeltoestellen te variëren dan wel speeltoestellen op een eenvoudige manier te kunnen verplaatsen. Zo is er meer variatie in het speelaanbod en profiteren we optimaal van de langere levensduur. Het huidige speelruimteplan dateert uit 2004. Dit jaar zijn we begonnen met het schrijven van een nieuw plan dat aansluit op onze omgevingsvisie en gericht is op het BOSS principe: Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten.

12.2 Evaluatie beheerthema’s Natuurlijk duurzaam Om de gevolgen van klimaatverandering te beperken of de openbare ruimte weerbaar te maken zijn vaak investeringen nodig. De huidige middelen zijn onvoldoende om dit overal te doen. Op sommige onderdelen zien we dat natuurlijk duurzame maatregelen al “gewoon” zijn en geen tot weinig extra investeringen vragen. Wanneer de kosten voor duurzame alternatieven binnen 10% meerkosten vallen, nemen we deze mee. Veel alternatieven zijn echter nog duurder. ▪ Energietransitie In de groenbestekken hebben we een bonus opgenomen voor beperking van de uitstoot van CO2. Daarnaast zijn we waar mogelijk overgestapt naar elektrisch materieel. Het machinepark bestaat zoveel mogelijk uit elektrisch aangedreven voertuigen. Echter voor veel machines zijn de duurzame alternatieven nog behoorlijk duurder. Een elektrische veegmachine kost bijvoorbeeld ruim twee ton meer dan de traditionele dieselvariant. ▪ Circulair Wij zoeken naar milieuvriendelijke oplossingen bij de keuze van de materialen die we toepassen; voor speelondergronden gebruiken we in plaats van rubber, boomschors/houtsnippers of gras. Met onze grondstoffen gaan we zuinig om: waar mogelijk wordt bijvoorbeeld bestratingsmateriaal in projecten hergebruikt. Ook voor straatmeubilair kiezen we voor duurzame materialen.

Circulaire materialen staan echter nog in de kinderschoenen en we zijn zeer afhankelijk van wat er in de markt beschikbaar is. De nieuwe ontwikkelingen die op de markt komen zijn vaak nog aanzienlijk duurder dan de traditionele. Bij circulair is het vaak het allerbeste: Het niet doen. Waar het mogelijk is doen we niets en maken dus geen gebruik van grondstoffen, dat is het allerbeste. Waar we kunnen kiezen doen we de komende jaren juist dingen niet. ▪ Klimaatbestendig We richten de openbare ruimte klimaatbestendig in, waarbij wij ruimtelijke ontwikkelingen, beheer, gezondheid en natuur als een gezamenlijke opgave laten samenkomen. Regenwater

62

koppelen we waar mogelijk af. We bergen het overtollige regenwater zoveel mogelijk in de bodem. ▪ Biodiversiteit We vormen traditionele gazons en bermen om naar bloemrijke bermen en solitaire struiken bij voldoende ruimte. Zo kunnen insecten, vlinders en vogels voedsel en een schuilplaats vinden en dragen we bij aan een grotere biodiversiteit. Bewoners- en bedrijfsinitiatieven De aanpak om bewoners in de gemeente Harderwijk meer te betrekken bij het beheer van de openbare ruimte is een succes gebleken. Cruciaal hierin is geweest dat we snel hebben kunnen schakelen en adequaat hebben kunnen inspringen op wensen van bewoners. De hiervoor beschikbare middelen zijn essentieel gebleken en hebben zich zeker terugverdiend. Doorgaan op de ingeslagen weg is zeer wenselijk. Ook de komende jaren willen we samen met de inwoners en de bedrijven van Harderwijk en Hierden weer inzetten op meer kleur in de stad. Eenvoud en differentiatie Door ons te beperken tot de basis, namelijk functioneel (schoon, heel en veilig) hebben we over de breedte het beheer uit kunnen voeren zonder grote nadelige gevolgen. Om dit de komende jaren wederom te kunnen doen zijn keuzes noodzakelijk. We stellen daarom voor om de komende jaren de openbare ruimte eenvoudig maar verantwoord te beheren. Dit betekent dat we op alle terreinen zo veel mogelijk teruggaan naar een basisniveau.

Voor reiniging gaan we terug naar niveau B en voor wegen naar niveau C. We merken dat de onderhoudskwaliteit van de wegen langzaam maar zeker steeds verder terugloopt. In de binnenstad, de winkelcentra en de parken doen we nog wel dat stapje extra. Dit doen we door iets luxere materialen te kiezen en het onderhoud voor groen en reiniging op A uit te voeren. Gezondheid en Vitaliteit Wij willen een gezonde en actieve levensstijl bevorderen voor de inwoners van Harderwijk en Hierden en hen stimuleren om met plezier een leven lang te bewegen en te sporten. Daarom moet onze openbare ruimte uitnodigen tot een gezonde leefstijl (wandelen, fietsen, spelen, ontspannen, eten of elkaar ontmoeten) en schoon, heel en veilig zijn. De fiets- en voetpaden krijgen daarom prioriteit en onderhouden we op B. We hebben in de openbare ruimte aantrekkelijke beweegroutes gerealiseerd. Dit willen we de komende jaren uitbreiden met routes op het bedrijventerrein en aangepaste routes voor senioren (Beweegroute plus). De routes sluiten op elkaar aan en kunnen met elkaar gecombineerd worden, daarnaast worden er voorzieningen langs de route geplaatst om individueel of gezamenlijk bewegen extra te stimuleren. Het streven is de komende jaren de omgeving verder sport- en beweegvriendelijk in te richten. De Beweegrichtlijnen (RIVM) helpen hierbij.

Door het aanbieden van aantrekkelijke speelplekken stimuleren we de jongeren om meer buiten te spelen. In de gemeente Harderwijk zijn tot nu toe twee interactieve speelplekken ingericht. Daar kunnen jongeren met elkaar en via het digitale netwerk ook in competitie met anderen spelen. Deze speellocaties worden goed bezocht en daarom streven we ernaar om meer interactieve speelplaatsen in te richten. Onze speelplekken worden rookvrij en in wijken met gezondheidsachterstanden worden de kernwaarden als eerste toegepast. Iedereen doet mee Een inclusieve maatschappij waarbij we met zijn allen samen optrekken blijft belangrijk. Door vallen en opstaan leren we steeds beter dit ook toe te passen in de openbare ruimte. Samen met onze ketenpartners willen we de komende periode verder bouwen en werken aan een voor 63

iedereen toegankelijke openbare ruimte. We passen minimaal de 5% social return toe in onze opdrachten maar gaan voor arbeidsintensieve producten nog een stapje verder en passen minimaal 10% toe. De komende jaren blijven we samen optrekken met de werkgroep toegankelijkheid en zetten we in op een toegankelijke openbare ruimte voor iedereen.

64

13. Financiële planning 13.1 Uitgangspunten financieel overzicht In bijlage 1 is per product een financieel overzicht opgesteld. De uitgangspunten en samenvatting staan hierna. ▪

In de overzichten zijn primair de kosten inzichtelijk gemaakt. De dekking van de kosten van het gekozen onderhoudsniveau is afhankelijk van politieke besluitvorming. In deze besluitvorming wordt de keuze tussen activering van renovatie of toedeling aan de exploitatie betrokken, immers de gemeente is vrij en wordt door de BBV gestimuleerd om investeringen met een maatschappelijk nut op een zo kort mogelijke termijn af te schrijven. ▪ Een financiële planning met een onderverdeling van de kosten voor hoofdmaatregelen: 1. service onderhoud, 2. planmatig jaarlijks onderhoud, 3. planmatig meerjaarlijks onderhoud, 4. inspectiewerkzaamheden, 5. overhead. De eerste vier hoofdmaatregelen bepalen de beheercalculatie. Onder ‘overhead’ zijn de kosten voor voorbereiding, toezicht en administratie op basis van eigen personeelsuren tegen gemeentelijk verrekentarief opgenomen. De percentages voor de overhead verschillen per product, dit heeft te maken met de wijze van uitvoering van het beheer, aanbesteding en dergelijke. ▪ Door de verschillen in de methodiek van de kostprijsberekening in de beheercalculatie en de budgettering zal er altijd enig verschil in de totaalsommen zijn.

▪ Een overzicht van de exploitatiebegroting van 2026, waarbij alleen de kosten die direct met het beheer te maken hebben zijn opgenomen en het deel van de investeringen dat in 2026 voor het product is geraamd en betrekking heeft op het onderhoud van bestaande voorzieningen. ▪ Bij de financiële planning wordt het gerealiseerde (huidige) kwaliteitsniveau en het streefniveau vermeld. ▪ Onder de kop ‘Bestaand beleid en nieuw beleid’ zijn posten opgenomen waarmee de gemeente stuurt op de kosten en de kwaliteit van het beheer. Hier staan ook besparingen die mogelijk zijn omdat bepaalde beheerkosten nog niet gemaakt hoeven orden. ▪ De kosten voor renovatie en vervanging zijn gebaseerd op een meerjaarlijks gemiddelde. Als gevolg van prioritering kunnen er fluctuaties in de jaarschijven van de beheercalculatie ontstaan. Dit is dan te zien in het meerjarenvervangingsschema (MVS) Openbare Ruimte. De ramingen en de beschikbare middelen zijn gebaseerd op de meerjarenbegroting van 2025 aangevuld met de structurele effecten voor de jaarschijven na 2025 uit die begroting en invulling van de taakstellingen.

13.2 Financieel overzicht voor alle disciplines Voor de producten in de openbare ruimte zijn beheercalculaties gemaakt op basis van normen, landelijk gehanteerde kengetallen en ervaringscijfers. De hoofdmaatregelen zijn onderverdeeld in service onderhoud, planmatig jaarlijks onderhoud, planmatig meerjaren-onderhoud, inspectiewerkzaamheden en overhead. De beheercalculaties (regel “Totaal raming (a)”) zijn afgezet tegen de huidige budgetten uit de exploitatiebegroting (regel ”Begroting (b)”).

65

De totale calculatie voor het beheer van de openbare ruimte bedraagt €13.033.988 en het bedrag uit de meerjarenbegroting € 12.845.242. Door beleidsmaatregelen en synergievoordelen is het uiteindelijke tekort € 188.745 (1,5%). De hoofdconclusies over de financiën voor het beheer van de openbare ruimte zijn: a. Het totale beheerbudget is redelijk in balans met de gezamenlijke beheercalculaties ondanks de prijsstijgingen en personeelstekorten. b. De beheerbudgetten civieltechnische kunstwerken en straatmeubilair zijn toereikend voor het realiseren van de bestuurlijk vastgestelde streefkwaliteit. c. De overige budgetten laten een licht tekort zien, waarbij de afwijking niet hoger is dan € 10.000 of 2,6%, maar in totaal optellen tot een tekort van € 208.790. Dit zet het behalen van de bestuurlijk vastgestelde kwaliteit onder druk.

13.3 Financiële gevolgen van de thema’s In het beheerplan 2020 – 2024 zijn aanbevelingen gedaan per beheerthema. Deze zijn grotendeels gerealiseerd. De evaluatie is te vinden in 12.2 Het overzicht op de volgende bladzijde is beperkt tot de resterende voorstellen die een directe budgetvraag met zich meebrengen. Voor deze voorstellen dienen we via een aparte kadernota aanvraag in.

66

Samenvattend Samen KLEUREN we de Stad: Product Actie Bewoners en bedrijfsinitiatieven Natuurlijk duurzaam Alle disciplines

Duurzaamheid plus Verledden

Incidenteel

P&C

4 keer € 98.000 per jaar (Beheerplan, 2027, 2028, 2029 en 2030) 4 keer investering van € 250.000 per jaar. (Beheerplan 2026, 2027, 2028 en 2029)

Kadernota 2027 Kadernota 2026

Eenvoud en differentiatie Gezondheid en vitaliteit Iedereen doet mee

13.4

Meerjarenplanning Beheer Openbare Ruimte

Meerjarenvervangingsschema (MVS) Openbare Ruimte 2026 Skatebaan Rietmeen Houtwal camera's vervangen Stadhuis speedgate vervangen Camera's parkeren vervangen Houtwal Gevelbekleding buitenkant Houtwal ontruimingsinstallatie Server VCS vervangen Hortus speedgate Intercom parkeergarages vervangen Dak noodtrappenhuis Houtwal vervangen Schilderen en stuccen Houtwal Lichtmasten vervangen Pyramides,Havendam, Hoogstraat,Buiten Bruggepoort Verdeelkasten vervangen Totaal

2027

2028 152.000

2029

2030

45.000

45.000 150.000

25.000 50.000 20.000 30.000 9.000 40.000 30.000 30.000 50.000 20.000

125.000

174.000

172.000

45.0000

20.000 215.0000

67

Bronnen Gemeentelijke plannen en beleidsstukken: Collegeprogramma 2022-2026. ‘Vandaag bouwen aan morgen’. Harderwijk, 2022 Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Samen bouwen aan de toekomst’ afspraken in begrijpelijke taal. Omgevingsvisie (Concept) 2040. Harderwijk: 2023 Gemeentelijke Beleidsuitwerking Bereikbaarheid/Gemeentelijk verkeers-en Vervoerplan (GVVP)/ Verkeersveiligheidsplan 2016-2020 Harderwijk: 2016 ev. Verbeteragenda Inclusie Harderwijk en Hierden 2023-2026 K.J. Bakema, J.L. Dirksen, M. van den Ende, D. Gielen, J.Wels - Integraal beheerplan openbare ruimte 2020-2024. Samen kleuren we de stad. Boskoop: DG Groep. Kadernota 2025-2028.. Harderwijk: 2024 Kwaliteit Openbare Ruimte – Straatmeubilair. Harderwijk: 2000 Beleidsuitwerking Natuur- en groen 'Harderwijk natuurlijk groen'. Harderwijk: 2023 Raadsbesluit 05061 Waardevolle bomen en Boomgroepen & Vastgestelde criteria waaraan bomen moeten voldoen om op de lijst te komen. Sportbeleid – Lokaal sportakkoord Gemeente Harderwijk. Harderwijk: 2023 Themabegroting 2023-2027. Harderwijk: 2023 Duurzaamheidsvisie Harderwijk De Duurzame stad, concept. Harderwijk, juli 2019 Zuiveringskring Afvalwaterketen Plan, Waterschap Vallei en Veluwe, gemeente Harderwijk, Ermelo en Putten (Grontmij 2015) Overige publicaties: 110 Whitepaper Interactief Spel (2019) Waarom interactief spelen bijdraagt aan een gezonde leefstijl.

Yal CROW (2023) Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2023, publicatie 380. Ede: CROW JH Spijker, CMJ Jacobs G Mol (2019) Aanpak hittestress Harderwijk. Wageningen: Wageningen Environmental Research Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2017) Beweegrichtlijnen 2017 Kennisdocument- basiskwaliteit - Natuur

68

Bijlagen

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2026-2030 – Harderwijk

69

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2026-2030 – Harderwijk

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83