2. Integraal beheerplan openbare ruimte 2026- 2030

IBOR 2026-2030 “Eenvoudig maar verantwoord”

Opdrachtgever: Gemeente Harderwijk Datum: juni 2025

Integraal beheerplan openbare ruimte 2026-2030 Harderwijk

Status

Definitief concept

Contactpersoon gemeente

dhr. K.J. Bakema

Rapport opgesteld door

DG Groep bv Houttuinlaan 14 a Woerden

Opdrachtnummer Redactie en advies Auteurs Datum

M.J. Alferink en H.H. Klok J. Adham, K.J. Bakema, G. de Bruin, A. Bijlsma, J.L. Dirksen, D. Gielen, J. de Koeijer, J. van de Kraats, J. Wels. 26 juni 2025

DG Groep b.v. is niet aansprakelijk voor gevolgschade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassing van de resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van de DG Groep b.v.. Opdrachtgever vrijwaart de DG Groep b.v. voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. © DG Groep® b.v. Dit rapport is vervaardigd op verzoek van de opdrachtgever hierboven aangegeven en is haar eigendom. Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever hierboven aangegeven en de DG Groep b.v., noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.

1

Samenvatting

In de afgelopen periode is de druk op de openbare ruimte sterk toegenomen. Door de invoering van de Omgevingswet en een groeiende betrokkenheid bij de leefomgeving, verandert de rol van bewoners; participatie wordt een vereiste. Het beheer is de afgelopen jaren op basisniveau uitgevoerd, met focus op vijf beheerthema’s voor een schone, hele en veilige omgeving. De kosten voor beheer (materialen en personeel) zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen, waardoor een eenvoudig maar verantwoord beheer nodig is, met aandacht voor de lange termijn. Door de aanleg van o.a. Drielanden en Waterfront is het beheergebied met 170.000 m² (9%) gegroeid. De standaardgroei is gedekt via de voordeurnorm, bovenwijkse voorzieningen worden via de kadernota opgenomen. Burgerinitiatieven, zoals het hondenstrand en De Rietmeen, vragen ook structureel onderhoud en tijdige vervanging. Verder neemt het aantal evenementen toe, wat zorgt voor extra inzet en herstelwerkzaamheden achteraf. Dit legt druk op het budget én op de inzet van uren voor regulier beheer. Eenvoud en differentiatie: om het beheer uitvoerbaar te houden, kiest de gemeente voor een eenvoudig maar verantwoord beheer op basisniveau (schoon, heel, veilig). Met daarbij de volgende differentiatie: ● Reiniging op onderhoudsniveau B, wegen op onderhoudsniveau C.

● In de binnenstad, parken en winkelcentra wordt meer kwaliteit geleverd met luxere materialen en onderhoudsniveau A. De gemeente Harderwijk wil inspelen op klimaatverandering, gezondheid en inclusiviteit, maar de benodigde investeringen zijn vaak groter dan de beschikbare middelen. Waar duurzame alternatieven minder dan 10% duurder zijn, worden deze wél toegepast. Soms zijn maatregelen inmiddels standaard geworden en kosten ze weinig extra. Natuurlijk duurzaam ▪ Energietransitie: De gemeente kiest voor elektrisch materieel en stimuleert CO₂-reductie via bestekken. Elektrische alternatieven zijn echter aanzienlijk duurder. ▪ Circulair werken: Er wordt gewerkt met milieuvriendelijke materialen zoals bv boomschors in plaats van rubber. Hergebruik staat centraal. Soms is het duurzamer om iets juist niet te doen. ▪ Klimaatbestendigheid: Bij inrichting van de openbare ruimte worden waterafvoer en -opslag verbeterd. Ontwikkeling, natuur en gezondheid worden samen bekeken. ▪ Biodiversiteit: Gazons en bermen worden omgevormd tot bloemrijke gebieden met struiken om insecten en vogels te ondersteunen. Bewoners- en bedrijfsinitiatieven. De betrokkenheid van inwoners bij het beheer van de openbare ruimte blijkt succesvol. Door snel in te spelen op ideeën en wensen zijn mooie resultaten bereikt. Vervolg is gewenst, met blijvende inzet op burgerparticipatie en kleuring van de stad.

Gezondheid en vitaliteit. Een gezonde leefstijl wordt gestimuleerd door: ▪ Kwalitatieve fiets- en voetpaden op onderhoudsniveau B. ▪ Beweegroutes in de stad, bedrijventerreinen en voor senioren (Beweegroute Plus). ▪ Interactieve speelplekken, rookvrije zones en aandacht voor wijken met gezondheidsachterstanden. Inclusiviteit – Iedereen doet mee. De gemeente wil een toegankelijke openbare ruimte voor iedereen. ▪ Er wordt samengewerkt met partners aan inclusieve inrichting. ▪ Social return wordt toegepast: 5% standaard, 10% bij arbeidsintensieve opdrachten.

2

▪

De werkgroep toegankelijkheid blijft betrokken om drempels in de fysieke ruimte te verlagen.

3

Inhoud Inhoud

1.

INLEIDING .............................................................................................................7

1.1

Waarom een beheerplan openbare ruimte? ...............................................................................7

1.2

Doel beheerplan .........................................................................................................................7

1.3

De plaats van het beheerplan in de beleidscontext .....................................................................8

1.4

Gemeentelijke beleidsuitgangspunten ........................................................................................9

1.5

Bedrijfsvoering beheer openbare ruimte ..................................................................................12

2.

BEHEERVISIE OP OPENBARE RUIMTE ...................................................................14

2.1

“Samen kleuren we de stad” .....................................................................................................14

2.2

Thema’s voor het beheer ..........................................................................................................14

3.

RIOLERING EN STEDELIJK WATER .........................................................................17

3.1

Prestatiebeschrijving ................................................................................................................17

3.2

Beleidsuitgangspunten .............................................................................................................18

3.3

Korte terugblik 2019-2024 ........................................................................................................19

3.4

Huidige kwaliteit .......................................................................................................................20

3.5

Ontwikkelingen 2026-2030 .......................................................................................................21

3.6

Kosten ......................................................................................................................................23

4.

REINIGING ...........................................................................................................24

4.1

Prestatiebeschrijving ................................................................................................................24

4.2

Beleidsuitgangspunten .............................................................................................................25

4.3

Korte terugblik 2019-2024 ........................................................................................................25

4.4

Huidige kwaliteit .......................................................................................................................25

4.5

Ontwikkelingen 2026-2030 .......................................................................................................26

4.6

Kosten ......................................................................................................................................26

5.

WEGEN ................................................................................................................28

4

5.1

Prestatiebeschrijving ................................................................................................................28

5.2

Beleidsuitgangspunten .............................................................................................................28

5.3

Korte terugblik 2019-2024 ........................................................................................................29

5.4

Huidige kwaliteit .......................................................................................................................30

5.5

Ontwikkelingen 2026-2030 .......................................................................................................32

5.6

Kosten ......................................................................................................................................34

6.

CIVIELTECHNISCHE KUNSTWERKEN .....................................................................35

6.1

Prestatiebeschrijving ................................................................................................................35

6.2

Beleidsuitgangspunten .............................................................................................................35

6.3

Korte terugblik 2019-2024 ........................................................................................................35

6.4

Huidige kwaliteit .......................................................................................................................35

6.5

Ontwikkelingen 2026-2030 .......................................................................................................36

6.6

Kosten ......................................................................................................................................36

7.

OPENBARE VERLICHTING EN TECHNISCHE INSTALLATIES .....................................37

7.1

Prestatiebeschrijving ................................................................................................................37

7.2

Beleidsuitgangspunten .............................................................................................................37

7.3

Korte terugblik 2019-2024 ........................................................................................................38

7.4

Huidige kwaliteit .......................................................................................................................39

7.5

Ontwikkelingen 2026-2030 .......................................................................................................40

7.6

Kosten ......................................................................................................................................40

8.

STRAATMEUBILAIR ..............................................................................................42

8.1

Prestatiebeschrijving ................................................................................................................42

8.2

Beleidsuitgangspunten .............................................................................................................42

8.3

Korte terugblik 2019-2024 ........................................................................................................42

8.4

Huidige kwaliteit .......................................................................................................................43

8.5

Ontwikkelingen 2026-2030 .......................................................................................................43

8.6

Kosten ......................................................................................................................................44

9.

GROEN ................................................................................................................45

5

9.1

Prestatiebeschrijving ................................................................................................................45

9.2

Beleidsuitgangspunten .............................................................................................................45

9.3

Korte terugblik 2019-2024 ........................................................................................................46

9.4

Huidige kwaliteit .......................................................................................................................49

9.5

Ontwikkelingen 2026-2030 .......................................................................................................49

9.6

Kosten ......................................................................................................................................50

10.

SPELEN .............................................................................................................52

10.1

Prestatiebeschrijving ................................................................................................................52

10.2

Beleidsuitgangspunten .............................................................................................................52

10.3

Korte terugblik 2019-2024 ........................................................................................................52

10.4

Huidige kwaliteit .......................................................................................................................53

10.5

Ontwikkelingen 2026-2030 .......................................................................................................54

10.6

Kosten ......................................................................................................................................55

11.

WIJK- EN BUURTGERICHT WERKEN, SNEL HERSTEL ...........................................56

12.

TERUGBLIK EN FOCUS VOOR DE KOMENDE JAREN ...........................................58

12.1

Conclusies per discipline ...........................................................................................................59

12.2

Evaluatie beheerthema’s ..........................................................................................................62

13.

FINANCIËLE PLANNING.....................................................................................65

13.1

Uitgangspunten financieel overzicht .........................................................................................65

13.2

Financieel overzicht voor alle disciplines ...................................................................................65

13.3

Financiële gevolgen van de thema’s ..........................................................................................66

13.4

Meerjarenplanning Beheer Openbare Ruimte ...........................................................................67

BRONNEN ..................................................................................................................68 BIJLAGEN....................................................................................................................69

6

1. Inleiding 1.1 Waarom een beheerplan openbare ruimte? Het beheer van de openbare ruimte is een belangrijke taak van de gemeente. Om doelgericht en planmatig te werken, zijn kaders en beleidsdoelen noodzakelijk. Bewoners en gebruikers ervaren de openbare ruimte als één geheel en niet als een afzonderlijke optelsom van de diverse onderdelen. De kwaliteit van de openbare ruimte heeft effect op de manier waarop mensen hun leefomgeving gebruiken (en misbruiken). Daarom benadert de gemeente het beheer ook op een integrale en samenhangende wijze. Deze benadering komt onder andere tot uiting in dit beheerplan, dat het beheer beschrijft voor praktisch alle aspecten van de openbare ruimte. In samenwerking met de domeinen Mens & Maatschappij, Stad & Omgeving spelen we in op vragen van gebruikers en bewoners voor een leefbare omgeving waar ontmoeten en bewegen centraal staat. Uiteraard doen we dit op duurzame wijze. We voeren maatregelen zo veel mogelijk samen met de buurt uit.

1.2 Doel beheerplan Dit beheerplan geeft een overzicht van de kaders voor het beheer van de openbare ruimte. De openbare ruimte vormt een samenhangend geheel, waarbij elementen elkaar direct beïnvloeden. Losstaande keuzes over aparte taakvelden kunnen afbreuk doen aan de integrale kwaliteit. Integraal beleid en beheer vormen daarom uitgangspunten voor dit beheerplan. Het plan vormt de basis voor de meerjarenbegroting en de jaarrekening. Bovendien presenteert het plan een visie op het beheer, waarbij de vastgestelde kwaliteitsniveaus het uitgangspunt vormen. Dit beheerplan heeft betrekking op de onderstaande producten: ▪ Riolering en stedelijk water ▪ Reiniging ▪ Wegen ▪ Civiele kunstwerken (bruggen, duikers, viaducten, etc.) ▪ Openbare verlichting & Technische installaties ▪ Straatmeubilair ▪ Groen ▪ Spelen ▪ Wijk- en buurtgericht werken, Snel Herstel De taakvelden nutsvoorzieningen, parkeergarages, havens, afvalinzameling, handhaving, kunstuitingen, begraafplaatsen, sportaccommodaties en bossen vallen buiten het kader van dit plan. Nutsvoorzieningen, havens, handhaving en afvalinzameling zijn aparte diensten die niet direct betrekking hebben op het beheer van de openbare ruimte. De parkeergarages, begraafplaatsen, sportaccommodaties en bossen zijn zelfstandige objecten met afzonderlijke beheerplannen.

De kunstuitingen in de openbare ruimte zijn in een specifiek beheersysteem opgenomen. De singels, (natuurlijke) oevers en beschoeiingen in de gemeente zijn over het algemeen in eigendom en beheer bij Waterschap Vallei en Veluwe. De gemeentelijke waterpartijen (oppervlaktewater) en het grondwater maken deel uit van het product stedelijk water. De gemeente is wettelijk gezien geen beheerder van het grondwatersysteem. Wel monitoren wij het grondwatersysteem vanuit de wettelijke zorgtaak om (toekomstig) overlast door grondwater aan de grond gegeven functie te voorkomen.

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2026-2030 – Harderwijk

7

Het hoofddoel is om gedragen uitgangspunten voor het beheer en het kwaliteitssysteem vast te stellen, het gaat daarbij om: a) Inzicht te geven in de prestatie en het streefniveau van gemeente Harderwijk voor het beheer van de openbare ruimte. b) Een overzicht te bieden van de beheeruitgaven voor de openbare ruimte, aansluitend op het gewenste beeld en de gewenste kwaliteit. c) Aan te geven welke ontwikkelingen voor het beheer plaatsvinden met hun financiële gevolgen. d) Een overzicht te geven van de arealen die beheerd worden. e) Het maken van een integrale afweging voor het beheer van de producten in de openbare ruimte.

1.3 De plaats van het beheerplan in de beleidscontext Dit beheerplan vormt een schakel tussen de omgevingsvisie en programma’s voor de producten in de openbare ruimte en de meerjaren onderhoudsprogramma’s. Het domein Stad & Omgeving is de primaathouder voor de inrichting van de openbare ruimte op basis van de Omgevingsvisie, het omgevingsplan en programma’s. Deze vormen samen met het coalitieprogramma en raadsbesluiten het uitgangspunt voor dit beheerplan. De technische en financiële uitwerking krijgt vorm in dit integrale beheerplan. De Harderwijker wijkaanpak zorgt voor de verbinding in de openbare ruimte tussen gemeente en inwoners en bedrijven maar ook tussen bewoners en bedrijven onderling.

8

1.4 Gemeentelijke beleidsuitgangspunten De ambities van het college zijn vastgelegd in het collegeprogramma ‘Vandaag bouwen aan morgen’, de financiële borging ligt vast in de meerjarenbegroting 2025-2028 en de Kadernota 2025-2028. Collegeprogramma In het collegeprogramma ‘Vandaag bouwen aan morgen’, geeft het college aan door te willen pakken op onderwerpen die al eerder in gang zijn gezet en door te bouwen aan vijf thema’s: wonen, duurzaamheid, leefbare wijk, zorg, bestuurscultuur en dienstverlening en heeft hierbij doelen geformuleerd. Bij elk doel is aangegeven “wat men ervoor gaat doen” en “hoe men het gaat doen”. Ook wil het college dat bewoners een belangrijke rol spelen, zij heeft een positieve grondhouding om mee te werken aan plannen en ideeën vanuit de samenleving. Uitgangspunt voor de financiën is een sluitend meerjarenperspectief, waarin uitgaven zoveel mogelijk structureel worden gedekt. Het coalitieakkoord staat vol met ambities. Om de ambities waar te maken zijn zowel structurele als incidentele middelen nodig. Omgevingsvisie 2040 De omgevingsvisie Harderwijk gaat over de toekomst van Harderwijk, Hierden en het buitengebied. Er wordt gezocht naar de samenhang van veel onderwerpen waar de gemeente een rol in speelt en dan met name in de ruimtelijk aspecten van die onderwerpen.

De omgevingsvisie kent een thematische benadering: natuurlijke alliantie, alliantie van mens en maatschappij en alliantie van bouw en infrastructuur. In de omgevingsvisie zijn voor 13 thema’s principes opgesteld die gelden voor het gemeentelijk handelen in het fysieke domein. De leidende principes voor Harderwijk en Hierden zijn: ▪ Het natuurlijk systeem is de drager voor de ontwikkeling. ▪ Het welbevinden van onze inwoners staat voorop. De basisstructuur wordt vastgelegd in de omgevingsvisie en is van strategisch belang en daarmee richtinggevend voor nieuwe ontwikkelingen. De structuur krijgt absolute prioriteit en wordt leidend in de gemeente. Dat betekent dat nieuwe ontwikkeling bijdragen aan dat netwerk. De 13 principes zijn voor de diverse disciplines nu nog uitgewerkt in de beleidsuitwerking nota's. Bij vaststellen van de omgevingsvisie gaan we over op de thematische programma’s en gebiedsprogramma's waarbij uiteindelijk alle andere beleidsdocumenten over het ruimtelijk domein komen te vervallen. De huidige beleidsuitwerkingen zijn uiteraard al in lijn met de omgevingsvisie en de 13 principes.

Duurzaamheidsvisie Harderwijk De kaders en uitgangspunten die zijn vastgelegd in het visiedocument Duurzame Stad vormden de basis voor de pilot “Harderwijk aan de slag”, een aanpak voor de fysieke leefomgeving waarin het toekomstbestendig ontwerpen van de openbare ruimte wordt vertaald in beheer- en uitvoeringsplannen. Duurzaamheid staat centraal in ons handelen. De invulling van het thema berust op vier pijlers: ▪ Energietransitie, met als doelstelling het bereiken van 45% CO2-reductie in 2031 ten opzichte van 2010 en klimaatneutraal in 2050. Dit betekent onder andere dat we steeds meer emissieloos gaan werken. Hiervoor volgen we minimaal de basiseisen van het schoon en emissieloos bouwen (SEB) convenant. Dat betekent dat we de komende vijf jaar verder willen bouwen aan het omschakelen van ons materieel. ▪ Circulariteit: het produceren van zo min mogelijk afval en het sluiten van kringlopen. Dat betekent in 2030 50% minder primaire grondstoffen en in 2050 100% circulair. Alle 9

▪

▪

diensten en leveringen worden in 2030 100% circulair ingekocht. In elke uitvraag nemen we circulariteit mee (in welke vorm dan ook: herbruikbaar, los maakbaar, biobased, reparatie etc.). Een materialendepot om materialen op te slaan om ze weer opnieuw te gebruiken. Klimaatadaptatie: Harderwijk klimaatbestendig maken op basis van een analyse van de kritieke punten in Harderwijk voor hittestress, droogte en wateroverlast. We bergen regenwater op straten, pleinen en parken. We vergroenen de stad om hittestress te voorkomen, meer water te kunnen bergen en perioden van droogte te voorkomen. De komende periode gaan we de sponswerking van onze omgeving verbeteren door onnodige verharding weg te (laten) halen. Door het aandeel groen te vergroten kan de openbare ruimte meer water bergen en verwerken en is de gemeente beter voorbereid op perioden met te veel/weinig neerslag. Biodiversiteit: het versterken en bevorderen van de biodiversiteit in Harderwijk. Ondanks alle ruimtelijke ontwikkelingen mag de biodiversiteit er per saldo niet op achteruit gaan, maar moet die er juist op vooruit gaan. Wij willen dat daar waar zich mogelijkheden voordoen, kansen worden gegrepen om de biodiversiteit te vergroten en dat mensen zich meer bij de natuur betrokken voelen.

Beleidsuitwerking Natuur en Groen Eind 2023 is de beleidsuitwerking Natuur- en groen “Harderwijk natuurlijk groen” vastgesteld. De belangrijkste uitgangspunten zijn dat het natuurlijke systeem leidend is en natuur en groen als volwaardige elementen worden meegenomen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast moet er meer gevarieerd en natuurlijk groen komen en moeten we meer bomen planten. Het liefst planten we 50% meer bomen met indien nodig goede ondergrondse groeiplaatsen zodat bomen de ruimte hebben om oud te kunnen worden. Hierbij is het belangrijk dat natuur en groen samen worden gecreëerd en beleefd. Dat betekent samen met bewoners, scholen en bedrijven, want de gemeente kan het niet alleen. Beleidsuitwerking Bereikbaarheid/ Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (GVVP) / Verkeersveiligheidsplan Het GVVP wil de bereikbaarheid van Harderwijk via het spoor en de openbare weg verbeteren. We verbeteren de verkeersveiligheid op onze wegen. Daarvoor hanteren we het principe Duurzaam Veilig. Maar ook hebben we specifieke aandacht voor doorfietsroutes, fietspaden en fietsparkeren, bijvoorbeeld in de binnenstad. In het verkeersveiligheidsplan is veel aandacht voor de verkeersveiligheid voor fietsers in de stad. Ook zoeken we naar oplossingen voor actuele thema’s, zoals toenemend gebruik van de elektrische fiets in relatie tot snelheidsverschil, wegbreedte etc.

Daarnaast speelt verlichting een rol bij de verkeersveiligheid en heeft het ook effect op de beleving van de sociale veiligheid. Tegelijkertijd zijn donkere plekken essentieel voor natuurontwikkeling, want bijvoorbeeld vleermuizen hebben behoefte aan donkere locaties. Dit is uiteraard tegenstrijdig en vraagt om zorgvuldigheid en maatwerk bij het opstellen van beleid. Een dergelijk beleid, dat in de komende jaren ontwikkeld moet worden, is daarom nu nog niet opgenomen in dit beheerplan. Ook vinden we dat voetgangers en fietsers meer ruimte moeten krijgen in de gemeente Harderwijk, vandaar dat het STOMP principe is ingevoerd (Stappen, Trappen, OV, Mobility as a service, Privéauto). Voetgangers en fietsers staan voorop omdat we Harderwijkers - zeker voor korte afstanden - meer willen laten lopen en fietsen. De voetganger en de fietser worden het belangrijkste domein. Dat betekent dat onze focus ligt op voet- en fietspaden. De beschikbare ruimte voor rijbaan, fietspad, stoep, parkeren en groen is vaak beperkt. We gaan zo mogelijk voor de ideale maatvoering, waarbij eventueel (te) brede 10

wegen worden versmald ten gunste van een breder trottoir, bredere fietspaden of meer groen. Bij beperkte ruimte kijken we voortaan eerst naar de benodigde ruimte voor lopen en fietsen, wat als gevolg heeft dat de rijbaan voor auto's wellicht smaller wordt. Toegankelijkheid vinden wij belangrijk, daarbij hanteren we het Handboek Toegankelijkheid. Dit beschrijft de inrichtingsprincipes om ervoor te zorgen dat iedereen overal kan komen. Beleidsuitwerking Riolering, Water en Klimaatadaptatie In deze beleidsuitwerking komen twee onderwerpen samen. Het ene onderwerp gaat over het beheer en onderhoud van het bestaande stedelijk watersysteem en kan gezien worden als de 4de generatie van het gemeentelijk rioleringsplan. Het andere onderwerp gaat over het voorbereiden op de effecten van de klimaatverandering: ‘klimaatadaptatie’, één van de vier pijlers uit de duurzaamheidsvisie en een nadere uitwerking van de kaders die hiervoor door de raad zijn vastgesteld op 3 november 2022. Drie van de vier effecten van ons gewijzigde klimaat hebben een sterke relatie met waterbeheer (overstroming, wateroverlast en droogte). Het is daarom logisch om dit te combineren met de gemeentelijke waterzorgtaken. Ook in verband met de kostendekking, omdat de uitgaven voor maatregelen die bijdragen aan deze zorgtaken mogen worden gedekt vanuit de inkomsten van riool- en waterzorgheffing.

Het vierde effect van klimaatverandering (hitte) heeft meer raakvlakken met gezondheid en welzijn. En daarbij moet onderscheid gemaakt worden tussen enerzijds maatregelen in de openbare ruimte om het hitte-eiland effect te beperken en anderzijds woning gebonden maatregelen om de hitte uit verblijfsruimten te weren. Een belangrijk effect van klimaatverandering is dat we vaker met extremer weer te maken krijgen. Met het Rijk zijn afspraken gemaakt om ons aan te gaan passen aan dit veranderende klimaat. Het gaat veelal om ruimtelijke aanpassingen die raakvlakken hebben met andere ruimtelijke opgaven zoals energietransitie, woningbouwopgave, infrastructuur, biodiversiteit en landbouwtransitie. In de beleidsuitwerking staat beschreven hoe we ook de komende jaren kunnen blijven voldoen aan de wettelijke waterzorgtaken. Daarnaast willen we maatregelen gaan treffen om in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig te zijn.

Wat gaan we doen? Op hoofdlijnen gaat dat om de volgende maatregelen: ▪ noodzakelijk (groot) onderhoud uitvoeren om het functioneren van het huidige stedelijke watersysteem in stand te houden; ▪ afkoppelen verhard oppervlak van gemengd rioolstelsel; ▪ verharding omzetten naar onverhard; ▪ waterbergend en/of infiltrerend hol volume creëren (boven en onder maaiveld); ▪ vergroten van de sponswerking van de bodem (hoger gehalte organisch materiaal); ▪ behouden en uitbreiden van het aantal bomen. Als strategie hiervoor heeft de gemeenteraad gekozen voor het zogenaamde meekoppelen met andere ruimtelijke opgaven. Dat kan zijn een ingrijpend stadsvernieuwingsproject zoals Nieuw Weiburg, grootschalige ingrepen zoals de aanleg van een warmtenet of verzwaring van het elektriciteitsnet. En tenslotte geplande beheer- en onderhoudsprojecten.

11

Beleid vanuit sport, gezondheid en jeugd Harderwijk is een sportieve gemeente waarin voor iedereen ruimte is om te sporten en te bewegen. We willen een gezonde en actieve leefstijl stimuleren en een breed, uitdagend en toegankelijk aanbod van sportvoorzieningen faciliteren. Goede sport en speelvoorzieningen in de wijk, zoals uitdagende speeltuinen en (kunst)grasveldjes, spelen daar een belangrijke rol in. Sportinfrastructuur gaat niet alleen om de sportvelden, het zwembad of de sporthallen, maar ook om de openbare ruimtes in Harderwijk en Hierden. We willen voldoende uitnodigende sport- en beweegvoorzieningen beschikbaar stellen. Voor een goede gezondheid is het noodzakelijk dat mensen voldoende bewegen. Een beweegvriendelijke omgeving nodigt uit tot sporten, spelen en bewegen en draagt bij aan zowel het verminderen van overgewicht als een betere lichamelijke en geestelijke gezondheid. Voldoende toegankelijke speelplekken zijn belangrijk. Groen speelt ook daarvoor een belangrijke rol! In de nieuwe Omgevingsvisie die opgesteld is, is een gezonde omgeving een belangrijk thema. Bij de (her)inrichting van openbare ruimte moet al bij planvorming bekeken worden hoe sporten en bewegen zoveel mogelijk kan worden gestimuleerd, ofwel sportinclusief denken. Daarbij kan het principe van BOSS het uitgangspunt zijn; Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen.

Om de jeugd en jongeren te stimuleren meer buiten te spelen, is naast aandacht voor interactief spelen en gamification (het gebruiken van gamedenken, gametechnieken en spelelementen in een niet-game omgeving) ook vernieuwend aanbod nodig. Dit wordt al op een aantal plekken toegepast in de gemeente Harderwijk (bijv. Sutu, pumptrackbaan, 3x3 basketbal en calisthenics park). Het is belangrijk aandacht te hebben voor zowel jeugd, jongeren, volwassenen als senioren. Er wordt waarde gehecht aan een aantal grotere speelvoorzieningen, naast voldoende speelgelegenheden in de buurt (in de wijk). Op deze plekken staat ontmoeten centraal en kunnen jong en oud samenkomen. Hierbij is er ook aandacht voor toegankelijkheid en inclusiviteit. Daarbij willen we toe naar steeds meer rookvrije plekken, te beginnen met de speelplekken/speeltuintjes. Voor beheer betekent het sport- en gezondheidsbeleid: ▪ Vier bestaande beweegroutes onderhouden en in de komende vier jaar aanvullen tot zes routes, de kosten hiervan zijn al opgenomen in de begroting; ▪ Aandacht voor onderhoud en terugplaatsing punaises van deze beweegroutes bij werkzaamheden. Verbeteragenda Inclusie Harderwijk en Hierden 2023-2026 Gemeente Harderwijk werkt aan het vergroten van de inclusie. Onder inclusie verstaan we dat iedere inwoner mee moet kunnen doen. Dit doen we door hindernissen en belemmeringen weg te halen.

De Verbeteragenda heeft de vorm van een leer- en verbetertraject. Door te leren van onze eigen ervaringen en die van inwoners en professionals brengen we de inclusie steeds (een kleine) stap verder.

1.5 Bedrijfsvoering beheer openbare ruimte Voor het effectief en efficiënt uitvoeren van het beleid is een goede bedrijfsvoering noodzakelijk. Ons advies is om de openbare ruimte te beheren op een manier die gericht is op goede service. Hierbij zijn drie uitgangspunten erg belangrijk: • Betrokkenheid van de samenleving: We vinden het belangrijk dat mensen uit de samenleving meedenken en meedoen. • Betrokkenheid in de wijk: We werken samen met mensen en organisaties uit de buurt. • Duurzaamheid: We zorgen goed voor het milieu bij alles wat we doen.

12

Bij onze onderhoudsdiensten hanteren we de Harderwijker Aanpak met de drie O’s: Open, Ontspannen en Ondernemend. De uitgangspunten en werkwijze toetsen we voortdurend op basis van de aspecten kennis, kosten en service. Dit resulteert voor het beheer in een snelle, flexibele en integrale dienstverlening. Kennis Het beheer van de openbare ruimte in de gemeente Harderwijk wordt deels door eigen personeel en deels door private partijen uitgevoerd. Dit heeft als voordeel dat de gemeente de vakkennis in huis houdt en hiervoor niet afhankelijk is van externe partijen. Bij overheidsinstanties die gekozen hebben om alleen een regierol te vervullen, blijkt dat de expertise vermindert en de controlefunctie en rol van opdrachtgever niet optimaal worden uitgevoerd. Door een deel van de werkvoorbereiding en het beheer zelf te blijven doen houden we voldoende kennis in huis om het beheer effectief aan te kunnen sturen. Kosten De beheercalculaties in dit integrale beheerplan zijn gemaakt op basis van marktprijzen en onafhankelijk van wie het beheer uitvoert. Zo kunnen we de kosten van onze eigen dienst en die van aannemers aan elkaar blijven spiegelen. Hiermee hebben we een ideale thermometer voor het efficiënt beheren van de openbare ruimte. Door voor de verschillende diensten een afweging te maken tussen zelf doen of uitbesteden kunnen we steeds financieel gunstige keuzes maken.

Bij het realiseren van milieudoelen maken we altijd een maatschappelijke afweging van de kosten op de korte en middellange termijn. Service De kracht van onze bedrijfsvoering is kwaliteit en flexibiliteit. Door het gebruik van eigen personeel met historische gebiedskennis bieden we ook buiten reguliere werktijden een hoge service. We spelen in op onverwachte situaties en calamiteiten. Door de combinatie van inzetten van eigen personeel met uitbesteden aan private partijen bereiken we een optimum in flexibiliteit, benutten we lokale kennis en hebben we goede mogelijkheden voor het ontwikkelen van lokale betrokkenheid bij het wijk- en buurtbeheer. Combinatie kennis, kosten en service De keuze voor de manier van uitbesteden is elke keer terug te voeren op het vastgestelde beleid en getoetst aan kennis, kosten en service. Voor grote machines die niet continu inzetbaar zijn, kiezen we op basis van kosten voor uitbesteden. En uit oogpunt van service is er bewust voor gekozen om het reinigen van straatkolken in eigen beheer uit te voeren. Zo kunnen we ook op zaterdagavond een inwoner helpen bij een verstopt riool of oliesporen van wegen verwijderen. De uitvoerende organisatie is afgestemd op het integraal en klantgericht beheren. We toetsen regelmatig de kosten en kwaliteit aan de markt en maken waar nodig gebruik van aanvullende externe expertise.

Door deze mix van uitbesteden en in eigen beheer uitvoeren van de onderhoudsmaatregelen leveren we de inwoners van Harderwijk en Hierden een hoog kwaliteitsniveau voor een marktconforme prijs. Snel herstel is daarbij een goed functionerende en onmisbare schakel voor het beheer van de openbare ruimte naast onze historische gebiedskennis voor de inwoners en bedrijven van Harderwijk en Hierden. De overgang naar klantcontactcentrum (KCC) en de huidige tekortkomingen in het registratiesysteem leveren momenteel geen bruikbare analyses en daarmee kan de dienstverlening als minder worden ervaren. Emissieloos In de komende vijf jaar willen we verder bouwen aan het duurzaam omschakelen van ons materiaal en materieel. Momenteel is ons materieel voor 42% elektrisch, maar dat gaat dan vooral 13

om licht materieel. De omschakeling naar zwaarder materieel is lastig. De aanschaf is erg duur en het laad- en trekvermogen in combinatie met een goede actieradius schiet nu nog tekort. Toch streven we naar 5% verhoging in 2026 en willen we in 2050 op 100% emissieloos materieel uitkomen. Al onze niet electrische voertuigen tanken HVO100, zo besparen we wel subastantieel op de uitstoot van CO2.

2. Beheervisie op openbare ruimte 2.1 “Samen kleuren we de stad”

“Samen kleuren we de stad” is een inspirerend initiatief dat de kracht van de gemeenschapsbetrokkenheid benadrukt. In deze beweging bundelen inwoners hun creativiteit en inzet om het beeld van de stad te verbeteren. Of het nu gaat om het opfleuren van de openbare ruimtes met kleurrijke tuinen, kunst of moestuinen, of het organiseren van verbindende buurtactiviteit of het stimuleren van lokale economie, deze gezamenlijke inspanning draagt bij aan een levendige en hechte gemeenschap. “Samen kleuren we de stad” laat zien dat wanneer mensen verenigd zijn door een gedeelde visie, ze de potentie hebben om positieve verandering te brengen in de openbare ruimte en hun eigen leefomgeving te transformeren in een bruisende en inclusieve groene omgeving. Ook in dit beheerplan willen we voortbouwen op “Samen kleuren we de stad”. De overheid levert een verzorgde basiskwaliteit en een goed functionerende openbare ruimte. Hierin participeert de bewoner en deze stroopt voor iets meer kwaliteit de mouwen op. Dit vormt het uitgangspunt voor onze voorstellen. Daarnaast creëren we een win-win situatie voor het onderhoud van de openbare ruimte door inzet van inwoners die niet of moeilijk op de reguliere arbeidsmarkt terecht kunnen. Hun inzet geeft bijzondere plekken dat beetje extra, zodat Harderwijk en Hierden aantrekkelijk blijven.

Zo nemen we samen verantwoordelijkheid voor onze eigen mooie gemeente.

2.2 Thema’s voor het beheer De gemeente Harderwijk beheert de openbare ruimte op een planmatige wijze en in samenhang met het integrale beleid voor alle gemeentelijke voornemens. De gemeentelijke meerjarenbegroting benoemt negen programma’s: Bestuur en Ondersteuning, Veiligheid,

14

Verkeer, Vervoer en Waterstaat, Economie, Onderwijs, Sport, Cultuur en Recreatie, Sociaal Domein, Volksgezondheid en Milieu en Ruimte en Wonen. De thema’s voor beheer sluiten aan op de volgende speerpunten van het collegeprogramma: ▪ Wij zetten ons samen met de inwoners in voor een veilige en prettige leefomgeving. ▪ Wij activeren inwoners om mee te doen. ▪ Wij bieden ondersteuning aan inwoners voor wie meedoen niet vanzelfsprekend is (participatiewet). ▪ Wij werken aan een duurzame gemeente en aan een gezonde leefomgeving. In het schema is te zien hoe de beleidsprogramma’s met hun doelen zijn uitgewerkt in de vijf beheerthema’s. De thema’s bieden de basis voor een samenhangend pakket van maatregelen die bijdragen aan een duurzame instandhouding van de openbare ruimte. Hiermee streeft de gemeente naar een basiskwaliteit en een goed functionerende openbare ruimte.

Natuurlijk Duurzaam De Omgevingsvisie is uitgewerkt in de duurzaamheidsvisie, en een klimaatadaptatieplan. De Natuur- en groenvisie bepalen onze keuze in beheer: we kiezen voor natuurlijker beheer en bij ontwikkelingen is het natuurlijk systeem leidend. Bij alles wat we doen, spiegelen we onze handelingen aan het duurzaamheidsbeleid. De pijlers energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit zijn de komende jaren belangrijke uitgangspunten om de inrichting en het beheer van de openbare ruimte vorm te geven. Bewoners- en bedrijfsinitiatieven Inwoners en bedrijven nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leefomgeving. Nieuwe initiatieven zoals het adopteren en in gebruik nemen van groenstroken, speelplekken, straatmeubilair en prullenbakken in de buurt worden gewaardeerd. Bewoners en bedrijven kunnen zo de openbare ruimte aan laten sluiten bij hun wensen en ideeën. Voorstellen worden niet meer beoordeeld door “Nee, tenzij”, maar door “Ja, mits”. Bijvoorbeeld een horecaondernemer en een volkstuinvereniging die samen een kruidentuin inrichten en onderhouden. De gemeente biedt bewoners en bedrijven steeds vaker de mogelijkheid om zelf de regie te nemen voor de inrichting van de openbare ruimte. Inwoners, bedrijven en instellingen die middelen verstrekken om de openbare 15

ruimte in te richten en te beheren, krijgen hiervoor erkenning door reclamemiddelen of public relations. Harderwijk staat positief tegenover sponsoring van de openbare ruimte als hierdoor de kwaliteit van de openbare ruimte verbeterd wordt. Bedrijven en/of bewonersgroepen kunnen speelplekken of de plaatsing van straatmeubilair (zitbanken) sponsoren. Op banken kan bijvoorbeeld een koperen naamplaat met de namen van de schenkers komen. Eenvoud en Differentiatie We blijven als gemeente verantwoordelijk voor een schone, hele en veilige openbare ruimte. We zorgen als gemeente voor een basisniveau waarbij we telkens de afweging maken tussen een basisinrichting, de kosten en wensen en eisen van deze tijd. Hierbij bekijken we of we dure beheergroepen in bijvoorbeeld het groen kunnen omvormen naar natuurvriendelijke bermen en beplanting. Zo wordt het niet alleen eenvoudiger, maar helpen we ook de lokale biodiversiteit. Het straatmeubilair is eenvoudig, maar robuust, de verlichting functioneel en reinigen doen we op B-niveau. De binnenstad, winkelcentra en parken zijn speciaal, dus daar doen we net dat stapje extra. De hele openbare ruimte moet heel, schoon en veilig zijn. Samen met bewoners en bedrijven kijken we dan naar net dat beetje extra. We trekken samen op voor net wat meer kleur in de openbare ruimte. Gezondheid en vitaliteit Buiten draagt bij aan een gezond en vitaal leven.

We kunnen dus met dit beheerplan en de keuzes die we maken bijdragen aan een gezonde wijk. Bij maatregelen die we nemen is het uitgangspunt: sport/beweging inclusief. Een leefomgeving die uitnodigt tot sporten, spelen en bewegen, levert hieraan een belangrijke bijdrage. Een beweegvriendelijke omgeving draagt zo bij aan zowel het verminderen van overgewicht als een betere lichamelijke en geestelijke gezondheid. De aandacht voor een gezonde en actieve leefstijl, met name in de openbare ruimte, is in een stroomversnelling gekomen, mede door de coronapandemie. De uitdaging zit voornamelijk in het creëren van een omgeving die sporten en bewegen een vanzelfsprekend onderdeel van de dag maakt. We zorgen dat de openbare ruimte bijdraagt aan ontmoeten, spelen en bewegen. Specifiek: We onderhouden de beweegroutes. We zorgen dat voet- en fietspaden er netjes bij liggen. Iedereen doet mee

Een gezonde leefomgeving biedt voor iedereen een goede toegang, tot voorzieningen (zoals scholen, winkels, buurthuizen) en openbaar vervoer, nodigt uit tot een gezonde leefstijl (wandelen, fietsen, spelen, ontspannen, eten of elkaar ontmoeten) en is schoon, heel en veilig, maar vooral ook voor iedereen toegankelijk. In de openbare ruimte houden we rekening met iedereen (blinden/ slechtzienden, rolstoelgebruikers etc.)

Naast toegang bieden wil de gemeente voor inwoners die meer begeleiding nodig hebben op de arbeidsmarkt meer arbeidsperspectief kunnen bieden. Dat doen we dankzij de socialreturnbepaling in de overeenkomsten met aannemers. In de praktijk werd deze groep vooral ingezet in drukke perioden en bleef de werkervaring beperkt tot tijdelijke contracten. Samen met Inclusief groep, sociale dienst, het Stadsbedrijf en aannemers willen we inzetten op het trainen en begeleiden van de groep zodat ze zelfstandig gaan opereren op de arbeidsmarkt. Juist een individuele benadering en op die wijze werken aan het vergroten van kennis en kunde vraagt om begeleiding. Hiervoor willen wij als werkgever aan onze wettelijke verplichting voldoen.

16

3. Riolering en Stedelijk water Riolering dient voor het inzamelen, transporteren (en in geval van hemelwater: lokaal verwerken) van stedelijk afvalwater en hemelwater. Dit samenhangende systeem is van groot belang voor de volksgezondheid en een schone leefomgeving. We beheren als gemeente zo’n 330 kilometer riolering, 18.000 kolken, 20 grote gemalen en bergingsvoorzieningen, 10 tunnelgemalen, 48 drukrioleringsgemalen en diverse schuiven en kleppen. In dit beheerplan zijn alleen de kosten van het jaarlijks onderhoud opgenomen. In de Beleidsuitwerking Riool Water Klimaat Adaptatie (BuRWKA) wordt integraal geadviseerd inclusief de vervanging- en verbeteringskosten. Het stedelijk water bestaat uit watergangen, singels, beekjes en sloten met het natte profiel van de daarbij behorende oevers. Ook de oeverconstructies zoals kadewanden en beschoeiingen vallen onder het stedelijke water (duikers, bruggen en stuwen vallen onder civieltechnische kunstwerken). De havens, inclusief kades, vallen hierbuiten. Het stedelijk water vangt afstromend overtollig hemelwater (en zeer incidenteel overstortend rioolwater) op en transporteert het naar open water zoals het Wolderwijd. Het gaat om het beheer van circa 15.500 meter waterlopen en 1.200 meter beschoeiingen. Het doel is een eenvoudig maar verantwoord beheer voor lage maatschappelijke lasten.

3.1 Prestatiebeschrijving Riolering Het doel is het duurzaam beheren en onderhouden van de riolering binnen de gestelde kaders. De prestatie voor de riolering is het behalen van de vastgestelde kwaliteitsomschrijving in de onderhoudsplanning en bestekken. De prestatie indicatoren voor de riolering volgens kwaliteitsniveau C zijn: ▪ Jaarlijks gemiddeld 1/12 deel riolering reinigen en waar nodig inspecteren. ▪ Technische installaties zoals gemalen, bergingsvoorzieningen, drukriolering en schuiven onderhouden. ▪ Reinigen van kolken. ▪ Verhelpen van gebreken, storingen en rioolverstoppingen. ▪ Planmatig vervangen van versleten riolering (geen onderdeel van dit beheerplan, maar van het BuRWKA). We gaan per 2026 over naar systematisch risico gestuurd beheer waarbij we gebruik maken van software tool Rasmariant. Met de komende rioolinspecties maken we een inhaalslag door het inspecteren van riolen met een hoger risicogehalte. Een calamiteit in een belangrijke verkeersroute geeft immers veel meer overlast dan een calamiteit in een afgelegen woonstraat. We gaan evalueren of de nieuwe werkwijze tot een betere resultaat leidt. Stedelijk Water De prestatie is het behalen van de vastgestelde kwaliteitsomschrijvingen in de onderhoudsplanning en bestekken. De schouwplichtige watergangen moeten voldoen aan de eisen van de Keur.

De prestatie-indicatoren voor het beheer van de watergangen volgens kwaliteitsniveau B zijn vastgelegd in de schaalbalken voor oevers, beschoeiingen, duikers en wateroppervlak van de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte van het CROW. Hieronder staat als voorbeeld de kwaliteitsbeschrijving van vegetatie in nat profiel.

17

Figuur Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2023, publicatie 380, Bron: CROW, 2023.

3.2 Beleidsuitgangspunten Riolering Als gemeente moeten wij voldoen aan wettelijke regels. De algemene rijksregels voor de fysieke leefomgeving zijn vastgelegd in 4 besluiten (AMvB’s) in de Omgevingswet. Daar staan ook uitgangspunten en bepalingen in waar stedelijk waterbeheer aan moet voldoen. Verder hanteren we de Leidraad Riolering (stichting Rioned). Er is veel beleidsvrijheid voor een gemeente als het gaat om (de bekostiging van) stedelijk waterbeheer. Hoe gemeente Harderwijk deze beleidsvrijheid invult is uitgewerkt in de BuRWKA Harderwijk 2024-2028. Als gemeente hebben wij wettelijke zorgtaken voor afvalwater, hemelwater en grondwater en als beheerders voldoen wij hieraan. De normen voor oppervlakte- en grondwaterwaterkwaliteit heten omgevingswaarden in de Omgevingswet. Waterschap Vallei en Veluwe en de gemeenten Harderwijk, Ermelo en Putten werken als partners samen in de afvalwaterketen WHEP. In het BuRWKA is de gezamenlijke visie concreet gemaakt voor het stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. De leidraad Riolering is een landelijke standaard die voor/door gemeenten is ontwikkeld met aanbevelingen voor onder andere het functioneren van het rioolstelsel (hydraulische afvoercapaciteit; water op straat; vuilemissie etc.).

Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken De WIBON is in het leven geroepen om geen schade aan kabels en leidingen te veroorzaken door graafwerkzaamheden. Dit geldt ook voor de riolering. Degene die graafwerkzaamheden wil verrichten, dient vooraf een KLIC-melding te doen om de locatie van de voorgenomen werkzaamheden te melden. De gemeente is verplicht om alle bij haar in beheer zijnde kabels en

18

leidingen op een digitale tekening bij te houden en deze via een landelijke voorziening te ontsluiten. Voor de gemeentelijke riolering is er een applicatie beschikbaar die de gegevens van de riolering uit het beheerpakket beschikbaar stelt voor KLIC-meldingen. De Arbowet en NEN De Arbowet stelt strenge eisen aan het werken aan en met elektrische installaties zoals de gemalen. Zo moet veilig gebruik van elektriciteit gewaarborgd zijn conform de Nederlandse Normen (NEN). Voor de gemalen wordt vooral verwezen naar het veilig werken (NEN 3140) en die van een veilige installatie (NEN 1010). Deze NEN-normen zijn van belang bij het veilig beheren van een elektrische installatie. Veilig werken in riolen Specialistisch onderhoud aan de gemalen wordt uitbesteed. Het dagelijks beheer en onderhoud voert de gemeente zelf uit. Om een gemaal te mogen betreden, zijn er strenge veiligheidsregels opgesteld, bv. vanwege de giftige dampen die in een gemaal aanwezig kunnen zijn. De gehele rioolploeg heeft de cursus ‘Veilig werken in riolen’ met succes doorlopen. Ook zijn zij gevaccineerd om te voorkomen dat ze ziek worden. Stedelijk Water De Legger, Keur en algemene regels van het waterschap gelden voor de schouwplichtige watergangen. In de Legger staat wie verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud van een watergang en de daarin liggende kunstwerken zoals stuwen, duikers en bruggen.

In de Keur en algemene regels staat wat er wel en niet mag in watergangen, waterkeringen, bergingsgebieden en ondersteunende kunstwerken en met grondwater. Met die regels beschermt het waterschap de dijken, sloten, waterstanden en grondwaterstanden.

3.3 Korte terugblik 2019-2024 Riolering De afgelopen jaren is het laatste deel van de riolering aangelegd op industrieterrein Lorentz III. In principe is het nieuwe industrieterrein bouwrijp gemaakt. In het gebied Waterfront is gestart met de aanleg van fase 3. Voor dit deel is de riolering nu in aanleg. In de woonwijk Harderweide deelgebied 2 is de aanleg van de riolering afgerond. Verder zijn er enkele buurten waar de oude woningen vervangen worden door nieuwbouw. Voor zover mogelijk blijft de bestaande riolering gehandhaafd en worden er zo veel mogelijk voor de afvoer van hemelwater infiltratievoorzieningen of een hemelwaterriool aangelegd. Een bijzondere klus was in de periode 2021-2023 de relining van 1.200m transportriool in de Oranjelaan en Harderwijkerweg. Dit riool is de aorta van Harderwijk en voert met een diameter van ø 1250 mm en ø 1500 mm al het afvalwater af van de gemeenten Ermelo en Putten. Ook waterschap Vallei-Veluwe en de gemeente Harderwijk lozen op deze aorta. Bij hevige neerslag stroomt hier meer dan 5 miljoen liter water per uur door. Aangezien er voor dat deel van het rioolstelsel geen omleidingsroutes zijn om het water via andere riolen om te leiden, was hiervoor een enorme pompvoorziening nodig met grote persleidingen. De transportriolen zijn voorzien van een kunststof kous en de gemetselde inspectieputten zijn gerenoveerd.

Door de werkzaamheden samen met grootschalig wegonderhoud van de provincie Gelderland uit te voeren, was er voor de directe omgeving slechts 1 maal verkeershinder. Gemeente Ermelo en Waterschap Vallei Veluwe zijn ook deels eigenaar van deze transportleiding en hebben naar verhouding meebetaald aan deze bijzondere renovatieklus.

De vervanging van de besturing van de grote gemalen is afgerond met een bijzondere aanpassing. Een deel van het regenwaterstelsel op industrieterrein Lorentz is ook in gebruik als bluswaterriool. Door de technische ontwikkelingen is het nu mogelijk dat de brandweer in geval van een grote

19

brand, vanuit de brandweerkazerne in Harderwijk op afstand de kleppen betrouwbaar kan openen waardoor er oppervlaktewater vanuit het Veluwemeer via Lorentzhaven in het regenwaterriool kan stromen om te gebruiken als bluswater. Later is deze voorziening uitgebreid waardoor het ook bediend kan worden vanuit de brandweerkazerne in Hierden. Met deze aanpassingen is de bediening via de centrale meldkamer in Apeldoorn nu verleden tijd. Stedelijk Water Met de nieuwe woonwijk Harderweide en het verder inrichten van het industrieterrein, Lorentz III was het nodig om enkele watergangen om te leggen. Door een buurtinitiatief ligt het beheer en onderhoud van de vijver bij de Veldkamp nu bij de wijkbewoners.

3.4 Huidige kwaliteit Riolering Om het beheer op een integrale manier uit te kunnen voeren zijn twee uitgangspunten van belang: de kwaliteit zoals die door bewoners en gebruikers wordt ervaren en de technische kwaliteit, die van belang is voor een duurzame instandhouding van de openbare ruimte. De uitkomsten van beide vormen een basis voor de bijstelling van de beheerplannen. De samenwerking tussen het waterschap Vallei en Veluwe, de gemeenten Ermelo en Putten is intensief. Zowel beleidsmatig als financieel wordt dit beter op elkaar afgestemd door middel van een Zuiveringsketen Afvalwater Plan (ZAP) en verder in het BuRWKA (WaterKwaliteitsPlan). Voor de instandhouding van de riolering gaan we uit van een gemiddelde levensduur van 75 jaar. Door de kwaliteit van de riolering vast te stellen door inspecties blijkt dat vervangingsjaren kunnen afwijken. Oude riolen zijn eerder aan vervanging toe, maar nieuwe riolen gaan langer mee. Veel oude riolering is al vervangen zodat het aannemelijk is de riolering later te vervangen dan de nu gehanteerde theoretische leeftijd van 75 jaar. Snel herstel Uit het aantal meldingen dat bij Snel Herstel binnenkomt voor de riolering valt op te maken dat de riolering bij de burgers leeft. De inwoners waarderen de snelheid waarmee verstoppingen en reparaties worden verholpen.

Uit de statistieken blijkt dat het aantal meldingen van verstopping jaarlijks licht blijft dalen als gevolg van het uitvoeren van goed onderhoud. Wel is er een toename van het aantal kolken dat vervangen moest worden, bijvoorbeeld vanwege stankoverlast in een droge periode. Technische kwaliteit De technische kwaliteit van de riolering voldoet aan kwaliteitsniveau C. Door het uitvoeren van vervangings- en reliningswerken wordt kwaliteitsniveau C gehandhaafd. Sinds 2018 zijn de grote gemalen allemaal voorzien van een nieuwe besturing. Het natte najaar van 2023 is probleemloos door de riolering en de gemalen verwerkt terwijl er zo’n 40% meer neerslag is gevallen. De technische kwaliteit van de drukrioleringsgemalen (minigemalen in het buitengebied) is een punt van aandacht. Alle gemalen, inclusief drukriool, zijn in 2023 getoetst aan de NEN-keuring 3140. Alle gemalen zijn veilig en de betrouwbaarheid is nog steeds hoog. Veel elektrische installaties zijn inmiddels afgeschreven, maar functioneren nog prima. Door het aanscherpen van de normen voldoen niet alle drukrioleringsgemalen meer aan de huidige eisen. De komende jaren worden elektrische installaties van deze gemalen voorzien van een nieuwe besturing conform de actuele normen.

20

Stedelijk Water Om het beheer op een integrale manier uit te kunnen voeren zijn twee uitgangspunten van belang: de kwaliteit zoals die door bewoners en gebruikers ervaren wordt en de technische kwaliteit, die van belang is voor een duurzame instandhouding van de openbare ruimte. De uitkomsten van beide vormen een basis voor de bijstelling van de beheerplannen. Snel Herstel Bewoners doen weinig meldingen over het stedelijk water. Bij incidenten als grote wateroverlast reageren bewoners wel. Technische kwaliteit In de afgelopen vier jaren zijn er geen extreme buien gevallen en zijn er geen calamiteiten geweest. Er is alleen wateroverlast ontstaan in het extreme natte najaar van 2023 waar de neerslag niet voldoende door de watergangen kon worden afgevoerd. De ervaring van de beheerders leert dat het afgesproken kwaliteitsniveau B wordt behaald. De gemalen in de gemeente Harderwijk worden door de technische dienst van het team Stadsbedrijf onderhouden conform de voorschriften die tijdens de aanleg golden. Dit scheelt aanmerkelijk in de onderhoudskosten en scheelt veel kilometers die derden zouden moeten maken. Hierdoor functioneren de gemalen al jarenlang probleemloos. Pompen worden niet zonder meer vervangen door nieuwe pompen. Daar waar mogelijk worden pompen gereviseerd om later weer ingezet te kunnen worden.

3.5 Ontwikkelingen 2026-2030 De komende jaren blijft samenwerking in de riolering een belangrijk speerpunt binnen de zuiveringskring Waterschap Vallei en Veluwe en gemeenten Harderwijk, Ermelo en Putten. Waar mogelijk wisselen we kennis uit en voeren we gezamenlijk werkzaamheden uit. Riolering Klimaatverandering Het klimaat verandert. Dit merken we aan veel meer neerslag. Al jaren valt er gemiddeld rond de 800 mm neerslag per jaar. Echter, in het droge jaar 2018 viel er “slechts” 680 mm neerslag. Het najaar van 2023 was juist extreem nat met zo’n 1100 mm. Daarnaast vallen er vaker buien met hogere intensiteit. In korte tijd valt er veel meer neerslag die niet altijd in de riolering of de daarvoor bedoelde voorzieningen kan worden opgenomen. Door schoon regenwater niet meer naar de zuivering te transporteren, kan de riolering worden ontlast. Dit doen we door zo veel mogelijk schoon regenwater bij de woningen af te koppelen en in de directe omgeving in de bodem te infiltreren. Een alternatief kan zijn om een extra hemelwaterriool of een infiltratieriool aan te leggen. Dit betekent dan uitbreiding van het areaal en dat wordt bekostigd met het huidige beheergeld. Voor toekomstige projecten is het van belang hiervoor structurele gelden op te nemen om dit te bekostigen.

Met de reconstructie Engelserf, Veldkamp en Nassaulaan is er een infiltratieriool aangelegd, de gemeente heeft hiervoor geld geleend en er is 30% subsidie vanuit het Rijk aangevraagd en toegekend. Ook bij de grootschalige reconstructie van de Kleine Oosterwijck en de Grote Oosterwijck is een infiltratieriool aangelegd. Een groot deel van de neerslag die op de daken en op de straat valt, wordt via een regenwaterriool naar de haven afgevoerd.

21

We doen een proef met lava als infiltratiemiddel in plaats van infiltratiekratten. Deze lavalaag is bedoeld om het afstromende water in op te slaan. Het is een bufferlaag voor het water, dus er hoeven geen bufferbuizen of andere voorzieningen aangelegd te worden. Deze laag is toegepast bij de grote parkeerplaats Marijkelaan en Margrietlaan. Een parkeerplaats is een geschikte plek voor een proef omdat huisaansluitingen hier ontbreken. Met deze proef kunnen we onderzoeken wat we in het beheer tegen kunnen komen aan issues. Meer relinen In plaats van rioolvervanging in de gemeente Harderwijk zetten we zo veel mogelijk in op relining (sleufloze techniek). In plaats van de traditionele manier van vervangen wordt er een kunststof kous in het riool aangebracht. Belangrijk voordeel is dat er nauwelijks in de openbare ruimte gegraven hoeft te worden en dat de benodigde investering lager is per meter gerenoveerd riool. Door de aanleg van een extra riool voor gescheiden inzameling en transport (of infiltratie) van regenwater kan het verstandiger zijn een bestaand riool toch te vervangen i.p.v. te relinen. Immers, er wordt naast het bestaande riool een sleuf gegraven voor het nieuwe regenwater- of infiltratieriool. De advisering over de gevolgen van relinen voor de voorziening en zo waarborgen van een goede riolering gebeurt in het BuRWKA.