Rekenkameronderzoek Fonds Maatschappelijke Initiatieven juni 2025 (geanonimiseerd)

rn

IO

unravel

ADVIES &

ONDERZOEK Rekenkameronderzoek FMI 26

gemeente

juni 2025

Rekenkamer =__

=

=

=

Hardenberg

Hardenberg: Harriët Gerrits (voorzitter rekenkamer) Herman Odink (lid en plaatsvervangend voorzitter rekenkamer) Johan Bonekamp (lid rekenkamer) Hanneke Kuik-Posthuma (ambtelijk secretaris)

Onderzoekers

gemeente

Unravelling:

(geanonimiseerd) Ì (geanonimiseerd) (N

(geanonimiseerd) (nl

Inhoud 1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1. 1 Achtergrond . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1. 2

Doel , onderzoeksvragen en normenkader . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

Doel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Onderzoeksvragen

.. . . .. . . .. . . .. . . . .. . . .. . . .. . . .. . . .. . . .. . . . .. . . .. . . .. . . .. . . .. . . .. . . . .. . . .. . . .. . . .. . . .. . . .. . . . .. . . .. . . .. . . .. . . .. . . . .. . . ..

3

Normenkader . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 1. 3

Afbakening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4

1. 4

Onderzoeksmethodiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4

Documentanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Interviews . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4

Casusanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 1. 5 2.

Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5

Beleid van het FMI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

2. 1 2. 2 3.

4.

5. 6.

Opeenvolgende FMI-regelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

Aard en omvang van het FMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 3. 1 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 3. 2

Omvang van het FMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

3. 3

Aard van het FMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

3. 4

Informatievoorziening naar de gemeenteraad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

Uitvoering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 4. 1 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 4. 2

Doeltreffendheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

4. 3

Doelmatigheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15

4. 4

Rechtmatigheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

Conclusie en aanbevelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Reactie college en nawoord rekenkamer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 6. 1 Reactie college van burgemeester en wethouders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 6. 2 Nawoord rekenkamer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

Bijlage I Normenkader . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Bijlage II Subsidieaanvragen en -afwijzingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Bijlage III Casus ‘de wijkverenging Baalder’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Bijlage IV Casus ‘Hoge subsidies voor sportfaciliteiten’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Bijlage V Casus ‘AZC Hardenberg’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Bijlage VI Casus ‘het Holocaustnamen monument’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 Bijlage VII Casus ‘de Social Sofa’ . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

pagina 2

Inleiding

1.

1. 1 Achtergrond Op 13 december 2016 besloot de gemeenteraad van Hardenberg , in het kader van sociaal ondernemen , per 1 januari 2017 te starten met een zogenaamd Fonds Maatschappelijke Initiatieven (hierna: FMI). 1 Het FMI richtte zich op het versterken van de maatschappelijke kwaliteit van stad , dorp , wijk of buurt. De gelden waren bedoeld voor investeringen in lokale initiatieven van inwoners(groepen) , organisaties en verenigingen zonder commercieel oogmerk. In een amendement legde de raad vast dat het FMI na één jaar geëvalueerd moest worden. Tijdens de informatie-uitvraag van de rekenkamer Hardenberg (hierna: de rekenkamer) in het kader van

voorliggend onderzoek bleek dat er geen evaluaties waren uitgevoerd. De rekenkamer besloot een onderzoek naar het FMI te doen om vragen over de doelmatigheid , doeltreffendheid en rechtmatigheid van het FMI te beantwoorden. De onderzoekers van Unravelling Onderzoek & Advies (hierna: de onderzoekers) voerden dit onderzoek uit in opdracht van de

rekenkamer. Het college van B&W geeft aan te werken aan een nieuw kernenbeleid , waarin het FMI een opvolger krijgt onder de noemer Regeling Daadkrachtig Hardenberg. In voorliggend onderzoek formuleerden de onderzoekers hun bevindingen met deze ontwikkelingen in gedachten. 1. 2 Doel , onderzoeksvragen en normenkader De rekenkamer ging uit van het volgende doel , onderzoeksvragen en normenkader.

Doel Het onderzoek van de rekenkamer richtte zich op het beoordelen van de doelen , maatschappelijke effecten en controle van het Fonds Maatschappelijke Initiatieven (FMI). Daarnaast onderzochten de onderzoekers of de gemeenteraad voldoende zicht had op de besteding en effecten van het FMI en of zij hierop kon sturen. De resultaten zijn bedoeld om de raad te ondersteunen in zijn controlerende rol en om bij te dragen aan het toekomstige beleid en de uitvoering (ook ten aanzien van de Regeling

Daadkrachtig Hardenberg). Onderzoeksvragen De hoofdvraag van het onderzoek luidt: “Wordt het Fonds Maatschappelijke Initiatieven doelmatig , doeltreffend en rechtmatig uitgevoerd?” Deelvragen: A.

Wat zijn de (beleids-)kaders van het FMI?

B. C.

Wat is de aard en omvang van de toegekende en afgewezen FMI-subsidies? Hoe vindt de uitvoering van het FMI in de praktijk plaats?

1 Gemeente Hardenberg , besluitvormende raadsvergadering , 13 december 2016

pagina 3

Normenkader In bijlage I zijn de onderzoeksvragen van dit onderzoek nader uitgewerkt , evenals het normenkader. Na de beantwoording van de onderzoeksvragen toetsten de onderzoekers deze antwoorden aan de hand van de normen zoals opgesteld in het kader. 1. 3

Afbakening Het onderzoek concentreert zich op het FMI gedurende de gehele periode waarin deze werd uitgevoerd , van 2017 tot en met 2024. Dit omvat ook een vooruitblik op de opvolger van het FMI , de Regeling Daadkrachtig Hardenberg. De uitvoering van deze nieuwe regeling , die naar verwachting in 2026 wordt vastgesteld , valt echter buiten de reikwijdte van dit onderzoek. 1. 4

Onderzoeksmethodiek De onderzoekers voerden het onderzoek uit door middel van een documentanalyse , het afnemen van interviews en een casusanalyse. Documentanalyse In dit stadium van het onderzoek voerden de onderzoekers een documentstudie uit om het beleid en de uitvoering van de gemeente Hardenberg omtrent het FMI in kaart te brengen. De onderzoekers analyseerden beleidsstukken , P&C-stukken en raadsstukken van de gemeente omtrent het FMI. Ook bekeek men relevante uitvoeringsdocumenten , afspraken en verantwoordingsstukken van de gesubsidieerde organisaties. Dit betrof voornamelijk de afgegeven beschikkingen voor het verlenen van subsidies en mogelijke afwijzingen. De belangrijkste informatie en indicatoren werden op overzichtelijke wijze in beeld gebracht. Interviews Interviews

betrokkenen verschaften onderliggende informatie ter ondersteuning van de beantwoording van de onderzoeksvragen. De volgende betrokkenen werden gesproken: met

•

De portefeuillehouder;

•

Beleids- en uitvoeringsmedewerker(s) van de gemeente , en Concerncontroller(s) en businesscontroller(s) MD.

•

Casusanalyse Een verdere verdiepingsslag vond plaats door middel van de casusanalyse. De onderzoekers selecteerden in samenspraak met de rekenkamer vijf verschillende casussen , om per casus na te gaan hoe de FMI toegepast werd in de praktijk. Het ging om de volgende casussen: • • • • •

De wijkvereniging Baalder; Hoge subsidies voor sportfaciliteiten; AZC Hardenberg; Het Holocaustnamen monument , en De Social Sofa.

De onderzoekers wierpen een verdiepende blik op deze vijf casussen. De casusstudie begon met een document-uitvraag aan de gemeente. De onderzoekers onderzochten wat het project beoogde , wat

het geld gebeurde , of dit aantoonbaar bijdroeg aan het doel waarvoor de subsidie werd aangevraagd , en aan het doel dat de gemeente voor ogen had met het FMI. er met

pagina 4

1. 5 Leeswijzer De drie overkoepelende onderzoeksvragen komen achtereenvolgens aan bod in de hoofdstukken 2 tot en met 4 van dit rapport. Elk hoofdstuk bevat verschillende paragrafen die ingaan op de verschillende deelvragen. Elke paragraaf eindigt met een opsomming van de bevindingen. Bevindingen bestaan uit een toets van de feiten aan de normen zoals weergegeven in bijlage I. Hoofdstuk 5 bevat ten slotte de conclusie en aanbevelingen.

pagina 5

2.

Beleid van het FMI

2. 1 Inleiding In dit hoofdstuk gaan de onderzoekers in op de volgende onderzoeksvraag: A.

Wat zijn de (beleids-)kaders van het FMI?

Paragraaf 2. 2 belicht de totstandkoming van het FMI , de beleidsmatige ontwikkelingen en de huidige stand van zaken van het FMI-beleid. Dit schetst een beeld van de doelen van het FMI evenals de verschillende kaders en criteria. De bevindingen aan het eind van dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de normen uit bijlage I. 2. 2 Opeenvolgende FMI-regelingen Op 13 december 2016 besloot de gemeenteraad van Hardenberg per 1 januari 2017 te starten met een zogenaamd Fonds Maatschappelijke Initiatieven , het FMI. 2 Het FMI stelde de versterking van de maatschappelijke kwaliteit van stad , dorp , wijk of buurt centraal. Voor deze subsidie werd in beginsel jaarlijks € 50.000-, beschikbaar gesteld. Ook besloot de raad dat er actief over het fonds gecommuniceerd moest worden naar inwoners en dat er na één jaar , met de betrokkenheid van de raad , een evaluatie moest plaatsvinden. Een dergelijke evaluatie vond tot op heden niet plaats. Dat nam niet weg dat het FMI op verschillende vlakken verder werd ontwikkeld sinds 2017 , op basis van de Algemene Subsidieverordening gemeente Hardenberg 2018. 3 Met de begroting van 2019 besloot de raad het structurele budget van € 50.000-, in de periode van 2020 tot en met 2023 incidenteel te verhogen naar € 100.000-, per jaar.

Daarnaast besloot het college van B&W in 2019 om de “Subsidieregeling programmalijn Maatschappelijk Domein gemeente Hardenberg 2019” vast te stellen. Deze programmalijn bevatte ook een verdere uitwerking van het FMI. 4 De algemene criteria van het FMI betroffen onder andere lokale initiatieven die de maatschappelijke kwaliteit van Hardenberg versterkten. Er moest aantoonbaar draagvlak zijn voor het initiatief en het

(sociale) doel van het initiatief moest helder beschreven worden. Aanvullend stelde het college het volgende vast: 1. 2. 3.

Maximale bijdrage: Subsidies bedroegen maximaal 40% van de totale begroting , met een limiet van € 12.500-, per initiatief. Speelvoorzieningen: Voor speelvoorzieningen golden extra criteria , zoals zelfwerkzaamheid en bijdragen van co-financiers. Hiervoor werd jaarlijks in totaal € 25.000-, gebudgetteerd. Culturele evenementen: Initiatieven moesten bijdragen aan de culturele agenda , laagdrempelig en toegankelijk zijn , en niet tot de reguliere activiteiten van de aanvrager behoren.

Bovendien diende de raad op 25 juni 2019 een motie in waarin onder andere werd overwogen dat het FMI te brede criteria en een te krap budget kende. 5 Gezien het te krappe budget , reserveerde de raad in de begroting van 2020 een incidenteel bedrag van € 1.000.000-, voor de uitbreiding van het FMI voor de volgende drie jaar , dus voor de jaren 2021 tot en met 2023.

2 Gemeente Hardenberg , Fonds Maatschappelijke Initiatieven , , geraadpleegd op 3 maart 2025. 3 Gemeente Hardenberg , Algemene subsidieverordening gemeente Hardenberg 2018 , geraadpleegd op 3 maart 2025. 4 Gemeente Hardenberg , Subsidieregeling programmalijn Maatschappelijk Domein gemeente Hardenberg 2019 , geraadpleegd op 3

maart 2025. 5 Gemeenteraad Hardenberg , Motie Incidentele toevoeging

Maatschappelijke Initiatieven Fonds , geraadpleegd op 3 maart 2025.

Daarnaast stelde het college van B&W in 2020 een nieuwe programmalijn vast. In de bijlage van deze programmalijn stonden aangepaste criteria van het FMI. 6 De regeling van 2020 was uitgebreider dan die van 2019. Het betrof een toevoeging van extra definities en criteria om een bredere doelgroep en meer initiatieven te ondersteunen. In de 2020-regeling stonden daarnaast specifieke aanvullende criteria voor amateurkunst. Wanneer het ging om maximale bijdragen en andere financiële overwegingen werden er geen significante wijzigingen doorgevoerd. Artikel 3 van de regeling formuleerde de reikwijdte van het FMI en omschreef daarbij de doelen van het FMI als volgt. Het FMI richtte zich op: “de leefbaarheid (sociaal , fysiek en veilig) in de kern , wijk of straat bevorderen” 7 Op 10 november 2020 stelde het college van B&W een vernieuwde uitwerking van het FMI vast , en op 12 januari 2021 werd deze unaniem door de gemeenteraad aangenomen. De in 2021 vastgestelde kaders zijn nog steeds van toepassing , namelijk subsidiemogelijkheden voor projecten , opgedeeld in drie categorieën met de criteria zoals ook op de website van de gemeente Hardenberg werden weergegeven. 8 Zie tabel 1 voor een specificatie per categorie.

Categorie

Specificaties

Categorie A: kleine projecten

De maximale bijdrage is € 5. 000. De bijdrage is maximaal 80% van de kosten. Verantwoording door middel van bewijs van uitvoering.

Categorie B: grote projecten

De bijdrage ligt tussen € 5. 000 en € 25. 000. De bijdrage is maximaal 50% van de kosten. Inhoudelijke in financiële verantwoording.

Categorie C: initiatief

We kijken voor de hoogte van de vergoeding naar het aantal inwoners van de kern. In kleine kernen zonder voorzieningen krijgt u een hogere vergoeding.

voor de hele kern

Tabel 1. FMI-categorieën A , B , en C. De actuele criteria zijn als volgt: Het project: • “heeft draagvlak in de samenleving

dit blijkt bv

uit

aantal

vrijwilligers , sponsoring ,

•

steunbetuigingen , grote deelname; draagt bij aan het versterken van de lokale samenleving en de maatschappelijke kwaliteit;

•

is nieuw of nog niet eerder in die kern uitgevoerd het Fonds is niet bedoeld om al bestaande activiteiten te financieren (m. u. v. kleine culturele activiteiten die onder categorie A vallen);

•

komt alleen in aanmerking voor een eenmalige bijdrage , die niet gebruikt mag worden voor exploitatie c. q. vervanging inventaris/installatie en het uitvoeren van reguliere taken;

• •

krijgt geen andere gemeentelijke subsidies; wordt uitgevoerd door een groep/stichting/vereniging die geen winstoogmerk heeft; wordt niet

•

uitgevoerd door een commerciële en/of professionele organisatie; is geen buurtfeest;

•

is geen evenement (m. u. v. kleine culturele activiteiten die onder categorie A vallen);

•

is uitvoering van een plan , met een omschrijving van het plan en het te behalen doel. ” 9

6 College van

B&W Hardenberg , Subsidieregeling programmalijn Maatschappelijk Domein gemeente Hardenberg 2020 , geraadpleegd op 5 maart 2025. 7 Artikel 3 van de subsidieregeling Programmalijn Maatschappelijk Domein , geraadpleegd op 5 maart 2025. 8 Gemeente Hardenberg , subsidieloket , geraadpleegd op 5 maart 2025. 9 College van B&W Hardenberg , Uitwerking Fonds maatschappelijke initiatieven , op grond van Artikel 3 lid 4 van de subsidieregeling Programmalijn Maatschappelijk Domein , geraadpleegd op 5 maart 2025.

pagina 7

De actuele doelstelling zijn: • Het ondersteunen van maatschappelijke initiatieven. • Het verbeteren van de leefbaarheid en sociale cohesie in de gemeenschap. • Het stimuleren van betrokkenheid van inwoners en organisaties bij de ontwikkeling van hun eigen omgeving.

Hoewel de gemeente geen expliciete beleidstheorie voor het FMI had geformuleerd , volgde uit de doelstellingen dat het FMI zich richtte op het versterken van de gemeenschap door het ondersteunen van lokale initiatieven , met als uiteindelijk doel een verbeterde leefomgeving en sociale cohesie. De bedoeling was dat het college de gemeenteraad via de jaarrekening zou informeren over de hoogte van de besteding van het budget. Uit de jaarrekeningen was echter niet specifiek af te leiden welk bedrag jaarlijks aan het FMI werd besteed. In afwachting van de Regeling Daadkrachtig Hardenberg werd het FMI , op basis van de kaders en criteria van 21 januari 2021 , meermaals verlengd. De laatste verlenging duurt tot 1 januari 2026. Het

college verwacht dat tegen die tijd de Regeling Daadkrachtig Hardenberg het doel en de werking van het FMI kan overnemen. Deze ambitie sluit aan bij de algemene strategische doelen van de gemeente: ‘Vanuit de ambitie om de samenleving centraal te stellen en als lokale overheid meer aan te sluiten bij maatschappelijke initiatieven , ontwikkelden wij daarbij passend kernenbeleid’. 10 Bevindingen: ▪ ▪

▪

▪

Het FMI richt zich op het versterken van de gemeenschap door het ondersteunen van lokale initiatieven , met als uiteindelijk doel een verbeterde leefomgeving en sociale cohesie. Er is een door de raad vastgesteld beleid met betrekking tot het FMI. De raad paste dit beleid meermaals aan om de doelen die de raad nastreefde beter te realiseren. De doelen zijn niet SMART verwoord. Er ligt geen beleidstheorie ten grondslag aan de inzet van het FMI. Wel is er een duidelijke relatie tussen de doelen en de gevraagde prestaties , namelijk door middel van lokale initiatieven de leefbaarheid (sociaal , fysiek en veilig) in de kern , wijk of straat bevorderen. De doelen van het FMI hangen logisch samen met de strategische doelen van de gemeente , namelijk de ambitie om de samenleving centraal te stellen door aan te sluiten op lokale initiatieven.

10 Gemeente Hardenberg , ‘Hardenberg voor

elkaar’ , zie: https://www. hardenberg. nl/college/coalitieakkoord/hardenberg-voor-elkaar.

pagina 8

3.

Aard

en omvang

van

het FMI

3. 1 Inleiding In dit hoofdstuk gaan de onderzoekers in op de volgende onderzoeksvraag: B.

Wat is de aard en omvang van de toegekende en afgewezen FMI-subsidies?

Deze onderzoekvraag is opgedeeld in verschillende deelvragen , die te raadplegen zijn in bijlage I. De omvang van het FMI komt aan bod in paragraaf 3. 2 en de aard van het FMI in paragraaf 3. 3. Paragraaf 3. 4 beschrijft de informatievoorziening naar de gemeenteraad. De bevindingen aan het eind van de paragrafen zijn gebaseerd op de normen uit bijlage I. 3. 2

Omvang van het FMI Sinds 2024 houdt de gemeente

intern subsidieregister bij waarin zij de toegekende en afgewezen subsidies registreerde. Dit register bevat informatie over subsidies , zoals afwijzingen , toekenningen , voorlopige subsidies en verantwoordingen. De gemeente integreerde het subsidieregister in het financiële systeem , maar stelde het niet openbaar beschikbaar via de website. Accountants kregen toegang tot het register en gebruikten het bij hun controles. een

In de eerdere jaren van het FMI ontbrak echter een dergelijk subsidieregister , waardoor er geen

volledig en actueel overzicht bestond van alle aangevraagde , toegekende en afgewezen subsidies. De jaarstukken en aangeleverde documenten lieten uiteenlopende cijfers zien over het aantal aanvragen , afwijzingen en uitgevoerde projecten per jaar. Op basis van deze soms tegenstrijdige informatie stelden de onderzoekers een overzicht op van alle subsidieaanvragen en -afwijzingen , zoals weergegeven in bijlage II. De ambtelijke organisatie controleerde dit overzicht en beoordeelde het als correct. De onderzoekers gebruikten de informatie uit bijlage II om tabel 2 op te stellen. Uit de gegevens blijkt dat het aantal aanvragen sinds 2017 sterk is toegenomen. In enkele gevallen wees de gemeente een subsidieaanvraag af , met een kleine piek in afwijzingen in 2023. Jaar

Begroot

Uitgegeven

Aantal projecten aangevraagd

2017 € 50. 000 € 30. 371 2018 € 50. 000 € 58. 594 2019 € 50. 000 € 54. 583 2020 € 330. 000 € 53. 899 2021 € 330. 000 € 80. 899 2022 € 330. 000 € 162. 615 2023 € 330. 000 € 128. 893 2024 € 330. 000 € 254. 131 2025 € 330. 000 Tabel 2. FMI-begroting , uitgaven en projecten

Aantal projecten goedgekeurd 14 10 28 29 19 27 38 45

Aantal projecten afgekeurd 11 10 27 20 16 23 26 44

3 0 1 9 3 4 12 1

-

In de jaren 2018 en 2019 was er sprake van overbesteding , waarbij er meer geld werd uitgegeven dan begroot. In de jaren sinds 2020 , toen de begroting werd opgehoogd van € 50.000-, naar €

pagina 9

330.000-, , was er sprake van onderbenutting van de financiële middelen van het FMI. Deze onderbenutting werd jaar op jaar kleiner. Tussen 2020 en 2022 ontstond de onderbenutting van het budget deels door de uitbraak van het coronavirus. In 2021 daalde het aantal aangevraagde projecten fors , omdat veel reguliere activiteiten niet doorgingen. Hierdoor bleef een groot deel van het budget onbenut. Tegelijkertijd zette de gemeente de middelen in voor andere doeleinden , zoals tegemoetkomingen voor energielasten van verenigingen en organisaties. Het duurde enige tijd voordat de ontplooiing van activiteiten weer het oude niveau bereikte qua aanvragen. Sindsdien steeg het aantal aanvragen ieder jaar. De gemeente verwachtte dat de uitgaven in 2024 dicht tegen het begrote bedrag zouden liggen. Uiteindelijk ging het om een totaal aan uitgaven van € 243.131-, op een begroting van € 330.000-,

Bevindingen: ▪

Er is geen volledig en kloppend overzicht beschikbaar van alle in het verleden toegekende FMI-

subsidies. ▪

▪

De gemeente introduceerde in 2024 een intern subsidieregister , waardoor er sinds dat moment een volledig en kloppend overzicht is van toegekende en afgewezen FMI-subsidies. Hierdoor kunnen toekomstige financiële rapportages eenvoudig en gestructureerd worden opgesteld. In de jaren 2017 tot en met 2019 was er sprake van overbesteding , en in de jaren sinds 2020 , toen de begroting werd opgehoogd van € 50.000-, naar € 330.000-, , was er sprake van onderbenutting van de financiële middelen van het FMI , deels vanwege de uitbraak van het coronavirus. Deze onderbenutting werd jaar op jaar kleiner.

3. 3

Aard van het FMI uit Zoals bijlage II blijkt , zette de gemeente het FMI op veelzijdige wijze in. Door de jaren heen ontvingen steeds meer activiteiten een subsidie. In tabel 2 is zichtbaar dat niet alle aanvragen werden toegekend. De gemeente baseerde afwijzingen doorgaans op het niet-voldoen aan de criteria. Dit betrof bijvoorbeeld aanvragen van professionele organisaties , projecten waarvoor eerder al subsidie was aangevraagd , of initiatieven die al op een andere wijze werden gefinancierd. Het

FMI subsidieerde een groot aantal verschillende soorten projecten , zoals weergegeven in wordcloud in figuur 1. Dit figuur geeft een indicatie van de projecten en onderwerpen waar de gemeente FMI-gelden aan besteedde.

pagina 10

Figuur 1. Wordcloud De wordcloud laat duidelijk zien dat de gemeente het FMI inzette voor zowel jong als oud , voor sport en groen , evenals voor activiteiten in meerdere kernen van Hardenberg. Door de jaren heen

verdeelde de gemeente de FMI-gelden over verschillende kernen , sectoren en soorten aanvragers. Lokale verenigingen , stichtingen en Plaatselijk Belang-organisaties dienden veelal de subsidieaanvragen in. Kern

Aantal goedgekeurde projecten

Bedrag

2017-2024

Gehele gemeente/ kern onbekend

Aantal inwoners kern

49

€ 116. 681

Dedemsvaart Hardenberg Gramsbergen Slagharen

20

€ 234. 217

13. 090

40

€ 176. 815

20. 285

13

€ 116. 668

3. 265

9

€ 51. 947

3. 230

Sibculo

6

€ 39. 300

1. 415

Lutten

3

€ 38. 000

2. 010

Radewijk

3

€ 32. 280

610

Krim

12 4

€ 23. 458 € 15. 000

2. 205 3. 570

4 1

€ 8. 284 € 8. 000

4. 000 1. 490

4 1

€ 6. 325 € 5. 000

955 1. 095

2 1

€ 5. 000 € 2. 000

990 460

1 1

€ 2. 000 € 900

620 545

Bergentheim Balkbrug Kloosterhaar Mariënberg Bruchterveld Schuinesloot Hoogenweg

Rheezerveen Heemserveen

pagina 11

Brucht Rheeze en Diffelen

1 1

€ 500 € 500

315 425

Loozen

1

€ 440

200

€ 883. 315

60. 775

Eindtotaal 177 Tabel 3. Aantal goedgekeurde projecten per kern

De FMI-regeling koppelde de verdeling van subsidiegelden niet aan sectoren , soorten aanvragers , kernen of het aantal inwoners per kern. In de praktijk betekende dit dat de verdeling van de middelen op deze thema’s niet evenredig of in balans was. Het college stelde een disbalans vast in de verdeling van gelden per kern (zie ook tabel 3). Zo concludeerde het college dat organisaties in Dedemsvaart en Gramsbergen vaker een subsidie aanvroegen dan organisaties in andere kernen. Dit leidde er op natuurlijke wijze toe dat een relatief groot deel van de FMI-gelden naar deze kernen

stroomde. Uit deze analyse volgde de casusselectie van de rekenkamer. De geselecteerde casussen betroffen

financiering voor: • • • • •

wijkvereniging voor het realiseren van muziekevenementen (bijlage III); sportfaciliteiten in Dedemsvaart (bijlage IV); een activiteit op een AZC (deze casus bevat ook afgewezen aanvragen) (bijlage V); het adopteren van namen op het Holocaustnamen monument (bijlage VI) , en het realiseren van een Social Sofa (bijlage VII). een

Bevindingen ▪ ▪

Het FMI is veelzijdig ingezet voor diverse lokale initiatieven. Organisaties in bepaalde kernen vroegen frequenter subsidies aan dan organisaties in andere kernen. Er zijn geen regels of voorwaarden over een verdeling naar kernen of inwoners , waardoor de FMI-gelden voornamelijk ging naar een kleine selectie kernen , waaruit de meeste aanvragen

kwamen. 3. 4

Informatievoorziening naar de gemeenteraad De budgetten voor het FMI zijn niet apart zichtbaar in de begroting en de jaarstukken van de gemeente. Wel besprak de gemeente incidenteel mutaties ten opzichte van het begrote bedrag en relevante ontwikkelingen. Dit sloot aan bij de gebruikelijke werkwijze voor jaarstukken , waarin relatief kleine financiële posten alleen werden besproken bij belangrijke ontwikkelingen. Een voorbeeld uit de jaarstukken van 2019 illustreert dit:

" Vanuit het Fonds Maatschappelijke Initiatieven zijn verenigingen , vrijwilligersorganisaties of inwoners ondersteund met een incidentele subsidie voor de versterking van de maatschappelijke kwaliteit in de kern , wijk of buurt. In 2019 was in totaal € 100. 000 beschikbaar. Hiervoor zijn ruim vijftig aanvragen binnengekomen en grotendeels toegekend. " 11 Wat door deze werkwijze ontbrak was een jaarlijks overzicht voor de gemeenteraad van de uitgaven aan het FMI , en inzicht in de aard van de projecten. Naar aanleiding van de jaarstukken 2020 werd 11 Gemeente Hardenberg , Jaarstukken 2019 , p. 58.

pagina 12

technische vraag gesteld waaruit bleek dat daar bij de raad wel behoefte aan was: “Kan er een overzicht worden gegeven van de toegekende bedragen over 2020? " Het antwoord was: " Totaal is er in 2020 € 106. 796 uitgegeven volgens separaat bijgevoegde lijst. In verband met Corona waren er minder aanvragen , mede vanwege de beperkingen. " 12 een

De gemeenteraad werd tenslotte incidenteel geïnformeerd bij de tussentijdse besprekingen , moties , raadsvragen en collegebesluiten rondom het FMI in de raad waar ophoging van het budget of bijstelling van criteria en voorwaarden werd besproken. Bij die gelegenheden werd er geen aanvullende informatie gedeeld over de hoogte of aard van de uitgaven , maar werd vooral ingegaan op de wensen van de raad ten aanzien van de toepassing en criteria van het FMI.

Bevindingen ▪ De ambtelijke organisatie en het college hadden op hoofdlijnen zicht op het budget en op de uitgaven gerelateerd aan het FMI , maar er was geen actuele , accurate en gedetailleerde sturingsinformatie. ▪ De gemeenteraad had zicht op het budget , maar niet op de uitgaven gerelateerd aan het FMI.

12 Gemeente Hardenberg , Technische vragen jaarstukken 2020 , 6 juli 2021; Een

opvallend detail is dat het hier genoemde bedrag van bijna € 107.000-, niet aansluit bij de cijfers uit tabel 2 in dit rapport. Dit verschil wordt vermoedelijk veroorzaakt door de toegekende gelden aan verenigingen en dorpshuizen ten behoeve van doorlopende vaste lasten in coronatijd.

pagina 13

Uitvoering

4.

4. 1 Inleiding Dit hoofdstuk belicht de volgende onderzoeksvraag: C.

Hoe vindt de uitvoering van het FMI in de praktijk plaats?

Deze onderzoeksvraag is opgedeeld in verschillende deelvragen (zoals weergegeven in bijlage I) en deelonderwerpen. Het betreft de volgende deelonderwerpen: • • •

Doelmatigheid Doeltreffendheid Rechtmatigheid

In paragrafen

4.2 , 4. 3 en 4. 4 komen

respectievelijk de doeltreffendheid , doelmatigheid en rechtmatigheid van de FMI-subsidieverstrekking aan bod. De bevindingen aan het eind van de paragrafen zijn gebaseerd op de normen uit bijlage I. 4. 2 Doeltreffendheid Het FMI had als doel maatschappelijke initiatieven te ondersteunen , de leefbaarheid en sociale cohesie in de gemeenschap te verbeteren en de betrokkenheid van inwoners en organisaties bij de ontwikkeling van hun eigen omgeving te stimuleren. De gemeente stelde de criteria zo op dat aanvragen die aan de criteria voldeden , automatisch bijdroegen aan deze doelen. Daarom was het essentieel dat de criteria voldoende in relatie stonden tot het doel en correct werden toegepast in de uitvoering. Een voorbeeld waarin dat goed tot uiting kwam was de realisatie een Social Sofa (bijlage VII). Dit project beoogde onder meer realisatie van maatschappelijke inbreng en samenbindend vermogen in een buurt. Jaar na jaar kende de gemeente subsidies toe aan een groeiend aantal projecten , hoewel ook afwijzingen plaatsvonden wanneer aanvragen niet aan de criteria voldeden. Op projectniveau vroeg de gemeente om verantwoording van gesubsidieerde projecten. Deze verantwoording bood inzicht in de mate waarin het FMI zijn doelen bereikte.

De gemeente gaf hierover aan: “Het vertrouwen in de betrokken partijen speelt een rol , maar dit wordt aangevuld met bewijs van realisatie om te garanderen dat de middelen correct zijn gebruikt. ”

Subsidieontvangers moesten een verantwoording afleggen door middel van bewijsvoering dat de realisatie van het project waarvoor de subsidie was aangevraagd was gerealiseerd. In de subsidieafspraken en verantwoording werd niet expliciet ingegaan op het realiseren van de beleidsprestaties en de maatschappelijke effecten. Dit nam niet weg dat een subsidie , in beginsel , enkel werd afgegeven wanneer deze voldeed aan de criteria van het FMI en dus (impliciet) zouden bijdragen aan de onderliggende doelen van het FMI. De gemeente maakte een onderscheid tussen kleinere subsidies en grotere subsidies. De kleinere subsidies waren vaak gericht op kunst en cultuur. Volgens de gemeente sloten kleinschalige kunsten cultuurprojecten goed aan bij de criteria en doelen van het FMI. Dit bleek echter lastig te toetsen , aangezien de beschikbare controle- en documentatiegegevens hier weinig inzicht in pagina 14

boden. Binnen het FMI reserveerde de gemeente een deel van de begroting voor sportfaciliteiten. Aanvragers die een sportfaciliteit wilden realiseren , ontvingen relatief grote subsidies. Ook de doeltreffendheid van deze subsidies bleek moeilijk te toetsen. Bevindingen: ▪ ▪ ▪

▪ ▪

De vanuit het FMI gesubsidieerde activiteiten droegen bij aan de beoogde maatschappelijke effecten. De beoogde doelstellingen van het FMI werden gedeeltelijk aantoonbaar bereikt. De ambtelijke organisatie had grotendeels zicht op het doelbereik van het FMI door middel van

de door de subsidieaanvrager verstrekte verantwoording. Het is duidelijk hoe de doelen van het FMI zich verhouden tot beleidsdoelen van de gemeente. De algemene doelen van het FMI maken dat deze goed aansluiten bij de brede beleidsdoelen van de gemeente. Het college en de gemeenteraad stuurden sporadisch bij op het doelbereik. Het FMI werd vooralsnog niet periodiek geëvalueerd.

4. 3 Doelmatigheid De besluitvorming over de inzet van de gelden voerden de portefeuillehouder en het college van B&W uit. Sinds 2021 werd er een onderscheid gemaakt tussen categorie A (onder de € 5.000-) , , categorie B (tussen de € 5.000-, en € 25.000-) categorie C (specifiek kern): , en budget per

“Het college verleent aan de afdeling Maatschappelijk Domein mandaat om te besluiten tot verlenen van subsidies van minder dan 5. 000 euro. Voor het verlenen van subsidies meer dan 5. 000 euro verleent het college geen mandaat. ” 13 De gemeente gaf over het proces van aanvragen het volgende aan: “Bij aanvragen wordt vooraf onderzocht of het gevraagde bedrag redelijk is in verhouding tot het beoogde maatschappelijke effect. Wanneer een aanvraag bijvoorbeeld hoog lijkt in kosten , doet de gemeente navraag bij de aanvrager , of vraagt inzicht in de financiële situatie van de betrokken stichting. Dit helpt om te bepalen of de organisatie de subsidie daadwerkelijk nodig heeft of dat zij het project zelf kan financieren. Daarnaast wordt tijdens het beoordelingsproces rekening gehouden met de bredere context van de wijk of kern waar het initiatief wordt voorgesteld. Hiervoor wordt vaak informatie ingewonnen bij diverse gemeentelijke afdelingen om te verifiëren of er al andere plannen of ontwikkelingen gaande zijn die invloed kunnen hebben op de aanvraag. Dit helpt om de middelen gericht in te zetten en overlap met andere initiatieven te voorkomen. ”

Subsidieafspraken tussen de gemeente en de subsidieontvanger werden opgenomen in de beschikking op basis waarvan de subsidie werd toegekend. In deze beschikkingen stond het volgende: “Voor de verantwoording dient u binnen drie maanden na afloop van de activiteit(en) een bewijs van uitvoering te overleggen. Dit kan zijn een korte tekst vergezeld met wat foto’s of een krantenartikel. ” 14 De gemeente baseerde de toekenning van subsidies op basis van criteria zoals het aantoonbare draagvlak vanuit de gemeenschap en het niet-commerciële karakter van het initiatief. Deze aanpak suggereerde een logische relatie tussen de ingezette middelen en de gewenste maatschappelijke effecten. Zoals omschreven beoordeelde het college van B&W dit (voor aanvragen groter dan € 13 Gemeente Hardenberg , 2021 , Fonds maatschappelijke initiatieven. 14 Deze tekst komt terug in de beschikkingen die de onderzoekers hebben geraadpleegd voor

onderhavige onderzoek.

pagina 15

5.000-, , en besloot de portefeuillehouder op advies van een beoordelingsteam (voor aanvragen kleiner dan € 5.000-). ,

pagina 16

Bevindingen: ▪ In het aanvraagproces werd door middel van een projectplan , begroting en toelichting door de aanvrager , geborgd dat er een logische relatie was tussen (de hoogte van) het subsidiegeld en de geleverde activiteit/prestatie/effect , en dat het geld nodig was om de activiteit te leveren en (maatschappelijke) effecten te bereiken. ▪ Met de subsidieontvanger werd bij de toekenning van de subsidie in de beschikking afspraken gemaakt over de wijze van verantwoording. ▪ De gevraagde wijze van verantwoording paste bij de soort subsidie en de verantwoording van de subsidieontvanger gaf voldoende informatie om een rechtmatige , doelmatige en doeltreffende besteding te kunnen beoordelen. 4. 4 Rechtmatigheid

Besluitvorming vond plaats op basis van de criteria opgenomen in de eerder in dit rapport opgesomde beleidsregels. Wanneer een subsidieaanvraag niet voldeed aan deze criteria , werd de aanvraag in beginsel afgewezen. Daarnaast had de gemeente de mogelijkheid subsidieaanvragen af te wijzen op basis van de in artikel 7 van de Subsidieregeling Programmalijn Maatschappelijk Domein gemeente Hardenberg 2020 geformuleerde gronden. Deze aanvullende weigeringsgronden benoemden dat een subsidieaanvraag geweigerd kon worden als: a) b) c) d) e)

met de activiteiten waarvoor subsidie wordt gevraagd is begonnen voordat de aanvraag is ontvangen; de aanvrager doelstellingen beoogt of activiteiten zal ontplooien , die in strijd zijn met het

algemeen belang of de openbare orde; de activiteiten een politieke , godsdienstige of levensbeschouwelijke boodschap hebben; aannemelijk is dat de activiteiten ook zonder subsidie zonder belangrijke vertraging zouden worden uitgevoerd; voor de activiteiten reeds een gemeentelijke subsidie is verstrekt.

Uit het onderzoek bleek dat de uitvoering van het FMI niet altijd conform de desbetreffende beleidskaders en regels gebeurde. Er waren verschillende omstandigheden die ervoor zorgden dat er werd afgeweken van de criteria zoals opgesteld door de gemeente. 1. Criteria waren niet altijd duidelijke gedefinieerd of afgebakend - Volgens de criteria mag de uitvoerder van de subsidie niet een professionele organisatie zijn. Het was echter niet duidelijk wanneer er gesproken kon worden over een professionele organisatie. Het voorbeeld van het Zeven Linden College , (in bijlage IV ter illustratie) , riep de vraag op of een school een professionele organisatie was en daarbij uitgesloten moest worden voor een

subsidie.

Het project mocht geen evenement zijn (m. u. v. kleine culturele activiteiten die onder categorie A vielen). De subsidieaanvraag voor de organisatie van het Oranjefeest werd afgewezen , terwijl de organisatie van week voor de vrouw wel meermaals een subsidie ontving , zie bijlage II. Het was niet duidelijk wanneer een dergelijke activiteit gekenmerkt werd als een evenement. -

pagina 17

2.

De gemeente week af van de gestelde criteria FMI-gelden mochten niet ingezet worden

exploitatie c. q. vervanging van inventaris/installatie. Incidenteel subsidieerde de gemeente muziekinstallaties en de aanschaf van streamingmaterialen. Zie de casus wijkvereniging Baalder in bijlage III ter illustratie. Een initiatief kwam alleen in aanmerking voor een eenmalige bijdrage. Bij de casusanalyse van de wijkvereniging Baalder werd duidelijk dat deze organisatie meermaals een subsidie ontving voor eenzelfde soort initiatief. Zie bijlage III voor een verdere uiteenzetting van deze -

voor

casus.

In 2020 gold dat een bijdrage van 40% van de begroting beschikbaar werd gesteld voor de subsidieaanvrager. De gemeente week soms af van dit percentage. In sommige gevallen kreeg een aanvrager minder (zie bijlage V) en in sommige gevallen kreeg een aanvrager een hoger percentage zoals bij het uitdelen van maaltijden in Mariënberg (zie bijlage II) , maar ook bij het -

holocaustnamen-monument (zie bijlage VI). Bij het holocaustnamen-monument week de gemeente ook af aangezien het initiatief hiervan lag bij een individu , in plaats van een groep/stichting/vereniging (zie bijlage VI). Er werd niet altijd een verantwoording gedocumenteerd voor de besteden FMI-gelden door subsidieaanvragers. 3.

Er zijn signalen van willekeur in de toekenning van subsidies De week van de vrouw ontving door de jaren heen drie subsidies terwijl de aanvraag van het Oranjefeest werd afgewezen. In het geval van de week voor de vrouw werd expliciet door de gemeente een uitzondering gemaakt. Dit suggereert willekeur in de uitvoering van het FMI. Subsidieaanvragen voor AZC-activiteiten werden in bepaalde gevallen afgewezen , terwijl een soortgelijke aanvraag wel subsidie ontving. Zie bijlage V voor een uiteenzetting van deze -

casus.

In het onderzoek zijn de twee bovengenoemde signalen van willekeur aantroffen. Daarnaast is duidelijk dat de huidige uitvoering met onduidelijke criteria en afwijking van criteria kwetsbaar is voor willekeur. Uit gesprekken is gebleken dat ook de ambtelijke organisatie meer houvast in de criteria wenst , onder meer om willekeur te voorkomen. -

Onderzoeksplicht Artikel 4:24 Algemene wet bestuursrecht (Awb) bepaalt dat ‘indien een subsidie op een wettelijk voorschrift berust’ deze subsidie ten minste eenmaal in de vijf jaar wordt onderzocht en een verslag wordt gepubliceerd over de doeltreffendheid en de effecten van de subsidie (tenzij bij wettelijk voorschrift anders bepaald). De subsidie berust op een wettelijk voorschrift , namelijk een besluit van het college van B&W. Tot aan dit onderzoek van de rekenkamer vond er geen evaluatie van het FMI plaats. De rekenkamer constateert echter wel veranderingen in het beleid , zoals de regelingen van 2019 , 2020 en 2021. De gemeenteraad en het college van B&W stuurden op deze manier het beleid bij. Transparantie , openbaarheid en inzet rechtsmiddelen Het college koos er vooralsnog niet voor om een openbaar subsidieregister te publiceren en bood geen alternatieve wijze van transparantie over het FMI en de uitvoering ervan. Wel liet het college een interne controle uitvoeren op het proces van subsidieverstrekking , gericht op naleving van interne regelgeving. Voor grotere aanvragen vroeg het college vaak advies aan bij verschillende interne beleidsafdelingen , zoals sport , ruimtelijke ordening of openbaar gebied. Dit deed men om te toetsen of een subsidie aansloot bij bredere plannen of ontwikkelingen binnen een kern. pagina 18

Er was geen sprake van rechtsmiddelen die werden ingezet na een afgewezen FMI-subsidieaanvraag. In de beschikking met de afwijzing wees de gemeente subsidieaanvragers er altijd op dat zij bezwaar konden maken tegen de genomen beslissing. Er waren geen aanwijzingen dat aanvragers hiervan

gebruikmaakten. Interne controles op rechtmatigheid De gemeente voerde verbijzonderde interne controles (hierna: VIC) uit om de rechtmatigheid van haar beleid te kunnen toetsen. De subsidieverstrekking maakte onderdeel uit van deze controles. De VIC-medewerkers voerden steekproefsgewijze controles uit volgens een controleplan dat door het college was vastgesteld. Zij controleerden jaarlijks kritieke processen , zoals salaris- en betalingsverwerkingen. De minder kwetsbare processen , zoals subsidieverstrekking , controleerden zij minder vaak. Dit vindt eens in de drie tot vijf jaar plaats.

Bevindingen: ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪

De criteria voor de subsidieverstrekking zijn niet altijd duidelijke gedefinieerd of afgebakend. De subsidieverstrekking werd niet in alle gevallen conform de kaders en criteria uitgevoerd. Er zijn signalen van willekeur , mede als gevolg van onvoldoende duidelijkheid over (interpretatie van) criteria. Ook werd niet in alle gevallen voldaan aan de gestelde verantwoordingseisen. Er is niet voldaan aan de plicht uit art. 4:24 Awb: (elke 5 jaar wordt geoordeeld en gerapporteerd over de effectiviteit van subsidies). Onderhavig onderzoek was de eerste evaluatie die uitgevoerd werd om de effectiviteit van het FMI vast te stellen. Er is geen openbaar subsidieregister opgesteld door de gemeente. Recentelijk koos de gemeente wel voor een intern subsidieregister om de inzet van het FMI inzichtelijker te maken. Er vond geen interne controle plaats op het proces (verstrekte subsidies) gericht op interne regelgeving. Er werden wel verbijzonderde interne controles uitgevoerd binnen de gemeente.

pagina 19

5.

Conclusie

en

aanbevelingen

Hoofdconclusie Het Fonds Maatschappelijke Initiatieven (FMI) heeft in de periode 2017–2024 aantoonbaar bijgedragen aan het ondersteunen van lokale initiatieven en het versterken van de maatschappelijke kwaliteit binnen de gemeente Hardenberg. De regeling bood inwoners , stichtingen en verenigingen een laagdrempelig instrument om plannen te realiseren die de leefbaarheid , sociale cohesie en betrokkenheid in hun omgeving versterkten. Door de jaren heen pasten raad en college het FMI enkele malen aan en ontwikkelde het zich tot een breed inzetbaar , flexibel subsidie-instrument. Tegelijkertijd kent het FMI fundamentele tekortkomingen die de effectiviteit , doelmatigheid en rechtmatigheid van het fonds structureel onder druk zetten. Zo ontbreken een onderliggende beleidstheorie en SMART-geformuleerde doelen , wat een consistente toetsing van maatschappelijke effecten bemoeilijkt. Criteria voor subsidieverlening bleken niet altijd eenduidig gedefinieerd of toegepast , wat ruimte liet voor interpretatieverschillen en daarmee gevaar voor willekeur en inconsistentie in de subsidietoekenning. Niet alle aanvragen werden volgens de vastgestelde kaders werden beoordeeld en afgehandeld. Daarnaast

ontbrak een actueel en volledig subsidieregister , waardoor de raad onvoldoende structureel zicht had op de aard , spreiding en besteding van de FMI-gelden. Hoewel vanaf 2024 een intern register werd ingericht , is nog steeds geen sprake van een openbaar en integraal overzicht dat politieke en maatschappelijke controle op de uitvoering van het fonds mogelijk maakt. Ook is tot op heden niet voldaan aan de wettelijke evaluatieplicht uit artikel 4:24 van de Algemene wet bestuursrecht. Pas met dit rekenkameronderzoek vond voor het eerst een integrale beoordeling plaats van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het FMI. Kortom , het FMI was maatschappelijk waardevol en heeft diverse lokale initiatieven gefaciliteerd ,

ontbeerde de noodzakelijke beleidsmatige en bestuurlijke borging om rechtmatige , doelmatige en doeltreffende subsidieverlening duurzaam te waarborgen. De aanstaande vervanging van het FMI door de Regeling Daadkrachtig Hardenberg biedt een kans om deze tekortkomingen structureel te adresseren maar

Onderstaand werken we de hoofdconclusie uit in deelconclusies met aansluitende aanbevelingen. Deelconclusie 1 Hoewel voor het FMI-beleidskaders en doelen zijn vastgesteld , ontbreekt een onderliggende beleidstheorie en zijn de doelen niet concreet en meetbaar geformuleerd. Hierdoor is niet volledig inzichtelijk gemaakt hoe de inzet van FMI-middelen bijdraagt aan de beoogde maatschappelijke effecten. Ook bood de ruime opzet van het FMI , zonder geografische sturing , weinig waarborgen voor een evenwichtige verdeling van middelen. Ten slotte was er in de afgelopen vijf jaar sprake van onderbenutting van het fonds. Er is dus ruimte om het bereik te vergroten.

pagina 20

Aanbevelingen aan raad en college • Ontwikkel voor toekomstige regelingen zoals de Regeling Daadkrachtig Hardenberg een duidelijke beleidstheorie die (meer) expliciet maakt hoe de verstrekte subsidies leiden tot de gewenste maatschappelijke effecten en formuleer concrete en meetbare doelen. • Verken de mogelijkheid van verdeelcriteria die de spreiding van middelen over kernen , sectoren en doelgroepen bevorderen , zodat niet alleen actieve kernen profiteren. Denk bijvoorbeeld aan het koppelen van subsidieplafonds per kern of het instellen van stimuleringsmaatregelen voor ondervertegenwoordigde gebieden. • Vergroot de bekendheid van het FMI. Daarmee wordt de kans vergroot dat maatschappelijke initiatieven die aansluiten bij de doelstellingen van het FMI – het versterken van leefbaarheid , sociale cohesie en burgerparticipatie – breder over de gemeente worden gestimuleerd en ondersteund. Deelconclusie 2 De huidige criteria voor subsidieverlening waren niet altijd helder en eenduidig gedefinieerd en werden ook niet altijd nagevolgd. Er was ruimte voor interpretatieverschillen , inconsistente behandeling van subsidieaanvragen en daarmee een gevaar voor willekeur in de uitvoering.

De uitvoering van het FMI was in de basis doelmatig georganiseerd , waarbij een logische relatie bestond tussen de hoogte van de subsidie , de aard van het initiatief en het beoogde maatschappelijke effect. Tegelijkertijd waren er in de uitvoering onvolkomenheden zichtbaar: niet alle subsidietoekenningen verliepen strikt conform de vastgestelde criteria en er werd soms afgeweken van gestelde maxima en voorwaarden zonder duidelijke onderbouwing. Aanbevelingen aan het college • Formuleer de toekenningscriteria helder zodat deze toetsbaar en consequent toepasbaar zijn om transparantie , rechtmatigheid en effectiviteit te waarborgen. • Stel duidelijke werkinstructies op voor de ambtelijke organisatie waarin de toepassing van de subsidiecriteria eenduidig wordt beschreven om afwijkingen te voorkomen. • Zorg dat subsidiecriteria consistent toegepast worden. Indien het nodig is om af te wijken , leg dan dit dan schriftelijk vast met de daaraan ten grondslag liggende motivatie. Dit draagt bij aan leren en verbeteren c. q. aan het eventueel aanpassen van de regeling. Deelconclusie 3 Er is geen openbaar integraal subsidieregister , waardoor de raad , maar ook inwoners en organisaties geen zicht hebben op de toegekende en afgewezen subsidies.

Doordat ook de gemeenteraad onvoldoende structureel inzicht heeft in het gebruik , de verdeling en de effecten van de ingezette FMI-middelen , kan de raad zijn controlerende rol slechts beperkt uitoefenen. Aanbeveling aan het college • Realiseer een volledig , actueel en openbaar subsidieregister waarin alle toegekende en afgewezen subsidies inzichtelijk zijn , om de controleerbaarheid , rechtszekerheid en transparantie te versterken. Deelconclusie 4 Er was beperkt sprake van monitoring en evaluatie van de behaalde effecten , waardoor het daadwerkelijke doelbereik beperkt kon worden vastgesteld. De verantwoording door subsidieontvangers richtte zich primair op realisatie van activiteiten , maar gaf geen expliciet inzicht in de bredere maatschappelijke impact. pagina 21

Aanbevelingen aan het college • Houd beter zicht op benutting van het jaarbudget door tussentijdse monitoring. Stel indien nodig tussentijds prioriteiten of herverdelingsmaatregelen voor om onderbenutting (of overbesteding) te voorkomen. • Plan periodieke (bijvoorbeeld driejaarlijkse) evaluaties van de gehele regeling waarin systematisch wordt beoordeeld in hoeverre de subsidieactiviteiten bijdragen aan de beleidsdoelstellingen van de gemeente. Dit komt overeen met de evaluatieplicht uit artikel 4:24 Awb.

pagina 22

6.

Reactie college

en

nawoord rekenkamer

Het college van burgemeester en wethouders heeft op 24 juni 2025 gereageerd op het conceptrapport. Hieronder geven wij de reactie van het college weer. We sluiten dit hoofdstuk af met het

nawoord van de rekenkamer. 6. 1 Reactie college van burgemeester en wethouders Het college schrijft: “Het college heeft met veel belangstelling uw rekenkameronderzoek ‘FMI Gemeente Hardenberg’ gelezen. U geeft het college de gelegenheid te reageren op de voorlopige aanbevelingen en conclusies tot uiterlijk 10 juni. In overleg met uw secretaris is deze termijn met twee weken verlengd. Hierbij ontvangt u de reactie van het college op uw onderzoek.

Allereerst danken we u voor het gedegen onderzoek en de inzichten die het onderzoek biedt. Uw onderzoek is zeer nuttig , ook met het oog op de ontwikkeling van de nieuwe regeling Daadkrachtig Hardenberg. We kunnen ons vinden in de hoofdconclusie dat het FMI in de periode 2017-2024 ‘aantoonbaar heeft bijgedragen aan het ondersteunen van lokale initiatieven en het versterken van de maatschappelijke

kwaliteit binnen de gemeente Hardenberg’. Tegelijkertijd benoemt u een aantal tekortkomingen. Deze zijn: het ontbreken van een onderliggende beleidstheorie , het ontbreken van SMARTgeformuleerde doelen , het niet altijd consequent toepassen van de criteria , het ontbreken van een actueel en volledig subsidieregister en het ontbreken van de wettelijke verplichte evaluatie. Om deze tekortkomingen op te heffen doet u per tekortkoming een aantal aanbevelingen. Bij het opstellen van de nieuwe regeling Daadkrachtig Hardenberg (waarvan de gemeenteraad overigens via een amendement heeft bepaald dat vaststelling hiervan geen college- maar

raadsbevoegdheid is) werken we graag aan een duidelijke beleidstheorie en betere meetbare doelen. Uw aanbeveling om per kern een subsidieplafond te hanteren nemen we hierbij in overweging. Daarnaast begrijpen we uw aanbeveling voor duidelijke toekenningscriteria , consequente toepassing ervan en duidelijke motivatie bij afwijking. We merken hierbij wel op dat het oogmerk altijd is geweest om over een flexibele regeling te beschikken. Daarbij bestaat dan altijd in zekere mate een spanningsveld tussen maatwerk en het gevaar van willekeur. Te veel nadruk op toekenningscriteria en te stringente toepassing hiervan leidt volgens ons niet tot het behalen van de gewenste doelstellingen. We zijn het wel volledig met u eens dat eventuele afwijking van toelatingscriteria goed gemotiveerd dient te worden , zodat we het risico op (de schijn van) willekeur

voorkomen. Tot slot kunnen we ons vinden in de aanbeveling van een actueel openbaar subsidieregister voor wat betreft de nieuwe regeling en zullen we hiervoor zorgdragen. Uw aanbeveling om driejaarlijks de nieuwe regeling te evalueren zodat voldaan wordt artikel 4:24 Algemene wet bestuursrecht nemen we vanzelfsprekend ter harte. We danken

nogmaals voor het grondige en lezenswaardige onderzoek en we zien de bespreking van het onderzoek met de gemeenteraad met veel belangstelling tegemoet. ” u

pagina 23

6. 2 Nawoord rekenkamer De rekenkamer bedankt het college voor de reactie en de constructieve samenwerking. Met genoegen is kennis genomen van het feit dat het college de conclusies en aanbevelingen herkent en met de aanbevelingen aan de slag gaat. Hoofdconclusie is dat het FMI een aantoonbaar belangrijke bijdrage heeft geleverd aan lokale initiatieven en het versterken van maatschappelijke kwaliteit

binnen de gemeente Hardenberg. Tegelijkertijd zijn er verbeterpunten geconstateerd. Het college heeft een nuancering aangebracht met betrekking tot de flexibiliteit van het subsidie-instrument. De rekenkamer begrijpt de immer terugkerende zoektocht naar het opstellen van een subsidieregeling , die zowel flexibiliteit als doelmatigheid , doeltreffendheid en rechtmatigheid nastreeft. In dat kader onderschrijven wij hier nog maar eens het belang van een deugdelijke motivering van subsidiebesluiten en voldoende transparantie om het risico op (de schijn van) willekeur te voorkomen. In aansluiting daarop willen wij hier nog eens benadrukken de aanbeveling om een volledig , actueel en openbaar subsidieregister te realiseren. Daarbij worden in een centraal overzicht alle toegekende

afgewezen subsidies inzichtelijk gemaakt en kan de controleerbaarheid , rechtszekerheid en transparantie van (de uitvoering van) subsidieregelingen worden versterkt. Wij beschouwen dit van grote toegevoegde waarde voor zowel de raad in zijn kaderstellende en controlerende rol als de inwoners van de gemeente Hardenberg. en

Wij hopen dat wij met dit rapport een bijdrage kunnen leveren aan de formulering van de nieuwe subsidieregeling Daadkrachtig Hardenberg en de aanscherping van het subsidieproces in zijn algemeenheid. Wij wensen raad en college daarbij veel wijsheid toe en zien de uitwerking van de

aanbevelingen met belangstelling tegemoet.

pagina 24

Bijlage I Normenkader Deelvragen Normen A. Wat zijn de (beleids-)kaders van het FMI? 1. Welke beleidsmatige kaders heeft het FMI en welke doelen beoogt de gemeente met de inzet van het FMI te bereiken?

B.

Er is een door de raad vastgesteld beleid met betrekking tot het FMI. Er is vastgelegd wat de gemeente met het FMI beoogt. Dit is SMART verwoord en er is een duidelijke relatie tussen de doelen en de gevraagde prestaties. ▪ Er ligt een beleidstheorie ten grondslag aan de inzet van het FMI. ▪ De subsidiedoelen ingevolge het FMI hangen logisch samen met de strategische doelen van de gemeente (bijv. in het collegeprogramma). ▪ De gemeenteraad heeft zicht op het verschil tussen het FMI en evt. andere financiële verstrekkingen/subsidieregelingen en de motivering voor de inzet van de verschillende financiële verstrekkingen. Wat is de aard en omvang van de toegekende en afgewezen FMI-subsidies?