Rapport Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal - augustus 2023
Tekst van het document
RAPPORT
VERKENNING RECREATIEVE ONTWIKKELINGEN EN VOORZIENINGEN KOTERMEERSTAL
COLOFON Dit onderzoek is uitgevoerd door:
In opdracht van de gemeente Hardenberg
Vilsteren, augustus 2023
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
2
INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding
4
Aanleiding
4
Participatieve aanpak en doelstelling
4
De Kotermeerstal (2005 – 2023)
4
Leeswijzer
7
2. Proces
8
Inzicht in voortraject
8
Betrokkenheid Plaatselijk Belang Dedemsvaart
8
Communicatiestrategie
8
Algemene inloopavond omwonenden, gebruikers en overige belanghebbenden
9
Jongerenavond
10
Verdiepende interviews
10
Toetsing
11
Limitaties onderzoek
11
3. Ruimtelijke aandachtspunten
12
3.1 Korte termijn implementaties: quick wins
12
3.2 Overige ruimtelijke aandachtspunten
13
4. Randvoorwaarden communicatie en strategie
15
5. Ontwikkelscenario’s
16
Leeswijzer ontwikkelscenario’s
16
5.1 Recreatie met focus op natuureducatie en ruimte voor planten en dieren
16
5.2 Recreatie met focus op maatschappelijke activiteiten overdag
20
5.3 Recreatie met grootschalige activiteiten en sterke vorm van toerisme
25
6. Positionering Kotermeerstal
30
6.1 Toekomstige ontwikkelingen
30
6.2 Verbinding en ontsluiting
31
Toetsing op draagvlak
33
8. Conclusies en aanbevelingen
39
9. Bijlagen
43
7.
Bijlage 1
Overzicht bestemming gebied Kotermeerstal
44
Bijlage 2
Gespreksleidraad verdiepende gesprekken concreet idee
47
Bijlage 3
Gespreksleidraad verdiepende gesprekken open gesprek
48
Bijlage 4
Longlist
49
Bijlage 5
Reactieformulier
55
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
3
1. INLEIDING Aanleiding
randvoorwaarden op het vlak van communicatie en
Op de raadsvergadering van 1 maart 2022 besloot de
strategie, drie bredere ontwikkelscenario’s en ideeën
Hardenbergse gemeenteraad dat de Kotermeerstal
omtrent de positionering van de Kotermeerstal. De
niet de gewenste locatie is voor nieuwvestiging van
ontwikkelscenario’s zijn in een afsluitende bijeenkomst
het sportpark in Dedemsvaart . De Kotermeerstal
getoetst op draagvlak door middel van
werd benoemd als vooral geschikt voor recreatieve
reactieformulieren die tevens online beschikbaar
doeleinden. De raad droeg hierbij met de motie
waren. In hoofdstuk 2 gaan wij dieper in op het proces
‘Onderzoek recreatieve mogelijkheden Kotermeerstal’
dat tot deze onderzoeksresultaten heeft geleid.
1
het college op om ‘samen met de omwonenden en alle andere mogelijke betrokkenen te onderzoeken met
De Kotermeerstal (2005 – 2023)
welke recreatieve ontwikkelingen en/of voorzieningen
Om te kunnen begrijpen welke mogelijkheden gewenst
de gebruiksmogelijkheden van de Kotermeerstal een
zijn op deze locatie, is het goed eerst te schetsen
positieve impuls kunnen krijgen’. Hoe kan de
waarover we het precies hebben. De waterplas
Kotermeerstal deze positieve impuls krijgen, welke
Kotermeerstal, in de volksmond ‘de Koter’ genoemd,
kansen en ideeën liggen er al, wat is er nodig voor
behelst ongeveer 13 hectare en ligt aan de zuidkant
verdere ontwikkeling en waar is draagvlak voor?
van Dedemsvaart, op fietsafstand van het
Stichting Stimuland heeft dit in de periode van
dorpscentrum. Aan de westkant van de Kotermeerstal
november 2022 tot en met juni 2023 middels een
ligt de Nieuwe Wijk, een nieuwbouwwijk die aansluit
verkennend, participatief onderzoek in kaart gebracht.
op het dorp. Aan de zuidkant van de Kotermeerstal ligt de Oostwijk. Aan de oostkant de van Rooijens-
Participatieve aanpak en doelstelling
Hoofdwijk. Aan de noordkant de Zaaimansakker. In
Het doel van deze verkenning was om in lijn met de
navolgend kadastraal plaatje zijn in het groen de
motie ideeën over recreatieve mogelijkheden te
gemeentelijke eigendommen zichtbaar.
inventariseren en reële oplossingsrichtingen te identificeren. Omdat er verschillende en wellicht ook tegenstrijdige belangen gemoeid zijn bij dit vraagstuk, hebben wij gekozen voor een participatieve aanpak. Wij hebben dit onderzoek voltrokken op basis van een algemene inloopavond, verdiepende gesprekken met betrokkenen en een jongerenavond. Dit heeft uiteindelijk geleid tot ruimtelijke aandachtspunten,
1. Motie onderzoek recreatieve ontwikkelingen Gemeente Hardenberg, 1 maart 2022, geraadpleegd op https://hardenberg.raadsinformatie.nl/document/11260852/1/Motie+CU%2C+CDA%2C+OpKoers_nu%2C+VVD%2C+PvdA%2C+50Plus%2C+GL%2C+D66+-+Onderzoek+recr_+ontw_+Kotermeerstal.
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
4
Figuur 1: Eigendomssituatie gemeente
Figuur 2: Luchtfoto van de Kotermeerstal
Inrichtingsplan & Marktonderzoek 2005-2006
de beleving van het park. Water, ruimte en groen met
Begin 2005 zijn door adviesbureau Oranjewoud
een natuurlijk karakter vormen de boventoon’. Ook
Deventer de eerste schetsen gemaakt voor het
werd in deze rapportage de ondiepe uitbreiding van de
ontwerp van een park rondom de zwemplas
recreatieplas inclusief strand met goede zon-oriëntatie
Kotermeerstal. In juni 2006 presenteerde Oranjewoud
als belangrijk onderdeel benoemd.
haar definitieve ontwerp voor het inrichtingsplan . 2
Daarnaast voerde Oranjewoud in juli 2005 een Hierover staat gesteld in de rapportage: ‘Het park
marktonderzoek uit naar een eventueel paviljoen bij de
krijgt een sober en robuust karakter. In het
Kotermeerstal3. Op basis van verschillende elementen4
parkontwerp is ingespeeld op de karakteristieke
werd gekeken naar de kansrijkheid van verschillende
openheid en rationele verkaveling van het
typen horecagelegenheden, waaronder een mobiele
veenontginningengebied. De oude
variant, een kiosk, een strandpaviljoen en een
verkavelingsstructuur wordt herkenbaar gemaakt
themarestaurant. Uit dit onderzoek kwam naar voren
door enkele of dubbele bomenrijen en ook de ligging
dat een kiosk of een themarestaurant het meest
van de hoofdpaden is gekoppeld aan deze
kansrijk zou zijn voor de Kotermeerstal. Uiteindelijk is
wijkenstructuur. Lange zichtlijnen, afgewisseld met
de keuze gevallen op de huidige Kiosk De Kioter.
besloten en intieme gedeelten, bepalen in grote mate
2. Adviesbureau Oranjewoud Deventer, juni 2006, Inrichtingsplan park Kotermeerstal-Oost Dedemsvaart: Definitief ontwerp 3. Adviesbureau Oranjewoud Deventer, juli 2005, Marktanalyse Paviljoen Park Kotermeerstal 4. De elementen: toeristische aantrekkingskracht, sanitair, meerwaarde park, open in zomer- en wintermaanden, aantrekkingskracht buiten Dedemsvaart, marktpotentie, ontsluiting en parkeren
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
5
Bestemmingsplan
Voor de twee rode kaders geldt:
De Kotermeer (waterplas inclusief grond rondom plas
•
Nabij strandje: een wijzigingsbevoegdheid voor de
voor zover dit in eigendom is van de gemeente) valt
bouw van een paviljoen met horecavoorzieningen
onder het bestemmingsplan Dedemsvaart. Voor het
en dagrecreatieve voorzieningen, alsmede voor
groene gebied direct om het Kotermeer geldt de
maatschappelijke bestemmingen.
bestemming groen.
•
Nabij zwembad De Kiefer: kan de bestemming gewijzigd worden in die zin dat een wellnesscentrum met horecavoorzieningen en dagrecreatieve voorzieningen kan worden gerealiseerd.
Er zijn dus al wat wijzigingsmogelijkheden opgenomen in het plan. Tot op heden is daar geen gebruik van gemaakt5. Faciliteiten huidige Kotermeerstal Anno 2023 zijn er op en rondom de Kotermeerstal verschillende faciliteiten te vinden. Aan de westkant, waar ook de Nieuwe Wijk zich bevindt, ligt zwembad De Kiefer. Aan diezelfde zijde, maar meer richting het zuiden, bevindt zich de pumptrackbaan die winter 2022 geopend is. Aan het zuiden van de Kotermeerstal ligt aan de Oostwijk ook haar ‘ingang’ met parkeerplaats. Als men deze ingang inloopt treft men ook al snel de recentelijk vernieuwde (tijdelijke) Kiosk De Kioter inclusief rolstoeltoegankelijke sanitaire unit. Aan deze Figuur 3: Het groene gebied heeft de bestemming groen
kant van De Kioter is ook het strand met ondiep gedeelte, waar onder andere de inclusieve speeltuin
De voor ‘groen’ aangewezen gronden zijn bestemd
‘samenspeelplek Het Schateiland’ sinds voorjaar 2022
voor: groenvoorzieningen en waterpartijen, fiets- en
te vinden is. In het zuidoosten is er ‘het Konijn’, een
voetpaden, speelvoorzieningen, parkeervoorzieningen,
opgehoogd gedeelte met een kunstwerk. Aan de
openbare nutsvoorzieningen en verkeers- en
oostkant van de Kotermeerstal ligt een trimbaan en
verblijfsvoorzieningen. En tevens voor een kiosk en
een hondenveld. In maart is aan deze zijde een eerste
toilet-/kleedvoorzieningen, uitsluitend ter plaatse van
aanplant gedaan voor een voedselpark. Ook ligt er
de aanduiding ‘specifieke vorm van horeca – kiosk’
rondom de waterplas een fiets- en wandelpad.
(N.B. Dat geldt voor het deel langs de Kotermeer dat met een stippellijn is aangegeven). Bestaande wegen en paden zijn in de bestemming begrepen. Onder speelvoorzieningen vallen tevens speelvelden.
5.
Zie bijlage 1 voor meer details
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
6
LEESWIJZER In hoofdstuk 2 gaan wij dieper in op het proces dat tot
Wij gaan hier in op bijpassende concrete ideeën en
de onderzoeksresultaten van dit rapport geleid heeft.
aanknopingspunten, de kansen en knelpunten per
Wij benoemen allereerst de rol van Plaatselijk Belang
ontwikkelscenario en onze aanbevelingen voor
Dedemsvaart en de communicatiestrategie die wij
gemeente Hardenberg mocht zij een (of een
hebben ingezet. Daarnaast schetsen wij de opzet en de
combinatie) van de ontwikkelscenario’s verder willen
uitvoering van de inloopavonden (algemene
exploreren.
inloopavond, jongerenavond en toetsingsbijeenkomst) en de verdiepende interviews. Hier is ook een lijst van
In hoofdstuk 6 wijden wij aandacht aan de
gesprekspartners inclusief hun rol/betrokkenheid bij
positionering van de Kotermeerstal ten opzichte van
de Kotermeerstal aan toegevoegd. Wij sluiten dit
haar omgeving, voornamelijk ten opzichte van de rest
hoofdstuk af door de limitaties van dit onderzoek te
van Dedemsvaart. Wij zullen ingaan op toekomstige
benoemen.
ontwikkelingen die mogelijk van invloed kunnen zijn (6.1) en zaken om in acht te houden met betrekking tot
In hoofdstuk 3 gaan wij in op ruimtelijke
verbinding en ontsluiting (6.2).
aandachtspunten waarvan wij adviseren dat gemeente Hardenberg deze meeneemt in het vervolgproces.
In hoofdstuk 7 richten wij ons op de toetsing op
Hieronder vallen voor de gemeente relatief
draagvlak. Wij hebben gekeken hoe het draagvlak voor
gemakkelijke (op korte termijn) te realiseren
de drie ontwikkelscenario’s verdeeld is onder
aandachtspunten, de zogenoemde ‘quick wins’ (3.1) en
inwoners en betrokkenen. Tijdens een afsluitende
overige aandachtspunten die complexer zijn om te
bijeenkomst kon een reactieformulier ingevuld worden
realiseren (3.2).
dat naderhand nog voor een bepaalde tijd online beschikbaar was.
In hoofdstuk 4 benoemen wij nog enkele randvoorwaarden op het gebied van communicatie en
In hoofdstuk 8 vatten wij de conclusies en
strategie die wij noodzakelijk achten voor een
aanbevelingen uit dit onderzoek samen.
succesvol vervolgproces. In hoofdstuk 5 beschrijven wij drie mogelijke ontwikkelscenario’s voor de Kotermeerstal: 5.1 Recreatie met focus op natuureducatie en ruimte voor planten en dieren 5.2 Recreatie met focus op maatschappelijke activiteiten overdag 5.3 Recreatie met focus op grootschalige activiteiten en sterke vorm van toerisme.
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
7
2. PROCES Stimuland heeft voor dit verkennend onderzoek
contact met diverse leden, die gedurende het verdere
gebruikgemaakt van een participatieve aanpak. De
proces als klankbord hebben gefungeerd. De rol van
input van de algemene inloopavond hebben wij
Plaatselijk Belang Dedemsvaart in dit verkennend
gebruikt voor een eerste analyse. Op basis hiervan
onderzoek was te omschrijven als ‘procesbewaker’. In
hebben wij vijftien verdiepende interviews afgenomen
plaats van inhoudelijke input gaven zij voornamelijk
met relevante gesprekspartners. Aanvullend hebben
advies over hoe de Dedemsvaartse gemeenschap te
wij nog een jongerenavond georganiseerd. De
bereiken en hoe bepaalde sleutelfiguren te benaderen.
uitkomsten van deze inloopavonden, verdiepende
Ook heeft het plaatselijk belang haar eigen social
gesprekken en de overige input die de onderzoekers
mediakanalen ingezet om onze activiteiten, waaronder
gedurende het proces via mail of telefonisch
de inloopavonden en de nieuwsbrief, te promoten.
ontvangen hebben, zijn gebundeld, verwerkt en geanalyseerd. Dit heeft uiteindelijk geleid tot
Communicatiestrategie
ruimtelijke aandachtspunten, randvoorwaarden op het
Samen met de gemeente Hardenberg is voor dit
vlak van communicatie en strategie, drie bredere
onderzoek gekozen voor een sterke
ontwikkelscenario’s en ideeën omtrent de
communicatiestrategie. De algemene inloopavond en
positionering van de Kotermeerstal. De
de jongerenavond zijn sterk gepromoot. Bij de start
ontwikkelscenario’s zijn ook nog getoetst op draagvlak
van dit traject zijn 150 direct omwonenden via een
door middel van een afsluitende bijeenkomst.
brief geïnformeerd over het proces en voor de
Hieronder lichten we de verschillende fases van het
algemene inloopavond uitgenodigd. Hiermee hebben
onderzoeksproces verder toe.
wij ondervangen dat het proces hen zou ontgaan.
Inzicht in voortraject
Naast promotie van de inloopavonden is er door
Bij aanvang van dit onderzoek is er onderzoek verricht
gemeente Hardenberg een nieuwsbrief Kotermeerstal
om de geschiedenis rondom de Kotermeerstal mee te
ontwikkeld, waarvoor mensen zich op de inloopavond
kunnen nemen. Hierbij is een bureaustudie uitgevoerd
aan konden melden. Via deze nieuwsbrief en de social
naar verschillende (ambtelijke) bronnen en
mediakanalen van gemeente, Stimuland, Plaatselijk
nieuwsartikelen omtrent de Kotermeerstal. Ook is er
Belang Dedemsvaart en overige partijen hebben we
gesproken met wethouder en portefeuillehouder Sport
betrokkenen gedurende het proces op de hoogte
Martijn Breukelman om inzichtelijk te krijgen hoe het
gehouden.
voortraject omtrent (de mogelijke verplaatsing van) het sportpark zich verhoudt tot de huidige motie over de Kotermeerstal6.
Betrokkenheid Plaatselijk Belang Dedemsvaart In de beginfase van dit traject heeft Stimuland contact opgenomen met Plaatselijk Belang Dedemsvaart7. Via voorzitter John Haverkort kwamen de onderzoekers in
6. De huidige verbinding tussen de (mogelijke) verplaatsing van het sportpark en de Kotermeerstal wordt in hoofdstuk 6.1 verder in kaart gebracht 7. Zie voor leden en meer informatie over het Plaatselijk Belang Dedemsvaart: https://www.plaatselijkbelangdedemsvaart.nl/
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
8
Algemene inloopavond omwonenden, gebruikers en overige belanghebbenden
Zorgen Onderdeel van deze avond was onder andere het ophalen van zorgen onder betrokkenen. Het overgrote
Uitnodiging
merendeel van bezoekers van de inloopavond was
Op aanraden van Plaatselijk Belang Dedemsvaart
enthousiast en deelde met name ideeën in plaats van
hebben wij ervoor gekozen ons onderzoek te starten
zorgen. Wel werd gedeeld dat er bij de in het verleden
met een algemene inloopavond op 23 februari 2023
besproken verplaatsing van het sportpark naar de
waar wethouder Werner ten Kate het proces toelichtte.
Kotermeerstal onder omwonenden veel zorgen waren
De uitnodiging voor deze avond werd breed uitgezet
omtrent overlast (licht en geluid). Omwonenden gaven
via weekblad De Toren en de social mediakanalen van
aan om diezelfde reden niet te zitten te wachten op
Plaatselijk Belang Dedemsvaart, gemeente
grootschalige evenementen. Ook werd enkele keren
Hardenberg en Stimuland. Direct omwonenden werden
benoemd dat er momenteel vaak afval te vinden is op
geïnformeerd door de onder communicatiestrategie
de Kotermeerstal. Wij hopen dit te ondervangen door
benoemde bewonersbrief.
de aanbevelingen over prullenbakken in hoofdstuk 3.1. Daarnaast werd gesproken over overlast van jongeren
Programma avond
en vermoedens van drugsdealing op de parkeerplaats.
Ongeveer 75 mensen, waaronder (direct)
Deze hebben wij in dit onderzoek niet expliciet
omwonenden, belanghebbenden en gebruikers waren
meegenomen. Wel zijn we ingegaan op het verbeteren
aanwezig op deze avond, waarmee deze beschouwd
van de parkeerplaats in hoofdstuk 3.1.
kan worden als goed bezocht . Er was op deze avond 8
veel interactie tussen bezoekers onderling en tussen
Thema’s
bezoekers en onderzoekers. Op grote plattegronden
In maart 2023 verwerkten de onderzoekers de input
van de Kotermeerstal konden betrokkenen hun
die uit deze inloopavond is opgehaald. Onder deze
concrete, aan locatie gebonden, ideeën, zorgen en
input viel te scharen: de post-its, de brieven in de
wensen kwijt op post-its (groen voor ideeën, rood voor
ideeënbox, de mondelinge gesprekken en de zowel
zorgen, oranje voor overige opmerkingen). Er hingen
telefonische als per mail gestuurde opmerkingen die
ook verschillende posters aan de muur waar de
wij naar aanleiding van deze avond (zowel van tevoren
minder specifiek aan locatie gebonden ideeën een plek
als na afloop) ontvingen. Deze tussentijdse analyse liet
konden krijgen. Zo was er een algemenere poster voor
zien dat de volgende thema’s vaker terugkwamen9:
voorzieningen op de Kotermeerstal, en een
•
Ruimte voor planten en dieren
algemenere poster voor activiteiten op de
•
Horeca
Kotermeerstal. Ook was er een ideeënbox waar
•
Sport
geïnteresseerden anoniem hun input kwijt konden.
•
Recreatie
Drie onderzoekers van Stimuland waren aanwezig op
•
Muziek & theater
deze avond en gingen met mensen in gesprek.
•
Verbinding & ontsluiting
Daarnaast konden geïnteresseerden zich aanmelden
•
Optimalisatie ruimte, beheer en veiligheid.
voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van het vervolg.
8. Inloopbijeenkomst over Kotermeerstal goed bezocht, De Toren, 24 februari 2023, geraadpleegd op https://www.detoren.net/hardenberg/hardenberg/72291/inloopbijeenkomst-over-kotermeerstal-goed-bezocht 9. Zie bijlage 3 voor de longlist aan genoemde thema’s op de plattegronden en posters
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
9
Uiteindelijk hebben wij uit alle input een lijst opgesteld van te benaderen gesprekspartners ter
Naam gesprekspartner(s)
Rol /betrokkenheid Kotermeerstal
verdieping van mogelijke (concretere) ideeën.
Arjan Snijder
(Vrijwillige) beheerder Kiosk De Kioter.
Jongerenavond
Anne Meijer
Eigenaar De Makelij en beheerder Kiosk De Kioter.
Barend Rooseboom
Oud-voorzitter Historische Vereniging Avereest en betrokken bij inrichting kanaal Dedemsvaart.
Berrie Lammers
Voorzitter Koninklijke Horeca Nederland, afdeling Dedemsvaart en Business Manager bij Multifunctioneel Centrum De Baron.
Bram van Bessen en Sylke Schoemaker
Jongerenwerkers bij De Stuw.
Daan Schippers, Leon de Vries en Marijke de Vries
Betrokken bewoners van Dedemsvaart met ondernemersplannen voor de Kotermeerstal. Marijke is een PR/marketingmanager, Leon een docent met veel ervaring in de horeca en Daan een ondernemer.
en met 21 jaar) waren aanwezig op deze avond. Ook
Henk Meijerink
Platform Inclusief Hardenberg.
zij hebben mondeling bij de onderzoekers en via
Jan Bredenoort
Hengelsportvereniging HSV.
post-its op plattegronden en losse posters hun
Jan van de Wetering
Visdiefeilandje(s), namens Natuurwerkgroep de Reest (NWG).
Jeroen Lisser
Secretaris IVN Hardenberg – Gramsbergen en betrokken inwoner van Dedemsvaart.
Peter-Paul Rijnkels
Zwemvereniging DAC.
Pierre Pennings en Wim Pranger
Voedselpark, vormen samen de ‘Werkgroep Biodiversiteit’ bij Stichting Buren Kotermeerstal Zuid.
Richard Kimmann
Ondernemer Dedemsvaart (o.a. Farmers4All).
Stefan Mensink en Henk Kobes
Voetbalvereniging DVC Dedemsvaart.
Tjerk Hiddes
Betrokken inwoner, oudgemeenteraadslid en camperplaatsexpert NKC.
Een door zowel bezoekers als onderzoekers gemiste doelgroep op de algemene inloopavond waren de jongeren. Om toch input te krijgen van deze groep hebben wij contact gezocht met Sylke Schoemaker, jongerenwerker bij De Stuw. In samenwerking met De Stuw heeft Stimuland op 20 april 2023 een inloopavond voor jongeren georganiseerd in jongerencentrum Chill Out! Dedemsvaart. De uitnodiging werd opnieuw door verschillende kanalen gedeeld, waaronder door Plaatselijk Belang Dedemsvaart, de gemeentewebsite en Stimuland10. Ook hebben jongerenwerkers Sylke Schoemaker en Bram van Bessen deze in hun netwerk, waaronder via lokale scholen, onder de aandacht gebracht bij jongeren. Zo’n 15-18 jongeren, tot verschillende leeftijdscategorieën behorend (variërend van 11 tot
ideeën, zorgen en wensen aangedragen.
Verdiepende interviews In april 2023 vonden de verdiepende interviews plaats. Wij hebben met hierna volgende gesprekspartners een verdiepend interview afgenomen. Zij hebben allen toestemming gegeven voor het gebruik van hun naam in de rapportage. De interviews die wij met hen afnamen zijn verwerkt tot gespreksverslagen die wij bij de gesprekspartners geverifieerd hebben. Ook zouden alle gesprekspartners ervoor openstaan om eventueel in de toekomst door de gemeente benaderd te worden voor een vervolggesprek.
10. Jongeren kunnen meedenken over de toekomst van Kotermeerstal, Plaatselijk Belang Dedemsvaart, 15 april 2023, geraadpleegd op https://www.plaatselijkbelangdedemsvaart.nl/news/actueel/274/jongeren-kunnen-meedenken-over-de-toekomst-van-kotermeerstal.html
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
10
In deze verdiepende interviews hebben wij gebruik
Kotermeerstal (omwonenden Kotermeerstal, overige
gemaakt van gespreksleidraden (zie bijlage 2.
inwoners Dedemsvaart, overig) konden aangeven en
Gespreksleidraad concreet idee en bijlage 3.
hun voorkeursscenario. Dit reactieformulier is ook
Gespreksleidraad open gesprek). Deze
online uitgezet. Deze reacties zijn geanalyseerd tot de
gespreksleidraden dienden als handvatten voor de
‘toetsing op draagvlak’, die in hoofdstuk 7 wordt
onderzoekers en waarborgden de volledigheid van de
omschreven.
interviews. De gespreksleidraad bij een concreet idee behelst verschillende thema’s waaronder de
Limitaties onderzoek
kansrijkheid van het idee, het draagvlak dat ervoor is,
Dit onderzoek is verkennend van aard. Bij het afnemen
de belangen die meespelen en de inspanningen die de
van interviews met betrokkenen kwamen geregeld
betrokkenen willen leveren.
(voor ons) nieuwe namen naar boven. Wij hebben geprobeerd het gros van deze doorverwijzingen op te
Toetsing
pakken en nog mee te nemen binnen dit onderzoek.
Op 29 juni 2023 vond een afsluitende
Wij verwachten, ook door de communicatiestrategie bij
toetsingsbijeenkomst plaats. Ook deze avond is
de inloopavonden en de rest van het proces, dat wij
aangekondigd door zowel gemeente Hardenberg als
een grote groep mensen in Dedemsvaart bereikt
door lokale kranten en plaatselijk belang. Ongeveer 60
hebben. Bovendien hopen wij door de toetsing middels
mensen bezochten deze avond. Op de avond
zowel het fysieke als online reactieformulier en de
presenteerden de onderzoekers van Stimuland de drie
afsluitende inloopbijeenkomst een scherp beeld te
ontwikkelscenario’s. Na de presentatie was er bij de
geven van de wensen van betrokkenen. Toch zal de
posters van de drie sfeerbeelden van de
lijst aan gesprekspartners niet allesomvattend zijn en
ontwikkelscenario’s (zie hoofdstuk 5) ruimte om in
zijn er mogelijk nog andere (belangrijke) spelers die
gesprek te gaan met de onderzoekers. Ook hebben wij
zich willen inzetten voor de ontwikkeling van de
bezoekers gevraagd een reactieformulier (zie bijlage 5)
Kotermeerstal.
in te vullen waar zij hun betrokkenheid bij de
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
11
3. RUIMTELIJKE AANDACHTSPUNTEN In de loop van dit onderzoek kwam naar voren dat er
onveilige situaties kan zorgen en/of schade aan
naast verschillende ontwikkelscenario’s voor de
voertuigen.
Kotermeerstal (zie hoofdstuk 4), ook een aantal ruimtelijke punten zijn om in acht te nemen. Hiermee bedoelen wij dat, welk vervolg het proces Kotermeerstal ook zal hebben, het hoe dan ook waardevol of zelfs noodzakelijk is om aan een aantal door betrokkenen genoemde wensen te voldoen. Elk van deze aandachtspunten zijn herhaaldelijk teruggekomen tijdens de inloopavonden en verdiepende interviews. De aandachtspunten vallen te onderscheiden in voor de gemeente relatief gemakkelijk (op korte termijn) te realiseren aandachtspunten, de zogenoemde ‘quick wins’ (3.1) en overige aandachtspunten die technisch/financieel complexer zijn om te realiseren (3.2). Hieronder zetten wij beiden uiteen.
3.1 Korte termijn implementaties: quick wins
Figuur 4: Parkeerplaats
In dit onderzoek hebben wij bemerkt dat er een aantal
Deze parkeerplaats dient als entree of ‘toegangspoort’
punten zowel impactvol zijn als vermoedelijk op korte
van de Kotermeerstal, waardoor het op een hogere
termijn realiseerbaar. Dit zijn met name zaken op het
kwaliteit aanleggen ervan als een urgente zaak kan
gebied van beheer en veiligheid. Wij denken dat het op
worden beschouwd. Dit zou bijvoorbeeld kunnen met
korte termijn realiseren van deze zaken ertoe zal
een andere soort verharding en afwatering.
leiden dat de omgeving van de Kotermeerstal snel zichtbaar verbetert. Dat heeft bovendien als bijkomend
Prullenbakken
effect dat het waarschijnlijk bij kan dragen aan het
Het is voor een grote groep mensen, waaronder ook de
vertrouwen dat er binnen Dedemsvaart is in het
jongeren, wenselijk om zowel voor meer als voor
vervolgproces.
grotere prullenbakken te zorgen. Op dit moment is er relatief veel afval te vinden op de Kotermeerstal. In de
Parkeerplaats
zomer puilen de afvalbakken uit. De prullenbakken
De parkeerplaats aan het Kotermeerstalpad ten zuiden
zouden bovendien vaker geleegd en beter verdeeld
van de Kotermeerstal heeft een slechte kwaliteit. Op
moeten worden over de gehele Kotermeerstal.
de algemene inloopavond kwamen klachten naar voren, maar ook in de interviews met diverse
Informatievoorziening
gesprekspartners wordt het probleem aangehaald.
Zowel de informatievoorziening op de Kotermeerstal zelf (het bord bij de ingang) als de bewegwijzering van
Een bezoek aan de Kotermeerstal maakt de
de omgeving naar de Kotermeerstal schiet momenteel
onderzoekers al snel duidelijk dat het terrein bij regen
tekort, noemen inwoners op de inloopavond. De borden
volledig overloopt en modderig wordt. Ook springt het
die er zijn worden ‘achterhaald’ en ‘afgebladderd’
grind omhoog als er auto’s overheen rijden, wat voor
genoemd. Betrokken inwoner en vrijwillige beheerder
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
12
van Kiosk De Kioter Arjan Snijder is tijdens de
de overwoekering in de zomer alleen maar zal
zomermaanden dagelijks in de kiosk te vinden. Hij
toenemen en de gedeelten steeds minder toegankelijk
noemt dat de mensen die hij spreekt het zonde vinden
worden.
dat de Kotermeerstal momenteel niet duidelijk wordt aangekondigd op de borden in de omgeving. Volgens
Meer (picknick)banken
hem zou de Kotermeerstal ook langs de snelweg al
Door meer (picknick)banken neer te zetten op de
aangekondigd kunnen worden, zoals bij andere
Kotermeerstal zullen mensen eerder samenkomen/
recreatiegebieden ook het geval is. De informatie
afspreken op de Kotermeerstal of een pauze nemen
voorziening op en rondom de Kotermeerstal zou
tijdens een wandeling. Het zou wel wenselijk zijn om te
kortom vernieuwd en aangescherpt kunnen worden.
kiezen voor (picknick)banken met een rugleuning, omdat deze comfortabeler zitten. Dit geven zowel ouderen als jongeren aan. Het is raadzaam om, in het kader van inclusie, bij de eventuele aanleg van nieuw meubilair ook rekening te houden met mensen in een rolstoel. Drinkwatertap De jongeren op de jongerenavond droegen het idee van een drinkwatertap aan. Zij zien deze simpele manier om je flesje bij te vullen als een prettige faciliteit.
3.2 Overige ruimtelijke aandachtspunten De volgende aandachtspunten zijn op de inloopavonden en in de interviews ook herhaaldelijk aangehaald, maar technisch/financieel gezien minder makkelijk te realiseren dan de voorgaande quick wins. Desondanks is het van belang dat de gemeente deze punten in de verdere ontwikkeling van de Kotermeerstal in overweging meeneemt. Schaduw creëren Figuur 5: Informatievoorziening op de Kotermeerstal
Er zijn op het zandstrand een aantal bomen geplant maar deze zullen de aankomende 5 à 7 jaar nog niet
Bermen, brandnetels en bramenstruiken
volgroeid zijn. Voorlopig bieden deze dus geen of
Het beter bijhouden van bermen maakt de
minder schaduw dan gewenst. Een tussenoplossing
Kotermeerstal een aantrekkelijkere plek. Verschillende
zou kunnen zijn om parasolverhuur te stimuleren,
gedeelten van de Kotermeerstal zijn momenteel
bijvoorbeeld door dit te bespreken met de beheerders
behoorlijk overwoekerd door brandnetels en
van Kiosk De Kioter of een eventueel andere
bramenstruiken. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om beide
ondernemer die in de toekomst betrokken is bij de
zijden langs de weg vanaf zwembad De Kiefer naar de
Kotermeerstal.
kiosk, maar ook om de ruimte rondom het hondenveld aan de overkant. Omwonenden maken zich zorgen dat
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
13
Aandacht voor blauwalg
Zand op het strand
Sinds 2009 wordt blauwalg gemeten in zwemwateren.
Een betere kwaliteit zand en meer zand op het strand,
Blauwalg kan voor mensen met een gevoelige huid of
tegen gras en onkruidgroei, zou het liggen en zitten op
mindere gezondheid het risico op geïrriteerde huid of
het zandstrand comfortabeler maken. Gemeente
misselijkheid of buikloop geven. Voor de
Hardenberg heeft echter al meerdere pogingen gedaan
Kotermeerstal is destijds een negatief zwemadvies
om de situatie rondom het zand te verbeteren. Ook dit
afgegeven. In de periode 2011-2014 heeft de gemeente
bleek lastiger dan gedacht. In het begin heeft de
meerdere pogingen gedaan om de blauwalg te
gemeente een paar keer speciaal zand laten
onderzoeken en te bestrijden . Er is geen oplossing
aanbrengen. Dit zand waaide bij harde wind op en
gevonden. Op de jongerenavond kwam duidelijk naar
kwam in het gras en andere begroeide delen van het
voren dat het imago van de Kotermeerstal door de
park en de omgeving terecht.
11
aanwezigheid van blauwalg wat is aangetast. Jongeren vertrouwen het water minder. Zij waarschuwen elkaar voor blauwalg en gaan onder andere om deze reden liever naar een andere zwemplas. Het is goed om dit gegeven mee te nemen in eventueel verder onderzoek en de ontwikkelingen van de Kotermeerstal.
11. 2011: poging tot bestrijding met waterstofperoxide en onderzoek waterschap (geen oorzaak gevonden) 2013: poging tot airlift installeren (niet succesvol wegens ondiepte plas) 2014: bijeenkomst met deskundigen (oplossingen zijn kostbaar en wellicht niet effectief)
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
14
4. RANDVOORWAARDEN COMMUNICATIE EN STRATEGIE Om de ontwikkeling van de Kotermeerstal efficiënt en
overlegstructuren waaronder het periodiek overleg tussen
zinvol te laten verlopen is het naar onze mening
plaatselijk belang en gemeente.
noodzakelijk om uit te gaan van wat er leeft onder omwonenden, gebruikers en andere belanghebbenden.
Betrek lokale partijen
Gedurende ons onderzoek viel op dat er in het gebied een
•
sterke betrokkenheid bij de Kotermeerstal is onder betrokkenen. Veel mensen, waaronder de
Daarnaast is ons advies om in elk geval de relevante lokale partijen te betrekken in het vervolg.
•
Blijf plaatselijk belang serieus nemen als
gesprekspartners, zijn bereid om mee te denken en/of mee
procesbewaker omtrent de vertegenwoordiging van het
te helpen aan de ontwikkelingen op de Kotermeerstal. Wel
dorp Dedemsvaart bij alle ontwikkelingen rondom de
noemden vele betrokkenen (een gebrek aan) communicatie
Kotermeerstal. Overleg met hen welke partijen nog
of niet weten bij welke (gemeente)partij ze moeten
meer nodig zijn om te informeren of actief te betrekken
aankloppen als een aandachtspunt. In deze paragraaf
bij de ontwikkelingen.
formuleren wij enkele handvatten om mee te nemen in het vervolgproces.
•
Richt bijvoorbeeld een werkgroep op van actieve betrokkenen van de Kotermeerstal. De gesprekspartners die in dit onderzoek naar voren
Zorg voor goed onderhoud en beheer van wat er al is
kwamen kunnen als inspiratie gelden hiervoor. Zorg ook
Een signaal wat sterk uit zowel de inloopavonden als de
hierbij dat er vanuit de gemeente één aanspreekpunt of
interviews kwam is dat de Kotermeerstal op dit moment
coördinator van de Kotermeerstal is voor deze
niet goed onderhouden en beheerd wordt. Een voorbeeld is
werkgroep.
de verouderde trimbaan of de verslechterde beweg wijzering.
Maak slimme combinaties Wat je ook neerzet, laat het geen eenling zijn. Wees ervan
Communiceer over aanpak en aanpassingen
bewust dat de verschillende elementen op de Kotermeerstal
De meeste betrokkenen benoemen in gesprek de
zich verhouden tot elkaar. Maak het integraal. Ook hierbij is
geschiedenis van de Kotermeerstal, waaronder het proces
communicatie belangrijk, zodat bepaalde nieuwe
rondom het sportpark en de onduidelijkheden en
ontwikkelingen passend afgestemd worden op wat er al is
onzekerheden die dat voor betrokkenen bracht. Het is
en/of op het geheel aan nieuwe ontwikkelingen.
zinvol om partijen van tevoren mee te nemen in besluitvorming en/of eventuele wijzigingen/veranderingen
Waarborg toegankelijkheid en inclusie
die aangebracht (zullen) worden in het gebied.
Sinds april 2022 beschikt de Kotermeerstal over een
Transparantie is van meerwaarde omdat het vertrouwen
inclusieve samenspeelplek waar kinderen met een
schept en (grotere) onrust erdoor voorkomen kan worden.
beperking samen kunnen spelen met andere kinderen. Het
De gesprekspartners gaven stuk voor stuk aan graag op de
zou mooi zijn om de toegankelijkheid van deze speeltuin
hoogte te blijven worden gehouden van de ontwikkelingen
door te zetten naar ook hetgeen wat in de toekomst mogelijk
op de Kotermeerstal. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door de
gerealiseerd gaat worden op de Kotermeerstal. Wij
in dit onderzoek opgezette nieuwsbrief (zie hoofdstuk 2,
adviseren om daar aandacht aan te besteden door bij
communicatiestrategie) up to date te houden. Het is
nieuwe ontwikkelingen het Platform Inclusief Hardenberg
raadzaam om in ieder geval één persoon binnen de
aan de voorkant mee te nemen. Toegankelijkheid en inclusie
gemeente (dit kan de contactambtenaar zijn, maar ook een
worden ook door omwonenden en andere gebruikers van de
inhoudelijke ambtenaar) aan te wijzen om hier zicht op te
Kotermeerstal als belangrijke waarden gezien.
houden. Ook kan gebruik gemaakt worden van al bestaande Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
15
5. ONTWIKKELSCENARIO’S Leeswijzer ontwikkelscenario’s
Combinatie van scenario’s? Wij willen graag toevoegen dat wij geloven dat er ook
Drie mogelijke ontwikkelscenario’s
gekozen kan worden voor een combinatie van
In dit hoofdstuk presenteren wij drie mogelijke
verschillende ontwikkelscenario’s of elementen
ontwikkelscenario’s voor de Kotermeerstal:
daaruit. In sommige gevallen sluit het één het ander niet uit. Toch zijn er scenario’s en elementen van
5.1 Recreatie met focus op natuureducatie en ruimte voor planten en dieren 5.2 Recreatie met focus op maatschappelijke activiteiten overdag
scenario’s die volgens ons logischerwijze wel of niet goed bij elkaar passen. Hier gaan wij in onze aanbevelingen en conclusies in hoofdstuk 8 dieper op in.
5.3 Recreatie met focus op grootschalige activiteiten en sterke vorm van toerisme.
5.1 Recreatie met focus op natuureducatie en ruimte voor planten en dieren
Bij elk van deze scenario’s zullen wij toelichten welke
In dit ontwikkelscenario krijgt de ontwikkeling van
input uit inloopavonden en verdiepende interviews wij
biodiversiteit een centrale plek toegewezen. Recreatie
voor ogen hebben bij het betreffende scenario. We
staat hoofdzakelijk gelijk aan rust en natuurbeleving
noemen concrete aanknopingspunten en partijen
en -educatie voor gebruikers van de Kotermeerstal. Dit
waarmee het scenario eventueel (verder) ontwikkeld
vergroot de betrokkenheid van plaatselijke bewoners
kan worden. Daarbij gaan wij ook dieper in op de
met hun omgeving. Bovendien geeft het ruimte voor de
kansen die het scenario biedt, de knelpunten die er
aanwezigheid en de groei van diverse planten en
momenteel nog zijn voor een verdere ontwikkeling, en
dieren.
welke praktische aanbevelingen wij hebben bij keuze voor het scenario. Zie Figuur 6: Recreatie met focus op Bestemmingsplan
natuureducatie en ruimte voor planten
Voor alle scenario’s geldt dat bij een nadere uitwerking
en dieren op de volgende pagina.
van activiteiten en voorzieningen ook een nadere toetsing aan het bestemmingsplan nodig is12. Gebruik van voorbeelden Wij maken per scenario gebruik van voorbeelden die goed zouden passen in het desbetreffende scenario. Bij al deze voorbeelden zijn concrete betrokkenen in beeld. Dit betekent overigens niet dat de keuze voor één scenario per definitie gekoppeld moet worden aan het genoemde voorbeeld. Bovendien bestaat er de kans dat bij een definitieve keuze voor een scenario nog meer voorbeelden naar voren zullen komen.
12. Zie bijlage 1.
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
16
Nestkastjes
Kijkhut
Visdiefeiland
Biodiversiteit
Voedselbos
Natuureducatie
Figuur 6: Recreatie met focus op natuureducatie en ruimte voor planten en dieren
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
17
Inloopavonden
voedselpark. Met dit initiatief wordt beoogd om
Zorgen die tijdens de algemene inloopavond werden
biodiversiteit te bevorderen, een plek te creëren voor
geuit hadden onder andere betrekking op de
natuurbeleving en -educatie en verbinding te creëren
vertegenwoordiging van de belangen van de natuur.
tussen bewoners en hun omgeving. Deze eerste
Bezoekers noemden dat er ook aandacht voor
aanplant van het voedselpark werd voor de helft
biodiversiteit moet komen bij nieuwe plannen. Wensen
gesubsidieerd door de gemeente Hardenberg. De
die in dit kader zijn geuit gaan vooral over het
andere helft werd betaald uit sponsoring en eigen
aanplanten van meer bomen, planten en/of stukken
beperkte middelen. In het najaar van 2023 wil de
bos om de Kotermeerstal biodiverser te maken. Zo
werkgroep een lange termijnstrategie opzetten en
werd er bijvoorbeeld gerefereerd aan de tuin van
hierbij ook het financieringsplan voor de aankomende
Wilde Weelde die te zien was op de Floriade. Een
jaren vaststellen. Inmiddels hebben zes mensen uit de
ander idee van een bewoner was een plukbos. Het
buurt laten weten als vrijwilliger mee te willen helpen
huidige idee van het voedselpark zou daar een
met het vervolg. Voor de plantdag zelf was veel
antwoord op kunnen geven. Naast het planten spraken
belangstelling met onder andere twintig
ook veel bewoners over het leggen van (ecologische)
buurtbewoners die kwamen assisteren en talloze
verbindingen tussen verschillende elementen op en
mensen die langsliepen en geïnteresseerd waren. De
rondom de Kotermeerstal (zie hoofdstuk 6.2 voor de
Werkgroep Biodiversiteit heeft in dit stadium dus
verbinding met het Zuiderbos en de Dedemsvaart). De
vooral enthousiasme gekweekt. Zij heeft nog geen
keuze voor dit ontwikkelscenario kan als effect hebben
tegenstanders of tegenstand ervaren. De nog te
dat de natuurelementen op en rondom de
ontwikkelen strategie zal zich naast het financiële
Kotermeerstal aantrekkelijker worden en meer
aspect met name richten op de natuureducatie die
mensen zullen aantrekken.
gekoppeld kan worden aan het voedselpark.
Tijdens de jongerenavond werden vooral mogelijke
Koken met lokale producten
activiteiten voor kinderen en jongeren benoemd. Deze
Een andere koppeling die de Werkgroep Biodiversiteit
ideeën hadden niet zozeer een specifieke relatie met
in de toekomst hoopt te maken is die met Proefkamer
de natuur zoals bijvoorbeeld bij natuureducatie het
het Reestdal. De kok van proefkamer is geïnteresseerd
geval is.
in het koken met lokale producten en is al met de Werkgroep Biodiversiteit in contact. Eventueel zou in
Verdieping
de toekomst een workshop koken op locatie en/of met streekproducten opgezet kunnen worden.
Voedselpark Stichting Buren Kotermeerstal Zuid Als verdieping op de inloopavonden zijn de
Visdiefeiland Natuurwerkgroep de Reest
onderzoekers in gesprek getreden met de Werkgroep
Door de Natuurwerkgroep (NWG) de Reest wordt
Biodiversiteit van Stichting Buren Kotermeerstal Zuid,
voorgesteld om een visdiefeiland te realiseren op de
IVN Hardenberg-Gramsbergen en Natuurwerkgroep
Kotermeerstal: een eiland waar de vogelsoort de
(NWG) de Reest.
visdief kan broeden. Visdiefeilanden zijn drijvende vloten met een houten frame van 4x2 meter (of 3x3
Werkgroep Biodiversiteit van Stichting Buren
meter).
Kotermeerstal Zuid De werkgroep heeft een project ontwikkeld om een
Deze zijn, door de toevoeging van een laag zand met
voedselpark aan te leggen. Op 11 maart 2023 is de
schelpjes, perfect voor visdiefjes. Op één eiland
eerste aanplant van 40 bomen geweest van dit
kunnen zo’n vijftien paartjes terecht.
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
18
De visdief is een beschermde diersoort die op de Rode
verkrijgen van verdere financiering. Deze partijen gaan
Lijst van Nederlandse broedvogels staat .
hiervoor in gesprek met elkaar.
13
Vogelkenners in het gebied zijn ervan overtuigd dat de Kotermeerstal zeer goede omstandigheden biedt voor
Kijkhut
de visdief, die daar door hen al regelmatig is gespot.
Met een visdiefeiland zou ook een slimme combinatie gemaakt kunnen worden met natuureducatie voor
NWG de Reest hoopt op een kleine subsidie vanuit de
kinderen, ouderen en andere belangstellenden door
gemeente voor de aanschaf van het visdiefeiland (rond
een constructie aan de waterkant waar je doorheen
de € 2.000 - € 3.000). Het plaatsen en het onderhouden
kan kijken en visdiefjes kan spotten, zoals de kijkhut bij
ervan willen zij voor eigen rekening nemen. Op de
de Ommermars14. Deze heeft een stalen constructie om
vraag in hoeverre een visdiefeiland te combineren valt
(pogingen tot) vernieling mee tegen te gaan.
met andere activiteiten, reageert Jan als volgt: “Een combinatie maken kan zeker, als je rekening houdt met
Biodiversiteit een boost geven
een paar zaken. De visdiefjes zitten op het eiland
NWG de Reest oppert dat er ook nog andere slimme,
tijdens het broedseizoen, van ongeveer april tot
kleinschaligere ideeën zijn om de biodiversiteit mee te
september. De visdiefjes hebben vooral rust nodig
versterken. Een voorbeeld hiervan zouden
tijdens het vinden van een broedplek en aan het begin
bijvoorbeeld ook nestkastjes kunnen zijn.
van het broedseizoen. Zodra de jongen geboren zijn, zijn ze minder gevoelig voor verstoring. Het
De partijen Werkgroep Biodiversiteit van Stichting Buren
visdiefeiland hoeft niet te bijten met recreatieve
Kotermeerstal Zuid, IVN Hardenberg-Gramsbergen en
plannen omtrent zwemmen en het strand. Wel hebben
Natuurwerkgroep de Reest beogen met hun visie en
visdieven rust nodig aan het begin van het
initiatieven allen dat met name de balans tussen mens,
broedseizoen en dienen niet te dicht bij een vissteiger
dier en natuur op de Kotermeerstal behouden blijft. Zij
liggen. Hierover gaat de NWG de Reest graag verder in
zouden gezamenlijk kunnen optrekken in het
gesprek met de gemeente.
organiseren van excursies of andere natuureducatie.
Natuureducatie In zowel het idee van het voedselpark als van het visdiefeiland zou natuureducatie een centrale rol krijgen. Bij het voedselpark kan natuureducatie geconcretiseerd worden door scholen te betrekken en
“Geef planten en dieren de ruimte. Laat recreatie en natuur elkaar niet bijten!” Citaat van een lid van betrokken bewoner
educatieve elementen in te bouwen, bijvoorbeeld door kinderen een tuintje te laten adopteren of elke boom een QR-code te geven met informatie over de boom. IVN Hardenberg – Gramsbergen heeft aangegeven hierin te willen ondersteunen, evenals in de behoeften en benodigdheden van Stichting Buren Kotermeerstal Zuid op het terrein van kennis, onderhoud en
13. Visdief, Vogelbescherming, geraadpleegd op https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/visdief 14. Vogels kijken vanuit een ei in natuurgebied de Ommermars, De Stentor, 8 september 2022, geraadpleegd op https://www.destentor.nl/ommen/vogels-kijken-vanuit-een-ei-in-natuurgebied-de-ommermars-is-het-straks-mogelijk~a551778a/220869516/
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
19
Knelpunten, kansen & aanbevelingen
5.2 Recreatie met focus op maatschappelijke activiteiten overdag
Knelpunten
In dit ontwikkelscenario staat het maatschappelijk doel
Recreatie en natuur kunnen conflicterende belangen
en de verbinding tussen verschillende inwoners en de
hebben (denk bijvoorbeeld aan de overlast van
jeugd van Dedemsvaart centraal. Maatschappelijke
zwemmers en/of vissers voor het visdiefeiland). Bij de
stichtingen als De Stuw en De Makelij, of mogelijk
(verdere) realisatie van bovengenoemde plannen is
andere maatschappelijke partijen, kunnen hierin een
het belangrijk om na te gaan waar ruimte voor de
belangrijke rol hebben. Het huidige initiatief van Kiosk
natuur botsen kan met recreatie, en hoe dit te
De Kioter kan ondersteuning gebruiken en eventueel uit
voorkomen of te beperken. Goede informatie over
worden gebreid, bijvoorbeeld door middel van
natuurelementen zou hierbij kunnen helpen.
samenwerkingen met lokale winkeliers uit Dedemsvaart.
Kansen
Recreatie of toerisme zou een bijkomstigheid kunnen
De genoemde ideeën zoals het verder uitbouwen van
zijn bijvoorbeeld door de aanleg van een beperkt
het voedselpark of de aanleg van een visdiefeiland
aantal visplekken of camperplaatsen. Het
dienen meerdere doelen tegelijkertijd: het verhogen
maatschappelijke doel zal echter wel de kern blijven.
van de biodiversiteit en het bieden van kansen voor natuureducatie. Door plannen als deze in gang te
Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat winstoogmerk
zetten en te stimuleren zouden scholen van
de boventoon voert: de genoemde activiteiten zijn
Dedemsvaart en omgeving gemakkelijker bij de
voornamelijk bedoeld om de kosten van Kiosk De
Kotermeerstal betrokken kunnen worden. Het
Kioter te dekken en dienen als middel voor verdere
bewustzijn over natuur en biodiversiteit, en de
investering in maatschappelijke activiteiten.
betrokkenheid van plaatselijke inwoners met hun omgeving, zou daardoor vergroot kunnen worden. Aanbevelingen De genoemde lokale natuurwerkgroepen en wellicht nog andere natuurorganisaties en/of vrijwilligersnetwerken kunnen (meer) betrokken worden bij de Kotermeerstal.
Zie Figuur 7: Recreatie met focus op maatschappelijke activiteiten overdag op de volgende pagina.
Er is bij deze partijen veel bereidwilligheid. Zo is IVN Hardenberg – Gramsbergen bijvoorbeeld nog niet actief in de Kotermeerstal, maar heeft zij wel deze wens. IVN Hardenberg – Gramsbergen heeft kennis en expertise in huis om initiatieven, zoals het voedselpark verder door te ontwikkelen. Daarnaast zijn er slimme en praktische combinaties mogelijk met natuureducatie. Aanbevolen wordt om bij dit ontwikkelscenario eerst met de genoemde partijen om de tafel te gaan en te kijken of er nog meer samenwerkingspartners zijn met soortgelijke plannen.
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
20
Buitenzwembad
Sup- of surfplankverhuur
Vissteiger
Kiosk als centrale plek
Sociale activiteiten voor jong en oud Natuurinclusieve speelplaats
Figuur 7: Recreatie met focus op maatschappelijke activiteiten overdag
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
21
Inloopavonden
Desondanks is het goed om deze veelgehoorde wens
Tijdens de inloopavond kwam vooral naar voren dat de
van jongeren mee te nemen binnen dit
sanitaire units en Kiosk De Kioter in een hele slechte
ontwikkelscenario.
staat zijn en toe zijn aan een opknapbeurt. In mei 2023 zijn zowel de sanitaire units als De Kioter vervangen.
Verdieping
De gemeente heeft tijdelijke units geplaatst, waaronder een rolstoeltoegankelijke toiletvoorziening. Door
Kiosk De Kioter (De Makelij en De Stuw)
plaatselijk belang is subsidie uit het Fonds
Om scherp te krijgen wat er de aankomende jaren op
Maatschappelijke Initiatieven aangevraagd voor De
het programma staat voor Kiosk De Kioter, hebben de
Kioter.
onderzoekers contact gezocht met haar initiatiefnemers en beheerders.
Plaatselijk belang heeft voor zowel 2023 als voor 2024 een subsidie ontvangen van € 5.000,- om de nieuwe
In een groepsinterview is gesproken met Anne Meijer
unit van De Kioter te huren van gemeente Hardenberg
van De Makelij (initiatiefnemer), Arjan Snijder
(die het weer van een leverancier huurt). Beheer ligt
(beheerder) en Bram van Bessen (bij Kiosk De Kioter
bij De Makelij en De Stuw, zoals voorheen. Hiermee
betrokken jongerenwerker van De Stuw). De Kioter is
wordt dit punt van zorg onder bewoners voorlopig (de
een kleine horecagelegenheid waar vrijwilligers het
aankomende 2 jaar) ondervangen.
dagelijkse beheer doen samen met jongeren. Zij is van eind mei/begin juni tot en met de rest van de zomer
Daarnaast zijn binnen dit scenario de in 3.2 genoemde
geopend, in principe elke dag (met mooi weer). De
ruimtelijke aandachtspunten (zoals het creëren van
Kioter serveert verschillende frisdranken (wegens
meer schaduw en het verbeteren van het zand) op de
haar doelgroep en functie geen alcohol) en enkele
inloopavonden belangrijke pijlers. Deze aanpassingen
versnaperingen. Zij heeft nadrukkelijk geen
zouden ervoor zorgen dat het liggen, zitten en ‘chillen’
commerciële, maar een sociale functie: jongeren en
op het strand aantrekkelijker is. Dit zal meer mensen
dorpsbewoners met elkaar verbinden.
trekken naar dit strand, wat ook in het voordeel van Kiosk De Kioter kan werken. Op de jongerenavond is veelvuldig benoemd dat ze het missen om een patatje of ijsje te kunnen halen. Daarnaast gaven vrijwel alle jongeren aan dat zij behoefte hebben aan een ‘jeugdhonk’, een overdekte plek of ontmoetingsplek voor de jeugd. “Er is helemaal niks voor de jeugd bij de Koter. Waar moeten wij chillen?” vraagt een 17-jarige jongen zich af. Zelf zien jongeren het strand of de pumptrackbaan als de geschikte locatie daarvoor. Initiatiefnemers van de pumptrackbaan hebben aangegeven op dit moment geen interesse te hebben in het faciliteren van een
Figuur 8: Kiosk De Kioter
overdekte plek op de pumptrackbaan: de baan richt
Door Bram, de jongerenwerker van De Stuw wordt ook
zich met name op kinderen onder de 14 jaar. Door de
aangegeven dat de jeugd patat en ijs mist. Het zou
baan te voorzien van een overdekte plek kan het als
voor De Stuw een worsteling zijn om aan deze
bijeffect hebben dat oudere jongeren er gaan ‘hangen’.
behoefte te voldoen. Het verkopen van patat en ander
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
22
eten vraagt namelijk om een andere constructie dan
de Kotermeerstal komt te liggen biedt dit volgens
hoe de huidige kiosk is ingericht. Er zullen meer (en
Anne Meijer meer mogelijkheden met het trekken van
waarschijnlijk ook betaalde) krachten nodig zijn om het
jongeren naar de Kotermeerstal. Er zou in dat geval
te realiseren. Daarnaast heeft De Kioter geen
gesproken moeten worden over ‘slimme combinaties’
commercieel belang. “Het doel moet wat mij betreft
(zie hoofdstuk 4).
sociaal zijn” aldus eigenaar van De Makelij en beheerder van de kiosk Anne Meijer. Het is ook goed
Ook worden door de betrokkenen van De Kioter de in
om hierin mee te nemen dat de Koninklijke Horeca
hoofdstuk 3 beschreven ruimtelijke aandachtspunten
Hardenberg aangeeft dat het van belang is een nieuwe
genoemd zoals tegengaan van blauwalg, zorgen voor
horecagelegenheid af te stemmen op de gevestigde
adequate informatievoorziening op het strand zelf en
horeca in Dedemsvaart. Dit komt omdat eventueel
een duidelijke bewegwijzering van de omgeving naar
sprake kan zijn van oneerlijke concurrentie of dat dit in
de plas en meer bomen voor schaduw. De Kioter zou
ieder geval zo wordt ervaren door de bestaande
makkelijker te exploiteren zijn als deze
horecazaken, omdat De Kioter werkt met onbetaalde
omstandigheden verbeterd zouden worden. Daarnaast
krachten en prijzen lager kan houden. Berrie Lammers
moet gekeken worden wat er met De Kioter gebeurt
van de Koninklijke Horeca Hardenberg geeft aan dat
als de (tijdelijke) periode van huur van het gebouw en
vestiging of uitbreiding van horeca op de
de units over twee jaar afloopt. In het gesprek met
Kotermeerstal wel in een minimale variant mogelijk is.
initiatiefnemers en beheerders wordt bovendien nadrukkelijk aangegeven dat zij zich terugtrekken als
De Makelij en de vrijwilligers zien wel mogelijkheden
er plannen zijn of worden ontwikkeld voor een
in kleinschalige commerciële activiteiten waarmee
paviljoen of restaurant op de locatie waar De Kioter
beoogd wordt om de kosten te kunnen dekken van De
zich nu bevindt.
Kioter. Wellicht geven de kleinschalige commerciële activiteiten wel enige financiële ruimte om te kunnen
Andere kleinschalige economische activiteiten die
investeren in nieuwe activiteiten. Ook bij deze
genoemd zijn in de interviews betreffen:
activiteiten geldt dat het samenbrengen van mensen, en daarmee vooral de jongeren en inwoners van
De aanleg van visplekken
Dedemsvaart, centraal staat. Voorbeelden van
Hengelsportvereniging (HSV) De Brasem heeft
dergelijke (nog op te zetten) activiteiten zouden
behoefte aan tien visplekken. Deze zouden leden graag
kunnen zijn:
willen aan de noordzijde, oostzijde en westzijde. Ze
•
Mogelijkheden waterfiets-, in surf-, en
hadden eerst zes plekken maar daar zijn er nu nog
supplankverhuur
maar één of twee van over. “Zonder overleg met ons
•
Organiseren van kinderfeestjes
als vereniging is recent door de gemeente een aantal
•
Samenwerking opzetten met de Dedemsvaartse
visplekken weggehaald na klachten van een
Middenstand Centrale (DMC) winkeliers door
omwonende over overlast. Gezien de recente
kleine evenementen op te zetten zoals een
ontwikkelingen is het belangrijk om eerst van de
voorleesavond of maanwandeling
gemeente te horen hoe ze tegen de visplekken
Koppeling maken met natuureducatie ook in
aankijken” noemt Jan Bredenoort van HSV.
•
combinatie met de huidige natuurspeelplek. Zwemmen in de Kotermeer Daarnaast is kort gesproken over de verplaatsing van
Op dit moment lopen er gesprekken om naar de
het sportpark naar de Hoopmansveenweg (zie
mogelijkheden te kijken voor zwemmen in de
hoofdstuk 6.1). Als het sportpark inderdaad dichter bij
Kotermeer. Dit zou gaan om een (natuurlijk) afgezet
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
23
gebied met een lengte van 50 meter in nauwe
om de ouderen/senioren met elkaar te verbinden door
verbinding met een mogelijk nieuw clubhuis parallel
middel van een ontmoetingsplek. Ook wordt ter
aan de oever. De Zwemvereniging DAC heeft behoefte
inspiratie gerefereerd aan een beweegtuin, net zoals in
aan een eigen plek in de vorm van een clubhuis. Ze
Bergentheim15.
maken nu gebruik van de faciliteiten van het zwembad en dat gaat niet altijd samen.
De onderzoekers zien mogelijkheden om een plek te creëren die door meerdere doelgroepen, gebruikt zou
Vanuit de zwemvereniging maar ook van sporters van
kunnen worden. De Kioter zou hier de basis voor
buitenaf ligt er zeker de wens om een groter
kunnen vormen en het bestaande assortiment zou
trainingsbad in open water te hebben en de beoogde
wellicht uitgebreid kunnen worden met patat en ijs,
locatie ligt op afstand van het strand. Bijkomstig
zodat deze doelgroepen beter bediend kunnen worden.
voordeel kan zijn dat het ook interessant kan zijn voor
Er lijkt wel draagvlak te bestaan, ook bij gevestigde
waterberging. Ook tijdens beide inloopavonden kwam
horecabedrijven, om het bestaande horecagebruik van
naar voren dat veel bewoners graag zien dat De Kiefer
De Kioter iets uit te breiden. Dit zou nader onderzocht
een buitengedeelte opzet, in de vorm van een
moeten worden.
openluchtzwembad. Verschillende doelgroepen Zoals eerder benoemd hebben de jongeren van
“Laat de Kotermeerstal geen achtergestelde plek zijn, maar geef het sociale meerwaarde. Een ontmoetingsplaats voor jong en oud!”
Dedemsvaart behoefte aan een ‘jeugdhonk’ bij de Citaat van vrijwilliger en betrokken buurtbewoner bij De Kioter
Kotermeerstal. Berrie Lammers van de Koninklijke Horeca Hardenberg onderstreept het gebrek aan een plek voor jongeren op de Kotermeerstal. Hij raadt aan
Knelpunten, kansen & aanbevelingen
om dit bij nieuwe ontwikkelingen zeker mee te nemen. Om hier invulling aan te geven, raden de onderzoekers
Knelpunten
aan om hierover in gesprek te gaan met de jongeren.
De beperkte personele capaciteit en de bescheiden financiële middelen zijn een kwetsbaarheid van De
Een belangrijke doelgroep die wat onderbelicht is
Kioter. Er is behoefte aan een vaste subsidie vanuit de
gebleven zijn de senioren. Een bewoner geeft als tip
gemeente, onder andere omdat De Kioter ook graag
15. Beweegtuin feestelijk geopend, 21 april 2022, geraadpleegd op https://www.detoren.net/hardenberg/hardenberg/55311/beweegtuin-feestelijk-geopend
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
24
zou willen werken met mensen met een afstand tot de
geïnteresseerde maatschappelijke partijen te
arbeidsmarkt, maar hiervoor is professionele
betrekken. Kijk hier ook welke betrokkenheid of
begeleiding nodig en er is geen vergoeding
verbinding met het scenario plaatselijk belang zou
beschikbaar. Als De Kioter zijn activiteiten zou willen
willen hebben. Zorg ook voor optimale verbinding met
uitbouwen met bijvoorbeeld ijs en patat, zullen eerst
partijen die een vergelijkbaar belang hebben of ook
deze benoemde punten moeten worden aangepakt.
mogelijkheden zien om door middel van kleinschalige
Anders bestaat het risico dat De Kioter van de regen in
commerciële activiteiten de Kotermeerstal een meer
de drup komt.
bruisende plek te maken.
Kansen Als de randvoorwaarden zoals genoemd in hoofdstuk 3
5.3 Recreatie met grootschalige activiteiten en sterke vorm van toerisme
op korte termijn zouden worden aangepakt, evenals
In deze oplossingsrichting staat het zo toeristisch
het opknappen van De Kioter met een vaste financiële
aantrekkelijk mogelijk maken van de Kotermeerstal
ondersteuning van de gemeente, verwachten de
centraal. De Kotermeerstal zou, met de nodige
onderzoekers dat op relatief korte termijn de
aanpassingen, een toeristische hotspot kunnen
onderlinge betrokkenheid en het lokaal eigenaarschap
worden. Faciliteiten voor toerisme in combinatie met
met inwoners vergroot wordt tussen verschillende
voldoende interessante (sportieve) activiteiten leiden
doelgroepen. Ook zijn er kansen om op een relatief
ertoe dat een paviljoen rendabel gerund kan worden.
eenvoudige manier met DMC aan de gang te gaan met
De combinatie van zwemplas met strand leent zich
het opzetten van kleinschalige evenementen met
perfect voor outdoor, muziek en toeristische
mogelijkheid tot uitbreiding. Op termijn zou De Kioter
activiteiten.
zelfs een ontmoetingsplek kunnen worden voor verschillende doelgroepen. Een keuze voor dit scenario zou ook een opening bieden om te exploreren welke andere (maatschappelijke) partijen nog een rol zouden kunnen spelen.
Zie Figuur 9: Recreatie met grootschalige en sterke vorm van toerisme op de volgende pagina.
Aanbevelingen De onderzoekers bevelen aan op om korte termijn aan de slag te gaan met de ruimtelijke aandachtspunten (te beginnen met de quick wins) zoals benoemd in hoofdstuk 3. Daarnaast zou het goed zijn om bij keuze voor dit scenario de rollen van De Stuw en De Makelij te evalueren en bij een positieve uitkomst uit te breiden. Het is raadzaam ook andere mogelijk
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
25
Fluisterbootjes
Waterkabelbaan
Sportieve activiteiten
Camperplaatsen
Paviljoen met terras
Klimbos
Chalets Figuur 9: Recreatie met grootschalige en sterke vorm van toerisme
Verkenning recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen Kotermeerstal
26
Inloopavonden
die vooral betrekking hebben op outdoor activiteiten.
Uit de algemene inloopavond bleek dat veel mensen de
Enkele voorbeelden die werden genoemd zijn:
Kotermeerstal als de aangewezen plek zien voor allerlei
beachvolleybalveld, huren van kano’s, kabelbaan over
verschillende activiteiten. Tijdens de inloopavond is een
het water, watersportactiviteiten op het strand,
diversiteit van verschillende ideeën genoemd, op het
trampoline, stormbaan of waterparcours. Ook een
gebied van horeca, sport, recreatiewoningen, kunst &
strandpaviljoen met horecagelegenheid en
cultuur en verbinding en ontsluiting met andere
georganiseerde activiteiten kan op behoorlijk wat
voorzieningen. Hieronder wordt een korte opsomming
draagvlak rekenen onder de jeugd.
van de ideeën per thema gegeven. Horeca Strandpaviljoen met terras, bijbehorende
“Maak de Kotermeerstal de hotspot van de omgeving! Daar leent de locatie zich perfect voor.”
toiletvoorzieningen. Sport Sportieve activiteiten op strand en water, hengelsport.