Perspectiefnota 2024 gemeente Hardenberg

Om energie te besparen, sturen we op gedragsverandering, isolatiemaatregelen en het verhogen van de energie-efficiëntie van installaties in gebouwen. Ook bevorderen we gebruik van de fiets en het openbaar vervoer. We zien tegelijkertijd dat de

32

33

samenwerken in een energiecoöperatie en zijn dan voor het grootste deel eigenaar van de windmolens. We willen inwoners goed betrekken. We werken nog uit hoe we dat op een goede manier kunnen doen. Daarbij nemen we de lessen mee van het gebiedsproces dat we in Bergentheim, Kloosterhaar, Sibculo hebben doorlopen. Ook houden we rekening met plannen voor windparken in de buurt van Hardenberg, zoals over de grens in Duitsland.

De situatie op de Nederlandse energiemarkt is nijpend. De capaciteit op het netwerk voor leveren en terugleveren van elektriciteit is onzeker of te klein. Met andere woorden: het net zit vol. Dat maakt elektriciteit schaars. Daarover maken we ons zorgen. Dit heeft gevolgen voor onze bedrijven. Nieuwe bedrijven, bedrijven die willen groeien of aan de slag gaan met de energietransitie lopen tegen beperkingen aan. Ook kan dit de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen remmen. We werken samen met bedrijven en partners aan deze uitdaging. Op meerdere bedrijventerreinen verkennen we samen hoe we de energietransitie kunnen inrichten. En maken we het energieverbruik inzichtelijk. Op Broeklanden werken we samen aan een voorbeeldproject om te komen tot een energy-HUB. Energieschaarste kan ook invloed hebben op onze woningbouwambities en op de warmtetransitie.

We kijken naar nieuwe vormen van duurzame energie. Of nieuwe manieren om duurzame energie op te wekken. Daarom is er veel aandacht voor innovaties in de aanpak van de energietransitie. Voor de productie van duurzaam gas werken we samen met onze netwerkbedrijven aan de ontwikkeling van monomestvergisting op agrarische bedrijven. Vanuit (co)vergisters produceren we duurzaam gas. We zetten in op meer productie van duurzame gassen en het invoeden in de netwerkinfrastructuur. Zodat onze huishoudens en bedrijven dit kunnen gebruiken. We onderzoeken de mogelijkheden voor pilots met waterstofgas.

Klimaat, Water en Biodiversiteit. Voor het onderdeel circulariteit maken we een uitvoeringsagenda Circulariteit. Hier gaan wij verderop in deze perspectiefnota op in.

Middelen Tot en met 2025 zijn er voldoende middelen beschikbaar. We brengen met het nieuwe energieprogramma in beeld wat er in de jaren daarna nodig is.

Het energieverbruik van mobiliteit is ruim 30% van het totale energieverbruik in onze gemeente. Daarmee legt het een aanzienlijk beslag op de energie-infrastructuur en de inrichting van de openbare ruimte. Daarom nemen we dit mee bij onze aanpak voor de energietransitie. We kijken naar mogelijkheden voor energiebesparing bij mobiliteit. En naar de gevolgen van de energievraag voor mobiliteit op het energiesysteem, het energienetwerk en de energie-infrastructuur. Die gevolgen worden steeds groter doordat steeds meer (bedrijfs) auto’s elektrisch rijden. We verkennen of het wenselijk is dat we bij nieuwbouwwijken een ‘laadnorm’ stellen. We inventariseren de energievraag en keuzes rond mobiliteit van bedrijven en bedrijventerreinen.

Met onze eigen gebouwen en activiteiten geven we het goede voorbeeld in de energietransitie. We maken gemeentelijke gebouwen sneller energiezuiniger. We verkennen de mogelijkheden om duurzame energie in te kopen. En we kijken welke duurzaamheidsmaatregelen mogelijk zijn bij overige gemeentelijke activiteiten. Voor het verduurzamen van onze schoolgebouwen is het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs. Voor het voortgezet onderwijs passen we maatwerk toe. We faciliteren sportverenigingen, culturele organisaties en andere maatschappelijke partijen met een regeling voor het energiezuinig maken van hun gebouw of accommodatie. Ook bedrijven hebben een opgave vanuit het Klimaatakkoord en de Klimaatwet. Die faciliteren we voor een toekomstbestendige ontwikkeling.

In het Meerjarenprogramma staan ook programmalijnen voor klimaatadaptatie en circulariteit. Klimaatadaptatie is samen met natuurinclusiviteit uitgewerkt in het programma

34

35

Klimaatadaptatie en biodiversiteit

Bij het ontwerpen van woonwijken is het belangrijk om vanaf het begin rekening te houden met klimaatadaptatie. We stemmen dit af met ontwikkelaars, inwoners en belanghebbenden. Wij zoeken voor dit onderwerp ook de samenwerking op in de regio. Met overheden, onderwijsinstellingen en ondernemers. Naast klimaatadaptatie houden we bij het (her) inrichten van de openbare ruimte rekening met biodiversiteit, inclusiviteit en (verkeers)veiligheid. We kijken zo integraal mogelijk. Bij het maken van plannen voor de openbare ruimte werken we nu al samen met Plaatselijke Belangen en onze inwoners. Denk aan de herinrichting van woonstraten, het verbeteren van fietsverbindingen en het energiezuiniger maken van onze openbare verlichting. Maar ook bij het reguliere onderhoud stemmen we af met inwoners. Want inwoners zijn betrokken bij hun eigen buurt. Zij hebben vaak goede ideeën over hoe het anders of beter kan. Als gemeente hebben we de kennis om deze ideeën bij elkaar te brengen.

De openbare ruimte is een groot onderdeel van de leefomgeving van onze inwoners. Inwoners verwachten van ons dat we zorgen dat de openbare ruimte op orde is: netjes en veilig. En dat de openbare ruimte een prettige omgeving is. We zijn rentmeester van de openbare ruimte. We zorgen dat het past bij de tijd waarin we leven. We omarmen acties en initiatieven van inwoners om de openbare ruimte nog prettiger te maken. Bij het (her)inrichten van de openbare ruimte houden we rekening met de gevolgen van klimaatverandering en de wijze waarop de inrichting natuur-inclusief kan plaatsvinden.

H

et is vaker heet en langere perioden droog. Of we hebben te maken met extreme regenbuien. Dit heeft gevolgen voor de manier waarop we de openbare ruimte inrichten. Ook willen inwoners meer groen in hun leefomgeving. We zorgen voor meer biodiversiteit en meer groen (natuur-inclusief ). Dat zorgt ook voor verkoeling op hete dagen. We willen water vasthouden in de bodem, maar ook overlast bij extreem weer voorkomen. Dit heeft de komende jaren nog meer onze aandacht. We voeren hiervoor het programma Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027 uit. Op basis van dit programma maken we een ‘meetlat’ voor de manier waarop we de openbare ruimte (publiek en privaat) inrichten. Bij het maken van keuzes zijn water en de bodem leidend. Dat betekent een andere dimensionering, andere materialen en mogelijk ook een aangepast financieel model.

Middelen De middelen hiervoor zijn alleen voor het vastgestelde programma in de begroting opgenomen. Voor de verschillende uitbreidingsgebieden moet nog dekking gevonden worden

Circulariteit

het digitale platform DUSPOT maken we gebruik van elkaars vrijkomende materialen uit civieltechnische werken. Ook aannemers zijn aangesloten. Vanuit de Dutch Circular Polymer Valley zijn we actief betrokken bij de toepassing van kunststofrecyclaat projecten. Bij wijze van proef passen we in het project Vechtrijk Gramsbergen of in onze uitbreidingsgebieden 100% gerecycled kunststof toe. Deze aanpak vraagt nog wel om aanvullend onderzoek en de nodige begeleiding om vast te stellen waar dit uiteindelijk toegepast kan gaan worden. Bij het project Berm zoekt Boer verwerken we bermmaaisel ter plaatse als bodemverbetering op akkerland. Dit verbetert de structuur van de grond. Structuurverbeterende toeslagstoffen zijn minder nodig. Met het regionale project Verwaarden Bermgras draagt Hardenberg bij in het omzetten van bermgras in groengas en potgrond. We maken regionaal afspraken om te komen tot een installatie. Bermpaaltjes die we gebruiken zijn gemaakt van natuurlijke grondstoffen: gras en hars op natuurlijke basis.

In 2050 zijn we 100% circulair. Dat betekent dat we waardevolle grondstoffen en materialen hergebruiken. Zodat afval niet bestaat. Hiermee gaan we met onze partners actief aan de slag. We zorgen dat er minder waardevolle nieuwe grondstoffen nodig zijn. En we voorkomen dat we grondstoffen uitputten. Indirect brengen we hiermee de uitstoot van broeikasgassen terug. We vergroten ook het bewustzijn voor circulariteit bij onze inwoners en ondernemers.

W

e maken in 2023 een nieuw plan voor het hergebruik van grondstoffen. Hierin staat onder andere hoe we ervoor zorgen dat grondstoffen hun waarde behouden. En wat dat betekent voor de manier waarop we afval en grondstoffen inzamelen in onze gemeente. Inwoners en bedrijven kunnen meedenken en meepraten over dat plan. Zo houden we rekening met de wensen en behoeften in onze samenleving. We kijken ook naar trends en ontwikkelingen. We voeren het nieuwe ‘gemeentelijke grondstoffenbeleidsplan’ vanaf 2024 uit.

Middelen Vanuit de Economische Koers en de Regio Deal Zwolle zijn hiervoor middelen beschikbaar.

Een circulaire economie is voor ons en onze ondernemers een relatief nieuw onderwerp. Om deze ambitie waar te maken, stellen we haalbare doelen. Wij denken aan het faciliteren van kansrijke voorbeelden en campagnes die helpen bij het verder vergroten van de bewustwording. We doen ervaring op met verschillende (regionale) projecten. In de regio zijn we betrokken bij Living Lab Circulaire Economie van de Regio Zwolle. Ook werken we samen met gemeenten, waterschappen en provincie. Via

36

37

Strategische communicatie en participatie

O

Met strategische communicatie positioneren we de gemeente Hardenberg als ambitieuze gemeente bij inwoners en ondernemers. We brengen meer focus aan in onze communicatie en de manier waarop we ons verhaal vertellen. Een heldere positionering bij onze strategische partners kan helpen bij het krijgen van middelen om onze ambities te realiseren. Ook in het rechtstreekse contact met onze inwoners en ondernemers willen we duidelijk communiceren en bereikbaar zijn. We blijven met onze inwoners, ondernemers, organisaties en strategische partners in verbinding.

nze strategische communicatievisie 20222026 is ons kompas bij communicatie en participatie. De visie bestaat uit vier speerpunten: samenkracht, verbinding, de boodschap en direct duidelijk en persoonlijk. We communiceren op een manier die past bij wat de samenleving van ons verwacht. En bij wie we zijn. Met verschillende projecten en activiteiten geven we uitvoering aan de strategische communicatievisie. De ontwikkelingen in onze samenleving hebben invloed op de manier waarop we communiceren en het verhaal van Hardenberg vertellen. We zien dat informatie zich razendsnel verspreidt. Met name online zijn er grenzeloze mogelijkheden om te communiceren, voor iedereen. Verschillen in belangen en overtuigingen worden uitvergroot in de (sociale) media. We moeten op onze hoede zijn voor ‘fake news’. Ook nieuwe technologieën veranderen onze communicatie. Door kunstmatige intelligentie wordt het moeilijker om te bepalen wat ‘echt’ is. Met onze strategische communicatievisie spelen wij in op deze ontwikkelingen. We maken per jaar een uitvoeringsplan. De inhoud van onze strategische communicatie is het verhaal van Hardenberg. Dat verhaal vertelt waar we voor staan en waar we voor gaan. En wat er voor nodig is om onze ambities samen met de samenleving en onze strategische partners te realiseren.

Bij het schrijven van het verhaal van Hardenberg hebben we inwoners en ondernemers om input gevraagd. We zijn slechts een van de vele spelers in het versnipperde medialandschap. Dat vraagt om scherpe keuzes in de thema’s waarover we willen vertellen. Daarbij maken we onderscheid in ambities die we als gemeente zelf kunnen uitvoeren en ambities waarbij we anderen nodig hebben om tot realisatie te komen.

38

39

Een organisatie die werk maakt van de ambities We hebben onderzoek gedaan naar de wensen, ideeën, behoeften en meningen van onze inwoners over de gemeentelijke communicatie. Met behulp van het Mentality-model hebben we inzicht gekregen in de waarden en leefstijlen van onze inwoners. We gebruiken deze informatie bij het vormgeven van onze strategische communicatie in projecten en activiteiten in 2024 en de jaren daarna. Het geeft ons de mogelijkheid om gerichter met verschillende doelgroepen te communiceren. Daarvoor zetten we vernieuwende communicatiemiddelen in.

Communicatie en participatie is meer dan alleen communiceren via de gemeentelijke kanalen of het betrekken van inwoners. Binnen onze dienstverlening is er veel contact met onze inwoners. Onze dienstverlening heeft dus invloed op de relatie die we met onze inwoners hebben. De manier waarop we in contact staan met onze inwoners beschrijven we in onze visie op dienstverlening. Deze visie bestaat uit 3 thema’s: bereikbaar en duidelijk in contact, het bedenken van passende oplossingen en samenwerken aan het resultaat. In de jaren 2024 en 2025 gaan we verder met het uitvoeren van onze visie op dienstverlening. Daarbij blijven we de samenleving centraal stellen. Dit vraagt om een andere inrichting van onze digitale dienstverlening. Maar het vraagt ook om een verandering in houding en gedrag. Dit pakken we op als onderdeel van de organisatieontwikkeling.

We starten in 2023 een proef met een ‘team online’. Zo krijgen we informatie over en inzicht in wat externe stakeholders online bespreken en wat het sentiment is. En waarvoor ze ons benaderen. Hiermee kunnen we onze dienstverlening en communicatie verbeteren. Ook komt er dit jaar een nieuwe huisstijl die past bij het verhaal van Hardenberg. Rond de jaarwisseling lanceren we een nieuwe website die voldoet aan de hedendaagse eisen.

De Wet digitale Overheid en Wet digitale toegankelijkheid verplichten ons om digitaal de inlogmethodes goed te organiseren. En om de digitale toegankelijkheid van onze digitale dienstverlening in te richten naar landelijke normen. Dit is haalbaar en hiermee houden we met onze projecten en activiteiten al rekening. Wel vraagt het om scherp te blijven. De Wet Open overheid regelt het recht op informatie over alles wat de overheid doet. Hier geven we o.a. invulling aan door opgevraagde informatie te publiceren op onze website.

Het vertrouwen in de overheid neemt af. Het is moeilijker om draagvlak te krijgen voor verschillende sociaal-maatschappelijke en ruimtelijk-economische vraagstukken. Dat maakt het belang om inwoners en ondernemers te betrekken bij maatschappelijke en gemeentelijke initiatieven steeds groter. We hebben in kaart gebracht welke gemeentelijke participatietrajecten succesvol zijn verlopen. Vanuit deze ervaring willen we participatieprocessen versterken. Ook starten we dit jaar met een online participatieplatform. Een goed participatieproces kost tijd. Toch willen we hier nog meer op inzetten. We werken aan een door de samenleving gedragen kernenbeleid. Hiervoor inventariseren we wat de mogelijkheden zijn. En we leren van ervaringen van andere gemeenten. We verwachten het kernenbeleid in 2023 af te ronden en vanaf 2024 uit te voeren. Daarbij willen we ook het Fonds Maatschappelijke Initiatieven een plek geven.

Middelen Om verder uitvoering te geven aan de strategische communicatievisie is er in 2024 en 2025 geld nodig. Voor de uitvoering van de visie op dienstverlening zijn middelen beschikbaar. Voor de uitvoering van de visie op ‘mijn omgeving’ is aanvullend budget nodig.

40

De ambtelijke organisatie maakt werk van onze ambities. Deze moderne en wendbare organisatie gaat aan de slag met grote vraagstukken. En zet de ambities om in integrale projecten, programma’s en resultaten waar de samenleving van Hardenberg aantrekkelijker en krachtiger van wordt. De organisatie luistert naar wat er leeft en speelt in de samenleving. En houdt daarmee in de uitvoering rekening. Betrokken professionals en talenten brengen samen het verhaal van Hardenberg tot leven. We zijn zuinig op de mensen die werken aan onze ambities. We halen onze resultaten gemakkelijker wanneer we met plezier en energie met elkaar samenwerken.

De ontwikkelingen in de samenleving hebben ook invloed op de ambtelijke organisatie. De verschillende crises hebben veel gevraagd van de organisatie. Dat blijft ook de komende jaren zo. In die ingewikkelde en veranderende samenleving blijft de ambtelijke organisatie werken aan de eigen ontwikkeling. Verbinden, integraal werken, participatie en eigenaarschap staan daarbij centraal. De ontwikkelingen in de samenleving geven ons daarbij richting. De organisatie past zich aan de veranderende omgeving en de behoeften in de samenleving aan. En heroverweegt de traditionele manieren van werken. Zo blijft de organisatie vernieuwen en veranderen. We geloven ook in de kracht van die samenleving. In de komende jaren bieden we vanuit een open houding ruimte aan initiatieven vanuit de samenleving. Zonder onnodig beperkende regels. We zijn er voor alle inwoners en ondernemers. We gaan voor een hogere kwaliteit van onze dienstverlening. En verbeteren zo de relatie met onze inwoners/ ondernemers.

D

e ambtelijke organisatie is in 2020 gestart met de eigen ontwikkeling. Daarvoor is een ontwikkelagenda gemaakt en uitgevoerd. Verschillende projecten zijn opgestart. De organisatie heeft stappen gezet in de gewenste richting. De eerste drie jaar organisatieontwikkeling zijn geëvalueerd. De uitkomsten van deze evaluatie vormen samen met de bestuurlijke ambities en een medewerkersonderzoek de basis voor de ontwikkelagenda voor de komende periode (20232025). Op basis van de bestuurlijke opgaven zet de organisatie nieuwe accenten. Er is extra aandacht voor een aantal ambities en er zijn prioriteiten gesteld. De organisatie pakt de bestuurlijke opgaven integraal op. En zoekt de verbinding.

De krappe arbeidsmarkt maakt het steeds moeilijker om de juiste mensen voor de juiste baan te vinden. Tegelijkertijd vergrijst ons personeelsbestand. Een groot aantal medewerkers met veel kennis en ervaring verlaat de ambtelijke organisatie. Een strategische HR-agenda helpt ons om te kunnen blijven voldoen aan de personeelsbehoefte. En om medewerkers te ontwikkelen en te behouden. We zetten ook in op duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Met een arbeidsmarktstrategie creëren en behouden we een goed werkgeversmerk. We gaan voor plezier en voldoening in het werk en de werkomgeving. Dat is goed voor het welzijn van onze medewerkers. En draagt bij aan een productieve en gezonde werkomgeving. We zetten de volgende stap naar meer talentgericht werken. Door de talenten van

Het samenspel van de ontwikkelingen in de samenleving maakt bestuurlijke besluitvorming ingewikkelder. De besluiten van hogere overheden hebben veel invloed op de lokale situatie. Van ons wordt verwacht dat wij een bijdrage leveren aan landelijke vraagstukken.

41

Financieel perspectief medewerkers toe bloei te brengen en hen de kans te geven dit optimaal te benutten in het werk.

ons de mogelijkheid daarop in te spelen. Ook kunnen we dankzij datagedreven werken onze besluiten beter onderbouwen.

Door de technologische ontwikkelingen regelen onze inwoners steeds meer zaken digitaal. ICT wordt complexer. Dat komt door nieuwe wettelijke eisen, nieuwe standaarden en toenemende dreiging voor informatieveiligheid. Daarom investeren we in een veilige, vertrouwde en toekomstgerichte ICT.

Middelen Voor de ontwikkeling van de organisatie zijn middelen beschikbaar. Voor de toekomstgerichte dienstverlening van ICT is vanaf 2025 structureel geld nodig.

Ook wij verwerken onze informatie digitaal. Onze informatievisie helpt ons om efficiënter en effectiever te werken, gegevens beter te beheren en te ontsluiten. Door meer datagedreven te werken kunnen we beter gebruik maken van beschikbare gegevens. Het geeft ons zicht op wat er speelt in de samenleving en geeft

Financiële ontwikkelingen

De jaarrekening 2022 sloot met een voordelig rekeningresultaat. Daardoor stijgt onze algemene reserve. Die is per 1 januari 2023 ongeveer € 86 miljoen. Daar zijn wij blij mee. Het geeft ons de mogelijkheden om invulling te geven aan de ambities die we in deze perspectiefnota hebben omschreven.

I

n deze perspectiefnota staat ons streven naar brede welvaart centraal. We staan voor grote opgaven. Zoals de woningbouw en de energietransitie. Deze opgaven vragen om een meerjarige aanpak. En om actueel inzicht in de ontwikkeling van de gemeentefinanciën. In dit financiële hoofdstuk actualiseren wij de meerjarenbegroting. En brengen we risico’s en onzekerheden in beeld.

Door onze stabiele en stevige financiële positie kunnen we ook inspelen op risico’s en onzekerheden. Daarbij zijn we wel afhankelijk van de omvang van de rijksbijdragen. Er is nog veel onduidelijk over de nieuwe manier van financieren door het rijk vanaf 2026. Ook hierbij staan we stil in deze perspectiefnota.

De financiële positie van de gemeente Hardenberg is goed. Dit blijkt uit de jaarrekening over 2022, de omvang van de algemene reserve en de meerjarenbegroting 2023-2026.

42

43

De geactualiseerde meerjarenbegroting 2023-2026

Er zijn nog geen concrete plannen bekend. Rijk en VNG zijn hierover in overleg. Insteek van de VNG hierbij is dat het vergroten van het gemeentelijk belastinggebied niet gebruikt mag worden om “bestaande financiële tekorten” op te lossen. En het mag ook niet resulteren in een lastenverhoging voor inwoners. Het uitvoeringsplan voor de nieuwe financieringssystematiek en het bijbehorende tijdpad publiceert de minister in mei.

In het onderstaand overzicht zijn de begrote resultaten geactualiseerd aan de hand van de bijstellingen 1e bestuursrapportage 2023. De “terugval’ in 2026 wordt vooral verklaard uit de ontwikkeling van de gemeentefondsuitkering. In het coalitieakkoord (van het Rijk) is een andere wijze van berekenen van de gemeentefondsuitkering opgenomen. Bij de aanpassing van de financieringssystematiek kijkt het rijk ook naar het vergroten van het gemeentelijk belastinggebied.

Inkomsten 2023

2023

2024

2025

2026

structureel

9.810

11.395

12.603

3.763

1e berap

-1.600

-1.791

-1.790

-1.790

Saldo na 1e berap

8.210

9.604

10.813

1.973

incidenteel

-8.819

-6.097

-5.543

-981

1e berap

2.156

-10

-10

0

Saldo na 1e berap

-6.662

-6.107

-5.553

-981

totaal

1.548

3.497

5.260

992

44

Algemene uitkering uit het Gemeentefonds

volledig terug in 2026. Voor onze gemeente gaat het dan om een bedrag van € 2,1 miljoen. In ons financieel meerjarenperspectief gaan wij er vanuit dat het rijk de opschalingskorting zal doorvoeren. VNG en gemeenten blijven bezwaar maken tegen deze korting. Het beoogde efficiencyvoordeel was al dubieus, maar verviel helemaal toen de beleidswijziging “opschalen van alle gemeenten naar 100.000+ gemeenten” nooit is gerealiseerd en van tafel is gegaan.

De onzekerheden over hoogte van de algemene uitkering in de komende jaren zijn: 1. de compensatie voor loon- en prijsontwikkelingen 2. een verandering van de wijze van berekenen van de uitkering vanaf 2026 3. de opschalingskorting 4. de hervormingsagenda jeugd

4. Hervormingsagenda Jeugd In 2020 heeft “de commissie van wijzen” uitspraak gedaan in een arbitragekwestie tussen rijk en gemeenten over de (compensatie) jeugdzorg. Deze uitspraak heeft geleid tot een forse toevoeging aan het gemeentefonds, maar er is ook besloten tot een pakket aan besparingsmaatregelen: de hervormingsagenda.

1. Loon- en prijsontwikkelingen Begin 2023 is een nieuwe cao afgesloten. De structurele meerkosten zijn € 1,6 miljoen per jaar. De inflatie is het afgelopen jaar hoog geweest. We zien dat terug in de prijzen. De meicirculaire geeft naar verwachting duidelijkheid over de compensatie van de loonen prijsstijgingen.

In april hebben de VNG en het rijk afspraken gemaakt over de hervormingsagenda. Het kabinet is bereid het ingroeipad voor het te bezuinigen bedrag te verzachten met € 285 miljoen. In het coalitieakkoord is nog een extra bezuiniging op de jeugdzorg genoemd van € 100 miljoen in 2024 oplopend naar € 500 miljoen vanaf 2025. Deze korting wordt uitgesteld, omdat nog onvoldoende kan worden onderbouwd hoe deze bezuiniging kan worden gerealiseerd. De gevolgen van de afspraken tussen VNG en rijk worden opgenomen in de meicirculaire 2023.

2. Een nieuwe verdeelsystematiek In 2023 is de nieuwe verdeelsystematiek ingegaan. Voor Hardenberg heeft dit nagenoeg geen financiële gevolgen gehad. Bij de invoering van de nieuwe systematiek is een (tussentijdse) evaluatie toegezegd, wat met ingang van 2026 tot een bijstelling van de verdeelsystematiek kan/zal leiden. 3. Opschalingskorting Vanaf 2015 is er een korting op het gemeentefonds, die oploopt tot € 975 miljoen in 2025. Deze korting is opgelegd vanuit de gedachte dat door herindeling van gemeenten en meer samenwerking kosten worden bespaard. Tot en met 2025 is de korting bevroren op een bedrag van € 300 miljoen. De opschalingskorting keert

45

Risico’s

Uitgangspunten begroting 2024

Hiervoor hebben wij het financiële kader voor de komende jaren geschetst en bij dit kader past ook een beeld van de risico’s en onzekerheden. Naast risico’s als de hoge inflatie, de energieprijzen, de gevolgen rentestijgingen voor grondverkopen/ woningbouw, het vluchtelingenvraagstuk enz., noemen we hier nog het risico van een nieuwe bezuinigingsronde door het rijk.

Dezelfde percentages worden ook gehanteerd voor de berekening van de compensatie die via het gemeentefonds wordt verkregen.

Indeling begroting De begroting en de meerjarenbegroting worden ingedeeld naar hoofdtaken en taken als gedefinieerd in het Besluit Begroting en Verantwoording In de begroting gaan we in apart hoofdstuk in op de uitwerking van de ambities in deze Perspectiefnota en de uitwerking van uw algemene beschouwingen.

Nieuwe bezuinigingen door het rijk aanstaande? Net zoals de meeste gemeenten, is ook het kabinet druk bezig om de Voorjaarsnota op te stellen. Ook bij het kabinet moeten er keuzes gemaakt worden. De financiële problemen bij het Rijk stapelen zich op. En dat kan dan gevolgen hebben voor het bedrag dat gemeenten kunnen verwachten. Maar hoeveel dat is, en of dat incidenteel of structureel is, zullen we moeten lezen in de Voorjaarsnota van het kabinet. Die verschijnt naar verwachting eind april/begin mei.

Loon- en prijsstijgingen 2024 Voor de verwachte loon- en prijsontwikkeling 2024 baseren wij ons op de voorspellingen van het CPB, zoals gepubliceerd in het Centraal Economisch Plan (CEP) van 9 maart 2023. Het CPB verwacht voor 2024 de volgende loon- en prijsontwikkeling Inkomsten 2023

2024

Loonvoet sector overheid

5,2%

Prijzen materiele

3,9%

overheidsconsumptie Prijzen overheidsinvesteringen

1,6%

Compensatie areaal-uitbreidingen Via het voorstel aanvullend budget begroting 2023 is extra budget gevraagd (en toegekend) als compensatie voor de gevolgen van autonome groei van de openbare ruimte voor het reguliere beheer en onderhoud. Dit betrof de areaaluitbreidingen, die hebben plaatsgevonden in de verschillende woonkernen vanaf 2016 t/m 2021.

Indien er op het moment van het aanbieden van de begroting 2024 aan de raad een betere inschatting kan worden gegeven dan zullen wij hiervoor – zo nodig – een voorstel tot begrotingswijziging doen. Dit voorstel kan dan gelijktijdig met de begroting door de raad worden behandeld.

Het is van belang dat het onderhoud van de areaaluitbreidingen 2022 en volgende jaren ook structureel wordt geborgd. Dit willen we doen door het bedrag voor 2024 jaarlijks aan te passen met de areaaluitbreiding van 2022, vervolgens de begroting van 2025 met de uitbreiding van 2023 enz.

Inflatiecorrectie 2024 Vorig jaar is hiervoor een eigen berekening gehanteerd, waarbij een mix is aangehouden van de verwachte loon- en prijsontwikkelingen. Wij stellen voor om voortaan aan te sluiten bij de berekening van het percentage compensatie gemeentefonds. Dat wil zeggen dat de index voor loon- en prijsontwikkeling wordt berekend aan de hand van de CPB-raming van: - de loonvoet sector overheid (60%) - index materiele overheidsconsumptie (20%) - de index prijzen overheidsinvesteringen (20%).

Overige uitgangspunten Voor de berekening van de algemene uitkering uit het gemeentefonds baseren wij ons op de meicirculaire 2023 De bijdrage aan verbonden partijen (GGD, VRIJ en ODIJ) worden begroot conform de begroting 2024 van deze verbonden partijen

Voor 2024 is de uitkomst van deze mix 4,22% De meerjarenbegroting 2024-2027 wordt samengesteld tegen constante prijzen. Dat wil zeggen dat voor deze jaren geen rekening wordt gehouden met loon- en prijsontwikkelingen.

Rente 2024 De afgelopen periode is de rente gestegen, zowel voor langlopende als voor kortlopende geldleningen. Stand BNG-leningen 20 jaar gelijk 3,42% Rekening-courant 0,75% Wij stellen voor om voor de begroting 2024 uit te gaan van een rente voor langlopende leningen van 3,5% (was 2%) en voor kortlopende leningen 0,75% (was 0,25%).

46

47

colofon Foto’s: Gemeente Hardenberg Coa/Inge van Mill Ignace Ellenkamp

Dit is een uitgave van de gemeente Hardenberg. © 2023

48