Perspectiefnota 2024 gemeente Hardenberg

Onze blik op de toekomst • Brede welvaart • Kwaliteit van leven • Bestaanszekerheid

• Hardenberg in de wereld • Strategische communicatie en participatie

Perspectiefnota 2024

• Een organisatie die werk maakt van de ambities • Financieel perspectief

Inhoud Onze blik op de toekomst..........................................5

Een organisatie die werk maakt van de ambities...............................................................41

Brede welvaart....................................................................6 Financieel perspectief................................................43

De samenleving in het ‘hier en nu’ ............................ 7 Gebeurtenissen in de wereld........................................ 8 De betekenis voor de generaties die na ons komen................................................................................... 8 De invloed van de ontwikkelingen op onze ambities................................................................................ 9

Financiële ontwikkelingen...........................................43 De geactualiseerde meerjarenbegroting 2023-2026..........................................................................44 Algemene uitkering uit het Gemeentefonds........45 Risico’s.................................................................................46 Uitgangspunten begroting 2024..............................46

Kwaliteit van leven.......................................................10 Centrumontwikkeling ..................................................10 Stationsomgeving Hardenberg.................................12 Landbouw en platteland..............................................14 Kunst en cultuur..............................................................17 Evenementen...................................................................18 Veiligheid...........................................................................19 Mobiliteit............................................................................20 Jeugd & onderwijs .........................................................22

Bestaanszekerheid.......................................................24 Woningbouw....................................................................24 Economie...........................................................................26 Sociaal Domein................................................................28

Hardenberg in de wereld........................................33 Energietransitie/-innovatie en een duurzaam Hardenberg.......................................................................33 Klimaatadaptatie en biodiversiteit .........................36 Circulariteit........................................................................37

Strategische communicatie en participatie..................................................................39

2

3

Onze blik op de toekomst

E

Leeswijzer Het coalitieakkoord is ons kompas bij de koers die we varen. Een verbindend element in het akkoord is brede welvaart. Daarom verkennen we eerst wat we onder brede welvaart verstaan. Aan de hand van dit onderwerp schetsen we de relevante ontwikkelingen in de samenleving. En vertellen we wat de invloed van deze ontwikkelingen is op onze ambities.

lk voorjaar kijken we vooruit naar het volgende jaar. Daarmee geven we richting aan de begroting. Dit voorjaar kijken we niet alleen naar 2024, maar ook naar de jaren daarna. We werken verder aan onze ambities. Die staan in het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Oog voor elkaar, blik op de toekomst’. Maar ze staan niet op zichzelf. Er gebeurt veel om ons heen. En in de wereld. De ontwikkelingen van de afgelopen periode laten ons zien dat de toekomst zich lastig laat voorspellen. Dat maakt het niet vanzelfsprekend dat we onze ambities gemakkelijk kunnen realiseren. Daarom kijken we steeds naar wat er om ons heen gebeurt. Welke ruimtelijke-economische en sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen zien we in de samenleving? En wat betekenen ze voor onze ambities? Is het nodig onze ambities bij te stellen? Moeten we er harder voor werken? Of kunnen we ons snel aanpassen aan wat er om ons heen gebeurt? Vanwege alle ontwikkelingen kiezen we dit voorjaar voor een perspectiefnota. Dat sluit ook aan bij de behoefte van de raad ons nog meer te richten op visie en ontwikkelingen voor de langere termijn. We plaatsen onze ambities in het perspectief van de ontwikkelingen die we zien. Er zijn ook ambities waar de ontwikkelingen minder invloed op hebben. Deze komen terug in de begroting. We benoemen ze niet in deze perspectiefnota. Natuurlijk kijken we ook naar de financiële kaders en uitgangspunten.

Daarnaast zijn er ook de noodzakelijke investeringen op korte en (middel)lange termijn. De vorm van de perspectiefnota is nog in ontwikkeling. We gaan ervan uit dat we uw raad hiermee helpen om in een zo vroeg mogelijk stadium kaders aan ons mee te geven voor de begroting voor 2024 en de jaren daarna. Kortom: we schetsen het perspectief. Onze blik op de toekomst. College van B&W

4

5

Brede welvaart

D

Het verhaal van de gemeente Hardenberg is het waard om te vertellen. Het is het verhaal van een gemeente die zich ontwikkelde tot een gemeente die groeit en bloeit. Een unieke gemeente met een eigen gezicht. Met een stevige positie in de regio. Daar is hard voor gewerkt. En daar mogen we trots op zijn. In de komende jaren gaat de gemeente Hardenberg vanuit samenkracht de uitdagingen van deze tijd te lijf.

e ambities tot 2040 staan in onze Omgevingsvisie Landstad Hardenberg. En zijn voor de huidige bestuursperiode uitgewerkt in het coalitieakkoord ‘Oog voor elkaar, blik op de toekomst’. Die blik op de toekomst laat brede welvaart zien. Daarom loopt het vasthouden en doorzetten van groei als een rode draad door onze ambities. Brede welvaart gaat in de basis over het welzijn van onze inwoners. Over de kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’. Maar ook over de mensen en gebeurtenissen buiten de gemeente Hardenberg en elders in de wereld. En over de generaties die na ons komen. Brede

welvaart gaat over alles wat mensen van waarde vinden. Materiële zaken zoals geld en bezittingen zorgen voor brede welvaart. Maar het gaat ook om onze leefomgeving en ons voorzieningenniveau, sociale cohesie en gemeenschapszin, persoonlijke ontwikkeling, veiligheid, gezondheid, onderwijs en milieu. En om een betrouwbare overheid. Met onze ambities verstevigen we de brede welvaart. Zo richten we onze blik nog meer dan voorheen op het perspectief voor de lange termijn.

We zijn koploper in het bouwen van woningen. Bij bijzondere doelgroepen is de vraag naar een betaalbare en passende woning groot. Maar het gaat niet alleen om het bouwen van woningen. De samenleving vraagt ook om goede voorzieningen in de buurt. Er zijn veel ontwikkelingen die invloed hebben op onze woonambities. Denk aan het stikstofvraagstuk, de prijsstijgingen van (bouw) materialen en de rentestand. Maar ook de situatie op de arbeidsmarkt en de beperkte capaciteit op het stroomnet werken belemmerend.

De samenleving in het ‘hier en nu’

Het vertrouwen van inwoners in de overheid beweegt mee met de grote landelijke politieke ontwikkelingen. Ook de manier waarop ons kabinet diverse crises aanpakt heeft invloed op het vertrouwen in de overheid. Sprekende voorbeelden zijn de afhandeling van de toeslagenaffaire en de Groningse aardbevingsschade. Dat straalt af op de lokale overheid. Want inwoners maken geen onderscheid tussen de Rijksoverheid, de provincies en de gemeenten. Groei van het vertrouwen in de (lokale) overheid is van groot belang voor het vergroten van de brede welvaart.

Onze inwoners maken zich steeds meer zorgen over hun ‘bestaanszekerheid’. Dat gaat verder dan alleen het inkomen en de zorgen over of mensen hun rekeningen kunnen betalen. Het gaat ook over het krijgen van een betaalbare woning, de toegang tot betaalbare zorg. En de mogelijkheid om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven. Volgens het Centraal Planbureau blijft de koopkracht dit jaar in doorsnee ongeveer gelijk. In 2024 stijgt de koopkracht zelfs licht. Tegelijkertijd neemt de armoede in 2024 toe. Want in 2024 eindigt een aantal tijdelijke inkomensmaatregelen voor de laagste inkomens. Ook hebben groepen inwoners te maken met energiearmoede door de hoge energieprijzen. Deze ontwikkeling brengt nieuwe maatschappelijke problemen met zich mee. Want alleen als je bestaanszekerheid is geregeld, is er ruimte om jezelf te ontwikkelen. En om mee te doen in de samenleving. Mensen die minder bestaanszekerheid ervaren, zorgen minder goed voor zichzelf. De huidige gebeurtenissen vragen dus om aandacht voor de veerkracht van onze samenleving.

6

Technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Ons sociale leven speelt zich deels online af. Soms zelfs al in een virtuele wereld. Kunstmatige intelligentie biedt veel kansen. Maar brengt ook risico’s met zich mee. Het vraagt aandacht voor de ethische aspecten. Ook de diensten van de overheid zijn steeds meer digitaal. Onze inwoners verwachten dat ze gemeentelijke zaken digitaal kunnen regelen. Maar het gebeurt ook dat organisaties gehackt worden of dat er sprake is van een datalek. Als overheid moeten we zorgen voor een optimale beveiliging van onze informatie. En niet iedereen is digitaal vaardig. De uitdaging is om digitale diensten gebruiksvriendelijk te maken. Met oog voor onze inwoners die niet digitaal vaardig zijn.

7

Gebeurtenissen in de wereld

verbonden zijn. Door globalisering en digitalisering is de wereld uitgegroeid tot één groot netwerk. Waarin we ook voortdurende spanning zien tussen verschillende wereldmachten. Deze ontwikkelingen in de wereld zijn en blijven van invloed. Ook op wat er in onze regio en samenleving gebeurt.

In februari 2022 viel Rusland buurland Oekraïne binnen. Sindsdien is er een oorlog in Europa. Die oorlog heeft grote gevolgen. In de eerste plaats voor de slachtoffers van deze oorlog. Maar deze oorlog heeft veel meer gevolgen.

Bij veel vraagstukken zijn we afhankelijk van mondiale of Europese afspraken. Vaak zijn de afspraken bindend. En bepalen ze de mogelijkheden die we in Nederland hebben om vraagstukken op te lossen.

Oekraïne was de ‘graanschuur’ van Europa. Voedsel is schaarser en duurder. De energieprijzen stegen hard. Mede door de Europese sancties tegen Rusland was er in 2022 een ongekende inflatie van gemiddeld 10%. We merken de gevolgen hiervan ook nog in 2024. Ook omdat er nog geen zicht is op het einde van deze oorlog.

In ons coalitieakkoord hebben we de 17 Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties benoemd. We zien deze doelen als een mondiaal kompas voor uitdagingen op het gebied van armoede, onderwijs en klimaat.

Door de oorlog komen er veel Oekraïners naar West-Europa en naar Nederland. We willen deze ontheemden helpen en onderdak bieden. Ook in Hardenberg regelen we opvangplekken voor deze mensen. Er komen nog steeds veel Oekraïense ontheemden naar Nederland. Daarom moeten er meer plekken komen. Ook in onze gemeente. Dit vraagt veel van onze organisatie.

De invloed van de ontwikkelingen op onze ambities

op 2030 en 2050. Wij leveren lokaal een bijdrage aan deze doelen. Nog concreter is de aanpak van het stikstofvraagstuk. En de ruimte die we daarvoor hebben binnen de Europese afspraken. Het stikstofvraagstuk lijkt zich toe te spitsen op een provinciale aanpak via het Provinciaal Programma Landelijk Gebied. Binnen dat programma is een aantal opgaven voor het landelijk gebied nauw met elkaar verbonden. Het kabinet is nog steeds van plan om de huidige doelstellingen uit de Stikstofwet van 2035 naar 2030 te halen. Het is op dit moment erg onzeker wat de gevolgen zijn van de recente provinciale verkiezingsuitslagen en de coalitievorming in de provincie op deze aanpak. Ook de landelijke politiek biedt geen zekerheid. Deze onzekerheid heeft veel invloed op de toekomstige inrichting van ons landelijk gebied.

We hebben de meest in het oog springende ontwikkelingen rond het thema brede welvaart genoemd. Ze laten ons zien dat onze ambities niet op zichzelf staan. De ontwikkelingen hebben invloed op de mate waarin we onze ambities kunnen bereiken. Het dwingt ons om voortdurend onze blik naar buiten te richten. Om steeds goed te kijken en te luisteren naar wat er in de samenleving en in de wereld om ons heen gebeurt. En onszelf de vraag te stellen of we onze koers moeten bijstellen. Dat doen we in de hoofdstukken hierna. We gaan in op de effecten van de ontwikkelingen op een aantal onderwerpen. We zijn ons ervan bewust dat er nog meer ontwikkelingen zijn die invloed hebben. Dit zijn vaak ook ontwikkelingen die specifiek voor een onderwerp gelden. Die specifieke ontwikkelingen komen per onderwerp terug.

De betekenis voor de generaties die na ons komen

Helaas is Oekraïne niet de enige plek in de wereld waar het onrustig is. Ook uit andere plekken van de wereld vluchten mensen voor oorlog of onderdrukking. Voor de mensen die asiel aanvragen in Nederland zijn te weinig opvangplekken. Dat komt ook omdat veel statushouders nog wachten op een woning. Zij verblijven nog in asielzoekerscentra. Het kabinet neemt samen met de veiligheidsregio’s maatregelen om de asielcrisis onder controle te krijgen. En doet daarbij ook een beroep op gemeenten voor opvangplekken.

De ruimtelijk-economische en sociaalmaatschappelijke ontwikkelingen die we nu zien, hebben ook gevolgen voor de generaties die na ons komen. Daarbij hebben we te maken met (inter) nationale afspraken en doelen die zich richten op de verder gelegen toekomst. Veel van deze afspraken en doelen werken nationaal, regionaal én lokaal door. Daarom is een ruimere horizon relevant, die verder reikt dan het meerjarenperspectief, dat onze begroting normaliter begrenst. Hiervoor noemden we al de Sustainable Development Goals die zich op 2030 richten. De internationale klimaatafspraken richten zich zelfs

De recente coronapandemie en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne laten ons zien hoe we met elkaar

8

9

Kwaliteit van leven

H

Centrumontwikkeling

et Masterplan Centrum Dedemsvaart is 10 jaar oud. Bijna alle deelprojecten zijn uitgevoerd. Als laatste is de bouw van woningen in het gebied Gentiaanstraat Noord gestart. Voor het versterken van het centrum van Hardenberg voeren we een actieplan uit. Dat plan maakten we eind 2021 samen met het centrummanagement. We ondersteunen de ontwikkelingen van centra in middelgrote kernen als Balkbrug en Dedemsvaart.

De centra van Dedemsvaart en Hardenberg verdienen een verdere kwaliteitsimpuls. Sfeer, beleving en ontmoeting staan er centraal. De centra in de middelgrote kernen ontwikkelen zich verder. Centra zijn het visitekaartje van de gemeente. Ze zijn belangrijk voor de kracht als vestigingsplek. Veel mensen werken in de retail, horeca en/of de culturele sector. En veel mensen willen in en rond de centra wonen. Vooral kleinere huishoudens en ouderen wonen graag dichtbij de voorzieningen. Zowel in Hardenberg als Dedemsvaart maken we het centrum compacter. Zo voorkomen we leegstand. En werken we aan aantrekkelijke centra waar iets te beleven is.

Er zijn landelijke trends in de (online) detailhandel. Mensen kopen meer online en gaan gericht naar fysieke winkels. Dit heeft invloed op onze centra. Met name voor het bezoek aan de winkelgebieden en de omzetten in fysieke winkels. De ontwikkelingen verschillen per branche. Supermarkten en de branches persoonlijke verzorging, tweewielers, woninginrichting en doehet-zelfwinkels zien groei van het aantal bezoekers en hun omzet. Winkels in mode, speelgoed en

10

media hebben te maken met daling van bezoekers en omzet. Deze ontwikkelingen veranderen steeds. En maken dat centra steeds meer een ontmoetingsplek worden. De samenleving vraagt hierbij om een plek vol sfeer en beleving. Bij het maken van beleidskaders moeten we rekening houden met de Europese Dienstenrichtlijn. En de jurisprudentie die daaruit volgt.

Inwoners en ondernemers van Balkbrug en Slagharen spelen met een eigen dorpsvisie/-plan in op de ontwikkelingen in de samenleving. We helpen bij het uitvoeren van de plannen. We hebben speciale aandacht voor het theater. Want het theater heeft een belangrijke functie en plek in het centrum. En in onze samenleving. We willen een goed functionerend theater behouden. Met een professioneel cultureel aanbod dat past bij onze samenleving. En met een maatschappelijke functie voor verenigingen, instellingen, scholen en ondernemers. We onderzoeken wat daarvoor nodig is. En hoe we het theater ook ruimtelijk een goede plek kunnen geven in het centrum. Ook hierbij houden we rekening met wat we in de samenleving zien en horen.

De ontwikkelingen laten ons zien dat een centrum nooit ‘af’ is. Een centrum blijft in ontwikkeling. En moet mee veranderen naar een sfeervolle plek waar mensen willen verblijven. Waar ruimte is voor vermaak en om elkaar te ontmoeten. Meer groen in de centra kan hierbij helpen. Daarmee spelen we ook in op de gevolgen van klimaatverandering. We spelen in op deze ontwikkelingen. Met een vernieuwd centrumplan voor Dedemsvaart. Dat plan maken we samen met gebruikers van het centrum, pandeigenaren, ontwikkelaars, Dedemsvaartse Middenstand Centrale en Plaatselijk Belang Dedemsvaart. We luisteren naar de wensen en ideeën in de samenleving. We proberen de ideeën uit te voeren en de wensen in te passen. Zo maken we het voor bezoekers aantrekkelijk om het centrum te bezoeken en gebruik te maken van voorzieningen. Ook voor het centrum van Hardenberg maken we een vernieuwd plan. Daarin schetsen we een visie op het centrum voor 2030. En we plaatsen de ruimtelijke opgaven voor de komende jaren in het licht van de trends en ontwikkelingen. De ligging van het centrum naast rivier de Vecht biedt veel kansen. We pakken kansen, maar dit kan beter. We willen de stad en de Vecht beter op elkaar laten aansluiten. Bij vastgoedprojecten en bij de inrichting van de openbare ruimte richten we ons hier op. Dit alles krijgt een plek in het vernieuwde centrumplan.

Zodat stad en land prachtig samen komen in het centrum van Hardenberg.

Middelen Dedemsvaart Er is geld beschikbaar voor het maken en uitvoeren van het vernieuwde centrumplan voor Dedemsvaart. Aan het vergroenen van de Julianastraat levert de provincie Overijssel een bijdrage. Hardenberg Er is voldoende geld om het actieplan voor het centrum van Hardenberg uit te voeren. Ook is er geld beschikbaar voor het vergroenen van de winkelstraten in Hardenberg. Er is geld beschikbaar voor de herinrichting van het marktplein. We voorzien dat een goed ontwerp meer gaat kosten dan de middelen die nu beschikbaar zijn. Vanuit het vernieuwde centrumplan komen nieuwe projecten. Op dat moment maken we ook een financiële doorkijk. Voor het theater kunnen substantiële investeringen nodig zijn. Dit hangt af van de resultaten van het onderzoek. Uiteraard doen wij waar nodig een beroep op derden.

11

Stationsomgeving Hardenberg

Pal naast het station is plek voor nieuwe woningen voor jongeren, studenten of kleine huishoudens die met het openbaar vervoer reizen. Of die (tijdelijk) werken in het gebied. De IQ Blvd is de motor voor ontwikkelingen in het stationsgebied. Hier bundelen ondernemers hun krachten rondom innovatie en ondernemerschap. En staan ze rechtstreeks in verbinding met onderwijs, het bedrijfsleven en overheid. We zetten ons in om de Vechtdallijnen te verbeteren en de Nedersaksenlijn te ontwikkelen. Daarmee wordt Station Hardenberg een spoorknooppunt tussen Zwolle, Drenthe/ Groningen en Twente. Dat vraagt om een goed en veilig station dat klaar is voor de toekomst. En dat past in een bruisend stationsgebied. Daarom willen we samen met onze partners stevig investeren in het station. Het oplossen van knelpunten op het station is bittere noodzaak. Met een tunnel kunnen we de onveilige oversteken van het spoor oplossen. En verbinden we voorzieningen met elkaar. Een verbreed middenperron vergroot de veiligheid en toegankelijkheid. Zo wordt Station Hardenberg een overstappunt van regionale betekenis. Het Gezondheidspark ligt naast het stationd. Met als spil het Saxenburgh Medisch Centrum en de apotheek. Inwoners uit de regio Noordoost Overijssel en Zuidoost Drenthe komen naar het Gezondheidspark voor (medische) zorg en een vitale leefstijl.

Het stationsgebied is voor veel jongeren de poort naar onderwijs, met zicht op een baan in de regio. Meer dan 5.000 leerlingen en studenten gaan er dagelijks naar school. Voor bezoekers is het stationsgebied de entree naar het centrum van Hardenberg. We versterken de relatie met het centrum en hebben aandacht voor het gebied dat het station en centrum verbindt.

Wonen, werken, leren en gezondheid komen samen in het gebied rond het station in Hardenberg. Het vormt een krachtig knooppunt in het regionale netwerk van Noordoost Nederland. Door het aanbieden van passende woonruimte en leer- en werkplekken blijft kennis behouden in de regio. Met verbetering van de Vechtdallijnen en na de komst van de Nedersaksenlijn is het stationsgebied het kloppend hart van het spoornetwerk tussen Zwolle, Drenthe/Groningen en Twente. Vanaf een toekomstbestendig, comfortabel en veilig station is er een perfecte verbinding met het centrum. En met aangrenzende regio’s en voorzieningen. Door kruisbestuivingen ontstaan nieuwe samenwerkingen en innovaties.

E

r gebeurt veel in en rond het gebied rond Station Hardenberg. Als het aan ons ligt, komen daar nog nieuwe projecten en plannen bij. Want de doorontwikkeling van het gebied is belangrijk voor de groei en bloei van Hardenberg. We willen klaar zijn voor de toekomst, met het station als dé mobiliteitshub van de gemeente Hardenberg. Veiligheid en toegankelijkheid staan voorop. Daarvoor hebben we nog veel te doen. En werken we samen met onze partners Vechtdal Wonen, Saxenburgh Groep, IQ Blvd en de spoorse partijen. We hebben onze ambities voor de stationsomgeving opgeschreven in een ambitiedocument. Wonen, werken, leren en gezondheid moeten in het gebied samenkomen.

Middelen

fasering. Dat doen we samen met onze partners. Er zijn veel ontwikkelingen die invloed hebben op deze ambitie. In de verstedelijkingsstrategie van de regio Zwolle zijn het spoor en de stations de ruggengraat van het openbaar vervoer in onze gemeente. Naar kernen die niet met de trein bereikbaar zijn, rijden lijnbussen. Een aantal stations wordt een ‘mobiliteitshub’. Ook station Hardenberg. Het MIRT-onderzoek naar de Nedersaksenlijn is belangrijk voor de ontwikkeling van station Hardenberg. Hierin wordt ook gekeken naar de noodzakelijke aanpassingen aan station Hardenberg. Het nationale en regionale beleid rond de ontwikkeling van regionale mobiliteitshubs is nog volop in ontwikkeling. Voor de gebiedsontwikkeling is het aanwijzen van NOVEX gebieden vanuit de Nationale Omgevingsvisie eind 2022 bepalend.

In de begroting is geld gereserveerd voor de kwaliteitsverbetering van het station. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat dit onvoldoende is. Ook als we de spoorse werkzaamheden integreren met de gebiedsontwikkeling. Alleen met externe financiering kunnen we het hele gebied aanpakken. Er is ook geld gereserveerd voor de planvoorbereiding. We willen dit bedrag de komende jaren verhogen.

We werken de ambities dit jaar en in 2024 verder uit in een ruimtelijke ontwikkelvisie. Ook maken dan een

12

13

Landbouw en platteland

landbouw en de vitaliteit van het landelijk gebied. We verbreden onze blik van de agrarische sector naar de plattelandseconomie. We willen de vitaliteit versterken vanuit het gebied, door de mensen en de gemeente. Niet op basis van opgelegde doelen, maar op basis van de kansen in het gebied. Op een manier die past bij de cultuur van de gebieden.

De landbouw (agro en food) staat voor grote maatschappelijke opgaven. Van de sector wordt veel gevraagd: klimaatadaptatie, emissies naar lucht en (grond)water en biodiversiteit. Deze economische topsector verdient waardering en versterking. Ook het landelijke gebied verandert sterk. We houden het landelijk gebied economisch en sociaal vitaal. Voor brede welvaart in het landelijk gebied is een blijvend perspectief voor de sector van groot belang.

We bouwen aan vertrouwen door een luisterend oor te bieden aan bewoners en agrariërs. En door nog actiever de rol te pakken van een lokale overheid die naast de inwoners staat. Dat geven we het komende jaar verder vorm. Hiervoor organiseren we in de kernen gebiedsbijeenkomsten over de economie en

Middelen

brede welvaart van het landelijk gebied voor bewoners en ondernemers uit het gebied. Ook zorgen we voor een ambtelijk aanspreekpunt voor het landelijk gebied en de sector. En we maken een agenda voor de vitaliteit van het landelijk gebied in Hardenberg. Daarin hebben we speciale aandacht voor het sociaaleconomisch perspectief. Voorbeelden van onderdelen van de agenda zijn een recreatieve ontsluiting voor de vrije tijdseconomie of de ontwikkeling van werkplaatsen en werklocaties in de kleine kernen. Maar ook programma’s voor het stimuleren van ondernemerschap en omschakeling naar waardevolle beroepen voor mensen die willen stoppen in de agrarische sector krijgen een plek in de agenda.

Voor het maken en uitvoeren van de agenda is in de begroting geld gereserveerd. Daarnaast is een fonds nodig voor de investeringsagenda. We kunnen dit fonds inzetten voor cofinanciering van programma’s van andere overheden. En bijdragen aan initiatieven van ondernemers.

I

n onze Economische Koers is agro & food één van de drie topsectoren. Het gaat daarbij om de agrarische bedrijven zelf. En om alle toeleverende, verwerkende en dienstverlenende bedrijven die functioneren dankzij de landbouw en veehouderij. We ondersteunen samenwerking aan innovatie. We doen mee aan het provinciale project Toekomstgerichte erven. Hierdoor kunnen agrarische ondernemers begeleiding krijgen van de erfcoach. Voor de verdere doorontwikkeling van agrarische bedrijven en voor een nieuwe invulling van vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen voeren we een faciliterend ruimtelijk beleid. Het Nationaal programma landelijk gebied (NPLG), de onderhandelingen over een nationaal landbouwakkoord en de door de provincie Overijssel gevoerde gebiedsprocessen (PPLG) zijn mede bepalend voor het landelijk gebied van Hardenberg. Op dit moment bestaat hierover nog veel onzekerheid. Vanwege de ontwikkelingen en de onzekerheid versterken we onze inzet voor perspectief voor de

14

15

Kunst en cultuur

inclusie, meedoen, eenzaamheid en persoonlijke ontwikkeling. Maar ook met economie en recreatie & toerisme.

We ontwikkelen kunst en cultuur in onze gemeente verder. Want we vinden kunst en cultuur belangrijk. Het bepaalt mede het karakter, de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de gemeente. Ook heeft kunst en cultuur een maatschappelijke betekenis. Het zorgt voor verbinding. En het stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van onze inwoners. Het beoefenen van kunst geeft bovendien betekenis aan het leven.

Bij dit thema hebben we ook aandacht voor het theater. Het theater heeft een belangrijke functie in onze samenleving. Bij het thema ‘Centrumontwikkeling’ hebben we hierover al meer beschreven. We houden rekening met de Wet Stelsel Openbare Bibliotheken en wetgeving op het gebied van de lokale omroep. Verder is er voor kunst en cultuur weinig wet- en regelgeving. Waar mogelijk maken we gebruik van subsidieregeling van het Rijk en de provincie en werken we samen met buurgemeenten. We willen inspelen op de wensen en behoeften in de sector. Daarom hebben we in de voorbereiding op de nieuwe visie het culturele veld geïnterviewd. Ook hebben we onderzoeken gedaan. We hebben de input vertaald in meerdere ambities en speerpunten. Het culturele veld wil een volgende stap zetten. En wil in meerdere opzichten inzetten op samenwerking. Zo willen we aandacht geven aan de Slag bij Ane die in 2027 achthonderd jaar geleden plaatsvond. Het uitvoeren van de visie vraagt in de komende jaren extra inzet van de culturele organisaties. De organisaties zien hierin hun eigen verantwoordelijkheid. Ze zien ook (financiële) ondersteuning van de gemeente als een voorwaarde voor een volgende stap in de ontwikkeling.

D

Middelen

e vorige visie op kunst en cultuur ging over de periode 2017-2022. In deze periode is ons cultuurbeleid niet erg veranderd. We werken aan een nieuwe visie op kunst en cultuur. In de nieuwe visie zetten we in op het verder ontwikkelen van ons culturele aanbod. Daarbij zien we raakvlakken met de onderwerpen

16

De uitvoering van de visie op kunst en cultuur vraagt om een extra investering. Het bedrag is nog niet bekend.

17

Evenementen

Vanaf 2022 ontwikkelen we ons evenementenbeleid stapsgewijs verder. We zetten in op een tweetal grote evenementen waarmee we Hardenberg op de kaart zetten.

Evenementen zijn onlosmakelijk verbonden met de kwaliteit en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Een aansprekend evenementenprogramma maakt onze gemeente aantrekkelijk. En zet Hardenberg op de kaart als dynamische en aantrekkelijke regio die voor iedereen wat te bieden heeft. Een goed gevulde evenementenkalender helpt ook bij seizoensverlenging van de recreatieve sector. Al met al draagt een bruisende evenementenkalender bij aan de brede welvaart.

We willen ook de evenementensector stimuleren zich te blijven ontwikkelen. Daarbij hebben we meer oog voor het maatschappelijke belang van evenementen voor onze inwoners. Want in de huidige samenleving is alleen het stimuleren van de economie niet meer leidend. De prijsontwikkelingen en het grote verloop in de sector tijdens de coronacrisis hebben de sector geraakt. Verder hebben organisatoren te maken met wet- en regelgeving op het gebied van veiligheid en vergunningen.

M

et ons evenementenbeleid bieden we ruimhartige ondersteuning aan evenementen. En streven we naar de ontwikkeling van aansprekende evenementen. We hebben een hoger budget beschikbaar gesteld. En er is budget gekomen voor het organiseren van een groot evenement.

We maken de huidige subsidieregeling voor evenementen gemakkelijker. Voor een beperkt aantal evenementen die vaste waarde hebben, toonaangevend zijn en al jaren een bijdrage ontvangen van de gemeente willen we in de begroting een vaste subsidie opnemen. Dit maakt het voor betreffende organisatoren gemakkelijker. En het geeft hen meer zekerheid over de gemeentelijke bijdrage.

Veiligheid

overlast, onder andere van jeugd. En ze verwachten dat we als gemeente de openbare ruimte beter beveiligen. We kunnen inspelen op (dreigende) verstoringen van de openbare orde met technische voorzieningen.

Een veilige leefomgeving is een basisvoorwaarde voor brede welvaart. Met ons integraal veiligheidsbeleid richten we ons op een veilig Hardenberg. Dat doen we samen met onze veiligheidspartners.

Het vluchtelingenvraagstuk heeft invloed op ons veiligheidsbeleid. We bieden onderdak aan asielzoekers en Oekraïense ontheemden. De opgave verschuift van noodopvang en crisisopvang naar een reguliere huisvestingstaak van de gemeente. Dat vraagt om een programmatische aanpak. Vanuit veiligheid zetten we in op betrokkenheid met het oog op de sociale veiligheid en eventuele maatschappelijke onrust.

O

ndermijnende criminaliteit komt steeds meer voor. Ook in onze gemeente. Als gemeente hebben we een regierol bij de bestrijding. Samen met onze partners voeren we integrale controles uit. Om dat gericht te doen, willen we vanaf 2024 meer en beter gebruik maken van beschikbare data en informatie. Daarvoor is een speciaal datasysteem nodig. Ook zetten we een data-analist in.

Deze ontwikkelingen vragen om extra aandacht. Ze krijgen een plek in het Integrale Veiligheidsplan dat we samen met onze partners opstellen.

Middelen

We zien meer onrust in de samenleving. Er zijn acties en demonstraties over verschillende onderwerpen. Ook nemen de tegenstellingen in de samenleving toe.

Voor de uitvoering van ons veiligheidsbeleid is geld beschikbaar in de begroting.

Sociale media zijn een gewild platform voor mensen om zich uit te spreken. Inwoners ervaren meer

Samen met de organisatoren houden we het huidige beleid tegen het licht. Uiteindelijk willen we het beleid herzien. Daarbij houden we rekening met de ontwikkelingen in de samenleving.

Middelen Er is geld beschikbaar voor de evenementensubsidies en voor een groot, inspirerend evenement dat onze gemeente op de kaart zet. Mogelijk zijn op basis van de herijking van het beleid extra middelen nodig.

18

19

O

Mobiliteit

nze ambities staan in het Programma Mobiliteit. Dit hebben we uitgewerkt in het Gemeentelijke verkeers- en vervoerplan (GVVP) en het Fietsplan. We zijn gestart met het uitvoerig van de plannen. Daar gaan we in 2024 mee door.

We zijn een leefbare, veilige en goed bereikbare gemeente. Voor inwoners, bezoekers en bedrijven. We vinden het belangrijk dat we ons op een duurzame, toekomstbestendige en veilige manier verplaatsen. Met de auto, het openbaar vervoer, op de fiets of te voet. Duurzame en veilige mobiliteit draagt bij aan de kwaliteit van leven. En is belangrijk voor de leefbaarheid in onze kernen.

Door de klimaatambities wordt het alleen maar belangrijker dat we ons op een duurzame manier verplaatsen. De snelste en duurzaamste manier binnen de bebouwde kom is de fiets. We maken plannen om de (recreatieve)

fietsverbindingen binnen Hardenberg en tussen de kernen te verbeteren. Dat doen we samen met buurgemeenten, Staatsbosbeheer en andere partners.

het gemeentehuis in de loop van 2023 aan. Aanpassingen aan de lokale infrastructuur doen we in overleg met inwoners, scholen en bedrijven. Het verduurzamen van het autogebruik zet de komende jaren een verdere stap vooruit. Er komen steeds meer elektrische auto’s. We willen bij het plaatsen van laadpalen of het ontwikkelen van laadpleinen goed inspelen op de behoefte. Zodat we de juiste laders op de juiste plekken plaatsen. We brengen dit in beeld en houden ook rekening met de activiteiten van marktpartijen. Dit verwerken we in een laadvisie. Door elektrisch rijden neemt ook de vraag naar elektriciteit toe. Op sommige plekken is al energieschaarste. De provincie brengt in beeld hoe groot de energievraag voor mobiliteit gaat worden. Dit kan gevolgen hebben voor het ontwikkelen van laadpleinen. Mogelijk duurt het hierdoor langer om onze ambities te halen.

We willen ook het openbaar vervoer verbeteren. Daarbij zetten we in op goede (gemeente) grensoverschrijdende verbindingen met Zwolle, Twente en het noorden. Om dit voor elkaar te krijgen werken we samen met de provincie, ondernemersverenigingen en omliggende gemeenten. Voor de komst van de Nedersaksenlijn is samenwerking met het Rijk van groot belang. (zie hiervoor ook ‘Stationsomgeving Hardenberg’) Ook de bereikbaarheid van onze kernen met kleinschalig openbaar vervoer heeft onze volle aandacht. We koppelen de verbetering van het openbaar vervoer aan de ontwikkeling van de ‘mobiliteitshubs’. Hier komen verschillende soorten vervoer bij elkaar. En kunnen reizigers op een comfortabele manier overstappen.

Digitale en technische ontwikkelingen gaan snel. Met nieuwe technieken en slimme en publieke mobiliteit kunnen we de (auto)mobiliteit verminderen. En het gedrag van onze inwoners veranderen.

Om verkeersveiligheids- en bereikbaarheidsknelpunten op N-wegen op te lossen, zijn de provincie of Rijk als wegbeheerder aan zet. Zij beslissen uiteindelijk over eventuele maatregelen. Er gebeuren nog te veel en te vaak ongelukken op de N36. Samen met onze regio-partners en het Rijk werken we aan het verbeteren van de verkeersveiligheid op de N36. Uitvoering is gepland voor 2025 en 2026. We zetten ook in op educatie en gedragsverandering. Dit doen we in samenwerking met Veilig Verkeer Nederland. Met lespakketten voor scholen, scootmobielcursussen voor ouderen en een rijsimulator bij voorlichtingsdagen. We maken kruispunten, wegen en routes verkeersveiliger. Voorbeelden hiervan zijn de Rheezerweg in Hardenberg en in Rheeze, De Oostermaat in Gramsbergen en de centrumontsluitingswegen in Hardenberg. Ook pakken we de rotonde bij

20

Middelen Voor de uitvoering van het Gemeentelijke verkeersen vervoerplan (GVVP) en het Fietsplan is jaarlijks geld beschikbaar. Voor het verbeteren van de recreatieve fietspaden is extra geld nodig. Hierbij verwachten we een jaarlijkse bijdrage van de provincie Overijssel.

21

Jeugd & onderwijs

rechters, jeugdbeschermers en jeugdreclasseerders) ondersteunt bij het vaststellen van de meest passende vorm van ondersteuning en jeugdhulp.

De jeugd heeft de toekomst. We willen de jeugd een goede start geven. Door ze veilig en gezond op te laten groeien. In een omgeving waar ze vrienden kunnen maken, waar ruimte is voor buitenspelen, bewegen en sporten. En waar ze kunnen meedoen. In Hardenberg bieden we jongeren alle kansen om hun talenten te ontwikkelen. In de samenleving en op school. Als gemeente helpen we met een laagdrempelig en toegankelijk netwerk. Bij een goede start hoort ook goed onderwijs. In schoolgebouwen die passend, duurzaam en van goede kwaliteit zijn.

Er komt een Hervormingsagenda Jeugd. Hierin maken het Rijk, de gemeenten, zorgaanbieders, zorgprofessionals en cliëntorganisaties afspraken om te komen tot betere en tijdige jeugdhulp in een beheersbaar en duurzaam financieel stelsel. Dit proces gaat meerdere jaren in beslag nemen. De afgelopen jaren zijn diverse ‘pilots’ gestart die bijdragen aan het gezond opgroeien en het realiseren van gelijke kansen voor kinderen. Vanuit het Nationaal Plan Onderwijs (NPO) en de Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe zijn verschillende activiteiten bij wijze van pilot uitgevoerd. De pilot ‘angst en depressie’ in het voortgezet onderwijs blijkt na evaluatie een goede bijdrage te leveren aan het gezond houden van onze kinderen. We maken afspraken om dit voort te zetten en te verbreden. We evalueren de pilot met kansencoaches en de activiteiten uit het Nationaal Plan Onderwijs. Daarbij kijken we wat we hebben geleerd. En wat bijdraagt aan onze ambities. We willen waardevolle activiteiten op een structurele manier voortzetten.

W

e ondersteunen onze jeugd vanuit onze visie op het Hardenbergse model zo lokaal en normaal mogelijk. We helpen ouders en kinderen om mee te doen. En hun vragen over opvoeden en opgroeien in de dagelijkse contacten bespreekbaar te maken. Soms zijn er problemen waar passende ondersteuning nodig is. Daarvoor zijn de sociale wijkteams van Samen Doen. Zij hebben goede relaties met (specialistische) jeugdhulp als dat nodig blijkt.

We hebben ervaring opgedaan met het ‘IJslandse model’. Op basis van dit model heeft het Trimbos instituut een aanpak voor gemeenten ontwikkeld. De aanpak richt zich op het bieden van een gezonde en veilige leefomgeving voor kinderen. Dit heeft een relatie met de afspraken in preventieakkoorden over middelengebruik en overgewicht.

Bij ons, maar ook bij de jeugdgezondheidszorg, onderwijs en Samen Doen is er behoefte om samen te kijken hoe we de ondersteuning en samenwerking rondom het veilig en gezond opgroeien van kinderen kunnen versterken. We hebben ambulante Jeugdhulp lokaal ingekocht. Zo kunnen we ook hier laagdrempelige hulp bieden. Bij nagenoeg alle huisartsenpraktijken is een jeugdconsulent vanuit Samen Doen actief. We zijn gestart met een consulent die de wettelijke verwijzers (jeugdartsen, medisch specialisten,

Middelen

Het Rijk en gemeenten streven naar minder versnippering en een betere samenwerking in de jeugdbescherming. In diverse proeftuinen doen we ervaring op. Lokaal gaan we met elkaar in gesprek over hoe we de ondersteuning van kinderen rondom het onderwijs beter kunnen regelen.

De activiteiten uit de Lokaal Educatieve Agenda brengen extra investeringen met zich mee. Dat geldt ook voor het voortzetten van de waardevolle elementen uit de pilot Kansencoaches en het NPO. Ook voor het versterken van de ondersteuning van kinderen rond onderwijs is extra geld nodig. De kapitaallasten van de investeringen in onderwijshuisvesting zijn gedekt. Door de hogere bouwkosten en andere ontwikkelingen moeten we ramingen naar boven bijstellen. Voor de huisvesting van scholen voor vluchtelingen/ ontheemden kunnen we een beroep doen op het Rijk.

Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) is de basis voor de investeringen in de onderwijshuisvesting. We hebben dit plan samen met de schoolbesturen gemaakt. In een projectstructuur maken we afspraken over de uitvoering. Dit helpt ons om de komende jaren zeven projecten te realiseren. Het voortgezet onderwijs heeft ons gevraagd om gezamenlijk na te gaan of een soortgelijke aanpak voor het voortgezet onderwijs helpend en realiseerbaar is. Er zijn al plannen voor nieuwbouw van praktijkschool ProHardenberg. De komst van Oekraïners en andere vluchtelingen naar Hardenberg heeft gevolgen voor de onderwijshuisvesting. We moeten er rekening mee houden dat we huisvesting moeten aanpassen. Mogelijk is extra huisvesting nodig. Daarnaast hebben we te maken met stijgende bouwkosten. Dit heeft gevolgen voor de bouwplannen uit het IHP. Trends in het onderwijs zijn het bieden van een rijke schooldag en de vorming van Integrale Kindcentra (IKC’s). Dit heeft gevolgen voor de vraag naar en functionaliteit van onze onderwijshuisvesting.

Samen met het onderwijs werken we aan het ontwikkelen van talenten van onze kinderen. Tijdens en buiten schooltijd. In de lokaal Educatieve Agenda spreken we af wie wat doet. En wat onze gezamenlijke doelen zijn.

22

23

Bestaanszekerheid

W

Woningbouw

e hebben het Programma Wonen uitgewerkt in de Agenda Wonen. Tegelijkertijd versnellen we onze woningbouwproductie naar gemiddeld 400 woningen per jaar voor de periode 2022-2025. Hoe we dat doen, staat in het Versnellingsprogramma Woningbouw. Jaarlijks maken we prestatieafspraken met woningcorporatie Vechtdal Wonen en de huurdersorganisatie Vechtdal. Zo houden we goed zicht op de behoefte op de huurmarkt voor de verschillende doelgroepen rondom de thema’s beschikbaarheid, betaalbaarheid en leefbaarheid. Met de 400 woningen extra per jaar vullen we een deel van de regionale woonopgave Zwolle in.

We zijn een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te ondernemen. Daarbij hoort een voldoende divers en kwalitatief goed woningaanbod. De komende jaren worden 400 nieuwe woningen per jaar extra gebouwd in de gemeente Hardenberg. Die woningen staan in een gezonde leefomgeving die kwaliteit heeft. Met veel groen, toegankelijke voorzieningen en een goede infrastructuur. De bouw van meer woningen brengt directe en indirecte werkgelegenheid met zich mee. Hiermee versterken we onze sociaaleconomische positie.

Mensen worden steeds ouder. En willen langer thuis blijven wonen. Voor deze mensen en andere bijzondere doelgroepen moet er een woonplek zijn in buurten en wijken. Daar richten we ons woningbouwprogramma op. Met een bijbehorende welzijns- en zorgstructuur. Door schaalvergroting, gebruik van internet, maar ook door demografische trends zoals vergrijzing loopt het voorzieningenniveau in met name onze middelgrote en kleine kernen terug. Dit heeft onze aandacht.

Er is veel nieuwe wetgeving in voorbereiding. Dit geeft de rijksoverheid meer regie op het wonen. Met als doel dat er meer betaalbare woningen komen. Vooruitlopend hierop is in december 2022 de Woondeal tussen de rijksoverheid, provincie en gemeenten in West Overijssel ondertekend. De Woondeal wordt vertaald in regionale afspraken. Onze ambities op het gebied van woningbouw zijn geborgd in deze deal. Voor ons betekent het meer regionale samenwerking. Deze nieuwe wetgeving en de veranderde woningmarkt, vragen om een vernieuwd en gewijzigd integraal woon(zorg)beleid, met aandacht voor regionale samenhang.

De woningmarkt staat onder druk. Dat komt niet alleen door de extra vraag vanuit de autonome groei in de gemeente Hardenberg. Ook de groei vanuit de regio richt zich op onze gemeente. De vraag naar woonruimte wordt nog groter door de instroom van vluchtelingen en de toename van arbeidsmigratie. Ook de oorlog in Oekraïne en de taakstelling om statushouders te huisvesten legt extra druk op huisvesting/woonruimte. We trekken nog meer samen op met marktpartijen om het bouwtempo te verhogen. Het versneld bouwen van nieuwe koop- en huurwoningen heeft pas over enkele jaren effect. Het lost de woningnood van dit moment niet op. Wel kan de bouw van verschillende soorten woningen de doorstroming op de woningmarkt herstellen. Zo bieden we de juiste woning voor elk huishouden. Hierbij hebben we speciale aandacht voor starters, senioren en andere bijzondere doelgroepen.

Middelen Voor de uitvoering van het Versnellingsprogramma Woningbouw 2022-2025 is geld beschikbaar. Ook is er geld voor het stimuleren van sociale woningbouw. Voor het actualiseren en uitvoeren van het integraal woonbeleid is aanvullend geld nodig.

De stikstofproblematiek kan de versnelling van de woningbouw bedreigen. Door de huidige politieke situatie en de vorming van een nieuw provinciaal bestuur is er nog veel onzekerheid op dit dossier. Ook de hoge prijzen van bouwmaterialen, een tekort aan technisch personeel en bouwvakkers en energieschaarste hebben invloed op onze ambities.

24

25

Economie

Door de geopolitieke situatie en de ontwikkelingen in onze samenleving kunnen we voor de langere termijn lastig voorspellen wat er gaat gebeuren. Daarom is onze economische agenda 2023-2026 flexibel en breed. De ontwikkelingen doen niets af aan onze ambitie om een vitale economie te hebben. Wel kunnen de ontwikkelingen betekenen dat dingen langer duren. Of dat we op zoek moeten naar andere oplossingen dan we nu inzetten. Wanneer er op hoog tempo een omslag plaatsvindt in onze economie, schakelen we onverminderd snel. Zo zorgen we dat ons beleid blijft passen bij de werkelijkheid.

Een vitale economie en brede welvaart zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Bij een vitale economie horen ook duurzame, goed ontsloten en vitale bedrijventerreinen. In een aantrekkelijk vestigingsklimaat geven we bedrijven de ruimte. Deze bedrijven zorgen voor werkgelegenheid. Ook een veilige en goede bereikbaarheid draagt bij aan vitale economie.

We zijn en blijven in nauw overleg met de ondernemers in de vrijetijdsector om de sector te versterken. Hiervoor hebben we een actieplan seizoenversterking gemaakt. Om in te spelen op de krappe arbeidsmarkt, hebben ondernemers in het Vechtdal samen de Vakschool 100% Gastvrij opgezet. De eerste studenten zijn gestart met hun BBLopleiding. We brengen in beeld welke recreatieve mogelijkheden er zijn rond de Kotermeerstal in Dedemsvaart. De uitvoering van eventuele plannen die hieruit volgen gebeurt in 2024.

W

e volgen onze economische koers. Daarbij hoort ook een nieuwe economische agenda voor de periode 2023-2026. Deze agenda richt zich op regionale samenwerking en economische structuurversterking. Met aandacht voor de onderwerpen circulaire economie, digitalisering en human capital. En we richten ons op hubs voor de agrarische sector, vrije-tijdseconomie en maakindustrie. Want dit zijn de drie sterk vertegenwoordigde clusters in onze gemeente. En onze grote werkgevende branches.

26

Er is een urgente vraag naar bedrijfskavels. Die vraag is groter dan ons aanbod. Daarom werken we aan een bedrijventerreinstrategie. Met onze bedrijventerreinenstrategie werken we adaptief aan de uitbreidings- en vestigingsmogelijkheden. En kunnen we de komende jaren gericht investeren in bestaande en toekomstbestendige bedrijventerreinen. Met deze aanpak houden we tempo in onze economische ontwikkeling. Wel vraagt dit om creativiteit en partnerschap van het bedrijfsleven. We verwachten in 2024 een nieuwe provinciale Omgevingsvisie en -verordening. Hierin staan nieuwe kaders voor het ruimte-, bodem- en watergebruik. Ook moeten we inspelen op de beperkingen van het elektriciteitsnetwerk. Wat dat precies voor onze bedrijventerreinen betekent is nu nog niet duidelijk. Wel moeten we kritisch kijken naar de ontwikkeling van nieuwe terreinen buiten bebouwd gebied. En we moeten meer aandacht hebben voor het slim en toekomstbestendig gebruiken van onze bestaande terreinen. De ontwikkelingen vragen om meer inzet en een scherpe monitoring van vraag en aanbod.

Zuid- en Oost-Drenthe en Dutch TechZone zijn de kern van de lobby voor de Nedersaksenlijn. Begin 2023 is een nieuwe aanvraag voor de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe gehonoreerd door het Rijk. De nieuwe deal gaat over de periode 2024-2027. Met een verwacht investeringsbedrag van € 60 miljoen. Samen met de vier andere gemeenten moet Hardenberg hiervan € 10 miljoen op tafel leggen. De plannen hiervoor worden nu verder uitgewerkt. Voor Hardenberg als knooppunt is ook de relatie met Twente en Duitsland belangrijk.

Middelen Voor de uitvoering van de economische koers en agenda is geld beschikbaar. Deels is dat geld tot en met 2025 beschikbaar. Voor de uitvoering van projecten om de recreatieve mogelijkheden rond de Kotermeerstal te versterken zijn in 2024 middelen nodig. Voor de samenwerking in de Regio Zwolle wordt vanaf 2024 een bijdrage per inwoner gevraagd. Dit is een ruime verdubbeling en vooral bedoeld voor de ruimtelijke opgaven. De plannen voor de nieuwe regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe vragen een investering van alle samenwerkende partijen. Ook de gemeente Hardenberg krijgt de vraag een bijdrage te leveren. Daarnaast willen we jaarlijkse een bedrag reserveren voor ambtelijke ondersteuning. Voor de uitvoering van de Bedrijventerreinstrategie is geld nodig voor proces- en projectbegeleiding.

Regionale samenwerking is een krachtig middel om onze ambities te bereiken. Daarom werken we samen in de Regio Zwolle. De Regio Zwolle werkt aan een nieuwe samenwerkingsagenda 2024-2028. Deze agenda bouwt voort op de bestaande samenwerking met aandacht voor economie, arbeidsmarkt, bereikbaarheid, klimaat en circulariteit. En gaat ook over de ruimtelijke ontwikkeling van de regio. Vooral op dit thema en op public affairs zijn extra activiteiten nodig. Het is belangrijk om nauw betrokken te zijn en te blijven. Naast extra inzet van middelen, betekent dit ook dat op meer beleidsterreinen betrokkenheid bij het regionale beleid nodig is. Het realiseren van de gezamenlijke ambities gaat ook over de vraag wat Hardenberg de regio te bieden heeft. Ook werken we samen in de Regio Zuid- en OostDrenthe/Dutch TechZone. De partners in de Regio

27

S

Sociaal Domein

oms zijn er problemen of gaat het even niet zo goed. Meestal kunnen inwoners samen met familie of de omgeving een oplossing vinden. Als er meer nodig is, bieden we laagdrempelige en praktische ondersteuning. Zo versterken we de veerkracht van inwoners in moeilijke situaties.

In de gemeente Hardenberg krijgt iedereen de kans om mee te doen. We zijn een toegankelijke en inclusieve samenleving. Iedereen kan er in vrijheid leven. En heeft de mogelijkheid zich te ontwikkelen. Welke identiteit, afkomst, leefstijl, levensbeschouwing of (seksuele) geaardheid je ook hebt. Ook mensen met een beperking of chronische ziekte doen zonder belemmeringen mee. ‘Meedoen’ is ook de basis van ons minimabeleid. We ondersteunen inwoners op een eenvoudige en genereuze manier. Ook als het door actuele ontwikkelingen nodig is, helpen we. Denk aan de hoge energieprijzen.

We zorgen met elkaar voor een gezonde leefomgeving en brengen hulp en ondersteuning dichtbij onze inwoners. En bieden onze jeugd een kansrijke en veilige omgeving om op te groeien. In het programma ‘Veerkrachtig Hardenberg’ werken we samen met onze partners vanuit de gedachte van positieve gezondheid en preventie. En

28

ontwikkelen we het Hardenbergs model voor hulp en ondersteuning door. We willen onze inwoners zo lokaal en normaal mogelijk ondersteunen. En passende zorg bieden wanneer dit nodig is.

Met ons minimabeleid ‘Een eerlijke kans voor iedereen 2020-2024’ bieden we minima- en inkomensregelingen en schulddienstverlening. We willen schulden zo vroeg mogelijk signaleren. In 2022 en 2023 hebben we een regeling toegevoegd om energiearmoede te voorkomen. En hebben we het sociaal cultureel fonds uitgebreid. In 2022 en 2023 is de inflatie hoog. De koopkracht daalt. Dat zorgt voor meer ongelijkheid. Met name inwoners met een lager inkomen voelen de dalende koopkracht. Het aantal mensen dat leeft onder de armoedegrens neemt toe. Dit raakt inwoners in hun bestaanszekerheid. Onzekerheid over inkomen, werk, eenzaamheid en niet kunnen meedoen zijn van invloed op het welbevinden, de gezondheid en levensverwachting van inwoners.

Om veerkracht van inwoners te ondersteunen en versterken bieden we algemene voorzieningen vanuit de WMO, de Jeugdwet en de Participatiewet. Inwoners, zorgaanbieders, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers spelen hierin een belangrijke rol. Als gemeente willen wij innovaties aanjagen en de lokale samenwerking verbeteren en faciliteren. Deze aanpak past bij de continue veranderende samenleving, draagt bij aan de kwaliteit van de samenleving en aan de betaalbaarheid van zorg.

29

Deze ontwikkelingen vragen om een herijking van het minimabeleid. Dat doen we in 2023. Hiermee willen we een goed antwoord geven op de recente ontwikkelingen. Een eenvoudig en genereus minimabeleid betekent het vereenvoudigen van regelingen. En het verhogen van bedragen voor ondersteuning en/of uitbreiden van doelgroepen. De komende jaren willen we dit beleid uitvoeren. Door de stijgende armoede moeten we ook rekening houden met meer vraag vanuit de samenleving voor ondersteuning. En met stijgende kosten van bijvoorbeeld de Kredietbank, uitvoering schulddienstverlening en beschermingsbewind.

2024 met de uitvoering van beschermd wonen en beschermd thuis. De komst van nieuwe doelgroepen als statushouders, asielzoekers en Oekraïense ontheemden zorgt voor nieuwe opgaven. In het afgelopen jaar hebben we (nood)opvang geregeld voor asielzoekers en Oekraïense ontheemden. We hebben Oekraïners aan werk geholpen, leefgeld betaald en onderwijs en vervoer geregeld. Dit vroeg om forse extra inspanningen van onze ambtelijke organisatie en Samen Doen. De opvang van ontheemden is nu een reguliere taak geworden. Dat brengt de komende jaren veel extra werk met zich mee. Daarvoor is extra capaciteit nodig. Onze organisatie kan dit werk er niet ‘bij’ doen zonder dat andere reguliere taken in het gedrang komen. De komst van nieuwe doelgroepen vraagt ook aandacht van de samenleving en externe partijen. We gaan hierover met inwoners en maatschappelijke partners in gesprek. Wij verwachten dat dit extra inzet van ons vraagt in 2024 en de jaren daarna.

In 2021 sloten we een lokaal preventieakkoord met maatschappelijke partners. Samen werken we aan het verminderen of tegen gaan van roken, overgewicht en middelengebruik. Ons gezamenlijke doel is een gezondere samenleving. Het Rijk, zorgverzekeraars, GGD en gemeenten hebben hiervoor regionale afspraken gemaakt. Het ministerie ondersteunt het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Dit akkoord richt zich op sport, preventie en versterken van de sociale basis. Er zijn financiële middelen van het Rijk tot en met 2026. De middelen zijn bedoeld voor samenwerking tussen professionals en ondersteuning van inwoners. De Rijksondersteuning na 2026 is afhankelijk van de resultaten. We moeten rekening houden met aanvullende gemeentelijke middelen om impact te genereren.

vraagstukken die we oppakken binnen het programma Veerkrachtig Hardenberg is dat anno 2023 dat geen gemakkelijke opgave. Bij deze transitie in het brede sociaal domein is reëel en realistisch begroten wenselijk voor een betere sturing en is een taakstelling niet meer passend.

en de informatie die daaruit voortvloeit geeft meer inzicht. Voor de uitvoering van het minimabeleid is extra geld nodig. Dat geldt ook voor het programma ‘Veerkrachtig Hardenberg’. Voor training en opleiding van professionals en organisaties willen we een subsidiebudget reserveren. We verwachten dat het geld vanuit het Rijk voor uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord niet voldoende is om de activiteiten voort te zetten. We krijgen geld van het Rijk voor de ondersteuning van nieuwe doelgroepen zoals asielzoekers, statushouders en vluchtelingen. Het is onzeker of dit genoeg is. Voor onze activiteiten op het gebied van gezondheid houden we rekening met extra investeringen. Voor de extra werkzaamheden binnen onze organisatie en Samen Doen is extra capaciteit nodig.

Verschillende interventies uit het programma werpen vruchten af. Hiermee hebben we het kostenniveau kunnen bijbuigen. Tegelijk is in het sociaal domein in de afgelopen jaren ook sprake geweest van stijgende kosten. Onder andere als gevolg van corona. Daarnaast heeft de totstandkoming van een adequate Hervormingsagenda voor de jeugdhulp veel vertraging opgelopen. De komst van nieuwe doelgroepen zoals statushouders en Oekraïense ontheemden zorgt voor nieuwe vragen en opgaven. Dit alles vraagt inzicht, zowel terugkijkend en analyserend alsook vooruitkijkend. Op het gebied van monitoring maken we stappen. De datakwaliteit stijgt

Middelen Vanaf 2020 werken we aan het programma Samen Door. Een van de doelen van het programma Samen Door is het toewerken naar een houdbaar stelsel van zorg en voorzieningen, met minder middelen. Vanaf de begroting 2022 is hiervoor een taakstelling opgenomen in de meerjarenbegroting. Samen Door krijgt een vervolg in het programma Veerkrachtig Hardenberg. Dit brede programma vormt een paraplu over de verschillende vraagstukken in het sociaal domein. Hier komen we bij de gemeenteraad nog op terug. In de begroting willen we een reëel beeld geven van de te verwachten lasten en baten. Dat is een belangrijk uitgangspunt. Bij de grote maatschappelijke

We blijven inzetten op goed onderwijs. En op het ondersteunen van inwoners naar werk als dat nodig is. In het hoofdstuk ‘Kwaliteit van Leven’, Jeugd en onderwijs beschrijven we onze ambities op het gebied van onderwijs. Het Rijk heeft besloten beschermd wonen met ingang van 1 januari 2024 te decentraliseren. Hier bereiden we ons in 2023 op voor. We starten in

30

31

Hardenberg in de wereld Energietransitie/innovatie en een duurzaam Hardenberg

vraag naar elektriciteit harder stijgt dan dat de vraag naar fossiele brandstoffen daalt. De energieprijzen zijn flink gestegen. Daardoor is er een grotere prikkel om energie te besparen. Ondanks dat hebben inwoners te maken met stijgende energielasten. Daarvoor is er een Energiefonds, in aanvulling op landelijke en provinciale regelingen. In de transitievisie warmte staat hoe we ervoor zorgen dat in 2050 onze woningen aardgasvrij zijn. We maken per woningtype helder welke stappen er nodig zijn. Begin 2024 is er voor de helft van alle woningen een ‘routekaart’ beschikbaar. Daarin staat concreet welke maatregelen er nodig zijn. We helpen en ontzorgen woningeigenaren hierbij. We vinden het belangrijk dat de energievoorziening en warmtetransitie betaalbaar is. Voor het energiezuinig maken van huurwoningen werken we samen met Vechtdal Wonen. Inwoners die nu al maatregelen willen nemen, kunnen op verschillende plekken terecht voor informatie en advies. Zoals het Energieloket Hardenberg. We organiseren inkoopacties en maken gebruik van de landelijke subsidies.

We volgen de landelijke ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. We brengen de CO2uitstoot omlaag. De woningen in onze gemeente zijn in 2050 aardgasvrij. Dat begint met energiebesparing en het energiezuinig maken van woningen. We helpen onze inwoners hierbij. In 2023 wekken we een aanzienlijke hoeveelheid duurzame stroom op met zonne- en windenergie. Zelf geven we het goede voorbeeld.

O

nze ambities voor de energietransitie staan in het meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg. Dit programma loopt in 2024 af. Er gebeurt nu veel op het gebied van de energietransitie en energieinnovatie. Daarom hebben we in de strategiebrief energietransitie en -innovatie een vernieuwde aanpak uitgewerkt. Met scherpere doelen. We sluiten aan de de landelijke ambitie. Ons doel is een reductie van 55% CO2-uitstoot in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van de CO2-uitstoot in 1990. We gaan in 2024 samen met inwoners, bedrijven en partners aan de slag met een nieuw energieprogramma. Daarin krijgt ook onze vernieuwde aanpak een plek.

We volgen onze gezamenlijke Regionale Energiestrategie (RES) West-Overijssel. Zo leveren we onze bijdrage aan het opwekken van duurzame zonne- en windenergie. Dit betekent dat we in 2030 met 60% windenergie en 40% zonne-energie duurzame stroom opwekken. Voor zonne-energie liggen we op schema. Voor windenergie resteert een opgave van ruim 100 GWh. We kijken samen met het bedrijfsleven of het mogelijk is om windmolens op of bij bedrijventerreinen te bouwen. Samen met de gemeente Ommen kijken we naar de mogelijkheden voor een ‘windbos’ langs de N36 bij Diffelen. In de gemeente liggen nog meer kansrijke gebieden voor windenergie. Plannen voor windmolens in een kansrijk gebied moeten uit de samenleving zelf komen. Inwoners of ondernemers kunnen