Koersnotitie afval en grondstoffen Hardenberg 04oktober2023

De gemeente Hardenberg heeft – in tegenstelling tot huishoudelijk afval – echter geen wettelijke zorgplicht voor de inzameling en scheiding van afval- en grondstoffen van bedrijven en instellingen. In het Meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg 2020-2024 dat momenteel wordt geactualiseerd worden acties en maatregelen gepresenteerd die de gemeente Hardenberg gaat oppakken op dit gebied. Ook is van belang dat producenten hun producten en verpakkingen beter gaan ontwerpen zodat minder afval ontstaat, producten langer gebruikt kunnen worden en gemakkelijker te repareren. Het Rijk stuurt hierop actief en is hiervoor samen met de producenten aan zet. De daarmee te bereiken resultaten zijn uiteraard ook van belang voor het behalen van de milieuprestaties die gemeente Hardenberg zich tot doel stelt.

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

29/40

6.2

Ambitie en doelstellingen Een circulaire SDG gemeente Hardenberg • Hardenberg is een SDG gemeente. Het gemeentelijk grondstoffenbeleid draagt daarom bij aan zoveel als mogelijk van de (totaal 17) internationale strategische duurzaamheidsdoelen. • Gemeente Hardenberg wil een circulaire gemeente zijn. Een economie zonder afval, waarbij het draait om herbruikbare grondstoffen. Hardenberg streeft ernaar om circulair te zijn in 2050, met als tussendoel 50% circulair in 2030. Deze ambitie sluit aan bij de Rijks ambitie Nederland Circulair. Vertaald naar het grondstoffenbeleid van de gemeente Hardenberg wordt in 2030 nog maximaal 50 kg restafval per inwoner ingezameld. Op basis van een technische analyse (zie 4.3) wordt dit als reële doelstelling gezien. • Met tussentijdse evaluaties wordt de voortgang beoordeeld, en waar mogelijk wordt deze doelstelling aangescherpt. • Het overkoepelende doel van het grondstoffenbeleid is om afval en grondstoffen op een efficiënte en kosteneffectieve manier in te zamelen. “Minder restafval, meer recyclebare – zuivere – grondstoffen”. Ook wordt daarbij gestreefd naar het beperken van CO2 uitstoot. Meer en betere scheiding van recyclebare grondstoffen draagt daar aan bij. • Focus op ‘prioritaire’ stromen.

Deze hebben een groot potentieel bij het reduceren van restafval (kg) en CO2 Dit betreft gft, textiel, PMD en de afval- en grondstofstromen die gescheiden worden op de milieustraat. Uiteraard krijgen ook de andere recyclebare grondstofstromen aandacht in het grondstofbeleidsplan. • Gemeente Hardenberg wil zo veel mogelijk duurzame productiemiddelen bij de inzameling en verwerking van afval- en grondstoffen. Gestreefd wordt naar fossielvrij inzamelmaterieel op termijn, zoals door elektrificatie en gebruik van groene stroom. Service en voorzieningen • We maken het inwoners zo gemakkelijk mogelijk om grondstoffen gescheiden aan te bieden, terwijl het aanbieden van ongewenst restafval juist wordt ontmoedigd. • We streven naar een goede tevredenheid van onze inwoners met de geboden service en inzamelvoorzieningen voor het scheiden en aanbieden van afval- en grondstoffen. Gestreefd wordt naar een vergelijkbaar maar liever beter rapportcijfer (7,3) op basis van de enquête in 2023. • De keuze voor inzamelvoorzieningen sluit aan op de kenmerken van de openbare ruimte en de bebouwing. Een gebiedsgerichte aanpak dus, waarbij onderscheid wordt gemaakt in hoogbouw, laagbouw, buitengebied en woon-/winkelkern. • Alle inwoners moeten dezelfde afvalstoffen gescheiden kunnen aanbieden. Daar

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

30/40

waar nuttig en gewenst kan maatwerk worden geboden gericht op doelgroepen. Bijvoorbeeld inzamelen van luiers (en incontinentiemateriaal), een regeling voor de inzameling van medisch afval. Kosten en prijs(prikkel) / diftar • Een kostendekkende afvalstoffenheffing is het uitgangspunt. • Met betrekking tot de kostenefficiëntie wordt gestreefd naar een kostenniveau op of onder het benchmarkgemiddelde4 van (met Hardenberg) vergelijkbare gemeenten. • Diftar blijft onderdeel van het grondstoffenbeleid. Daarbij wordt gezocht naar een goede en effectieve balans tussen het vaste en het variabele tarief. Het vastrecht wordt niet afgeschaft (alleen variabel tarief per aanbieding van restafval) omdat dit kan leiden tot meer bijplaatsing en andere ongewenste ontwijkroutes. Communicatie / participatie en bewustwording • We willen onze inwoners meer bewust maken van de gevolgen van hun consumptiegedrag en mogelijkheden voor meer duurzaamheid. Bijvoorbeeld duurzame producten kopen, producten langer gebruiken, zorgen voor minder verspilling van eten, et cetera. Het is belangrijk dat in de communicatie over afval- en grondstoffen zo veel mogelijk een positieve insteek wordt gehanteerd. • Het beleid benadrukt de waarde van grondstoffen. Duidelijkheid richting inwoners in de effecten van het beleid wordt als belangrijke factor gezien: “wat gebeurt er met onze ingezamelde afval- en grondstoffen?”.

Meer inzicht hier kan bijdragen aan bewustwording en motivatie voor het ‘gewenste afvalgedrag’. (voorkomen, producthergebruik, materiaal hergebruik, etc.). Handhaving • Handhaving maakt integraal deel uit van het grondstoffenbeleid in de gemeente Hardenberg. Ongewenst ‘afvalgedrag’ wordt zo veel mogelijk voorkomen en waar nodig adequaat aangepakt. Inwoners die veel restafval bij de gescheiden grondstoffen deponeren worden daar bij gelegenheid op aangesproken. Vervuilers die afval dumpen krijgen de rekening gepresenteerd. • Een goed uitvoeringsprogramma voor Vergunningen, Toezicht en Handhaving draagt bij aan het waarborgen van de kwaliteit van de afvalverwerking en het naleven van de voorschriften die zijn vastgelegd in het grondstoffenbeleid van de gemeente. Het is belangrijk dat dit uitvoeringsprogramma goed aansluit bij het afvalbeleid van de gemeente Hardenberg en dat er voldoende capaciteit beschikbaar is om de taken uit te voeren.

4 Benchmark Huishoudelijk Afval, Rijkwaterstaat in samenwerking met de NVRD.

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

31/40

7 BOUWSTENEN VOOR HET GRONDSTOFFENBELEIDSPLAN 7.1

Inleiding Dit hoofdstuk presenteert bouwstenen voor een Grondstoffenbeleidsplan op hoofdlijnen. Deze bouwstenen worden in de volgende fase verder onderzocht en uitgewerkt, waarbij de voor- en nadelen in beeld worden gebracht. Dit houdt in onderzoek naar de technische en praktische uitvoerbaarheid en te verwachten resultaten (milieu, service, kosten). Tevens worden bouwstenen die zich daarvoor lenen via participatie met inwoners onderzocht op draagvlak, aandachtspunten en suggesties. Bijvoorbeeld via het digitaal participatieplatform, gesprekken op straat of markten, et cetera. Het digitaal platform kan ook worden ingezet in de uitvoeringsfase van het grondstoffenbeleid. Op basis van de uitkomsten kan bestuurlijk een keuze worden gemaakt welke bouwstenen wel, niet direct maar wellicht later of niet worden opgepakt in Grondstoffenbeleidsplan. De bouwstenen volgen uit de hiervoor genoemde strategie en dragen bij aan de ambities en doelstellingen.

7.2

Samenhang en balans De ambities en doelstellingen die met deze koersnotitie worden gesteld wil gemeente Hardenberg een goede balans bewerkstelligen tussen de drie invalshoeken van de welbekende driehoek: service richting de inwoners, milieuprestaties op het gebied van minder restafval en meer recyclebare grondstoffen en als derde punt de beheersbare kosten. De balans houdt in dat géén van deze invalhoeken mag overheersen. Met name de balans tussen ambitie en maatregelen enerzijds en de kosten anderzijds. Bijvoorbeeld, we streven naar een zo goed mogelijke milieuprestatie, maar wel met een beheersbare impact op kosten (verhoging). Deze balans zal besproken en gevonden moeten worden in volgende fase waarbij de bouwstenen van het Grondstoffenbeleidsplan verder zijn uitgewerkt, via participatie worden getoetst en besproken met inwoners en worden voorgelegd aan college en raad.

7.3

Bouwstenen Zoals gezegd zijn de volgende bouwstenen ideeën die in de volgende fase worden onderzocht, waarna ze worden voorgelegd om al dan niet in het Grondstoffenbeleidsplan op te nemen. Zij vormen als het ware een menukaart. Preventie en bewustwording (ook consumptiegedrag) 1. Stevig communicatieprogramma? Gericht op bewustwording, consumptiegedrag (preventie, bewust inkopen) en de waarde van grondstoffen. Een dergelijk programma voorziet in een behoefte.

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

32/40

In de nieuwe participatieronde (in de fase van de totstandkoming van het Grondstoffenbeleidsplan) wordt verkend hoe bewust inwoners van Hardenberg nu inkopen, wat het huidige consumptiegedrag is en welke waarde zij zien in grondstoffen. Bijvoorbeeld door het uitvoeren van een kennistoets, straatinterviews, dialoog via het digitaal participatieplatform, et cetera. Communicatie zo veel mogelijk met een positieve insteek. 2. Inzet afvalcoach(es)? Een afvalcoach is een functionaris die inwoners helpt hun afvalbewustzijn te vergroten, gedragsverandering te stimuleren en meer en betere afvalscheiding te bevorderen. Een afvalcoach kent de gemeente en gemeenschap goed, en wordt door inwoners ook gezien als een coach. De taken die aan een afvalcoach worden gegeven kunnen verschillen en variëren van laagdrempelige contact onderhouden met inwoners om hen te helpen en adviseren over aanbieden en scheiden van afval tot en met het uitvoeren van metingen op basis waarvan ze trends identificeren, prestaties evalueren en aanbevelingen doen voor verdere verbeteringen. 3. Preventie OPK: “ja ja” sticker? Dit is een zogenaamd opt in systeem. Men moet actief aangeven dat men nog ongeadresseerde folders wil ontvangen. Indien geen sticker op de brievenbus wordt geplakt, ontvangt met dus geen ongeadresseerde folders. In de volgende fase wordt de uitvoerbaarheid en de voor- en nadelen onderzocht.

Via een peiling wordt het draagvlak verkend. 4. Stimuleren van producthergebruik? Dit kan o.a. door afstemming of samenwerkingen met kringloopbedrijf/bedrijven en repair cafés. Service en inzamelvoorzieningen 5. Inzamelvoorzieningen voor GFT/E bij hoogbouw? Inwoners in de hoogbouw hebben geen voorzieningen voor het gescheiden aanbieden van GFT en E (groente-, fruit- en tuinafval en etensresten). Het GFT/E wordt bij het restafval gedeponeerd. Het is gewenst dat alle inwoners van dezelfde (inzamel)voorzieningen gebruik kunnen maken. Meer dan 50% van de respondenten uit de enquête in hoogbouw wenst een inzamelvoorziening in de buurt van het gebouw. 6.

Heroverwegen van de inzamelfrequentie van PMD? Bij 80% van de inwoners is de PMD container helemaal vol als deze wordt aangeboden. Het kan dus zijn dat daardoor PMD bij het restafval terecht komt. Daarnaast vindt circa 40% van de inwoners het gewenst dat de frequentie hoger wordt (is nu één keer per vier weken). Dit zou bijvoorbeeld elke drie weken kunnen worden. Hoewel 40% een minderheid, is het belangrijk om ook het

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

33/40

scheidingsgedrag mee te wegen. Uit de enquêteresultaten blijkt namelijk dat naarmate mensen aangeven een groter deel van de grondstoffen te scheiden, zij vaker willen dat PMD wordt opgehaald. 7.

Inzameling OPK gemeente-dekkend? Iedereen moet gebruik (kunnen) maken van dezelfde voorzieningen. Optimalisatie van de inzameling aan huis. Bijvoorbeeld door gebruik van een minicontainer o.b.v. vrijwilligheid. Afstemming met verenigingen (die nu losse colli aan huis ophalen) is van belang. Uit de enquête blijkt dat ongeveer een kwart tot een derde van de inwoners waar OPK aan huis wordt opgehaald, graag zien dat dit vaker wordt opgehaald. Dit geldt met name voor grote gezinnen.

8. “Omgekeerd inzamelen”? Met omgekeerd inzamelen wordt bedoeld dat restafval door inwoners in laagbouw moet worden weggebracht naar een verzamelcontainer. Inwoners kunnen restafval dan wegbrengen wanneer zij dit willen (in plaats van 1 keer per vier weken aan huis ophalen). Hierdoor ontstaat ook meer ruimte voor grondstoffencontainers die aan huis worden opgehaald. Naast de technische en praktische uitvoerbaarheid en kostenaspecten wordt ook het draagvlak voor dit model getoetst met behulp van het participatieplatform. 9. Optimalisatie milieustraat? Uit de enquête blijkt dat 65% van de inwoners tevreden is over het “afvalbrengstation” of “milieubrengstation”. Een kleine groep vindt openstelling op zaterdagmiddag gewenst. Gedacht kan worden aan een mobiele milieustraat waar inwoners voor specifieke stromen kunnen brengen zoals afgedankte elektrische en elektronische apparatuur. Verdere optimalisatie kan dus onderdeel van het nieuwe Grondstoffenbeleidsplan zijn. Waaronder ook onderzoek naar de mogelijkheden voor een Circulair Ambachtscentrum. Een circulair ambachtscentrum is een locatie of een netwerk waarbij partijen samenwerken aan het verminderen van afvalstromen en het realiseren van hoogwaardig product- en materiaalhergebruik.

Daarbij worden de functies van een milieustraat, kringloopwinkel en reparatiewerkplaats gecombineerd, waardoor spullen en materialen langer in gebruik blijven en onnodig storten en verbranden wordt voorkomen. Voor dit onderzoek heeft gemeente Hardenberg een subsidie ontvangen van het Rijk. Het uitvoeren van onderzoek wordt een actie in het Grondstoffenbeleidsplan. 10. Gescheiden inzameling van luiers (naast specifieke regeling medisch afval)? Dit komt ook als verbeterpunt uit de enquête naar voren. Inwoners die luiers en / of incontinentiemateriaal hebben, geven een lager rapportcijfer qua tevredenheid. En het is ook een veel genoemd verbeterpunt terwijl lang niet alle Hardenbergers deze afvalsoort hebben. Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

34/40

11. Optimalisatie inzameling textiel (rekening houden met nieuwe UPV)? Gericht op meer gescheiden inzameling van textiel. Dit kan leiden tot het uitbreiden of herplaatsen van containers naar beter bereikbare/zichtbare locaties. Ook blijkt uit de enquête dat men niet zo goed lijkt te weten wat allemaal in die textielbak mag. Prijsprikkel / diftar 12. Verhouding vast deel en variabel deel van de afvalstoffenheffing (ook op basis van ervaringen elders)? In de enquête vindt meer dan 50% van de respondenten het gewenst om de verhouding variabel (groter deel) en vast (kleiner deel) aan te passen. 30% is hierin neutraal. 18% vindt dit geen goed idee. 13. Optimalisatie inzet afval-app (feedback inwoners eigen aanbod afval)? Met een extra informatieprikkel kan worden (aan)gestuurd op het gewenste aanbied- en scheidingsgedrag worden . Techniek en innovatie 14. Nascheiding van recyclebare grondstoffen? In de volgende fase wordt een nadere analyse gemaakt van de technische, praktische en financiële uitvoerbaarheid van nascheiding. Zowel gericht op ‘alle’ grondstofstromen (deze wens en PMD in het bijzonder.

-0-0-0-

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

35/40

BIJLAGEN

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

36/40

CO2 reductie gescheiden inzameling Het gescheiden inzamelen van afval en het verminderen van restafval heeft diverse voordelen met betrekking tot het voorkomen van CO2-uitstoot. Een belangrijke reden hiervoor is de mogelijkheid tot recycling. Door afval te scheiden, kunnen materialen zoals papier, karton, plastic en glas worden gerecycled. Het recyclen van deze materialen vereist doorgaans minder energie en grondstoffen dan het produceren van nieuwe materialen uit primaire bronnen, waardoor de CO2-uitstoot die anders bij de productie zou ontstaan, wordt vermeden. Daarnaast kan GFT worden vergist tot biogas, wat kan worden gebruikt voor energieproductie. Door deze afvalstoffen gecontroleerd te verbranden, kan er energie worden opgewekt, zoals elektriciteit en warmte. Dit draagt bij aan het verminderen van de CO2-uitstoot die anders zou ontstaan door het gebruik van fossiele brandstoffen voor energieopwekking. De volgende grafiek toont de te vermijden CO2 indien bij het gescheiden inzamelen en recyclen van een aantal huishoudelijke afval- en grondstoffen. Bijvoorbeeld: door 1.000 kg textiel gescheiden in te zamelen en te recyclen wordt 2.390 kg CO2 vermeden. Vermeden ten opzichte van het verbranden van 1.000 kg gebruikt textiel en de productie van 1.000 kg nieuw textiel.

De grafiek toont dat gescheiden inzameling en recycling van grondstoffen in de meeste gevallen leidt tot het vermijden van CO2 ten opzichte van het verbranden. Het gescheiden inzamelen en recyclen van oud papier en karton heeft een neutrale CO2-equivalent.

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

37/40

In de volgende grafiek toont de oranje balk de CO2-reductie van het huidige grondstoffenbeleid in de gemeente Hardenberg. In de gemeente Hardenberg bedraagt de gemiddelde CO2-reductie 91 kg per inwoner per jaar. Totaal is dit een reductie van 5.500 ton CO2 per jaar5. De blauwe balk betreft de situatie indien de helft van de grondstoffen die zich nog in het restafval bevinden zouden worden gescheiden. Bij een verdere reductie van 50% van het afval zou dit gemiddeld 107,4 kg CO2 per inwoner zijn, wat neerkomt op een reductie van 16,4 kg CO2 per inwoner. Totaal dus 990 ton te vermijden CO2.

(bron: VANG CO2 Calculator (benchmarkafval.nl)

Ter vergelijking: een city trip naar Berlijn met het vliegtuig stoot 450 kg CO2 uit (bron: Milieu Centraal). PM nader toelichten/duiden.

5 Circa 60.500 inwoners x 91 kg CO2.

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

38/40

De volgende tabel toont de huidige vermeden CO2 equivalenten (kg/inw. per jaar) in gemeente Hardenberg.

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

39/40

De volgende tabel toont het potentieel van te vermijden CO2 equivalenten indien de helft van de in het restafval aanwezige recyclebare grondstoffen gescheiden worden ingezameld.

Koersdocument Afval en Grondstoffen gemeente Hardenberg versie 4 oktober 2023

40/40