Jaarstukken 2022 gemeente Hardenberg (incl. getekende controleverklaring, pag. 292)

Jaarstukken 2022 Gemeente Hardenberg

Flynth Audit B.V. geheel document digitaal gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden S.H.

SH

Inhoudsopgave 1 Het jaar 2022 in vogelvlucht ............................................................................................................. 3 2 Financieel verslag .......................................................................................................................... 10 3 Programmaplan Zin in de Toekomst .............................................................................................. 18 4 Financiële verantwoording op programmaniveau........................................................................ 114 5 Verplichte paragrafen .................................................................................................................. 115 Jaarrekening 2022 .......................................................................................................................... 186 6 Balans .......................................................................................................................................... 187 7 Grondslagen ................................................................................................................................ 189 8 Toelichting op de balans ..............................................................................................................

194 9 Financiële verantwoording op programmaniveau........................................................................ 205 10 Financiële toelichting algemeen ................................................................................................ 207 11 Overzicht baten en lasten met toelichting..................................................................................209 12 Begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid ................................................................ 247 13 Overzicht van incidentele baten en lasten .................................................................................249 14 Overzicht specificatie algemene dekkingsmiddelen .................................................................. 253 15 Overzicht verloop post voor onvoorziene uitgaven .................................................................... 257 16 WNT-verantwoording 2022 ....................................................................................................... 258 17 Bijlagen ......................................................................................................................................260

2

1 Het jaar 2022 in vogelvlucht Voor u liggen de jaarstukken van de gemeente Hardenberg over het jaar 2022. Een jaar dat in meerdere opzichten bewogen kan worden genoemd. Zowel mondiaal, nationaal als lokaal. Hoewel wij trots zijn op wat er in 2022 tot stand is gebracht, hechten wij eraan om de resultaten die wij in de jaarstukken beschrijven in het perspectief te plaatsen van de ingrijpende gebeurtenissen die 2022 tekenden. Coronapandemie Hoewel inmiddels geen sprake meer is van een coronapandemie maar van “een met griep vergelijkbare seizoensziekte”, begon 2022 nog wel met een harde lockdown met de nodige beperkende coronamaatregelen waaronder sluiting van theater en zwembaden. Deze werden in de loop van het jaar langzaam versoepeld en uiteindelijk vervielen de laatste maatregelen in maart 2022. Desondanks waren de effecten van 1.000 dagen coronapandemie in 2022 nog goed voelbaar in onze samenleving, hoewel inwoners, verenigingen bedrijven een grote mate van weerbaarheid hebben laten zien. Het lokale maatregelenpakket dat de gemeente Hardenberg in het kader van de coronacrisis eerder introduceerde, liep deels ook in 2022 nog door. Onderdeel daarvan was een korting van 100% die ondernemers konden krijgen op hun bijdrage aan de Bedrijven Investerings Zone (BIZ).

Ook aan landelijke maatregelen zoals onder andere de afhandeling van de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (TOZO) regeling en de tijdelijk verruimde Bijstand voor zelfstandigen (Bbz) is in 2022 uitvoering gegeven. Oekraïneoorlog Ongeveer gelijktijdig met het vervallen van de coronamaatregelen, viel Rusland op 24 februari 2022 buurland Oekraïne binnen. Deze invasie veroorzaakte een aanzienlijke vluchtelingenstroom, waarbij meer dan 9,5 miljoen Oekraïners hun land ontvluchtten. Op 1 maart 2022 bood het raadspresidium een pamflet aan de burgemeester aan, dat machthebbers in de wereld oproept tot vrede en veiligheid. Gelijktijdig nam de raad unaniem een motie aan waarmee de gemeente Hardenberg € 5,per inwoner beschikbaar stelt aan giro 555 voor humanitaire hulp aan vluchtelingen uit Oekraïne. De motie riep tevens op om vluchtelingen uit Oekraïne tijdelijk opvang te bieden. Naast diverse hartverwarmende particuliere initiatieven, werden er in Dedemsvaart en Hardenberg ook twee gemeentelijke opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen ingericht. Voor deze Oekraïense vluchtelingen is naast opvanglocaties ook gezorgd voor onder meer het verstrekken van leefgeld, het begeleiden naar werk en het organiseren van onderwijs. Naast de vluchtelingenstroom uit Oekraïne had de invasie door Rusland ook diverse andere effecten.

Zoals de impact op het mondiale voedselsysteem vanwege de positie van Oekraïne als ‘graanschuur’ van Europa. Maar ook de effecten van de aan Rusland opgelegde sancties waren voelbaar en droegen mede bij aan een ongekende inflatie in 2022 van gemiddeld 10%. Energiearmoede Een belangrijk deel van de hoge inflatie werd veroorzaakt door extreme prijsstijgingen van energie van meer dan 100% als gevolg van de importbeperkingen op Russisch gas. De hoge energieprijs leidde tot een toenemende energiearmoede, die zowel op nationaal als op lokaal niveau tot maatregelen noodzaakte. Naast een landelijke energietoeslag en een prijsplafond voor gas en elektriciteit, besloot de gemeenteraad in november tot een aanvullend maatregelenpakket.

3

Allereerst is bij de verlenging van de energietoeslag gekozen voor een ruimere lokale invulling dan waar landelijk op in werd gezet, waarbij 130% in plaats van 120% van de bijstandsnorm het uitganspunt was. De raad stelde voor het lokale maatregelenpakket aanvullend een bedrag van € 5 miljoen beschikbaar om een ruimhartig noodfonds in te richten voor inwoners die dreigen te worden afgesloten van energie, dan wel die uit hun huis dreigen te worden gezet. Tevens heeft de raad opgeroepen tot het instellen van een noodfonds voor (sport)verenigingen en instellingen waarbij vanwege de hoge energieprijzen de uitvoering van activiteiten en / of het voortbestaan van organisaties in gevaar komt. Het lokale maatregelenpakket is bedoeld voor situaties waarin het landelijke maatregelenpakket (nog) niet voorziet. Stikstofvraagstuk In juni 2022 presenteerde het kabinet de startnotitie van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Dit programma beoogt onder andere de terugdringing van de stikstofuitstoot en de verbetering van de natuurkwaliteit. Op de daarbij opgestelde ‘stikstofkaart’ staat concreet per gebied aangegeven hoeveel stikstofreductie er gerealiseerd zou moeten worden. Dat loopt op tot reductie tot 70 en 95 procent in en rond Natura2000-gebieden.

De hieruit voortvloeiende maatschappelijke onrust leidde tot diverse boerenprotesten en omgekeerde vlaggen tegen het stikstofbeleid van het kabinet, aangezien enig perspectief voor de agrarische sector leek te ontbreken. Voor een gemeente als Hardenberg, waar de landbouwsector één van de drie economische topsectoren is en waar bovendien het natura2000 gebied Engbertsdijkvenen is gelegen, is het stikstofvraagstuk van wezenlijke invloed. Onderdeel van het NPLG is de opdracht aan provincies om vóór 1 juli 2023 een Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) op te leveren waarin de opgaven zijn uitgewerkt. De provincie Overijssel is inmiddels gestart met de voorbereidingen, hetgeen heeft geresulteerd in een houtskoolschets. Vanuit de gebiedsgerichte aanpak vormt het Vechtdal één gebied. De Vechtdal-gemeenten hebben in een gezamenlijke reactie op de houtskoolschets aandacht gevraagd voor een evenredige bijdrage van sectoren naast de landbouw in een oplossing van de stikstofcrisis. Bovendien wordt specifieke aandacht gevraagd voor de positie van de zogenaamde PAS-melders.

De onderlinge relatie tussen en de impact van de hiervoor beschreven gebeurtenissen en opgaven, laat zich kernachtig samenvatten in het volgende citaat uit de troonrede 2022 die Koning WillemAlexander op 20 september 2022 uitsprak: “De onzekerheid van mensen over de dag van morgen en de verder weg gelegen toekomst groeit. Over koopkracht en woningnood. Over de opvang van asielzoekers en de oorlog in Oekraïne. Maar ook over de grote veranderingen die op ons afkomen op terreinen als arbeidsmarkt, klimaat, energie en stikstof. Al deze onderwerpen zijn bepalend voor de manier waarop wij en onze kinderen straks wonen, werken, ondernemen en met elkaar samenleven. (…) Daarin staat Nederland overigens niet alleen. Andere landen staan voor vergelijkbare opgaven. Niemand kan voorspellen hoe de wereld eruitziet als de kinderen van nu zelf kinderen hebben. Maar het zal anders zijn, want onze huidige manier van leven stuit op economische, sociale en ecologische grenzen. Dat vergt een andere economie en arbeidsmarkt. Een andere omgang met ruimte en natuur. Andere manieren van wonen, werken, ondernemen en reizen. En andere vormen van samenleven.”

4

Gemeenteraadsverkiezingen en coalitieakkoord Tegen de achtergrond van hetgeen hiervoor rond de verschillende crises is beschreven, zou bijna vergeten worden dat 2022 ook het jaar was van de gemeenteraadsverkiezingen. Een belangrijk moment, omdat daarmee een nieuwe lokale bestuurlijke omgeving wordt ingericht waarbinnen voor een periode van 4 jaar aan relevante sociaal-economische en maatschappelijke vraagstukken richting wordt gegeven. De gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart 2022 leidden tot een nieuwe samenstelling van de gemeenteraad, waar vanuit de coalitieonderhandelingen werden opgestart. Deze onderhandelingen leidden op 14 mei 2022 tot de presentatie door CDA, OpKoers.nu, ChristenUnie en VVD van het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Oog voor elkaar, blik op de toekomst’. Op 24 mei werden vervolgens namens deze partijen de 4 wethouders benoemd, waarna het nieuwe college van start kon met de uitvoering van het coalitieakkoord. Het coalitieakkoord is gestoeld op twee elementen. Het eerste element is de kracht van de samenleving, waarbinnen het noaberschap in het DNA van de inwoners van de gemeente Hardenberg is geworteld. Hardenberg is daarmee een gemeente waar de samenleving centraal staat en waar het draait om ieders welzijn en alles wat van waarde is. Dit element komt tot uitdrukking in ‘oog voor elkaar’ in de titel van het coalitieakkoord.

Het tweede element is het belang van voortdurende aandacht voor de sociaaleconomische ontwikkeling van de gemeente Hardenberg. Waarbij behoud en versterking van onze (boven)regionale positie van groot belang is, omdat de gemeente vanwege haar ligging de verbindende schakel vormt tussen de regio's om ons heen. Dit element komt tot uitdrukking in ‘blik op de toekomst’ in de titel van het coalitieakkoord. Beide elementen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en komen in het coalitieakkoord tot uitdrukking in het streven naar brede welvaart. De in het coalitieakkoord beschreven ambities hebben ondanks hun onderlinge relatie een divers karakter en vormen een mix van het herbevestigen van recent gemaakte beleidskeuzes en het beschrijven van nieuwe beleidskeuzes, al dan niet met een nog nader uit te werken financiële component. Het gaat te ver om alle ambities uit het coalitieakkoord hier te benoemen, maar van een deel van deze ambities zijn de eerste contouren in 2022 reeds zichtbaar geworden. Woningbouw In 2022 heeft de gemeenteraad ingestemd met het versnellingsprogramma woningbouw 20222025. Met dit programma geven wij een antwoord op de stagnerende woningmarkt. Het programma weerspiegelt een hoge ambitie die ziet op aanzienlijke groei en versnelling.

Onze inzet is om de woningbouwproductie verder te versnellen en de plancapaciteit op orde te brengen om jaarlijks 400 woningen te kunnen bouwen in de verschillende kernen. Waar heel Nederland worstelt met effecten van de stikstofcrisis op o.a. woningbouw, zijn in de gemeente Hardenberg de eerste resultaten van het versnellingsprogramma woningbouw reeds zichtbaar. De Hardenbergse aanpak valt op en heeft landelijke belangstelling door de resultaten die zijn bereikt. Zowel in Dedemsvaart, Hardenberg en de overige kernen zijn in 2022 diverse bestemmingsplannen vastgesteld die de realisatie van nieuwe woningen mogelijk maken. Economische ontwikkeling De gemeenteraad heeft eind 2020 een nieuwe economische koers vastgesteld voor de gemeente Hardenberg. Een koers waarbinnen economische ontwikkeling maximaal ten dienste staat aan de

5

welvaart in brede zin voor de inwoners en ondernemers van de gemeente Hardenberg. In het coalitieakkoord 2022-2026 wordt deze nieuwe economische koers van harte onderschreven en het college heeft daar ook in 2022 invulling en uitvoering aan gegeven. Eén van de thema’s binnen de nieuwe economische koers is het investeren in de drie economische topsectoren van de gemeente Hardenberg (maakindustrie, agrofood en de vrijetijdseconomie) in de vorm van de vorm van de ontwikkeling en realisatie van hubs (samenwerkingsverbanden tussen ondernemers, onderwijsinstellingen en de overheid). Nadat in 2021 de agrohub FutureFarm is opgericht, is in 2022 de hub voor de maakindustrie, IQ BLVD, daadwerkelijk gestart. Daarnaast mag niet onbenoemd blijven dat de gemeente Hardenberg ook in 2022 door de uitgifte van bouwgrond op bedrijventerreinen weer een bijdrage heeft geleverd aan de groei van de economie. En kon worden voorzien in de ruimtevraag van lokale ondernemers. Tegelijkertijd wordt relevanter dat Hardenberg onderdeel uitmaakt van regionale sociaaleconomische systemen, waarin samenwerking aan belang toeneemt. Onze positie binnen samenwerkingsverbanden zoals Regio Zwolle en de Dutch Techzone wordt daarbij van steeds betekenis.

Maar ook het belang van deelname aan de Regio Deals binnen Regio Zwolle en Zuid- en Oost Drenthe is zodanig dat actieve bestuurlijke betrokkenheid voortdurende inzet blijft vragen. Deze betrokkenheid heeft ook in 2022 geleid tot concrete resultaten. Werkgelegenheid In 2022 is de werkgelegenheid met bijna duizend arbeidsplaatsen toegenomen, bijna 3,6%. Daarnaast zijn er ook 320 vestigingen bijgekomen, waardoor het totaal op 6.100 uitkomt. De grootste groeisectoren zijn onderwijs, de zorg, vervoer en opslag, overige dienstverlening en industrie. Onderwijs In het najaar van 2022 hebben onderwijsinstellingen, kinderopvang en gemeente besloten de bestaande thematische bestuurlijke overleggen meer strategische samenhang te geven en hiervoor een Lokaal Educatieve Agenda (LEA) te realiseren. De LEA is een beleidsagenda op hoofdlijnen, die gaat over onderwerpen op het snijvlak van onderwijs en jeugdbeleid en die erop gericht zijn kinderen een kansrijke ontwikkeling te bieden. In 2022 hebben we ook stappen gezet om de realisatie van nieuwe schoolgebouwen mogelijk te maken en daar gaan we mee verder. Inclusie Vanuit ons streven naar een inclusieve samenleving hebben wij in 2022 een actieplan tegen discriminatie opgesteld.

Vanuit dit actieplan zijn verschillende activiteiten georganiseerd zoals ontmoetingen tussen verschillende culturen en er wordt momenteel een campagne tegen discriminatie ontwikkeld. Daarnaast is de samenwerking met antidiscriminatievoorziening Vizier versterkt. Energietransitie De urgentie om woningen te verduurzamen is door de energiecrisis en de huidige energieprijzen erg groot. De maatregelen om de woningvoorraad te verduurzamen zijn het afgelopen jaar flink geïntensiveerd. Voor een deel gaat om bestaande maatregelen zoals het Energieloket en het startpunt Duurzaam waarvoor de belangstelling vanuit de inwoners sterk is toegenomen. Er is een groot aantal nieuwe maatregelen opgestart met daarin specifiek aandacht voor huishoudens met de

6

lagere inkomens. Daarnaast is vanuit de samenwerking met Cogas en RENDO gewerkt aan het stimuleren, verkennen en ondersteunen van initiatieven rond de productie van biogas en groen gas bij agrarische bedrijven. En vanuit het belang van zelf het goede voorbeeld geven, zijn er in 2022 verschillende verduurzamingsmaatregelen aan gemeentelijk vastgoed uitgevoerd. Verder wordt bij de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs invulling gegeven aan het belang van duurzaamheid, bijvoorbeeld door het plaatsen van zonnepanelen op schooldaken. Landbouw De landbouwsector (agro en food) is één van de drie economische topsectoren in de gemeente Hardenberg en vormt daarmee een belangrijke drager van de economische ontwikkeling van de gemeente. De sector beleeft door diverse actuele ontwikkelingen en omstandigheden echter onzekere tijden. Gelet op de grote maatschappelijke opgaven waar de sector voor staat, verdient de landbouw waardering en versterking. In het afgelopen jaar hebben wij daar concreet invulling aan gegeven door het verstevigen van onze contacten met agro-ondernemers en betrokken overheden. Gestart is met de organisatie van landbouwcafés, afspraken zijn gemaakt over de inzet van de erfcoaches en ondersteuning is geboden aan bijeenkomsten voor agro-ondernemers door het Ondernemershuis (Agro Carrousel).

En onze inzet bij de totstandkoming van een Provinciaal Programma Landelijk Gebied is er mede op gericht om een evenredige bijdrage te realiseren van sectoren naast de landbouw in een oplossing van de stikstofcrisis. Bovendien vragen wij voortdurend specifieke aandacht voor de positie van de zogenaamde PAS-melders. Centrumontwikkeling In het coalitieakkoord is verwoord, dat de centra van Dedemsvaart en Hardenberg een verdere kwaliteitsimpuls verdienen, waarin sfeer, beleving en ontmoeting centraal staan. Zo is er in 2022 een start gemaakt met het actualiseren van het centrumplan Dedemsvaart. Eerder is input gevraagd aan de gemeenteraad en aan de stakeholders in Dedemsvaart en eind 2022 is een avond georganiseerd voor de bewoners en gebruikers van het centrum in Dedemsvaart. Voor Hardenberg geldt dat in 2022 het plan De Spinde weer een fase dichter bij uitvoering is gebracht en het Badhuisplein is heringericht. De inzet in het centrum beperkt zich niet tot fysieke bouwprojecten. Met de Stichting Centrummanagement werken wij aan een beter en mooier centrum. Met het Actieplan 2021-2023 hebben wij een gedeelde werkagenda en hebben daar ook in 2022 uitvoering aan gegeven. Recreatie en toerisme Vrijetijdseconomie blijft van strategisch belang voor de vitaliteit van de regio. In Vechtdal-verband werken we daarom vanuit een meerjarige aanpak met programmalijnen.

Daarbij zetten we in op verbetering van de fysieke infrastructuur, op productontwikkeling, op verbetering van de bekendheid en het profiel en op toekomstbestendig ondernemerschap. Inmiddels zijn er 22 ondernemers uit het Vechtdal aangesloten bij de Vakschool 100% Gastvrij en zijn de eerste talenten in september gestart met de BBL-opleiding. Met de businesscase voor de vakschool is met succes gelobbyd voor een financiële bijdrage van de provincie. Mobiliteit Na vaststelling van het programma Mobiliteit is gewerkt aan de beleidsmatige uitwerking hiervan, middels het opstellen van het gemeentelijke verkeer- en vervoerplan (GVVP). Het GGVP is in 2022

7

unaniem door de raad vastgesteld. Bij de vaststelling van het programma Mobiliteit heeft de raad verder hoge prioriteit gelegd bij het realiseren van veilige fietsverbindingen vanuit de kernen naar de kernen met de hoofdvoorzieningen. Dat heeft in 2022 geleid tot het unaniem instemmen met het Fietsplan. In het coalitieakkoord 2022-2026 is het belang van de Nedersaksenlijn expliciet benoemd. In 2022 hebben alle partners langs de Nedersaksenlijn gezamenlijk gelobbyd voor de realisatie van deze spoorlijn naar het Noorden. Ook de gemeente Hardenberg was in deze lobby intensief betrokken. De Tweede Kamer heeft in 2022 unaniem 2 moties aangenomen, met daarbij € 0,5 miljoen om de plannen met het rijk in 2023 goed in kaart te brengen en uitzicht op een bijdrage van € 63 miljoen zodra realisering van de eerste fase aan de orde is. Sociaal domein De impact vanuit de beschreven ontwikkelingen is groot, waarbij een gedeelde zorg bestaat over de gevolgen zoals de toenemende (energie)armoede bij onze inwoners en bij het menswaardig opvangen van vluchtelingen uit Oekraïne. Met veel inzet hebben we de (crisis)noodopvang in Loozen gerealiseerd, uitwerking gegeven aan maatregelen rond energiearmoede en meer mensen naar beschut en betaald werk begeleid. Afgelopen jaar gaf opnieuw het inzicht dat kwetsbaarheid en veerkracht bij het leven horen.

In het Maatschappelijk domein hebben we een flinke inspanning verricht met de lokale inkoop van ambulante jeugdhulp en WMO begeleiding waarmee we hulp en ondersteuning zo dichtbij mogelijk organiseren. Hiermee geven we verder vorm en uitvoering aan ons Hardenbergs model waarin inzet op bestaanszekerheid, veilig opgroeien en veerkracht voor onze inwoners centraal staat. De raad heeft de nieuwe verordeningen voor WMO en Jeugdhulp vastgesteld en unaniem ingestemd met het lokaal plan Beschermd Wonen, waarvoor de gemeente vanaf 2024 de verantwoordelijkheid draagt. Kernenbeleid en participatie In het coalitieakkoord is het belang van participatie van betrokken inwoners en ondernemers bij gemeentelijke initiatieven benoemd. Om participatietrajecten ook in de toekomst adequaat te laten verlopen, willen wij gebruik maken van positieve ervaringen die wij in de afgelopen periode hebben opgedaan. Daartoe zijn wij in 2022 een onderzoek gestart om zicht te krijgen op de succesfactoren rond recente participatietrajecten. Ten aanzien van het te ontwikkelen kernenbeleid is het onze ambitie om de samenleving nog meer centraal te stellen en als lokale overheid meer aan te sluiten bij maatschappelijke initiatieven. Een eerste stap in de ontwikkeling van nieuw kernenbeleid is een oriëntatie op succesvolle voorbeelden buiten de gemeente Hardenberg. Deze oriëntatie zijn wij in 2022 gestart.

Met deze – niet uitputtende – bloemlezing van de in 2022 behaalde resultaten verwachten wij u in vogelvlucht enig inzicht te hebben gegeven in de ontwikkeling van de gemeente Hardenberg. Een ontwikkeling die weliswaar gericht is op toekomstbestendigheid, maar die tegelijkertijd laat zien dat door diverse mondiale en nationale omstandigheden de toekomst lastig te voorspellen is. En onze verwachting is dat de hiermee samenhangende onzekerheden eerder regel dan uitzondering zullen blijken. Tegelijkertijd hebben wij er alle vertrouwen in dat de ingezette koers en de weerbaarheid van onze lokale samenleving ons ook door deze roerige tijden leidt.

8

Financiële positie Het boekjaar 2022 wordt afgesloten met een positief saldo van € 11,2 miljoen ten opzichte van de prognose. Dit verschil wordt in het volgende hoofdstuk verder toegelicht. Een deel van het saldo is nodig om gestarte werkzaamheden in 2023 voort te zetten. Door het positieve resultaat stijgt onze algemene reserve. De financiële positie van de gemeente Hardenberg is dan ook goed te noemen. Daar zijn wij blij mee. Het geeft ons mogelijkheden om invulling te geven aan investeringsplannen voor verbetering van de woon- en leefomgeving. De meerjarenbegroting is omgeven met onzekerheden op sociaaleconomisch en maatschappelijk gebied en is ingericht ‘met de kennis van nu’. Vanuit onze stabiele en stevige financiële positie verwachten we deze onzekerheden op te kunnen vangen. Daarbij zijn we afhankelijk van de omvang van de rijksbijdragen. Er is nog onduidelijkheid over een nieuwe manier van financieren door het rijk vanaf 2026. De ontwikkelingen en onzekerheden zijn voor ons geen belemmeringen om door te gaan met onze dienstverlening en werkzaamheden in het belang van onze inwoners, instellingen en bedrijven en om te investeren in de toekomst. De titel van het nieuwe coalitieakkoord is daarbij leidend: “oog voor elkaar, blik op de toekomst”.

9

2 Financieel verslag Uitgangspunten financieel beleid De uitgangspunten voor het financieel beleid van de gemeente zijn: • de (meerjaren)begroting dient structureel sluitend te zijn • de algemene reserve dient op voldoende niveau te zijn • de schuldpositie van de gemeente dient een houdbare schuld te zijn. Hiervan is sprake zolang de netto schuldquote niet meer bedraagt dan 130%

• de belastingtarieven worden alleen met de inflatiecorrectie verhoogd, tenzij dit anders is vastgelegd in het door de raad vastgestelde bezuinigingsprogramma

Vermogenspositie Activa 31-12-2021 31-12-2022 Passiva 31-12-2021 31-12-2022 Immateriele vaste activa 10.294 10.873 Reserves 88.075 99.223 Materiele vaste activa 180.615 181.860 Resultaat jaarrekening 15.796 21.826 Financiele vaste activa 16.619 16.854 Voorzieningen 12.137 11.647 Vaste schulden 96.660 100.257 Totaal vaste activa

207.528

209.587 Totaal vaste passiva

212.668

232.953

Vlottende activa

37.836

54.816 Vlottende passiva

32.696

31.450

Totaal activa

245.364

264.403 Totaal passiva

245.364

264.403

Toelichting op de vermogenspositie Immateriële vaste activa Deze is in 2022 toegenomen met € 0,6 miljoen (o.a. als gevolg van de bijdrage aan investeringen sportpark De Balk). Materiële vaste activa In 2022 is met € 13,8 miljoen aan investeringsuitgaven gedaan, waarin € 2,0 miljoen bijdragen van derden is ontvangen. Tegenover deze investeringsuitgaven staat een bedrag aan afschrijvingen/aflossingen van € 9,2 miljoen. Verder is € 1,3 miljoen aan gronden "overgeheveld" naar de voorraad gronden in exploitatie (onderdeel vlottende activa). Enkele voorbeelden van grotere investeringsuitgaven die in 2022 zijn gedaan, betreffen de renovatie installaties De Matrix (€ 1,4 miljoen), integrale aanpak Haardijk (€ 1,1 miljoen), vervanging verkeersregelinstallatie Haardijk (€ 0,8 miljoen) en investeringen hoofdinfrastructuur grondexploitatiegebieden (€ 1,2 miljoen). Financiële vaste activa De boekwaarde is toegenomen met € 0,2 miljoen. Er is een lening uitgezet van € 0,3 miljoen en € 0,07 miljoen aan aflossingen ontvangen. Vlottende activa De boekwaarde voorraad grond is afgenomen van € 9,1 miljoen naar € 8,2 miljoen.

10

De toename van de vlottende activa wordt vooral verklaard uit een groter bedrag aan uitzettingen met een looptijd korter dan een jaar, waaronder het saldo dat uitstaat bij het Rijk (het zogenaamde schatkistbankieren). Per ultimo 2022 bedroeg dit saldo ruim € 17 miljoen. Eigen vermogen (reserves) Tot het eigen vermogen worden de reserves en het rekeningresultaat gerekend. Het betreft: omschrijving bedragen x € 1.000 algemene reserve reserve dekking kapitaallasten rekeningresultaat 2021 rekeningresultaat 2022

31-12-2021

31-12-2022 59.446 28.629 15.796

103.871

70.745 28.478 21.826 121.049

In 2022 is de algemene reserve toegenomen met € 11,3 miljoen. Deze toename is het saldo van: de toevoeging van: • het rekeningresultaat 2021 € 15,8 miljoen • budgetoverheveling 2022 € 0,4 miljoen de onttrekkingen ten behoeve van: • de budgetoverhevelingen 2021 waartoe met de 2e bestuursrapportage 2021 is besloten • resultaatbestemmingen 2020/2021 • WMO hulpmiddelen • amendement instellen energiefonds • Sustainable goals

€ 1,25 miljoen € 3,0 miljoen € 0,5 miljoen € 0,1 miljoen € 0,05 miljoen

Vaste schulden In 2022 is een nieuwe geldlening aangetrokken van € 15 miljoen. De reguliere aflossingen bedroegen € 11,4 miljoen. Per saldo is het bedrag aan opgenomen geldleningen met € 3,6 miljoen toegenomen naar zo'n € 99,8 miljoen. Dit bedrag komt overeen met zo'n 37,6% van het balanstotaal (2021 was dit nog 39,2%).

Ratio's Voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente wordt een aantal ratio's gehanteerd. Het opnemen van deze ratio's in de begroting en het jaarverslag is (landelijk) verplicht en vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording. Doel van de wetgever is, het gemeentebestuur (meer) inzicht te geven in de gemeentefinanciën. Daarbij heeft zij geen normen gesteld. Het is aan elke gemeente(raad) om hier zelf beleid op te formuleren. Dit heeft Hardenberg gedaan als het gaat om de Netto Schuldquote. Deze mag niet hoger zijn dan 130% van de jaarlijkse inkomsten.

11

In 2022 is de financiële positie verbeterd. We zien vooral een verbetering van de netto schuldquote en van de solvabiliteit. Voor wat betreft de netto schuldquote merken we daarbij wel op dat dit mede wordt verklaard uit het feit dat er vertraging is ontstaan bij de uitvoering van investeringen. Er is in 2022 weer veel grond verkocht. Dit heeft geleid tot een lagere ratio grondexploitatie. Daarmee wordt tot uitdrukking gebracht dat de gemeente minder financiële risico's loopt als gevolg van het in portefeuille hebben van nog te verkopen gronden. Keerzijde is dat de gemeente inmiddels ook minder harde plannen heeft om invulling te kunnen geven aan de ambitie om de behoefte aan woningen en bedrijventerreinen. Inmiddels zijn er acties ingezet om (meer) gronden te verwerven en dit zal gevolgen hebben voor de grondratio in de komende jaren (deze zal stijgen). Maar ook met deze kanttekeningen blijft onze conclusie dat de financiële positie van Hardenberg in 2022 is verbeterd. Jaarrekening 2022

JV 2019

JV 2020

JV 2021

JV 2022

B 2022

Netto schuldquote

72%

64%

52%

41%

72%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

68%

61%

51%

40%

70%

Solvabiliteitsratio

36%

35%

42%

46%

29%

Structurele exploitatieruimte

0%

0%

0%

4%

3%

Grondexploitatie

9%

9%

5%

4%

8%

Belastingcapaciteit

98%

97%

93%

94%

93%

Weerstandscapaciteit

2,73

2,34

2,76

3,14

2,24

Rekeninguitkomsten In de vergadering van 9 november 2021 heeft de raad de begroting 2022, inclusief de 1e t/m 3e wijziging 2022, vastgesteld. De begroting 2022 liet voor 2022 en volgende jaren structurele overschotten zien. Het begrotingssaldo 2022 is na de genoemde raadsvergadering via bestuursrapportages en beleidsvoorstellen met financiële gevolgen bijgesteld. Daarbij zijn nadelen uit bijvoorbeeld de gestegen energiekosten (€ 1,7 miljoen) gemeld als ook een voordeel uit lagere kapitaallasten (€ 1,9 miljoen). Het zijn vooral de hogere rijksbijdrage gemeentefonds (€ 7,4 miljoen) en het resultaat grondexploitatie (€ 3 miljoen) geweest, die er toe hebben geleid dat voor 2022 een voordelig resultaat werd begroot van € 10,6 miljoen. Het rekeningresultaat 2022 is uitgekomen op € 21,8 miljoen voordelig. Een verschil van rond € 11,2 miljoen. Deels te verklaren uit ontwikkelingen die al wel met de raad zijn gedeeld, maar nog niet in de begroting 2022 zijn verwerkt, zoals de gevolgen december circulaire 2022 Gemeentefonds. Daarnaast konden diverse beleidsvoornemens om uiteenlopende redenen dit jaar niet worden gerealiseerd, maar zijn uitgesteld. Op deze - en andere factoren - die hebben bijgedragen aan het toch wel grote rekeningresultaat gaan wij in het vervolg van dit verslag in.

12

Verklaring op hoofdlijnen Budgetoverhevelingen € 4,3 miljoen voordeel Evenals voorgaande jaren zijn in de begroting budgetten opgenomen voor diverse projecten, waarvan wij nu bij het opmaken van de jaarrekening constateren dat de uitvoering niet in 2022 is afgerond, maar ook door lopen in 2023 en volgende jaren. In totaal gaat het dan om een bedrag van € 4,3 miljoen aan budgetten dat dit jaar niet is besteed, maar waarvan wij u voorstellen om deze weer beschikbaar te stellen. Voorbeelden hiervan zijn, de uitvoering van het meerjarig programma duurzaam (€ 0,8 miljoen), organisatieontwikkeling (0,2 miljoen), diverse projecten binnenstedelijke vernieuwing (€ 0,5 miljoen), projecten centrum Hardenberg (0,5 miljoen). Algemene uitkering gemeentefonds € 1,7 miljoen voordeel De raming van de algemene uitkering is gebaseerd op de informatie uit de zogenaamde decembercirculaire 2022 van het gemeentefonds. Over de uitkomsten van deze circulaire hebben wij u afzonderlijk geïnformeerd. De december-circulaire 2022 leidde tot een verhoging van de algemene uitkering met € 1,7 miljoen, waarvan € 1,3 miljoen betrekking had op de energietoeslag. Wij stellen u voor om deze middelen via een voorstel resultaatbestemming beschikbaar te stellen voor volgend jaar.

Ruimtelijke ontwikkeling € 0,8 miljoen voordeel Via de algemene uitkering uit het gemeentefonds (septembercirculaire 2022) heeft de gemeente ruim € 0,7 miljoen ontvangen als compensatie voor gemaakte kosten voor de invoering van de Omgevingswet. Deze kosten zijn verantwoord in de afgelopen jaren, verspreid over de diverse raadsprogramma’s. Het ontvangen bedrag kan vrijvallen ten gunste van het rekeningresultaat. Verder zijn meer leges ontvangen uit aanvragen ruimtelijke plannen, waardoor een meeropbrengst is gerealiseerd van € 0,1 miljoen. Vennootschapsbelasting (Grondexploitatie) € 0,3 miljoen nadeel Wij verwachten dat de grondexploitatie met ingang van 2022 voor het eerst Vpb-plichtig zal worden. Uit een voorlopige berekening blijkt dat de Vpb last over 2022 € 315.000 bedraagt. Bij de nieuw te openen grondexploitaties onderzoeken we de mogelijkheden om te komen tot een lagere Vpb last binnen de kaders van het BBV. Voor een nadere toelichting op de uitkomsten grondexploitatie 2022 verwijzen wij u naar de paragraaf grondbeleid in deze jaarstukken. Minimabeleid en schuldhulpverlening (energietoeslag) € 0,3 miljoen nadeel Vanwege ons ruime toekenningsbeleid inzake energietoeslag (voor inwoners tot 130% bijstandsnorm excl. vakantietoeslag) hebben wij €270.000 meer uitgegeven dan begroot (middelen die we van het Rijk hiervoor hebben gekregen).

Jeugdzorg € 0,4 miljoen nadeel Het beroep op de Jeugdwet is in 2022 toegenomen. Dit leidt tot een structureel nadeel van zo'n € 240.000.

13

De kosten van PGB's hebben de afgelopen jaren een forse daling laten zien. In de begroting was daarom ook een dalende lijn opgenomen. De daling heeft zich in 2022 echter niet verder doorgezet en het kostenniveau is vergelijk baar met het niveau van 2021. Hierdoor is een nadeel ontstaan van € 120.000. Programma Samen Door / WMO € 0,4 miljoen voordeel In 2020 is het programma Samen Door vastgesteld, waarbij wordt ingezet op de transformatie in het Sociaal Domein waaronder de WMO. In het programma is een gefaseerde taakstelling op kosten afgesproken, voor 2022 was deze geraamd op € 650.000. Vanuit deze transformatie zien we in 2022 bij de uitgaven voor WMO begeleiding een lichte daling in het aantal cliënten en in het aantal voorzieningen per cliënt ten opzichte van het voorgaande jaar. Deze daling vloeit deels voort uit de transformatie en het benoemde potentieel uit het project in 2021 doorstoom WMO naar de WLZ. Daarnaast vermoeden we een effect vanuit het inkooptraject 2023 waarbij de uitfaseringsafspraken invloed hebben op de duur en mogelijk de omvang van de indicaties in 2022. De daling is ook ten dele het gevolg van het effect van corona. Deze ontwikkelingen hebben gezamenlijk geleid tot een voordeel van ongeveer € 850.000. Met de voordelen die in 2022 zijn gerealiseerd, kan geconstateerd worden dat de taakstelling 2022 is behaald.

Verder is een bedrag teruggevorderd van een zorgaanbieder (€ 134.000) en waren o.a. de uitgaven voor woonvoorzieningen zo'n € 100.000 lager dan begroot. Beschermd wonen € 0,5 miljoen voordeel Wij hebben ruim € 0,5 miljoen ontvangen van centrumgemeente Zwolle. Het betreft een extra bijdrage (€ 0,3 miljoen) voor het initiëren van de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis. In 2024 wordt beschermd wonen voor de nieuwe instroom gedecentraliseerd. De middelen zijn naar verwachting nodig in 2023, ter dekking van de voorbereidingskosten. Verder hebben we € 0,2 miljoen ontvangen van de centrumgemeente, omdat zij minder kosten heeft gemaakt dan verwacht). Opvang vluchtelingen Oekraïne € 1,1 miljoen voordeel Voor de dekking van de kosten opvang vluchtelingen Oekraïne ontvangen gemeenten een normvergoeding van het rijk. In 2022 zijn de kosten voor opvang lager geweest dan de ontvangen normvergoeding. Verwachting is dat het restant in 2023 wel besteed wordt. Daarom wordt ook voorgesteld dit bedrag over te hevelen via resultaatbestemming. Voorziening APPA € 0,6 miljoen voordeel Op grond van actuariële berekeningen en rekening houdende met het verloop (toevoegingen / onttrekkingen) van de voorziening in 2022, bedraagt het overschot binnen de voorziening € 0,6 miljoen. Dit bedrag is dan ook aanvullend onttrokken uit de voorziening.

Het overschot is daarbij vooral te verklaren uit renteontwikkeling (hogere rekenrente). Voorziening stuwmeer verlof € 0,7 miljoen nadeel Als gevolg van een aanscherping van de begrotingsvoorschriften (BBV) zijn gemeenten verplicht om een voorziening voor het "stuwmeer verlof" te vormen.

14

BUIG (WWB/IOAW/IOAZ), participatie en werkgelegenheid € 0,1 miljoen voordeel Het is ons afgelopen jaar gelukt om meer mensen naar betaald werk te begeleiden en daarmee uit de uitkering te helpen. De voornaamste reden hiervoor is de huidige krappe arbeidsmarkt. Ook blijven we zeer succesvol in het plaatsen van mensen die behoren tot de doelgroep beschut werk. We hebben ruim meer personen geplaatst, dan de door het Rijk gestelde taakstelling (54 personen t.o.v. een taakstelling van 36 personen). Dit heeft in sterke mate te maken met ons beleid dat wij maatschappelijke werkgevers tot 100% van de loonkosten vergoeden. Hierdoor kunnen we mensen structureel uit de bijstand houden, dit leidt wel tot hogere kosten vo0r beschut werk. De personeelsgebonden kosten zijn als gevolg van de SW-CAO hoger uitgevallen. Energiekosten € 0,5 miljoen voordeel In verband met de stijgende energiekosten zijn de budgetten voor inkoop van elektriciteit en gas bij de eerste bestuursrapportage fors naar boven bijgesteld. Bij het afsluiten van dit boekjaar blijkt nu dat de werkelijke kosten minder zijn gestegen dan bij de eerste bestuursrapportage werd verwacht. Dit is te verklaren, doordat de stijging van de tarieven minder heeft doorgezet dan verwacht en (versnelde) verduurzamingsmaatregelen hebben bijgedragen aan een forse vermindering van het gasverbruik.

Tegenover het voordeel uit de lagere energiekosten staat dat in 2022 een eenmalige naheffing energiebelasting moest worden betaald van € 260.000 over de periode 2019 tot en met 2021. In totaal zijn de energiekosten ruim € 7 ton lager uitgevallen. Een deel hiervan heeft betrekking op riolering (€ 0,2 miljoen) en wordt verrekend met de voorziening riolering. Resteert een voordeel van € 0,5 miljoen dat ten gunste van het rekeningresultaat is gekomen. Voorziening dubieuze debiteuren € 0,3 miljoen nadeel Aan het einde van het jaar is de hoogte van de benodigde voorziening opnieuw berekend. Op basis van de jaarlijks werkelijk oninbaar verklaarde posten over de afgelopen 5 jaar kan de hoogte worden berekend. De voorziening moet dit jaar worden opgehoogd met € 290.000. Bedrijfsvoering € 1,5 miljoen voordeel De kosten voor eigen personeel en inhuur van derden kwamen in 2022 z0'n € 0,8 miljoen lager uit dan geraamd. Dit komt overeen met 2% van het beschikbaar budget. Dit voordelig verschil valt voor een deel te verklaren uit het feit dat vacatures door (tijdelijk personeel of inhuur) later werden ingevuld als gevolg van een krappe arbeidsmarkt. Ten opzichte van de raming kwamen de kosten voor voormalig personeel voordeliger uit, omdat er minder beroep is gedaan op WW-verplichtingen.

Verder konden (meer) kosten worden toegerekend aan projecten of stond daar een vergoeding tegenover van derden of via leges. Ook zijn de kosten voor ICT ruim € 0,3 miljoen lager uitgevallen onder andere omdat bij de uitvoering van diverse (ICT-)projecten vertraging is ontstaan. Hierdoor zijn de (begrote) jaarlijkse uitgaven voor gebruik en onderhoud later van start gegaan. Tenslotte hebben ook de lagere uitgaven voor reiskosten, huisvesting, organisatieontwikkeling en facilitaire dienstverlening bijgedragen aan het voordelig verschil op de bedrijfsvoeringskosten.

15

Overige verschillen € 1,7 miljoen voordeel Voorbeelden van posten die mede dit voordeel verklaard zijn, lagere uitgaven onderwijshuisvesting (€ 0,3 miljoen), lagere bijdrage aan de Omgevingsdienst Overijssel (€ 0,2 miljoen), lagere uitgaven lokale integratie nieuwkomers (€ 0, 3 miljoen), de opbrengst verkoop voormalig schoolgebouw De Klimop in De Krim (€ 0,2 miljoen) en de hogere opbrengst OZB (€ 0,2 miljoen). Voor de toelichting op deze en andere voor- en nadelen die hebben geleid tot het rekeningresultaat verwijzen wij hier naar de jaarrekening 2022. Dienstverlening aan de gemeente Ommen Na de opheffing van de Bestuursdienst Ommen – Hardenberg per 1 januari 2019 verlenen wij voor een deel van de gemeentelijke taken diensten aan Ommen. Voor deze dienstverlening zijn overeenkomsten afgesloten. De tijdelijke uitvoeringscontracten zijn beëindigd In de uitvoeringscontracten is een looptijd van 1 of 2 jaar afgesproken. Voor de Publieksdienst was nog een contract(verlening) afgesproken tot en 31 december 2022. De dienstverleningsovereenkomsten hebben een looptijd tot en met 31 december 2024 In deze overeenkomsten zijn afspraken gemaakt over de dienstverlening voor: ICT, gegevensbeheer en archief- en postzaken (IAF) Openbaar Gebied Sociaal domein – backoffice. Bij beëindiging van de dienstverlening vervalt de bijdrage van Ommen In 2022 was de bijdrage van Ommen € 6,4 miljoen.

Bij beëindiging van werkzaamheden voor Ommen in de komende jaren zal de bijdrage lager worden en zal op de lasten bezuinigd moeten worden. Er zijn financiële risico’s in het proces van de beëindiging van de dienstverlening aan Ommen. Wij verwachten dat er eenmalige frictiekosten zullen zijn. Als voorbeeld noemen we personele capaciteit. En ook ICT- en tractiemiddelen, waar systemen nauw met elkaar verbonden zijn / dezelfde systemen worden gebruikt. In de berekening van het weerstandsvermogen hebben we een risico opgenomen van 20% van de bijdrage van Ommen. Taakstelling 2022 Per 1 januari 2019, bij de beëindiging van de Bestuursdienst, hebben Ommen en Hardenberg afgesproken dat Om men een deel van de werkzaamheden zelfstandig doet. Voor die werkzaamheden verlenen wij dus geen diensten aan Ommen. Omdat Hardenberg het personeel en de bedrijfsvoeringsmiddelen van de Bestuursdienst heeft overgenomen, was voor die werkzaamheden de personele capaciteit groter dan voor de eigen dienstverlening nodig is. Dit is aanleiding geweest voor het opnemen van een aantal taakstellingen in de begroting:

16

Bedrage x € 1.000 taakstelling (besparing TUC facilitair/financiën) taakstelling algemeen verlaging personeelskosten door natuurlijk verloop totaal aan taakstellingen

2020 2021 2022 -100

-100

2023 -100

2024

2025

-100

-100

-1.700 -1.700 -1.700 -1.700 -1.700

-1.700

-500 -1.000 -1.000 -1.000

-1.000

-1.700 -2.300 -2.800 -2.800 -2.800 -2.800

De taakstelling is gerealiseerd door een 25% "korting" op de bedrijfsvoeringsbudgetten van de afdelingen, waarvoor (destijds) geen dienstverleningsovereenkomst of tijdelijke uitbestedingscontract is gesloten. In 2022 is de laatste tranche (€ 0,5 miljoen) van de taakstelling ingevuld, waarmee de totale taakstelling van € 2,8 miljoen is gerealiseerd.

17

3 Programmaplan Zin in de Toekomst Algemeen Op 23 april 2013 stelde de gemeenteraad van Hardenberg de toekomstvisie “De gemeente Hardenberg stapt stevig op de toekomst af” vast, na een evaluatie van de oorspronkelijke toekomstvisie uit 2004. De toekomstvisie bestrijkt het tijdvak 2013 – 2023 en kent drie doelstellingen: • samenhang in diverse gemeentelijke beleidsvelden ondersteunen; • een helder profiel naar buiten toe creëren; • strategische politieke keuzes maken. De toekomstvisie bevat drie programmalijnen: wonen, werken en welzijn. Hieronder worden deze kort toegelicht. Daarnaast gaat de toekomstvisie in op de rol van de gemeente. Wonen Woningbouw vindt bij de kleine en grote kernen plaats op basis van behoefte met speciale aandacht voor jongeren en ouderen, bij voorkeur via inbreiding. De meeste woningbouw vindt plaats in Hardenberg en Dedemsvaart. Ook in de veel kleinere kernen komt de woningbouw op stoom. In veel kernen wordt in goed overleg met de Plaatselijke belangen een woningbouwprogramma samengesteld. De gemeente vindt voorzieningen in de kernen belangrijk, waarbij betrokkenheid van inwoners en particulier initiatief uitgangspunten zijn. In de kleine kernen is een ontmoetingsplek een ondergrens voor het voorzieningenniveau. Bundeling en samenwerking zijn hierbij van belang.

Centrale voorzieningen met een uitstraling voor de regio zijn er vooral in de kern Hardenberg gelegen, waarbij Dedemsvaart een aanvullende functie heeft. Eigen verantwoordelijkheid en elkaar aanspreken zijn van groot belang in de openbare ruimte en op het gebied van veiligheid. Bij grote sociale problemen is de gemeente regisseur die partijen bij elkaar brengt. Werken De gemeente concentreert bedrijvigheid en voorzieningen in Hardenberg en Dedemsvaart. In de kleinere kernen is binnen bestaande bebouwing en industrieterreinen ondernemerszin mogelijk. De gemeente koestert de bestaande bedrijvigheid en starters en stimuleert de maakindustrie, recreatie & toerisme en de (verbrede) agrarische sector als visitekaartje van de gemeente. Ook de zorg is een belangrijke sector. Welzijn Het bevorderen van 'zelfredzaamheid' is de beste manier om kwetsbare groepen te helpen. Indien mensen niet voor zichzelf kunnen zorgen en ook de omgeving geen rol kan spelen, zal de gemeente (tijdelijk) een vangnetfunctie vervullen en ondersteuning bieden. De gemeente stimuleert vrijwilligerswerk en mantelzorg. De gemeente versterkt de kwaliteiten van de groene ruimte met een gebiedsgerichte werkwijze.

Coalitieakkoord 2018-2022 en Zin in de Toekomst Naar aanleiding van het coalitieprogramma “Verbindingen van betekenis” hebben wij de ambities voor de komende jaren ingedeeld op basis van vier thema’s die voor ons college van belang zijn en waarmee wij zichtbaar en aanspreekbaar voor de samenleving willen zijn. We hebben dit “Zin in de Toekomst” genoemd.

18

De begroting 2021 is opgebouwd naar de vier thema’s van Zin in de Toekomst: - Duurzaam Hardenberg - Landelijk Hardenberg - Ondernemend Hardenberg - Vitaal Hardenberg Deze naar buiten toe gerichte indeling sluit aan bij de indeling die we gebruiken bij het vormgeven van de Omgevingsvisie. Daarnaast is beschreven hoe wij in de samenleving staan en hoe wij met de samenleving willen samenwerken. Zin in de Toekomst is bedoeld om meer focus aan te brengen in het uitwerken van het coalitieprogramma en om een zichtbaar en herkenbaar naar buiten te zijn. Qua uitgangspunten heeft geen wijziging plaatsgevonden ten opzichte van de toekomstvisie. Zin in de Toekomst is meer een hernieuwde en frisse focus op de ambities, dan een omwenteling van gemeentelijk beleid. De programmaverantwoording 2022 In de begroting 2022 leest u in het programmaplan wat onze meerjarendoelstellingen zijn en wat we daarvoor in 2022 gaan doen. Voorafgaand aan de doelstellingen en acties, schetsen we per beleidsveld waar nodig eerst kort de context. In het jaarverslag 2022 hebben wij in de programmaverantwoording toegelicht wat we in 2022 hebben gedaan en wat het heeft gekost. Leeswijzer In de paragrafen 4.1 tot en met 4.5 beschrijven we wat we hebben gedaan in 2022. Dat doen we door uit te gaan van de activiteiten die we in de begroting voor 2022 hebben genoemd.

Elke paragraaf is onderverdeeld in meerdere onderwerpen (beleidsvelden). Per beleidsveld is de indeling: - Een korte inleiding. Dit is dezelfde tekst als in de begroting 2022. - Wat gaan we daarvoor doen? Dit is dezelfde tekst als in de begroting 2022. - Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? In dit onderdeel beschrijven we wat we hebben gedaan en bereikt. Elke paragraaf wordt afgesloten met een overzicht van de begrote en werkelijke baten en lasten.

19

20

3.1 Vitaal Hardenberg In Hardenberg zorgen we voor een gezonde leefomgeving en passende voorzieningen, zowel in de twee stedelijke centra als in de kleinere kernen. Onze inwoners voelen zich veilig en vitaal. We komen in beweging voor een gezonde leefstijl. We hebben aandacht voor elkaar en zorgen voor elkaar. Als het niet lukt, bieden we een (tijdelijk) vangnet.

21

Ruimtelijke ontwikkeling Omgevingsvisie Landstad Hardenberg De omgevingsvisie Landstad Hardenberg (juli 2021) geeft de visie voor het beleid voor de fysieke leefomgeving tot 2040. In de omgevingsvisie wordt beschreven hoe we veranderden van een plattelandsgemeente naar een sterk streekcentrum. De status van streekfunctie in het provinciaal beleid is noodzakelijk omdat andere steden in noordoost-Overijssel op grotere afstand liggen. De nabijheid van stedelijke voorzieningen is essentieel voor het tegengaan van sociaaleconomische achteruitgang en het behoud van het brede welvaartsniveau in zowel onze gemeente als omliggende gemeenten in Twente en zuidoost-Twente. Dat maakt dat Hardenberg een bijzondere, regionale, positie inneemt. In Hardenberg komt het beste van platteland en stad samen. De combinatie van een omvangrijk en uitgestrekt buitengebied met een compleet stedelijk voorzieningenniveau en een voortdurende groei van economie en bevolking is uniek voor een plattelandsgemeente aan de oostgrens van Nederland. Dat is bepaald geen vanzelfsprekendheid: we hebben hard moeten werken om de nadelen van de ligging aan de grens weg te nemen. Anno 2022 hebben we een aantrekkelijk buitengebied met bijzondere natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten en een sterke agrarische sector.

De ontwikkeling van ons platteland is hand in hand gegaan met economische groei, vitale centra, een sterke maakindustrie, een omvangrijke vrijetijdssector en stedelijke voorzieningen met een regionaal verzorgingsgebied. De blik is gericht op het neerzetten van de as Zwolle-Hardenberg als een sterk en herkenbaar onderdeel van de Regio Zwolle en het verder ontwikkelen van Hardenberg als één van de economische en vervoersknooppunten voor noordoost Nederland. Hardenberg verbindt verschillende regio’s met elkaar. We weten dat stimuleren, ontwikkelen en investeren ook in de toekomst hard nodig blijft. De omgevingsvisie beschrijft op strategisch niveau hoe wij als gemeente nog aantrekkelijker en krachtiger willen worden. En hoe wij onze positie van streekcentrum verder uit willen uitbouwen. Vier uitgangspunten staan daarbij voorop. 1. De groei in bevolking en economie vasthouden en doortrekken. 2. Kwaliteiten toevoegen wordt nog belangrijker. 3. Ruimte als troefkaart. 4. Bereikbaarheid en samenwerking als randvoorwaarden. Groei, het verder uitbouwen van de streekfunctie en de regionale samenwerking en bereikbaarheid zijn geen doel op zich. Het moet bijdragen aan het verder versterken van het woon-, leef- en werkklimaat. En als een vliegwiel werken voor de lokale welvaart en het welzijn van al onze kernen en inwoners.

Invoering Omgevingswet Voor een adequate invoering van de Omgevingswet richten we ons vooral op informatievoorziening, communicatie en juridische besluitvorming. Na de inwerkingtreding van de wet moet rekening worden gehouden met het opstellen van nieuwe planinstrumenten, waaronder een gebied dekkend omgevingsplan. In 2021 zijn we begonnen in het pilotgebied Balkbrug. Uiteindelijk dient de gemeente in 2029 te beschikken over een gebied dekkend Omgevingsplan. Als de Omgevingswet in werking treedt op 1 juli 2022 worden de noodzakelijke documenten digitaal tussen de verschillende betrokken partijen verstuurd. De gemeente wordt wettelijk verplicht op de landelijke voorziening

22

(DSO Digitaal Stelsel Omgevingswet) aan te sluiten. De systemen van de gemeente zijn voor 1 juli 2022 daarop aangepast. Wet Kwaliteitsborging De inwerkingtreding van de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is samen met de Omgevingswet uitgesteld tot 1 juli 2022. De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen regelt dat de bouwtechnische toets voor de minder complexe bouwaanvragen over gaat naar private partijen. Stap voor stap wordt gewerkt aan het realiseren van de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg. We faciliteren ruimtelijke ontwikkelingen die een bijdrage leveren aan een vitale en dynamische samenleving en een aantrekkelijke woon en werkomgeving. Met deze ontwikkelingen wordt tegelijkertijd de ruimtelijke kwaliteit benut en versterkt. Het realiseren van de omgevingsvisie gaat stap voor stap. We gaan van strategie naar uitvoering. In 2022 en volgende jaren zetten we extra in op het verhogen en versnellen van de woningbouwproductie en het tot stand brengen van een voldoende en adequaat aanbod van bedrijfskavels. Ook intensiveren wij onze inspanningen voor het centrum Hardenberg en het centrum Dedemsvaart. Daarnaast blijven wij onverminderd hard werken aan onder meer passende voorzieningen voor de andere 27 kernen, de transformatie van het buitengebied, de energietransitie, een klimaatbestendige leefomgeving, het stationsgebied Hardenberg en onze positie als streekcentrum.

We willen uitgroeien tot één van de economische en vervoersknooppunten voor noordoostNederland. En de regio’s Zwolle, zuidoost-Drenthe en Twente nog meer met elkaar verbinden. Onder Ondernemend Hardenberg gaan wij in op het belang van die regionale samenwerking. Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? We hebben de ambities en opgaven uit onze Omgevingsvisie Landstad Hardenberg ingebracht in de voorbereiding van de nieuwe provinciale Omgevingsvisie (Fundament). Dat heeft geleid tot meer aandacht voor het belang van de brede welvaart en de ontwikkelingsmogelijkheden van de kleinere kernen en het landelijk gebied. Voor de woningbouw heeft deze aandacht geleid tot het opnemen van de sleutelprojecten uit ons versnellingsprogramma woningbouw in de eind 2022 gesloten Woondeal West Overijssel. De sleutelprojecten zijn: Hardenberg centrum (inclusief stationsgebied), Hardenberg Marslanden, Dedemsvaart centrum (inbreidingslocaties), Dedemsvaart uitleglocaties, Balkbrug uitleglocaties en Balkbrug inbreiding en transformatie. Door middel van reacties en zienswijzen is aandacht gevraagd voor onze bezwaren op de zoekgebieden voor windenergie in de actualisatie van de provinciale Omgevingsvisie en het provinciale Programma Energie. Deze aandachtspunten worden verder meegenomen in het gebiedsproces voor de provinciale Omgevingsvisie en het Provinciale Programma Landelijk Gebied (PPLG).

Bij de totstandkoming van de Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle zijn we actief betrokken geweest. Onze inzet, veelal samen met ander middelgrote en kleinere gemeenten, heeft geleid tot een programma Vitale kernen waarin de verstedelijkingsstrategie in de kleine kernen programmatisch wordt uitgewerkt in 2023. Ook participeert Hardenberg in de voorbereiding van

23

een regionaal programma karakteristieke stationsomgevingen. Daarin werken rijk en provincie met de regio Zwolle en de vijf middelgrote steden met een station samen aan de versterking van de stationsgebieden onder andere op het gebied van mobiliteit, wonen, werken, veiligheid en ruimtelijke kwaliteit .

Uitbreiden en versnellen woningbouwproductie. Voldoende aanbod bedrijfskavels op de markt brengen en houden. In lijn met de omgevingsvisie is in de kadernota het belang van de opgaven voor wonen en werken als een strategisch thema aangemerkt. De komende jaren willen we de woningbouwproductie van 200/300 woningen per jaar uitbreiden en versnellen naar gemiddeld 400 woningen per jaar. Daarmee kunnen we in onze autonome behoefte voorzien alsmede in een deel van de groeiopgave voor de Regio Zwolle. Bovenal is het cruciaal voor het in stand houden van het voorzieningenniveau en het aantrekken van nieuwe inwoners en (daarmee) de benodigde werknemers voor onze bedrijven. Voor zowel woon- als werklocaties geldt dat Hardenberg de afgelopen jaren relatief veel kavels heeft verkocht. Onze directe voorraad begint op te raken. Daarom willen we met vaart en ambitie nieuwe woningbouwlocaties en bedrijventerreinen ontwikkelen. Een groot deel van de gronden daarvoor hebben we al in bezit, maar moeten de planologische procedures nog worden gestart. Aanvullend wordt aanvullend op onderdelen een actief grondbeleid gevraagd. Zodat we regie kunnen houden op de voortgang. Dat neemt niet weg dat een deel van de realisatie mogelijk door marktpartijen of in samenwerking met marktpartijen kan plaatsvinden.

De tweede helft van 2021 is daarom gewerkt aan een programma voor intensivering van de woningbouwproductie naar gemiddeld 400 woningen per jaar. Dat gemiddelde wordt in 2021 en 2022 nog niet gehaald. Het versnellen van de woningbouwproductie zal niet vanzelf gaan en het op orde brengen van de planvoorraad kost tijd. Dat betekent voor alle disciplines van gebiedsontwikkeling een intensivering van de inzet. Daar hoort een programmatische aanpak bij. Onderdeel van die aanpak is het twee jaarlijks informeren van de raad over de voortgang van het programma. Ook in de tweede helft van 2021 is gewerkt aan een nieuwe strategie voor de bedrijventerreinenvisie. Daarmee worden de ambities en acties voor wonen en werken meerjarig inzichtelijk gemaakt. Inclusief een verkenning van de benodigde middelen, kansen en risico’s. Om op korte termijn te kunnen starten is een budget van € 300.000 beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van nader onderzoek of studies (ruimtelijk, milieu etc.), de inzet van het instrumentarium voor grondbeleid, het opstellen van financiële kaders, het begeleiden van (aanen verkoop)projecten, het opstellen van grondexploitatie, het monitoren en waar nodig bijsturen etc. Deze € 300.000 is te beschouwen als voorfinanciering. De aanvullende middelen worden zoveel als mogelijk gevonden in het kader van het grondbeleid en de grondexploitaties.

Wat hebben we daar in 2022 voor gedaan? Wonen Door de inzet van het Versnellingsprogramma Wonen 2022 - 2025 is de personele capaciteit vergroot, waardoor processen versnellen en is programmasturing ingericht. De Hardenbergse aanpak valt op en heeft landelijke belangstelling door de resultaten die zijn bereikt.

24

Over 2022 is het gemiddelde aantal van bijna 400 woningen opgeleverd. Verder liggen we op koers door het vergroten van onherroepelijke bestemmingsplancapaciteit om het gemiddelde aantal woningen per jaar te kunnen realiseren binnen het Versnellingsprogramma. In nieuwe woningbouwplannen zoeken we aansluiting bij het streven van inzet van het gewenste woningbouwprogramma zoals vastgelegd in de Woondeal West Overijssel. Het gaat dan om 70% betaalbaar programma gemeentebreed, bestaande uit sociale- middenhuur en koop tot NHGgrens € 355.000. Hierbij sluiten we aan op de uitkomsten uit ons woningmarktonderzoek dat in 2022 is vastgesteld, om aan te sluiten bij de lokale behoefte per kern. Vanuit de prestatieafspraken is de opgave sociale huur geborgd om toe te werken naar de fair share zoals genoemd in de regionale Woondeal. Een beperkt deel van deze opgave tot en met 2030 is nog niet gekoppeld aan een locatie. Door de realisatie van bijna 400 nieuwbouwwoningen zijn in verschillende dorpen / uitleglocaties vele kavels verkocht aan particulieren. Zowel rechtstreeks vanuit de gemeente als vanuit ontwikkelingen van ontwikkelaars. Het gaat dan om kavels in dorpen als Gramsbergen, Dedemsvaart, Slagharen en Sibculo. Ook in het plangebied van Marslanden zijn verschillende kavels verkocht.

Tevens zijn in de dorpen Dedemsvaart, Lutten en Sibculo kavels verkocht aan Vechtdal Wonen voor de realisatie van sociale huurwoningen. Bedrijventerreinen • We hebben de economische ambities van Hardenberg vertaald naar de verwachte behoefte aan bedrijventerreinen tot 2032. Hieruit blijkt dat de gemeente de komende jaren nieuwe plannen voor bedrijventerreinen moet ontwikkelen met name om de uitbreiding van Hardenbergs bedrijven te faciliteren. Een overzicht van de kwantitatieve vraag aan nieuwe plancapaciteit ingebracht in de voorbereiding van de programmeringsafspraken met de regio west Overijssel. Begin 2023 vindt de besluitvorming daarover plaats. • In afwachting van de regionale programmeringsafspraken en het daaruit voorkomend inzicht in de mogelijkheden voor uitbreiding van bedrijventerreinen in Hardenberg, wordt een strategiebrief voor de ontwikkelingen van bedrijventerreinen opgeleverd in eerste helft van 2023. • Er is gestart met een locatieonderzoek voor 40 hectare nieuw bedrijventerrein voor met name bedrijven in de zwaardere milieucategorie. • Er is een start gemaakt met een plan van aanpak Toekomstbestendige bedrijventerreinen waar een vitaliteitsfonds voor hergebruik en transformatie mogelijk deel vanuit kan maken.