Jaarstukken 2021 Gemeente Hardenberg def

JAARSTUKKEN 2021 GEMEENTE HARDENBERG

1

2

Inhoudsopgave 1 Voorwoord ..................................................................................................................................................... 4 2 2021 in vogelvlucht ........................................................................................................................................ 7 3 Financieel verslag .........................................................................................................................................11 4 Programmaplan Zin in de Toekomst ............................................................................................................ 18 5 Financiele verantwoording op programmaniveau 2021 ................................................................................ 89 6 Verplichte paragrafen .................................................................................................................................. 90 Jaarrekening 2021 .........................................................................................................................................158 7 Balans ........................................................................................................................................................

159 8 Grondslagen ...............................................................................................................................................161 9 Toelichting op de balans ............................................................................................................................. 167 10 Financiële verantwoording op programmaniveau .................................................................................... 180 11 Financiële toelichting algemeen ............................................................................................................... 182 12 Overzicht baten en lasten met toelichting ................................................................................................ 184 13 Begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid ................................................................................235 14 Overzicht van incidentele baten en lasten ................................................................................................ 237 15 Overzicht specificatie algemene dekkingsmiddelen ................................................................................. 241 16 Overzicht verloop post voor onvoorziene uitgaven ..................................................................................

245 17 WNT-verantwoording 2021 gemeente Hardenberg .................................................................................. 246 18 Bijlagen .................................................................................................................................................... 248

3

1 Voorwoord In dit jaarverslag verantwoorden wij ons over de uitvoering van het voor 2021 voorgenomen beleid. We geven inzicht in wat we hebben gedaan en in wel en niet behaalde resultaten. We zijn dankbaar dat de dienstverlening aan en contacten met onze inwoners konden doorgaan, ondanks de beperkingen door de coronamaatregelen. We zijn trots op wat we van onze ambities, die in de begroting 2021 waren opgenomen, hebben gerealiseerd. Het jaar 2021 was het laatste volledige jaar van deze bestuursperiode. Op 7 mei 2018 ondertekenden de fractievoorzitters van CDA, ChristenUnie, OpKoers.nu en PvdA het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Verbindingen van betekenis’. Dit akkoord vormde voor ons college de politiek-bestuurlijke opdracht voor een bestuursperiode van 4 jaar. Na de raadsverkiezingen van 16 maart 2022 start een nieuwe bestuursperiode. Uitvoering van het coalitieakkoord ‘Verbindingen van betekenis’ was voor ons college de opdracht in deze bestuursperiode. De opdracht om verbindingen in de meest brede zin van het woord tot stand te brengen en tegelijkertijd van betekenis te zijn voor de samenleving. We zijn er in de afgelopen periode in geslaagd om de positie van de gemeente Hardenberg te verstevigen en het is ons gelukt om klaar te zijn voor de toekomst. De meest onverwachte gebeurtenis van deze bestuursperiode was uiteraard de coronapandemie.

Met ingrijpende gevolgen, ook voor onze lokale samenleving. En hoewel corona nog steeds veel leed veroorzaakt, zijn wij tegelijkertijd ook trots op onze samenleving die zodanig veerkrachtig is gebleken dat deze in belangrijke mate door bleef functioneren. Soms met een beetje steun van de lokale overheid, maar toch vooral omdat noaberschap diep in het DNA van onze samenleving is geworteld. We zijn er in geslaagd om een heldere koers voor Hardenberg uit te zetten. Centraal binnen deze koers staat de Omgevingsvisie. Een relevant visiedocument, waarin verleden, heden en toekomst van Hardenberg worden beschreven. Een visie die de ruimtelijke component weet te verbinden met sociaal-maatschappelijke vraagstukken. Een toekomstvisie die bovendien de bedding vormt voor samenhangende visies die in de afgelopen jaren zijn geschetst. Zoals de nieuwe economische koers voor Hardenberg, het programma wonen, het programma mobiliteit en het meerjarenprogramma duurzaamheid, waaraan ook circulariteit als thema is toegevoegd. Ook op sociaal-maatschappelijk gebied is de gemeente Hardenberg klaar voor de toekomst. Het uitgangspunt ‘iedereen doet mee’, is bekrachtigd met een visie op inclusie en ook het armoedebeleid is daar een goed voorbeeld van.

En tegelijkertijd is de transitie in het sociaal domein verder vormgegeven ten aanzien van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Jeugdwet en de Participatiewet. Van groot belang is daarbij het meerjarige programma ‘Samen Door’. Door de inzet van dit programma zijn bijvoorbeeld nu jeugdconsulenten actief bij de huisartsen en is een algemene voorziening voor Huishoudelijke Hulp ingericht. We beginnen de vruchten van onze inzet te plukken. Zo hebben we over 2021 geen tekorten meer binnen het sociaal domein ten opzichte van de Rijksbijdrage.

4

De gemeente Hardenberg staat niet op zichzelf, maar maakt onderdeel uit van grotere netwerken. Netwerken waarbinnen de gemeente Hardenberg soms zelfs de ontbrekende schakel is. Een positie die in belangrijke mate wordt verklaard door de perifere ligging van Hardenberg, waarbij de gemeente Hardenberg de schakel vormt tussen Drenthe, Twente, de Regio Zwolle en Duitsland. Maar nog belangrijker dan de strategische ligging van de gemeente Hardenberg is de wil om samen te werken. Dat heeft zich in de afgelopen periode geuit in de bestendiging van de samenwerking binnen de Regio Zwolle en in de deelname aan de Dutch TechZone. Bovendien neemt de gemeente Hardenberg inmiddels deel aan twee regiodeals: de regiodeal Regio Zwolle en de regiodeal Zuid- en Oost Drenthe. We hebben een uitgebreide evaluatie van de uitvoering van het coalitieakkoord 2018-2022 'Verbindingen van betekenis’ gemaakt. Die evaluatie is aangeboden voor de onderhandelingen over een nieuw coalitieakkoord voor de bestuursperiode 2022-2026. In de jaarrekening verantwoorden wij ons over de besteding van de budgetten. De jaarrekening heeft een voordelig resultaat van € 15,8 miljoen. Dit is positiever dan we hadden begroot (€ 3,0 miljoen). Wij geven een toelichting op de grootste verschillen. Onze financiële positie is goed. We hebben een weerstandsvermogen die uitstekend is.

Dit biedt ruimte voor een strategische financiële planning voor de komende jaren. De indeling van het jaarverslag en de jaarrekening is op basis van de thema’s in de begroting 2021. • Vitaal Hardenberg (We zorgen voor een gezonde leefomgeving met passende voorzieningen voor iedereen). • Duurzaam Hardenberg (We willen de wereld goed achterlaten voor onze kinderen). • Landelijk Hardenberg (We bouwen aan een toekomstbestendig en leefbaar landelijk gebied). • Ondernemend Hardenberg (Alle mensen hebben de kans te werken en zich te ontwikkelen). • Zo doen we dat in Hardenberg (We bedenken en doen het samen met de inwoners). Leeswijzer In het hoofdstuk “2021 in vogelvlucht” beschrijven wij enkele aansprekende resultaten die in 2021 zijn behaald en de stappen die in 2021 zijn gezet om de ambities vanuit het coalitieakkoord te concretiseren. Ook noemen wij een aantal ontwikkelingen die in 2021 relevant waren. Daarna volgt een financieel verslag. We beschrijven in hoofdlijnen de financiële ontwikkelingen in 2021. Daarbij gaan wij in op de ontwikkeling van de vermogenspositie, de rekeninguitkomsten en de algemene reserve. In hoofdstuk 4 geven we een verantwoording van de vijf thema’s die hierboven zijn genoemd. Alle thema’s zijn onderverdeeld in meerdere onderwerpen (beleidsvelden). Per beleidsveld is de indeling: • Een korte inleiding. Dit is dezelfde tekst als in de begroting 2021.

• Wat gaan we daarvoor doen? Dit is dezelfde tekst als in de begroting 2021. • Wat hebben we daar in 2021 voor gedaan? In dit onderdeel beschrijven we wat we hebben gedaan en bereikt. Elke thema wordt afgesloten met een overzicht van de begrote en werkelijke baten en lasten. Ook is een aantal verplichte paragrafen in het jaarverslag opgenomen. In deze paragrafen wordt ingegaan op lokale heffingen, het grondbeleid, het onderhoud van kapitaalgoederen, financiering, verbonden partijen en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Aanvullend zijn paragrafen opgenomen over informatieveiligheid en corona.

5

Op verzoek van uw raad hebben wij ook een lijst met afkortingen in dit jaarverslag opgenomen. Wij kijken met trots terug op het afgelopen jaar en de voorbije raadsperiode. Trots op wat we samen met uw raad, de inwoners en ondernemers en de ambtelijke organisatie hebben gerealiseerd.

Burgemeester en wethouders van Hardenberg Secretaris I.A.A. Oostmeijer-Oosting

Burgemeester drs. ing. M.W. Offinga MBM

6

2 2021 in vogelvlucht Een bijzonder jaar Het jaar 2021 was in meerdere opzichten een bijzonder jaar. Allereerst was 2021 een jaar dat ook voor onze samenleving nog in het teken stond van corona, met alle onzekerheden en beperkingen van dien. Tegelijkertijd was 2021 ook het laatste volledige jaar van de raadsperiode 2018-2022. En daarnaast was 2021 het jaar, waarin uw raad naast een ‘gewone’ begroting eveneens een aanvullend investeringsprogramma van ruim 15 miljoen euro heeft vastgesteld. Dit programma zag op extra investeringen op de volgende thema’s: • Bereikbaarheid & infrastructuur; • Een samenleving waarin iedereen kan meedoen (inclusiviteit); • Duurzaamheid; • Centrumontwikkelingen; • Sport & gezondheid. Dit aanvullende investeringsprogramma is door de raad bij wijze van eerste begrotingswijziging gelijktijdig met de begroting 2021 vastgesteld. Over de uitvoering van dit aanvullende investeringsprogramma rapporteren wij in de nu voorliggende jaarstukken, voor zover de investeringen betrekking hadden op 2021. Navolgend schetsen wij u kort enkele highlights uit 2021, die wij bij wijze van vogelvlucht vooraf laten gaan aan de inhoudelijke jaarstukken over 2021. Deze vogelvlucht is zeker niet uitputtend, maar geeft wel enig inzicht in de resultaten die er in 2021 zijn behaald. De impact van corona Op verschillende beleidsterreinen zien we de impact van corona terug.

In 2021 was het organiseren van evenementen aanvankelijk beperkt mogelijk door de coronapandemie. We hebben per evenement gezorgd voor maatwerk en flexibiliteit bij de subsidieverlening. Organisaties hebben creatief ingespeeld op de coronasituatie. Ook in 2021 hebben we weer een uitgebreid ondersteuningspakket beschikbaar gesteld voor inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties die door corona in de knel dreigden te komen. Zo hebben we in 2021 op aanvraag 100% korting verleend op de BIZ-bijdrage van centrumondernemers in Dedemsvaart en Hardenberg. Tegelijkertijd heeft de gemeente zelf ook creatief moeten omgaan met de coronabeperkingen bij publieks- en informatiebijeenkomsten. Ook heeft de gemeenteraad een deel van 2021 digitaal moeten vergaderen. Omgevingsvisie ‘Landstad Hardenberg’ Medio 2021 heeft de raad de Omgevingsvisie ‘Landstad Hardenberg’ vastgesteld. Daarin vertellen we het verhaal van de gemeente Hardenberg. Hoe we veranderden van plattelandsgemeente tot een sterk streekcentrum. Hoe een nieuw platteland hand in hand is gegaan met economische groei, bruisende centra, een sterke maakindustrie en stedelijke voorzieningen met een regionaal verzorgingsgebied. Die voortdurende groei en aanwezigheid van stedelijke voorzieningen zijn uniek voor een grensgemeente. En we hebben het niet cadeau gekregen.

Dankzij een ondernemende geest, slim samenwerken en een mentaliteit van ‘samen de schouders eronder’ hebben we een sterke economie en een betrokken samenleving. Dat willen we zo houden. En dat is ook nodig, gezien de uitdagingen die op ons afkomen. We moeten vasthouden en doorzetten. Deze Omgevingsvisie schetst onze opgaven en de koers die we samen met inwoners, bedrijfsleven en overheden willen varen. ‘Landstad Hardenberg’ staat voor de beweging die we moeten maken. Met behoud van het goede en respect voor het bestaande maken we de schaalsprong die nodig is om onze kwaliteiten te behouden én te benutten. Met aan boord een open houding en een belofte tot samenwerking.

7

Evaluatie woningbouwconvenanten Met 11 Plaatselijke Belangen zijn in het verleden woningbouwconvenanten afgesloten. Daarin zijn procesafspraken gemaakt over de wijze van samenwerking en wordt de ruimte om te bouwen voor de eigen behoefte geborgd. Uit de medio 2021 uitgevoerde evaluatie blijkt dat bijna alle Plaatselijke Belangen tevreden zijn met de werking van de convenanten en deze graag willen verlengen. De conclusie is dan ook dat er door het convenant meer afstemming en overleg is en dat er beter wordt ingespeeld op de behoefte van de inwoners. Versnelling woningbouw De gemeente Hardenberg is bezig met een versnelling op het gebied van woningbouw en zal de komende jaren fors investeren in het beschikbaar maken van extra woonruimte. Alle mogelijkheden worden benut om ervoor te zorgen dat de groei van huishoudens wordt opgevangen door de bouw van extra woningen. De hoeveelheid beschikbare woningbouwlocaties is op dit moment echter beperkter dan de verwachte huishoudensgroei. Om ook na 2026 de verwachte huishoudensgroei te kunnen faciliteren met voldoende woningen, dient extra grond voor woningbouw beschikbaar te komen. Daarom heeft de gemeenteraad op 21 december 2021 besloten om op 2 gebieden in Dedemsvaart en 1 gebied in Balkbrug een zogenaamd voorkeursrecht te vestigen.

Grondeigenaren zijn daarmee niet verplicht om hun gronden te verkopen, maar de gemeente verkrijgt daarmee wel een recht van eerste koop en voorkomt daarmee prijsopdrijving in het plangebied. In totaal gaat het om ruim 70 hectare. Stationsomgeving Hardenberg Op 26 oktober 2021 heeft het college het ambitiedocument voor de stationsomgeving Hardenberg vastgesteld. De doorontwikkeling van het gebied is belangrijk voor de groei en bloei van Landstad Hardenberg. Doorontwikkeling van het stationsknooppunt is een speerpunt in onze Omgevingsvisie. In het ambitiedocument laten we zien welke ontwikkelingen er al zijn. En welke ambities wij samen met onze partners in het gebied willen verwezenlijken. Door de ontwikkelingen en de ambities aan elkaar te verbinden, ontstaat een krachtig raamwerk. Zo ontstaat een stationsknooppunt dat past bij Landstad Hardenberg. Dankzij het samenspel tussen stad en platteland is Landstad Hardenberg een krachtig knooppunt in het regionale netwerk van Noordoost Nederland. Evaluatie ‘Erven met kwaliteit’ Naar aanleiding van een eerdere evaluatie van de ‘rood-voor-rood’ regeling is de beleidsnotitie ‘Erven met kwaliteit’ in 2020 vastgesteld door de raad. Deze regeling heeft tot doel om de sloop van landschapsontsierende gebouwen te stimuleren en daarmee de ruimtelijke kwaliteit in het buitengebied te vergroten.

Als stimulans voor sloop worden verschillende nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden geboden, zoals extra mogelijkheden voor de nieuwbouw van woningen maar ook uitbreidingsmogelijkheden voor bestaande bedrijven en ruimere mogelijkheden voor hergebruik van voormalige agrarische bedrijfsgebouwen, die nog in goede staat zijn. De raad heeft op 11 mei 2021 kennis genomen van een eerste evaluatie van ‘Erven met kwaliteit’, waarbij er geen aanleiding bestond om het beleid aan te passen.

8

Verlenging vestigingstermijn Asielzoekerscentrum (AZC) Hardenberg In 2020 is een uitgebreide evaluatie gehouden van de aanwezigheid van het AZC in Hardenberg. Op basis van de uitkomsten van de evaluatie heeft de raad in 2021 besloten de opvangtermijn van asielzoekers in het AZC in Hardenberg (onder voorwaarden) te verlengen met viereneenhalf jaar (tot maart 2026). Deze voorwaarden betreffen onder andere het terugbrengen van het aantal niet-kwetsbare asielzoekers naar nul (per juli 2022), het evalueren van de verbetering van de beveiliging op en rondom het AZC en het investeren in voorzieningen om het AZC in Hardenberg bij uitstek geschikt te maken voor het opvangen van kinderen en gezinnen. Deze voorwaarden hebben een plek gekregen in het addendum van de bestuursovereenkomst dat in september 2021 is getekend. Sociale coöperatie Hardenberg Eind 2021 is de gemeente Hardenberg met provinciale cofinanciering een tweejarige pilot gestart met de Sociale coöperatie Hardenberg, bedoeld voor inwoners die vanuit de bijstand willen starten met ondernemen. Ieder lid heeft een eigen onderneming onder de vlag van de coöperatie. Ervaring elders in het land leert dat slechts een klein deel van de deelnemers na verloop van tijd geen beroep meer hoeft te doen op gemeentelijke bijstand maar vooral stappen zet op het gebied van maatschappelijke participatie.

Inmiddels hebben zich 13 deelnemers aangemeld. Ouderenakkoord In 2021 hebben wij het Ouderenakkoord ‘Waardig en vitaal ouder worden in de gemeente Hardenberg’ mede ondertekend. Het doel van het lokaal ouderenakkoord is om samen met inwoners en samenwerkingspartners invulling te geven aan de gezamenlijke ambitie rond het vraagstuk waardig en vitaal ouder worden in de gemeente Hardenberg. Daarbij gaan we voor een integrale aanpak: onderwerpen die binnen de gemeentelijke organisatie bij verschillende afdelingen liggen en ook buiten de organisatie verspreid zijn over een grote variatie aan partners vereisen juist een op elkaar afgestemde benadering. Lokaal preventieakkoord In 2018 zijn in de vorm van een landelijk preventieakkoord afspraken gemaakt over het voorkomen van ziekte en zorg en een gezonder Nederland. In het landelijke preventieakkoord ligt de focus op thema’s die gedraggerelateerd en daardoor zichtbaar zijn maar waarvan de oorzaak niet altijd wordt meegenomen in de aanpak. In het lokale preventieakkoord voor de gemeente Hardenberg dat wij in 2021 mede hebben ondertekend, kiezen we bewust voor thema’s die wat minder zichtbaar zijn, zoals laaggeletterdheid en armoede. Wij realiseren ons dat gezondheid een verantwoordelijkheid is van de gehele lokale gemeenschap. Het lokale preventieakkoord is dan ook van de lokale samenleving.

De gemeente faciliteert de totstandkoming en uitvoering. RES 1.0 West Overijssel De raad heeft medio 2021 ingestemd met de Regionale Energiestrategie 1.0. West Overijssel ‘Samen voor een opgewekt Overijssel’. In de RES 1.0 zijn de gemeentelijke ambities vertaald naar een regionaal bod op de opwekking van duurzame elektriciteit en een Regionale Structuur Warmte. Dit bod is opgebouwd uit wat er al gerealiseerd is, wat in de pijplijn zit en wat er nog aan ambitie nodig is. De RES 1.0 is een uitwerking van de doelstellingen en randvoorwaarden van het concept-RES en het Hoofdlijnenakkoord waar de raad eerder mee heeft ingestemd. De RES 1.0 is tot stand gekomen na intensief overleg tussen de bestuurlijke partners en advisering van maatschappelijke organisaties.

9

Warmtevisie Op 7 december 2021 heeft de raad ingestemd met de transitievisie Warmte. In 2050 moeten alle woningen en gebouwen in Nederland op een duurzame manier worden verwarmd. Deze warmtetransitie is één van de kernafspraken uit het Klimaatakkoord en is wettelijk verankerd in de Klimaatwet. Afspraak is dat gemeenten in 2021 de eerste transitievisie warmte vaststellen en deze visie vervolgens tenminste elke 5 jaar actualiseren. In de transitievisie Warmte geven we aan welke duurzame warmtebronnen als alternatieven voor aardgas in onze gemeente aanwezig zijn. Daarnaast geven we op hoofdlijnen aan wat de oplossingsrichtingen zijn voor de verschillende woningcategorieën. De gemeente Hardenberg kiest daarbij voor een woningtype-benadering in plaats van een wijkgerichte aanpak. Belangrijk uitgangspunt is dat de kosten voor de warmtetransitie (aanleg en verbruik) voor met name de inwoners zo laag mogelijk zijn en dat de warmtetransitie betaalbaar blijft. Gebiedsproces Kloosterhaar-Bergentheim-Sibculo Op 7 december 2021 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college wordt opgedragen om het gebiedsproces Bergentheim, Kloosterhaar en Sibculo te beëindigen. Een eerdere verkenning van de mogelijkheden voor windenergie in de gemeente Hardenberg leverde in totaal zeven zoekgebieden op.

Het gebied tussen Bergentheim, Kloosterhaar en Sibculo bleek van deze gebieden het meest kansrijk. De gemeenteraad heeft dit gebied daarom destijds aangewezen als pilotproject. De gemeente heeft aan inwoners, grondeigenaren en belangengroepen in het gebied gevraagd om de opgave voor duurzame energie te helpen vormgeven. Hiervoor is in september 2019 een Omgevingsadviesgroep gestart. De gemeente heeft de Omgevingsadviesgroep gevraagd om de opgave uit te werken en hiervoor scenario's te maken. De gemeenteraad is in de motie van mening dat er nu geen urgentie is om het proces in dit gebied te forceren. Reden om het college op te dragen het gebiedsproces te beëindigen. Het college is tevens opgedragen om het gebiedsproces te evalueren. Inclusieve samenleving Op 12 januari 2021 heeft de raad ingestemd met het beleidsplan inclusie 2020-2023 ‘met z’n allen, heel gewoon’. Met het beleidsplan inclusie richten we onze blik nog meer naar buiten. We zetten ons ervoor in om meer mensen bewust te maken van toegankelijkheid en inclusie. Wanneer inwoners en (maatschappelijke) organisaties hier bewust van zijn is er ruimte voor verbetering. Deze overtuiging heeft er mede aan bijgedragen dat de gemeente Hardenberg ook in 2021 is doorgedrongen tot de laatste 5 van de verkiezing van de meest toegankelijke gemeente. Een titel die de gemeente Hardenberg in 2018 won.

Een passage uit het juryrapport 2021: “Hardenberg heeft in de lokale inclusie-agenda een brede benadering van inclusie, met een verbinding naar de ‘Global Goals’. Hardenberg was in 2018 winnaar van de eerste editie van deze verkiezing. Toegankelijkheid op de agenda krijgen is één ding, het hoog op de agenda houden en weer in de top 5 terecht komen is een tweede. Dat is een compliment waard!”

10

3 Financieel verslag Uitgangspunten financieel beleid De uitgangspunten voor het financieel beleid van de gemeente zijn: • de (meerjaren)begroting dient structureel sluitend te zijn • de algemene reserve dient op voldoende niveau te zijn • de schuldpositie van de gemeente dient een houdbare schuld te zijn. Hiervan is sprake zolang de netto schuldquote niet meer bedraagt dan 130% • de belastingtarieven worden alleen met de inflatiecorrectie verhoogd, tenzij dit anders is vastgelegd in het door de raad vastgestelde bezuinigingsprogramma

Vermogenspositie bedragen x € 1.000 Activa

31-12-2020 31-12-2021 Passiva

Immateriele vaste activa

8.475

Materiele vaste activa Financiele vaste activa

31-12-2020 31-12-2021

10.294 Reserves

78.301

88.075

174.064

180.615 Resultaat jaarrekening

5.619

15.796

10.741

16.619 Voorzieningen

10.260

12.137

Vaste schulden

108.112

96.660

Totaal vaste activa

193.280

207.528 Totaal vaste passiva

202.292

212.668

Vlottende activa

44.776

37.836 Vlottende passiva

35.764

32.696

Totaal activa

238.056

238.056

245.364

245.364 Totaal passiva

Toelichting op de vermogenspositie Immateriële vaste activa Deze is in 2021 toegenomen met € 1, 8 miljoen. Dit betreft o.a. de bijdrage in de investering Multifunctionele Accommodatie De Krim van € 1,5 miljoen. Materiële vaste activa In 2021 is ruim € 17 miljoen aan investeringsuitgaven gedaan, waarin € 1,1 miljoen bijdragen van derden is ontvangen. Tegenover deze investeringsuitgaven staat een bedrag aan afschrijvingen/aflossingen van € 9,2 miljoen. Verder is € 0,3 miljoen aan grond in exploitatie genomen. Voorbeelden van grotere investeringsuitgaven die in 2021 zijn gedaan, betreffen de aankoop gronden (€ 4,8 miljoen), scholenbouw (€ 1,1 miljoen), ICT (€ 1,1 miljoen) en investeringen hoofdinfrastructuur grondexploitatiegebieden (€ 1,7 miljoen). Financiële vaste activa De boekwaarde is toegenomen met € 5,9 miljoen. Dit is vooral het gevolg van de correctie van de waardering van de deelneming in het LOC+. Naar aanleiding van bevindingen van de accountant bij de controle van de jaarrekening 2020 hebben wij in 2021 onderzoek gedaan naar de juiste waardering van de deelneming. De uitkomst van het onderzoek is dat de deelneming € 6,6 miljoen hoger moet worden gewaardeerd. Verder is rond € 0,7 miljoen door derden afgelost.

11

Vlottende activa De vlottende activa is in 2021 afgenomen met € 7,3 miljoen, vooral door de verkoop van gronden. Eigen vermogen (reserves) Tot het eigen vermogen worden de reserves en het rekeningresultaat gerekend. Het betreft: omschrijving bedragen x € 1.000

31-12-2020

31-12-2021

algemene reserve

51.354

rekeningresultaat 2019

5.619

rekeningresultaat 2020

59.446 15.796

reserve dekking kapitaallasten

26.947

28.629

83.920

103.871

In 2021 is de algemene reserve toegenomen met € 8,1 miljoen. Deze toename is het saldo van: de toevoeging van: • het rekeningresultaat 2020 € 5,6 miljoen • de budgetoverhevelingen 2020, waartoe met de 2e bestuursrapportage 2020 is besloten € 1,8 miljoen • correctie boekwaarde deelneming LOC (zie hiervoor) € 6,6 miljoen de onttrekkingen ten behoeve van: • vorming van de voorziening groot onderhoud gebouwen • resultaatbestemmingen 2020 • WMO hulpmiddelen • aanschaf laptops (t.b.v. hybride werken)

€ 2,0 miljoen € 2,8 miljoen € 0,5 miljoen € 0,6 miljoen

Vaste schulden In 2021 zijn geen nieuwe vaste geldleningen aangetrokken.

Ratio's Voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente wordt een aantal ratio's gehanteerd. Het opnemen van deze ratio's in de begroting en het jaarverslag is (landelijk) verplicht en vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording. Doel van de wetgever is, het gemeentebestuur (meer) inzicht te geven in de gemeentefinanciën. Daarbij heeft zij geen normen gesteld. Het is aan elke gemeente(raad) om hier zelf beleid op te formuleren. Dit heeft Hardenberg gedaan als het gaat om de Netto Schuldquote. Deze mag niet hoger zijn dan 130% van de jaarlijkse inkomsten. In 2021 is de financiële positie verbeterd. We zien vooral een verbetering van de netto schuldquote en van de solvabiliteit. Voor wat betreft de netto schuldquote merken we daarbij wel op dat dit mede wordt verklaard uit het feit dat er vertraging is ontstaan bij de uitvoering van investeringen. Mede door deze vertragingen hoefde er in 2021 geen nieuwe vaste geldlening te worden aangetrokken. De verbetering van de solvabiliteit hangt grotendeels samen met de correctie van de waardering van de deelneming in het LOC+ en het rekeningresultaat 2021. Er is in 2021 weer veel grond verkocht. Dit heeft geleid tot een lagere ratio grondexploitatie. Daarmee wordt tot uitdrukking gebracht dat de gemeente minder financiële risico's loopt als gevolg van het in portefeuille hebben van nog te verkopen gronden.

Keerzijde is dat de gemeente inmiddels ook minder harde plannen

12

heeft om invulling te kunnen geven aan de ambitie om de behoefte aan woningen en bedrijventerreinen. Inmiddels zijn er acties ingezet om (meer) gronden te verwerven en dit zal gevolgen hebben voor de grondratio in de komende jaren (deze zal stijgen). Maar ook met deze kanttekeningen blijft onze conclusie dat de financiële positie van Hardenberg in 2021 is verbeterd. Jaarrekening 2021

JV 2018 JV 2019 JV 2020 JV 2021 B 2021

Netto schuldquote

77%

72%

64%

50%

82%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

73%

68%

61%

48%

74%

Solvabiliteitsratio

34%

36%

35%

42%

29%

Structurele exploitatieruimte

1%

0%

0%

0%

0%

Grondexploitatie

13%

9%

9%

5%

17%

Belastingcapaciteit

101%

98%

97%

93%

100%

Weerstandscapaciteit

2,38

2,73

2,34

2,76

2,30

In de paragraaf Weerstandsvermogen wordt een nadere toelichting op deze ratio's gegeven.

Rekeninguitkomst In de vergadering van 10 november 2020 heeft de raad de begroting 2021, inclusief de 1e wijziging 2021, vastgesteld. De begroting 2021 liet voor 2021 en volgende jaren structurele overschotten zien. Incidenteel werd voor 2021 een tekort voorzien van € 5,5 miljoen. Het begrotingssaldo 2021 is na de genoemde raadsvergadering via bestuursrapportages en beleidsvoorstellen met financiële gevolgen bijgesteld. Na de 2e bestuursrapportage 2021 werd voor 2021 een voordelig resultaat begroot van € 3 miljoen. Het rekeningresultaat 2021 is uitgekomen op € 15,8 miljoen voordelig. Een verschil van rond € 12,8 miljoen. Deels te verklaren uit ontwikkelingen die al wel met de raad zijn gedeeld, maar nog niet in de begroting 2021 zijn verwerkt, zoals de hogere uitkering uit het Gemeentefonds. Daarnaast konden diverse beleidsvoornemens om uiteenlopende redenen dit jaar niet worden gerealiseerd, maar zijn uitgesteld. Op deze - en andere factoren - die hebben bijgedragen aan het toch wel grote rekeningresultaat gaan wij in het vervolg van dit verslag in. Corona Ook dit jaar is de coronacrisis van grote invloed geweest op de uitkomst van deze jaarrekening. Door de coronamaatregelen zijn diverse voorgenomen activiteiten uitgesteld. Inkomsten zijn lager uitgevallen, maar het nadeel hieruit kon vaak - voor een groot deel - worden opgevangen door kostenbesparingen.

De steunmaatregelen van het rijk voor ondernemingen, zelfstandigen en verenigingen, hebben er toe geleid dat het beroep op de gemeente om financiële ondersteuning beperkt is gebleven. Verder hebben ook wij extra inkomsten ontvangen als gevolg van de steunpakketten van het rijk. In een afzonderlijke paragraaf in dit jaarverslag besteden wij extra aandacht aan de impact van de coronacrisis.

13

Verklaring op hoofdlijnen Het begrote saldo na de 2e bestuursrapportage is bepaald op basis van de kennis van de stand van zaken over de eerste 8 maanden van dit jaar. Nadien hebben zich nog diverse ontwikkelingen voorgedaan. Budgetoverhevelingen/resultaatbestemmingen € 4,0 miljoen voordeel Evenals voorgaande jaren zijn in de begroting budgetten opgenomen voor diverse projecten, waarvan wij nu bij het opmaken van de jaarrekening constateren dat de uitvoering niet in 2021 is afgerond, maar ook door lopen in 2022 en volgende jaren. In totaal gaat het dan om een bedrag van € 4,0 miljoen aan budgetten dat dit jaar niet is besteed, maar waarvan wij u voorstellen om deze weer beschikbaar te stellen. Voorbeelden hiervan zijn, de uitvoering van het meerjarig programma duurzaam (€ 0,7 miljoen), het centrumplan Balkbrug (€ 0,5 miljoen) en het asfaltonderhoud Haardijk (€ 0,35 miljoen). Algemene uitkering gemeentefonds € 2,6 miljoen voordeel De raming van de algemene uitkering is nog gebaseerd op de informatie uit de zogenaamde meicirculaire 2021 van het gemeentefonds. Nadien zijn nog 2 circulaires gepubliceerd, de september- en de decembercirculaire 2021. Deze circulaires kwamen te laat om de uitkomsten nog mee te nemen in de 2e bestuursrapportage 2021. Over de uitkomsten van deze circulaires hebben wij u afzonderlijk geïnformeerd.

De septembercirculaire leidde tot een verhoging van de algemene uitkering met € 1,6 miljoen en de decembercirculaire met € 1 miljoen. In totaal dus zo’n € 2,6 miljoen, waarvan € 1,1 miljoen betrekking had op compensatie gevolgen corona. Ruimtelijke ordening € 1,5 miljoen voordeel In 2021 zijn meer omgevingsvergunningen verleend dan begroot, waardoor een meeropbrengst is gerealiseerd van € 0,2 miljoen. Verder is € 0,1 miljoen minder uitgegeven aan inhuur personeel. De reden hiervoor is dat er onvoldoende mensen met de juiste kwalificaties op de markt beschikbaar waren. De belangrijkste reden voor de hogere opbrengst is een gevolg van de gewijzigde begrotingsvoorschriften. In april 2021 heeft de Commissie Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) een geactualiseerde notitie gepubliceerd over de lokale heffingen. Deze notitie geeft een overzicht van alle relevante aspecten van lokale heffingen en bijbehorende voorzieningen en reserves. Daarin gaat het onder andere over de verwerking van leges omgevingsvergunningen. In die notitie staat dat leges moeten worden toegerekend aan het moment van aanvraag. Voorheen werden de legesopbrengsten verantwoord bij het verlenen van de omgevingsvergunning.

Door deze wijziging moeten alle openstaande aanvragen verantwoord worden in 2021, dit heeft tot gevolg een incidentele meeropbrengst van € 1.200.000 Grondexploitatie € 1,1 miljoen voordeel Met de 2e bestuursrapportage 2021 hebben wij een voordelig resultaat grondexploitatie begroot van € 2,0 miljoen. Over 2021 is uiteindelijk een voordelig resultaat gerealiseerd van € 3,1 miljoen. Het hogere resultaat was vooral mogelijk door een hogere “tussentijdse” winstneming van € 1,0 miljoen. Voor een nadere toelichting op dit resultaat verwijzen wij naar de paragraaf grondbeleid. Stelpost ambulante jeugdzorg € 1,5 miljoen voordeel Na de 2e bestuursrapportage 2021 resteerde nog een aantal bedragen op stelposten, waarvan de grootste de compensatie voor ambulante jeugdzorg ad € 1, 5 miljoen betrof. Dit bedrag is via de algemene uitkering gemeentefonds ontvangen (meicirculaire 2021) als compensatie voor tekorten van afgelopen jaar. Verder zijn de middelen toegekend voor een bepaalde inzet, waaronder die van praktijkondersteuners bij huisartsen. Deze inzet hebben we uit eigen middelen (binnen de bestaande begroting) kunnen dekken.

14

Lagere kosten bedrijfsvoering € 1,5 miljoen voordeel Mede als gevolg van corona en het hybride – meer thuis – werken zijn lagere uitgaven gedaan voor o.a. reis- en verblijfkosten, cursussen en congressen en is minder uitgegeven voor onderhoud en energieverbruik. Ook is een voordeel ontstaan op de loonkosten (vacaturevoordeel) en kosten inhuur personeel. Het blijkt dat het steeds lastiger om vacatures tijdig te vervullen en voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken. Volledigheidshalve merken wij hier op dat in de loonkosten wel de financiële gevolgen van de nieuwe CAOgemeenteambtenaren voor 2021 zijn verwerkt. Met andere woorden deze gevolgen konden worden opgevangen binnen de bestaande budgetten. De nieuwe CAO is geldig vanaf 1 december 2021 en heeft ook betrekking op 2022. Overige verschillen € 0,6 miljoen voordeel Hieronder vallen voordelen als gevolg van lagere uitgaven voor Jeugdgezondheid (€ 0,4 miljoen), WMO welzijn (€ 0,3 miljoen), Participatie (€ 0,3 miljoen) en nadelen als gevolg van hogere uitgaven voor Onderwijshuisvesting (€ 0,3 miljoen), Sport en Accommodaties (€ 0,2 miljoen) en Bijstand/minimabeleid (€ 0,1 miljoen). Voor de toelichting op deze en andere voor- en nadelen die hebben geleid tot het rekeningresultaat verwijzen wij hier naar de jaarrekening 2021.

Resultaatbestemming 2021 Overeenkomstig de lijn in voorgaande jaren stellen wij u voor om de restant budgetten van jaargrensoverschrijdende projecten in 2022 en/of 2023 weer beschikbaar te stellen. In het raadsvoorstel bij dit jaarverslag en de jaarrekening gaan wij meer in detail in op de projecten, die jaargrens-overschrijdend zijn. Doorwerking uitkomsten rekening 2021 Het verschil tussen de begrote uitkomst en de werkelijk uitkomst hebben wij voorshands als een incidenteel voordeel aangemerkt. In de toelichting op de rekeninguitkomsten zult u bij een aantal programma's kunnen lezen, dat een voordeel of nadeel als structureel wordt aangeduid. Hiermee willen wij aangeven, dat het nodig kan zijn om de begroting voor 2022 en volgende jaren voor deze punten aan te passen. Op de financiële consequenties komen wij in de 1e bestuursrapportage 2022 terug. Algemene reserve De algemene reserve is een belangrijk onderdeel van de weerstandscapaciteit, dat nodig is als financiële buffer voor het opvangen van risico's. Aan het eind dit jaar bedraagt de algemene reserve - voor toevoeging resultaat 2021 - € 59,4 miljoen. De algemene reserve vormt samen met de onbenutte belastingcapaciteit (€ 1,0 miljoen) de financiële buffer om risico's op te kunnen vangen. Voor de beoordeling van het weerstandsvermogen hanteert Hardenberg een norm van 1,4 keer de som van de ingeschatte risico's.

Onlangs is de risicoscan geactualiseerd. Voor de toelichting op de resultaten van deze scan verwijzen wij hier naar de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Het totaal benodigde bedrag voor het opvangen van de risico's is berekend op € 21,9 miljoen (2020: € 20,2 miljoen).

15

De verhouding tussen de omvang van het beschikbare weerstandsvermogen (algemene reserve plus belastingcapaciteit) in relatie tot het benodigde weerstandsvermogen (de som van de risico's) is 2,76. Deze ratio ligt ruim boven de door de raad vastgestelde factor van 1,4. Voor de toelichting op de berekening van deze ratio verwijzen wij hier ook naar de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Dienstverlening aan de gemeente Ommen Na de opheffing van de Bestuursdienst Ommen – Hardenberg per 1 januari 2019 verlenen wij voor een deel van de gemeentelijke taken diensten aan Ommen. Voor deze dienstverlening zijn overeenkomsten afgesloten. De tijdelijke uitvoeringscontracten zijn op één na beëindigd In de uitvoeringscontracten is een looptijd van 1 of 2 jaar afgesproken. De werkzaamheden op basis van deze contracten zijn op één na inmiddels beëindigd. Per 31 december 2021 zijn de werkzaamheden beëindigd voor financiën, belastingen en verzekeringen. Voor de Publieksdienst was een contract afgesproken met een looptijd tot 31 december 2019. In onderling overleg is deze 2 keer verlengd en eindigen de werkzaamheden uiterlijk op 31 december 2022.

De dienstverleningsovereenkomsten hebben een looptijd tot en met 31 december 2024 In deze overeenkomsten zijn afspraken gemaakt over de dienstverlening voor: ICT, gegevensbeheer en archief- en postzaken (IAF) Openbaar Gebied Sociaal domein – backoffice. Indien mogelijk vindt er een fasering plaats en worden werkzaamheden eerder overgedragen aan Ommen. Dit heeft zich al voor gedaan bij een deel van de werkzaamheden van gegevensbeheer. In verband met de beëindiging van het uitvoeringscontract voor belastingen per 31 december 2021 heeft Ommen gevraagd taken op het gebied van de Wet Waardering Onroerende Zaken (Woz) ook per die datum over te dragen. Wij hebben daarmee ingestemd. Bij beëindiging van de dienstverlening vervalt de bijdrage van Ommen In 2021 was de bijdrage van Ommen € 6,7 miljoen. Bij beëindiging van werkzaamheden voor Ommen in de komen de jaren zal de bijdrage lager worden en zal op de lasten bezuinigd moeten worden. Er zijn financiële risico’s in het proces van de beëindiging van de dienstverlening aan Ommen. Wij verwachten dat er eenmalige frictiekosten zullen zijn. Als voorbeeld noemen we personele capaciteit. En ook ICT- en tractiemiddelen, waar systemen nauw met elkaar verbonden zijn / dezelfde systemen worden gebruikt. In de berekening van het weerstandsvermogen hebben we een risico opgenomen van 20% van de bijdrage van Ommen.

16

Taakstelling 2021 Per 1 januari 2019, bij de beëindiging van de Bestuursdienst, hebben Ommen en Hardenberg afgesproken dat Om men een deel van de werkzaamheden zelfstandig doet. Voor die werkzaamheden verlenen wij dus geen diensten aan Ommen. Omdat Hardenberg het personeel en de bedrijfsvoeringsmiddelen van de Bestuursdienst heeft overgenomen, was voor die werkzaamheden de personele capaciteit groter dan voor de eigen dienstverlening nodig is. Dit is aanleiding geweest voor het opnemen van een aantal taakstellingen in de begroting: Bedrage x € 1.000

2020

-100

taakstelling (besparing TUC facilitair/financiën) taakstelling algemeen

2022 -100

2023

2024

2025

-100

-100

-100

-1.700 -1.700 -1.700 -1.700

-1.700

-1.700

-500 -1.000 -1.000 -1.000

-1.000

-1.700 -2.300 -2.800 -2.800 -2.800

-2.800

verlaging personeelskosten door natuurlijk verloop totaal aan taakstellingen

2021

De taakstelling 2021 is gerealiseerd/ingevuld door besparingen op de bedrijfsvoeringskosten. De uitvoering van de taakstelling 2022 ligt op koers, waarmee deze taakstelling structureel wordt gerealiseerd.

Vennootschapsbelasting De regelgeving heeft per 1 januari 2016 zijn intrede gedaan. De berekeningen van 2020 geven aan dat een kleine Vpb-last valt te verwachten namelijk € 7.000. Deze Vpb-last zit in de onderdelen reclame-inkomsten, detachering personeel en werkzaamheden cluster belastingen. Tegen de reclame-inkomsten is een bezwaarschrift ingediend die door de Belastingdienst wordt aangehouden in afwachting van landelijke rechtspraak. Er is namelijk landelijk een discussiepunt over de reclameactiviteiten, omdat de Belastingdienst vindt dat deze activiteiten belast zijn met Vennootschapsbelasting. Er loopt een proefprocedure van een aantal gemeenten, want de gemeenten zijn van mening dat het niet belast is met Vennootschapsbelasting. Voor de grondexploitatie is op dit moment de verwachting dat de grondexploitatie met ingang van 2023 voor het eerst Vpb-plichtig zal worden, maar dit is afhankelijk van de marktwerking. Echter ieder jaar wordt voor het grondbedrijf de Post Quick Scan uitgevoerd. Deze scan toont aan of de gemeente Vpb-plichtig is. In 2021 zijn 4 aanslagen Vpb ontvangen over de jaren 2016 t/m 2019. Alle aanslagen zien op de reclameinkomsten. Voor 1 mei a.s. wordt de aangifte Vpb 2020 ingediend. Zoals hiervoor aangegeven zal het gaan om een relatief klein bedrag. Voor 2021 kan de berekening worden gemaakt na de accountantscontrole, dus in de loop van 2022.

17

4 Programmaplan Zin in de Toekomst Algemeen Op 23 april 2013 stelde de gemeenteraad van Hardenberg de toekomstvisie “De gemeente Hardenberg stapt stevig op de toekomst af” vast, na een evaluatie van de oorspronkelijke toekomstvisie uit 2004. De toekomstvisie bestrijkt het tijdvak 2013 – 2023 en kent drie doelstellingen: • samenhang in diverse gemeentelijke beleidsvelden ondersteunen; • een helder profiel naar buiten toe creëren; • strategische politieke keuzes maken. De toekomstvisie bevat drie programmalijnen: wonen, werken en welzijn. Hieronder worden deze kort toegelicht. Daarnaast gaat de toekomstvisie in op de rol van de gemeente. Wonen Woningbouw vindt bij de kleine en grote kernen plaats op basis van behoefte met speciale aandacht voor jongeren en ouderen, bij voorkeur via inbreiding. De meeste woningbouw vindt plaats in Hardenberg en Dedemsvaart. Ook in de veel kleinere kernen komt de woningbouw op stoom. In veel kernen wordt in goed overleg met de Plaatselijke belangen een woningbouwprogramma samengesteld. De gemeente vindt voorzieningen in de kernen belangrijk, waarbij betrokkenheid van inwoners en particulier initiatief uitgangspunten zijn. In de kleine kernen is een ontmoetingsplek een ondergrens voor het voorzieningenniveau. Bundeling en samenwerking zijn hierbij van belang.

Centrale voorzieningen met een uitstraling voor de regio zijn er vooral in de kern Hardenberg gelegen, waarbij Dedemsvaart een aanvullende functie heeft. Eigen verantwoordelijkheid en elkaar aanspreken zijn van groot belang in de openbare ruimte en op het gebied van veiligheid. Bij grote sociale problemen is de gemeente regisseur die partijen bij elkaar brengt. Werken De gemeente concentreert bedrijvigheid en voorzieningen in Hardenberg en Dedemsvaart. In de kleinere kernen is binnen bestaande bebouwing en industrieterreinen ondernemerszin mogelijk. De gemeente koestert de bestaande bedrijvigheid en starters en stimuleert de maakindustrie, recreatie & toerisme en de (verbrede) agrarische sector als visitekaartje van de gemeente. Ook de zorg is een belangrijke sector. Welzijn Het bevorderen van 'zelfredzaamheid' is de beste manier om kwetsbare groepen te helpen. Indien mensen niet voor zichzelf kunnen zorgen en ook de omgeving geen rol kan spelen, zal de gemeente (tijdelijk) een vangnetfunctie vervullen en ondersteuning bieden. De gemeente stimuleert vrijwilligerswerk en mantelzorg. De gemeente versterkt de kwaliteiten van de groene ruimte met een gebiedsgerichte werkwijze.

Coalitieakkoord 2018-2022 en Zin in de Toekomst Naar aanleiding van het coalitieprogramma “Verbindingen van betekenis” hebben wij de ambities voor de komende jaren ingedeeld op basis van vier thema’s die voor ons college van belang zijn en waarmee wij zichtbaar en aanspreekbaar voor de samenleving willen zijn. We hebben dit “Zin in de Toekomst” genoemd. De begroting 2021 is opgebouwd naar de vier thema’s van Zin in de Toekomst: Duurzaam Hardenberg Landelijk Hardenberg Ondernemend Hardenberg Vitaal Hardenberg

18

19

Deze naar buiten toe gerichte indeling sluit aan bij de indeling die we gebruiken bij het vormgeven van de Omgevingsvisie. Daarnaast is beschreven hoe wij in de samenleving staan en hoe wij met de samenleving willen samenwerken. Zin in de Toekomst is bedoeld om meer focus aan te brengen in het uitwerken van het coalitieprogramma en om een zichtbaar en herkenbaar naar buiten te zijn. Qua uitgangspunten heeft geen wijziging plaatsgevonden ten opzichte van de toekomstvisie. Zin in de Toekomst is meer een hernieuwde en frisse focus op de ambities, dan een omwenteling van gemeentelijk beleid. De programmaverantwoording 2021 In de begroting 2021 leest u in het programmaplan wat onze meerjarendoelstellingen zijn en wat we daarvoor in 2021 gaan doen. Voorafgaand aan de doelstellingen en acties, schetsen we per beleidsveld waar nodig eerst kort de context. In het jaarverslag 2021 hebben wij in de programmaverantwoording toegelicht wat we in 2021 hebben gedaan en wat het heeft gekost. Leeswijzer In de paragrafen 4.1 tot en met 4.5 beschrijven we wat we hebben gedaan in 2021. Dat doen we door uit te gaan van de activiteiten die we in de begroting voor 2021 hebben genoemd. Elke paragraaf is onderverdeeld in meerdere onderwerpen (beleidsvelden). Per beleidsveld is de indeling: - Een korte inleiding. Dit is dezelfde tekst als in de begroting 2021.

- Wat gaan we daarvoor doen? Dit is dezelfde tekst als in de begroting 2021. - Wat hebben we daar in 2021 voor gedaan? In dit onderdeel beschrijven we wat we hebben gedaan en bereikt. Elke paragraaf wordt afgesloten met een overzicht van de begrote en werkelijke baten en lasten.

20

4.1 Vitaal Hardenberg In Hardenberg zorgen we voor een gezonde leefomgeving en passende voorzieningen, zowel in de twee stedelijke centra als in de kleinere kernen. Onze inwoners voelen zich veilig en vitaal. We komen in beweging voor een gezonde leefstijl. We hebben aandacht voor elkaar en zorgen voor elkaar. Als het niet lukt, bieden we een (tijdelijk) vangnet.

Ruimtelijke ordening Omgevingswet De Omgevingswet is uitgesteld tot 1 juli 2022. Dat betekent dat we ook in 2021 gestaag blijven doorwerken aan een adequate invoering. Zodat we ook in 2022 en volgende jaren ruimte kunnen blijven geven aan ontwikkelingen en waarborgen kunnen blijven bieden aan de ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Tegelijk met de Omgevingswet treedt de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking. Deze wet regelt dat de bouwtechnische toets voor minder complexe bouwaanvragen naar private partijen over gaat. Bij projecten in de openbare ruimte proberen we zoveel mogelijk de verschillende doelen te combineren of in de uitvoering mee te nemen. Het gaat dan onder meer om ambities op het gebied van mobiliteit, klimaat, inclusieve samenleving, biodiversiteit en duurzaamheid. Wat gaan we daar voor doen? We faciliteren ruimtelijke ontwikkelingen waarmee de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving wordt benut en versterkt en waarmee een bijdrage wordt geleverd aan een vitale, dynamische en leefbare samenleving en een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Omgevingswet Invoering Omgevingswet - Voor een adequate invoering van de Omgevingswet richten we ons vooral op informatievoorziening, communicatie en juridische besluitvorming.

- Als de Omgevingswet in werking treedt op 1 juli 2022 worden de noodzakelijke documenten digitaal tussen de verschillende betrokken partijen verstuurd. De gemeente wordt wettelijk verplicht op de landelijke voorziening (DSO Digitaal Stelsel Omgevingswet) aan te sluiten. De systemen van de gemeente moeten hierop worden aangepast. Omgevingsvisie - In 2021 wordt het participatietraject en het inspraakproces afgerond en zal de Omgevingsvisie Hardenberg ter vaststelling worden aangeboden. Wet Kwaliteitsborging - De inwerkingtreding van de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is samen met de Omgevingswet uitgesteld tot 1 januari 2022. De Wkb regelt dat de bouwtechnische toets voor de minder complexe bouwaanvragen over gaat naar private partijen. In 2021 wordt onderzocht welke impact deze wet op de formatiegrootte van dit taakveld heeft. - Tot dusver is op deze wet geanticipeerd door vrijkomende vaste vacatureruimte tijdelijk in te vullen. De vaste formatie is te klein om de totale werkvoorraad te kunnen behandelen. Daarom is er extra capaciteit (inhuur) nodig om de aanvragen tijdig te kunnen afhandelen. De extra inhuurkosten voor 2021 worden begroot op incidenteel €325.000. De legesopbrengsten van de aanvragen gaan waarschijnlijk de inhuurkosten dekken. De inkomende aanvragen worden gemonitord en de capaciteit (inhuur) wordt hierop afgestemd.

De invloed van de coronacrisis op de bouwaanvragen in 2021 is op dit moment nog niet in te schatten.

21

Centrum Hardenberg Blijvend wordt geïnvesteerd in het centrum van Hardenberg. Slotgraven zal in 2021 naar verwachting in een afrondende fase komen, maar ook langs de Vecht wordt volop gebouwd. Naar verwachting wordt gestart met de realisatie van de 40 nieuwe appartementen in het complex de Vechthorst. Vechtdal Wonen en gemeente zullen starten met de herontwikkeling van de Vechtzone. Daarnaast zal de herontwikkeling van de Spinde starten. Sloop en het bouwrijp maken in het plangebied is gepland voor het laatste kwartaal van 2021. Dit is uiteraard afhankelijk van de doorloop van de nog te starten planologische procedure. Naast deze bouwplannen wordt ook de openbare ruimte op verschillende plekken aangepakt. In 2020 zijn de voorbereidingen gestart voor de plannen voor de herinrichting van de Admiraal Helfrichstraat, het Israël Emmanuelplein en het Badhuisplein voorbereid. De schetsontwerpen zijn in 2020 gereed gekomen, waarbij de uitvoering van deze plannen in 2021 is voorzien. Een gebied dat de komende jaren ook aandacht nodig heeft is grofweg het gebied vanaf het gemeentehuis tot aan de Gedempte Haven. De openbare ruimte verdient een upgrade, de potentie van de Vecht kan krachtiger neergezet worden en rond deze openbare ruimte bevinden zich een aantal ontwikkellocaties.

Om de samenhang tussen alle onderdelen te borgen wordt gewerkt aan een visiedocument voor de ‘zuidzijde’ van het centrum. De inzet in het centrum beperkt zich niet tot alleen de fysieke bouwprojecten. Doorlopend wordt met stakeholders gesproken over het krachtig en vitaal houden van het centrum. De Coronacrisis zal naar verwachting het proces van het verminderen van het aantal winkels versnellen. Daarom is het van belang dat de gemeente, samen met stakeholders, blijft investeren in het compact houden van het centrum. Momenteel wordt met partners gesproken over het opzetten van een nieuw actieplan. Wonen Hardenberg Marslanden is het toekomstig uitbreidingsgebied voor woningbouw van de plaats Hardenberg. Deelgebied De Cirkel nadert zijn voltooiing. Het is de bedoeling dat gestart zal worden met uitgifte van de kavels en het in aanbouw nemen van de woningen in het volgende deelgebied (De Marshoogte). De onderhandelingen over de fases daarna (Ydenhoogte en De Velden) zullen met de medeontwikkelaar in het gebied, worden opgestart. Verder wordt in het gebied aangrenzend aan de deelgebieden De Cirkel en De Marshoogte gewerkt aan plannen om een schoolgebouw te vestigen en sportvelden aan te leggen. Centrum Dedemsvaart Wij werken op verschillende plaatsen aan de herinrichting van de openbare ruimte.

Samen met particuliere eigenaren zoeken wij naar herbestemming van leegkomende panden en braakliggende percelen in het centrum van Dedemsvaart. Deze leegstand ontstaat vaak als gevolg van het concentratiebeleid van detailhandel voor het centrum. Als voorbeelden kunnen hier worden genoemd het gebied Kop van Julianastraat Noord, Julianastraat zuidzijde, De Wisseling. Wonen Dedemsvaart Voor uitbreidingsgebied voor woningbouw is Bransveen de aangewezen plaats. In 2021 wordt uitvoering gegeven worden aan de volgende fase.

22

Wat hebben we daar in 2021 voor gedaan? Omgevingswet Wij hebben de invoering van de Omgevingswet verder voorbereid. Onder andere zijn maatregelen genomen voor de aansluiting op het digitale loket (Omgevingsloket) waar initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden snel kunnen zien wat is toegestaan in de fysieke leefomgeving. Dit digitale loket is een landelijke voorziening. Er zijn voorbereidingen gestart voor het opstellen van een omgevingsplan voor Balkbrug. Dit is een pilot. De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft de invoering van de Omgevingswet voor de vijfde keer uitgesteld. De nieuwe ingangsdatum is 1 januari 2023. Omgevingsvisie Voor de opstelling van de Omgevingsvisie hebben we gesproken met inwoners en ondernemers. In juli heeft de raad de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg vastgesteld. Op internet staat een animatiefilmpje over de visie: https://youtu.be/o9flwUcTt4o. In de Omgevingsvisie vertellen we het verhaal van de gemeente Hardenberg. Hoe we veranderden van plattelandsgemeente tot een sterk streekcentrum. Hoe een nieuw platteland hand in hand is gegaan met economische groei, bruisende centra, een sterke maakindustrie en stedelijke voorzieningen met een regionaal verzorgingsgebied. De Omgevingsvisie vertelt onze ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke ambities voor de komende 20 jaar.

De concrete opgaven op het gebied van wonen, werken, mobiliteit en duurzaamheid werken we uit in uitvoeringsprogramma’s en willen we realiseren samen met inwoners, ondernemers en instellingen. We hebben onze ambities ook ingebracht in de gesprekken over de verstedelijkingstrategie van de regio Zwolle en de provinciale Omgevingsvisie. Wet kwaliteitsborging De ingangsdatum van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen is uitgesteld. Wij hebben alle voorbereidingen getroffen. De benodigde personele formatie is voorlopig vastgesteld. In afwachting van de invoering van de wet is personele capaciteit ingehuurd. De kosten hiervan zijn gedekt uit de legesinkomsten. Centrum Hardenberg De bouw van woningen verloopt voorspoedig. In het plan Slotgraven zijn 4 twee-onder-één kapwoningen en 6 rijwoningen opgeleverd en zijn de eerste parkwoningen verkocht. Door Vechtdal Wonen zijn 8 appartementen gerealiseerd. En er is gestart met de bouw van 36 appartementen aan de Vecht (project Vechthorst). Het bestemmingsplan voor de herontwikkeling van het gebied rond de Spinde is in december vastgesteld. De Spinde in Hardenberg wordt omgetoverd tot een aantrekkelijk gebied. Met drie nieuwe gebouwen, een nieuwe ingang voor de parkeergarage onder het gemeentehuis en veel ruimte voor groen en het opvangen van regenwater. Op internet staat een animatiefilmpje over de plannen: https://youtu.be/Srg0PWlUdQE.

De herinrichting van de Helfrichstraat en Emmanuelplein combineren we met de uitvoering van de plannen voor De Spinde. Het definitieve ontwerp voor de herinrichting van het Badhuisplein is vastgesteld en eind van het jaar is de aanbestedingsprocedure gestart. De uitvoering is verschoven naar 2022. Het visiedocument voor de zuidzijde van het centrum (tussen het gemeentehuis en de Gedempte Haven) is nog in ontwikkeling. Met eigenaren in dit gebied vinden gesprekken plaats om wensen en kansen te bespreken.

23

In het najaar is het nieuwe Actieplan Hardenberg Centrum vastgesteld. Met dit plan willen wij samen met Stichting Centrummanagement Stad Hardenberg (SCSH) en vastgoedbelegger en ontwikkelaar Kroonenberg Groep de levendigheid en beleving in de stad vergroten, de leegstand verminderen en de aantrekkingskracht op ondernemers vergroten. Er zijn door de partijen actiepunten geformuleerd. Het winkelgebied van Hardenberg is sinds 2010 een Bedrijven Investeringszone (BIZ). Alle ondernemers die binnen deze zone een zaak hebben, betalen mee aan activiteiten en projecten in het winkelgebied. Het gaat bijvoorbeeld om promotie, evenementen, verlichting, schoonmaak of beveiliging. Om te bepalen of de BIZ ook de komende vijf jaar van kracht is, konden ondernemers in het gebied stemmen. Een ruime meerderheid stemde hier voor. Wonen Hardenberg In Marslanden, in het deelgebied De Cirkel zijn alle woningen gerealiseerd en het woongebied is ook bijna woonrijp. Het deelgebied Marshoogte is bouwrijp gemaakt en alle gemeentelijke kavels zijn inmiddels verkocht. De eerste woningen zijn inmiddels opgeleverd en bewoond. De gesprekken met de medeontwikkelaar over de plannen voor de deelgebieden Ydenhoogte, Leehoogte en De Velden zijn nog niet afgerond. Een bestemmingsplan voor een schoolgebouw en sportvelden in Leehoogte is in voorbereiding.

Centrum Dedemsvaart Door de raad is het bestemmingsplan vastgesteld voor een appartementengebouw op de hoek Julianastraat/ Langewijk. Het gaat om drie aaneen gebouwde woongebouwen met daarin totaal acht appartementen. Met belanghebbenden in Dedemsvaart en met de raad zijn bijeenkomsten geweest over de op te stellen visie voor een toekomstbestendig centrumgebied. Wonen Dedemsvaart Bijna alle woningbouwkavels in Fase II van Bransveen zijn uitgegeven. Met uitzondering van een klein aantal kavels dat binnen een hindercirkel valt van een agrarisch loonbedrijf. Er wordt gewerkt aan het opheffen van deze hindercirkel.

24

Volkshuisvesting en woningbouw We hebben ons woonbeleid vastgelegd in het Programma Wonen 2019-2025. Eind 2020 /begin 2021 wordt aan de raad het actieplan 2021-2022 ter vaststelling aangeboden. Hierin worden de concrete acties en doelen benoemd. Hardenberg is een van de weinige grensgemeenten die niet te maken heeft met bevolkingskrimp. Volgens de prognoses is er in de gemeente Hardenberg de komende 10 jaar behoefte aan ruim 1.600 nieuwe woningen. Per kern verschilt de woonbehoefte. Hardenberg en Dedemsvaart zijn in trek als woonlocatie, ook voor huishoudens van buiten onze gemeente. De dorpen en buurtschappen zijn vooral gewild bij de lokale bevolking en rustzoekers van buitenaf. Ook deze vraag faciliteren we binnen de mogelijkheden. Met de Plaatselijke Belangen verenigingen hebben we periodiek overleg over de woningbouwplanning in de kernen. Wat gaan we daar voor doen? Onze inwoners wonen in een voor hen passende woning, in een omgeving met rust en ruimte, met oog voor elkaar, ook in de toekomst. -

We streven ernaar om 200 tot 250 nieuwe woningen op te leveren in 2021. Het bouwprogramma wordt zo veel mogelijk afgestemd op de lokale situatie. Bij het bouwen van nieuwe woningen hebben we nadrukkelijk aandacht voor starters, senioren en huishoudens die zijn aangewezen op sociale huur. Het aantal sociale huurwoningen wordt in de periode tot 2022 uitgebreid met tenminste 150 woningen.

Wat hebben we daar in 2021 voor gedaan? In 2021 zijn 227 nieuwbouwwoningen gerealiseerd waarvan 43 woningen voor sociale huur. We maken werk van de energietransitie •

•

In de energietransitie heeft de gemeente een belangrijke rol in het informeren, adviseren en bieden van handelingsperspectief aan inwoners die de eigen woning willen verduurzamen. Hardenberg heeft de ambitie de inwoners goed te faciliteren bij de duurzaamheidsmaatregelen die zij in hun woning kunnen doorvoeren. Als gevolg van het steeds verder terugdringen van de gaswinning in Groningen en ontwikkelingen rondom het Klimaatakkoord krijgt het verduurzamen van de gebouwde omgeving steeds meer aandacht. Het bewust maken van de inwoners over de duurzaamheidsopgave en hun eigen bijdrage daarin, maakt onderdeel uit van onze aanpak. We helpen onze inwoners daarbij vanuit ons energieloket en met de inzet van energiecoaches. Het grootste deel van de huurwoningen in onze gemeente is in bezit van de woningcorporatie Vechtdal Wonen (5.197 woningen). Met de woningbouwcorporatie vindt frequent overleg plaats over het realiseren van de duurzaamheidsambities van gemeente en corporatie. De afspraken hierover worden vastgelegd in de jaarlijkse prestatieafspraken.