Gemeente Hardenberg, jaarrekening (incl. controleverklaring, pag. 264)

Jaarstukken 2023

Flynth Audit B.V. geheel document digitaal gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden S.H.

SH

Inhoudsopgave 1 2023 in vogelvlucht .............................................................................................................................................. 3 2 Financieel verslag .................................................................................................................................................. 6 3 Samenstelling gemeentebestuur Hardenberg........................................................................................... 8 4 Jaarverslag ............................................................................................................................................................. 11 5 Verplichte paragrafen..................................................................................................................................... 118 Jaarrekening 2023 ............................................................................................................................................... 197 6 Overzicht van baten en lasten en de toelichting ................................................................................. 198 7 Onvoorzien .........................................................................................................................................................

202 8 Overzicht incidentele baten en lasten...................................................................................................... 203 9 Structurele mutaties reserves ...................................................................................................................... 207 10 WNT .................................................................................................................................................................... 208 11 Grondslagen .................................................................................................................................................... 210 12 Balans ................................................................................................................................................................. 217 13 Toelichting op de balans ............................................................................................................................ 219 14 Rechtmatigheidsverantwoording ............................................................................................................ 230 15 Bijlagen............................................................................................................................................................. 231

2

1 2023 in vogelvlucht In het jaarverslag 2023 informeren wij u over wat we het afgelopen jaar hebben gedaan om in de begroting vastgestelde doelen te bereiken. En we informeren u in de jaarrekening over de besteding van de budgetten. 2023 was een jaar dat in meerdere opzichten bewogen kan worden genoemd. Zowel mondiaal (oorlog Oekraïne, conflict Gaza, toename vluchtelingen enz.), nationaal (o.a. de val van het kabinet) als lokaal. Wij zijn trots op wat er in 2023 tot stand is gebracht. In dit hoofdstuk nemen wij u ‘in vogelvlucht’ mee door een aantal voor onze gemeente belangrijke onderwerpen. Tweede Kamerverkiezingen Op 22 november jl. vonden de Tweede Kamerverkiezingen plaats die de landelijke politieke verhoudingen behoorlijk deden verschuiven. Op het moment van schrijven van de jaarstukken 2023 is er nog geen nieuw kabinet. Dit zorgt ervoor dat diverse dossiers onzeker zijn. En er ook onzekerheid is over het financieel perspectief. Zodra meer bekend is komen wij hiervoor richting uw raad. Groene & Gezonde maatlat In maart 2023 stemde uw raad in met het ‘Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit 20232027’. Onderdeel van dit programma is het maken van een ‘maatlat met inrichtingsprincipes voor een klimaatrobuuste en natuur-inclusieve leefomgeving’. De maatlat sluit aan bij de maatlat voor de groene en bebouwde omgeving, die door het Rijk is opgesteld.

Maar Hardenberg gaat een stap verder: ook gezondheid is toegevoegd. De definitieve maatlat wordt eind 2024 verwacht. NOVEX Om ons land robuust en duurzaam in te richten moeten verstandige en voor de toekomst houdbare plannen worden gemaakt. Zodat we voldoende duurzame, betaalbare en bereikbare woningen hebben, plus schone energie en een gezonde natuur. Want we willen een mooi en gezond Nederland doorgeven aan onze kinderen en kleinkinderen. Dat vraagt keuzes, slimme combinaties en innovaties, want ons land wordt niet groter. In het programma NOVEX werken overheden samen aan een plan voor de inrichting van Nederland. Er zijn door het Rijk zestien NOVEX-gebieden aangewezen waar grote ruimtelijke transities vragen om een apart ontwikkelperspectief. Eén van die gebieden is de Regio Zwolle. Op 20 juni 2023 heeft uw raad besloten in te stemmen de bijdrage voor de uitvoering van de Strategische Meerjarige Agenda Regio Zwolle 2024-2028. Onderdeel van deze agenda is de ontwikkeling van het NOVEX-gebied waar Hardenberg deel van uitmaakt. De regio gaat hiervoor een langdurige samenwerking aan met het Rijk op het gebied van klimaatadaptatie, wonen, werken en mobiliteitstransitie. Hiermee zetten we een stap voorwaarts: samen optrekken waar mogelijk en in samenwerking de slagkracht op de grote opgaven vergroten.

3

Integraal Huisvestingsplan onderwijs We hebben de afstemming met de schoolbesturen gezocht over de gevolgen van de (verwachte) toename van leerlingen voor de onderwijshuisvesting en de marktontwikkelingen in de bouw (stijgende prijzen, beschikbaarheid van bouwmaterialen). Ook hebben we in afstemming met de schoolbesturen aanvullende kaders voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voorbereid, omdat bij de uitvoering blijkt dat de bestaande kaders net niet voldoende zijn om de projecten uit te werken. In overleg met de schoolbesturen van het primair onderwijs hebben we daarnaast een prioritering aangebracht in de volgorde van het uitvoeren van de projecten die genoemd staan in het IHP. Handelingskader vluchtelingen- en migratievraagstuk Het vluchtelingen- en migratievraagstuk blijft deels onvoorspelbaar en vraagt flexibiliteit van de samenleving en van ons als gemeente: uw raad, het college en de ambtelijke organisatie. Daarom is er in 2023 gewerkt aan een Handelingskader vluchtelingen- en migratievraagstuk. Dit kader is een basis hoe we als gemeente hierin kunnen handelen. Hardenberg wil verantwoordelijkheid nemen voor het opvangen van mensen op een manier die past bij Hardenberg. Ook wil ze meer regie krijgen op het vraagstuk, waarbij de impact op onze inwoners en onderwerpen waar de gemeente verantwoordelijk voor is wordt meegewogen.

Het handelingskader is begin 2024 vastgesteld. Nedersaksenlijn Door een zevental gemeenten is de intentie uitgesproken voor de realisatie van de Nedersaksenlijn op de lange termijn. Het Rijk heeft 85 miljoen euro vrijgemaakt voor de aanleg van de eerste fase van de Nedersaksenlijn, de spoorlijn die van Groningen naar Enschede moet lopen via Emmen. Wat de gemeente Hardenberg betreft is er sprake van een groeimodel, waarbij in eerste instantie de huidige Vechtdallijnen verbeterd moeten worden. De Nedersaksenlijn verbind woon/werk gebieden in Drenthe en Groningen met Hardenberg. In 2023 hebben we als gemeente een actieve rol gehad in het MIRT1-onderzoek naar de Nedersaksenlijn. Hierbij kijken we niet alleen naar de lange termijn oplossingen maar kijken we ook waar kwaliteitsverbeteringen op de bestaande Vechtdallijnen kunnen ontstaan. De gemeente heeft de elektrificatie van de spoorlijn Almelo – Mariënberg ondersteund. Daarnaast wordt gewerkt aan een integrale gebiedsontwikkeling rondom station Hardenberg. Woningbouw In 2022 heeft de gemeenteraad ingestemd met het versnellingsprogramma woningbouw 2022-2025. Met dit programma geven wij een antwoord op de stagnerende woningmarkt. In 2023 zijn veel plannen in verschillende kernen opgewerkt naar onherroepelijke bestemmingen. In totaal beschikt de gemeente per 1 januari 2024 over ruim 2.300 woningen aan harde plancapaciteit.

Hiermee wordt een belangrijke voorwaarde voor het versnellen van de woningbouw ingevuld. Dit zal vanaf 2024 langjarig zijn vruchten gaan afwerpen om 4

gedurende meerdere jaren een woningbouwproductie van gemiddeld 400 woningen per jaar te realiseren. Een en ander natuurlijk met de kanttekening dat de marktomstandigheden goed blijven. Deze harde plancapaciteit maakt woningbouw mogelijk voor de verschillende doelgroepen en voorziet in de autonome woningbehoefte binnen de huishoudensontwikkeling in de gemeente. Noodfonds Uw raad heeft een noodfonds energiearmoede ingesteld van € 5 miljoen. Vanuit het lokale noodfonds voor de gevolgen van energiearmoede zijn onze inwoners extra ondersteund in hun bestaanszekerheid en financiële zelfredzaamheid. In 2023 hebben wij u vier keer geïnformeerd over de over de actuele stand van zaken rond de aanvullende lokale maatregelen op het gebied van de energiecrisis. Voor 2024 zijn nog ruim voldoende middelen beschikbaar in het Noodfonds. Een deel van het budget (€ 1.280.000) kan terugvloeien naar de algemene middelen. In mei 2024 komt ons college met een 5e raadsbrief over dit onderwerp, waarin we ingaan op de actuele stand van zaken en de verwachte uitgaven in 2024. BOB en de raad In 2023 is gewerkt aan de invoering van een nieuw vergaderschema voor uw raad. Omdat uw raad graag eerder betrokken wilde worden bij onderwerpen en besluiten, is o.a. het aantal raadsvergaderingen en oriënterende rondes naar één keer per drie weken gegaan.

Ook wordt ruimte ingepland voor beeldvormende sessies en kan een extra ‘hamerraad’ worden ingepland. Dit gebeurt op basis van het BOB-model (beeldvorming, oordeelvorming, besluitvorming). De wijzigingen zijn verwerkt in het vergaderschema van 2024. Financiële positie Het boekjaar 2023 wordt afgesloten met een positief saldo van € 13,3 miljoen ten opzichte van de prognose. Dit verschil wordt in het volgende hoofdstuk verder toegelicht. Een deel van het saldo is nodig om gestarte werkzaamheden in 2024 voort te zetten. Door het positieve resultaat stijgt onze algemene reserve. De financiële positie van de gemeente Hardenberg is dan ook goed te noemen. Daar zijn wij blij mee, helemaal in deze financieel onzekere tijd. Het meerjarig perspectief is minder rooskleurig dan voorgaande jaren. Wel geeft de financiële positie ons ook mogelijkheden om invulling te geven aan onze visie en koers en de belangrijkste opgaven en investeringen die daarbij horen. We richten ons op thema’s en programma’s die zorgen voor groei en bloei. En op de investeringen in de basisinfrastructuur, onze streekfunctie en onze kernen en inwoners die bijdragen aan brede welvaart.

5

2 Financieel verslag

Uitgangspunten financieel beleid De uitgangspunten voor het financieel beleid van de gemeente zijn: • de (meerjaren)begroting dient structureel sluitend te zijn • de algemene reserve dient op voldoende niveau te zijn • de schuldpositie van de gemeente dient een houdbare schuld te zijn. Hiervan is sprake zolang de netto schuldquote niet meer bedraagt dan 130% • de belastingtarieven worden alleen met de inflatiecorrectie verhoogd, tenzij dit anders is vastgelegd in het door de raad vastgestelde bezuinigingsprogramma

Vermogenspositie

De vermogenspositie van Hardenberg is in 2023 verbeterd. Het totaal van de reserves is toegenomen en er hoefden geen nieuwe vaste geldleningen te worden aangetrokken. Er is wel afgelost, waardoor de vaste schuld is afgenomen. De verbetering van de vermogenspositie zien we ook terug in de kengetallen DEPLA waar we verderop in dit financieel verslag op ingaan. Voor een nadere toelichting op de balans verwijzen wij naar het betreffende hoofdstuk verderop in deze jaarstukken.

Ratio's Voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente wordt een aantal ratio's gehanteerd. Het opnemen van deze ratio's in de begroting en het jaarverslag is (landelijk) verplicht en vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording. Doel van de wetgever is, het gemeentebestuur (meer) inzicht te geven in de gemeentefinanciën. Daarbij heeft zij geen normen gesteld. Het is aan elke gemeente(raad) om hier zelf beleid op te formuleren. Dit heeft Hardenberg gedaan als het gaat om de Netto Schuldquote. Deze mag niet hoger zijn dan 130% van de jaarlijkse inkomsten. In 2023 is de financiële positie verbeterd. We zien vooral een verbetering van de netto schuldquote en van de solvabiliteit. Voor wat betreft de netto schuldquote merken we daarbij wel op dat dit mede wordt verklaard uit het feit dat er vertraging is ontstaan bij de uitvoering van investeringen.

6

Jaarrekening 2023

JV 2020

JV 2021

JV 2022

JV 2023

B 2023

Netto schuldquote

64%

52%

41%

38%

72%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

61%

51%

40%

36%

70%

Solvabiliteitsratio

35%

42%

46%

48%

40%

Structurele exploitatieruimte

0%

0%

4%

4%

6%

Grondexploitatie

9%

5%

4%

4%

3%

Belastingcapaciteit

97%

93%

94%

90%

94%

Weerstandscapaciteit

2,34

2,76

3,14

4,02

3,39

Ter vergelijking hebben wij hieronder het beoordelingskader opgenomen dat door de provinciaal toezichthouder wordt gehanteerd. Ook hier scoort Hardenberg op bijna alle punten goed. Toetsingskader provinciaal toezicht

Goed

Voldoende

Onvoldoende

Netto schuldquote

< 90%

90%-130%

> 130%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

< 90%

90%-130%

> 130%

Solvabiliteitsratio

> 50%

20%-50%

< 50%

Structurele exploitatieruimte

>0%

0%

< 0%

Grondexploitatie

< 20%

20%-35%

> 35%

Belastingcapaciteit

< 95%

95%-100%

> 100%

Ook de vergelijking van onze kengetallen aan dit toetsingskader bevestigt naar onze mening dat de gemeente Hardenberg financieel gezond is.

Rekeninguitkomsten In de vergadering van 7 november 2023 heeft de raad de begroting 2023 vastgesteld. De begroting 2023 liet voor 2023 en volgende jaren structurele overschotten zien. Het begrotingssaldo 2023 is na de genoemde raadsvergadering via bestuursrapportages en beleidsvoorstellen met financiële gevolgen bijgesteld. Het rekeningresultaat 2023 is uitgekomen op € 16,4 miljoen voordelig (2022 = € 21,8 miljoen voordelig) . Een verschil van rond € 13,3 miljoen t.o.v. het begrote resultaat van € 3,1 miljoen. Deels is dit verschil te verklaren uit ontwikkelingen die al wel met de raad zijn gedeeld, maar nog niet in de begroting 2023 zijn verwerkt, zoals de gevolgen december circulaire 2023 Gemeentefonds. De belangrijkste verklaring is dat de uitvoering van diverse beleidsvoornemens om uiteenlopende redenen in 2023 niet of deels zijn gerealiseerd, maar zijn uitgesteld of nog doorlopen naar 2024 en volgende jaren. Op deze - en andere factoren - die hebben bijgedragen aan het rekeningresultaat gaan wij in het vervolg van dit verslag in.

7

3 Samenstelling gemeentebestuur Hardenberg COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Het college van Burgemeester en Wethouders vormt het dagelijks bestuur van de gemeente. Elk collegelid is verantwoordelijk voor een eigen portefeuille. De gemeentesecretaris is adviseur van het college. Het college van de gemeente Hardenberg bestaat uit de onderstaande personen.

• • •

Maarten Offinga Burgemeester

• • • • • • • • • • •

• •

Martijn Breukelman Wethouder (CDA) (Martijn is inmiddels

• • • • • •

Burgemeester Bestuurlijke coördinatie en bestuurlijke organisatie Algemeen bestuurlijke en juridische aangelegenheden Openbare orde en veiligheid Toezicht en handhaving Externe vertegenwoordiging gemeente/representatie/ambassadeurschap Intergemeentelijke en grensoverschrijdende aangelegenheden Communicatie en voorlichting Burgerzaken Mobiele Bereikbaarheid Bestuurlijke vernieuwing Personeel en organisatie (inclusief Ontvlechting BOH) Informatieveiligheid 80 jaar vrijheid

1e locoburgemeester Ruimtelijke ontwikkeling (incl. Omgevingswet, verstedelijking en centrum-ontwikkeling) Volkshuisvesting, wonen en bouwzaken Landbouw Beheer openbare ruimte Sport Kernenbeleid (incl. Fonds Maatschappelijke Initiatieven) Financiën

burgemeester van Hoogeveen)

8

Alwin Mussche Wethouder (OpKoers.nu)

Alwin te Rietstap

•

2e locoburgemeester Wmo (inclusief Beschermd wonen) Zorg Welzijn Coördinatie Samen Doen Hardenberg BV Werk (ook in relatie tot arbeidsmarkt) Inkomen Kunst, cultuur en monumenten-beleid Minimabeleid Inburgering, vluchtelingen- en migratievraagstukken (incl. AZC) Inclusiebeleid

• • • • • • •

3e locoburgemeester Economie (Boven)lokale bereikbaarheid en mobiliteit Verkeer en vervoer (incl. GVVP en fietsplan) Jeugdbeleid en jeugdzorg Gezondheid en preventie Klimaat, natuur en water

• • • • • • •

4e locoburgemeester Vrijetijds-economie (incl. evenementen-beleid) Onderwijs en educatie Energietransitie en energie-innovatie Milieu en grondstoffen Grondbeleid en grondbedrijf Gemeentelijke eigendommen

• • • • • • • • • •

Wethouder (ChristenUnie)

Werner ten Kate Wethouder (VVD)

9

•

secretaris van het bestuur

•

algemeen directeur van de ambtelijke organisatie

Ida Oostmeijer Gemeentesecretaris

DE GEMEENTERAAD De gemeenteraad van Hardenberg heeft 33 leden uit 9 politieke partijen (fracties). Inwoners kiezen de leden van de gemeenteraad rechtstreeks. De burgemeester is de voorzitter van de gemeenteraad. In de raadsperiode 2022 - 2026 zijn de politieke partijen zo verdeeld:

CDA: 9 zetels OpKoers.nu: 7 zetels ChristenUnie: 7 zetels VVD: 3 zetels PvdA: 2 zetels D66: 1 zetel GroenLinks: 1 zetel 50Plus: 1 zetel Doen 22: 2 zetels 10

4 Jaarverslag

11

1. Vitaal Hardenberg In Hardenberg zorgen we voor een gezonde leefomgeving en passende voorzieningen, zowel in de twee stedelijke centra als in de kleinere kernen. Onze inwoners voelen zich veilig en vitaal. We komen in beweging voor een gezonde leefstijl. We hebben aandacht voor elkaar en zorgen voor elkaar. Als het niet lukt, bieden we een (tijdelijk) vangnet. In de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg beschrijven we hoe we veranderden van een plattelandsgemeente naar een sterk streekcentrum. In die visie beschrijven we ons beleid voor de fysieke leefomgeving tot 2040. We hebben ons woonbeleid vastgelegd in het Programma Wonen 2019-2025. Dit beleid is voor de jaren tot en met 2023 uitgewerkt in de Uitvoeringsagenda Wonen. In het programma Mobiliteit staan onze ambities op het gebied van bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid. Ruimtelijke ontwikkeling Wat willen we bereiken? We willen het woon-, leef- en werkklimaat en de brede welvaart van de inwoners van Hardenberg en omgeving verder versterken. Groei in bevolking en economie, het verder uitbouwen van de streekfunctie en de regionale samenwerking en bereikbaarheid dragen daaraan bij. We versnellen de woningbouwproductie naar gemiddeld 400 woningen per jaar. Voor de invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging richten wij ons vooral op informatievoorziening, communicatie en juridische besluitvorming.

Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. Het versterken van de ruimtelijke kwaliteit en streekfunctie door het faciliteren van ruimtelijke ontwikkelingen die een bijdrage leveren aan een vitale en dynamische samenleving en een aantrekkelijke woon en werkomgeving. We verhogen en versnellen de woningbouwproductie. We werken aan voldoende en adequaat aanbod van bedrijfskavels. We maken plannen voor het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van het centrum Hardenberg en het centrum Dedemsvaart. We leveren onze bijdrage aan de verstedelijkingsstrategie van de Regio Zwolle waarbij ook de investeringen in mobiliteit en locatieontwikkeling en het toevoegen van woon- en werklocaties worden geagendeerd. We dragen de ambities in de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg uit met het oog op de herziening van de provinciale omgevingsvisie- en verordening. 2. De ontwikkeling van nieuwe woningbouwlocaties en bedrijventerreinen. We gaan planologische procedures voorbereiden voor de ontwikkeling van gronden, die we in bezit hebben en gronden aankopen op basis van de Wet Voorkeursrecht Gemeenten.

12

We maken een nieuwe bedrijventerreinenvisie / strategie waarin de ambities voor het behoud en de ontwikkeling van toekomstbestendige bedrijventerreinen is neergelegd en afgestemd met de provinciale bedrijventerreinenprogrammering. We onderzoeken de haalbaarheid van een versnelde ontwikkeling van bedrijfskavels op onze strategische grondvoorraad in Dedemsvaart. En we gaan door met de verkoop van bedrijfskavels en Broeklanden en het verder ontwikkelen van Heemserpoort. Ook onderzoeken we of we de Boskamp in uitvoering kunnen nemen en doen we onderzoek naar een of meerdere nieuwe werklocaties in Hardenberg waarvoor het planproces in 2023 en 2024 kan worden opgestart. 3. Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van het centrum Hardenberg en het centrum Dedemsvaart. En we investeren in passende (centrum)voorzieningen in de andere kernen. We werken aan vergroening van het centrum in Hardenberg. In het Coalitieakkoord is aangegeven dat het centrum van Hardenberg een verdere kwaliteitspuls krijgt. Sfeer, beleving en ontmoeting moeten centraal staan. Vergroening is een manier om daar een bijdrage in te leveren. En het levert ook een bijdrage aan klimaatadaptatie. We zijn gestart met een participatief proces met ondernemers en Centrummanagement.

In 2020 heeft de Focusgroep Dorpshart Balkbrug een visie opgesteld die als toetsingsdocument geldt voor initiatieven op- rondom de nieuwe kruising, met name voor de openbare ruimte en de grotendeels in particulier eigendom zijnde kwadranten. De gemeente investeert in het aantrekkelijker maken van de openbare ruimte. De particuliere eigenaren van de vier kwadranten zetten zich actief in om op hun kwadranten plannen te ontwikkelen die aansluiten op de woningbouwambities en voorzieningen. Met name bij de zuidwestkwadrant ligt – mede door het versnipperd eigendom - een grote opgave om tot een integrale vernieuwing te komen. Eerder heeft de gemeente een budget beschikbaar gesteld voor centrumontwikkeling Balkbrug. Een belangrijk deel daarvan wordt ingezet voor de openbare ruimte. Om de stedelijke vernieuwing van het centrum succesvol uit te voeren, is mogelijk een extra (financiële) impuls vanuit de gemeente nodig. Een voorstel kan worden voorgelegd zodra de plannen nader geconcretiseerd zijn. De inwoners van Slagharen hebben op basis van de dorpsvisie zelf het initiatief genomen om ontwikkelingen rondom het centrum aan te jagen. De gemeente en de provincie zijn positief over dit inwonersinitiatief en over de ontwikkelingen in de kern van Slagharen in het algemeen.

Om aan te sluiten bij lopende ontwikkelingen zijn de komende jaren investeringen nodig, enerzijds om de ontwikkelingen te helpen faciliteren en anderzijds om daadwerkelijk aan te sluiten bij noodzakelijk infrastructurele aanpassingen aan de openbare ruimte. Wij denken dat middels cofinanciering diverse ambities aan elkaar zijn te koppelen en waar nodig willen we door werk met werk te maken ook aspecten van verkeersveiligheid, klimadaptatie en vergroening meenemen. De eerste geplande werkzaamheden worden met ingang van 2023 uitgevoerd en deze sluiten aan bij de ontwikkeling om 16 appartementen te realiseren op de hoek Dr. Willemslaan / Herenstraat. 13

4. Structurele leegstand in de centra van de grote kernen verminderen. We kunnen de leegstand bijvoorbeeld aanpakken door het gebruik van leegstaande panden voor andere functies mogelijk te maken. Daarvoor voeren we het uitvoeringsprogramma van de detailhandelsstructuurvisie uit. Hierin is specifiek aandacht voor Hardenberg, Dedemsvaart en de grotere kernen. 5. De ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied benutten en versterken. Met onder andere de inzet van erfcoaches dragen wij bij aan ontwikkelingen waarmee een bijdrage wordt geleverd aan een vitale, dynamische en leefbare samenleving met een aantrekkelijke landelijk gebied. Het beleid Erven met kwaliteit vormt het ruimtelijke kader. Dit beleid is bedoeld om leegstand en verpaupering te voorkomen en de ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied te verbeteren. De website www.mijnlandschapid.nl biedt inspiratie en is bedoeld om erf eigenaren op een laagdrempelige manier met de gemeente in contact te brengen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. In 2023 zijn veel plannen in verschillende kernen opgewerkt naar onherroepelijke bestemmingen. In totaal beschikt de gemeente per 1 januari 2024 over ruim 2.300 woningen aan harde plancapaciteit. Hiermee wordt een belangrijke voorwaarde voor het versnellen van de woningbouw ingevuld.

Het realiseren van onherroepelijke bestemmingen voor woningbouwplannen betekent dat nieuw aanbod naar de markt kan worden gebracht en in 2023 voor verschillende plannen ook al heeft plaatsgevonden. Dit zal vanaf 2024 langjarig zijn vruchten gaan afwerpen om gedurende meerdere jaren een woningbouwproductie van gemiddeld 400 woningen per jaar te realiseren. Een en ander natuurlijk met de kanttekening dat de marktomstandigheden goed blijven. Deze harde plancapaciteit maakt woningbouw mogelijk voor de verschillende doelgroepen en voorziet in de autonome woningbehoefte binnen de huishoudensontwikkeling in de gemeente. Aanvullend voorziet deze harde plancapaciteit in invulling van de ambities van de regionale en bovenregionale woningvraag in de dorpen o.a. passend bij het voorzieningenniveau en de bereikbaarheid. In 2023 zijn in totaal 265 woningen opgeleverd en gereed gemeld, waarbij de prognose voor 2023 uitging van 330 woningen. Het resultaat blijft achter bij de prognose doordat een aantal woningbouwprojecten niet eind 2023 zijn opgeleverd en gereed gemeld. Deze woningen schuiven door naar 2024. Bij planvorming voor nieuwe gebiedsontwikkelingen staat het leveren van een bijdrage aan een toekomstbestendige leefomgeving centraal. Onder meer klimaatadaptatie, duurzaamheid, energietransitie en biodiversiteit spelen hierbij een belangrijke rol.

Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen voeren wij of zelf regie op de ruimtelijke kwaliteit door eigendom van de gronden dan wel faciliteren wij publiekrechtelijk ruimtelijke initiatieven die een bijdrage 14

leveren aan een vitale en dynamische samenleving en een aantrekkelijke woon en werkomgeving. Denk hierbij aan ontwikkelingen als Vechtzone (Hardenberg), SlagharenNoord en de WVg-locatie Balkbrug en Dedemsvaart. 2. Voor het bedrijventerrein Rollepaal Oost doen we de benodigde onderzoeken en zijn we gestart met het maken we een milieueffect rapportage (mer). Voor de Boskamp is eind 2023 een ontwerp bestemmingsplan ter inzage gelegd. Voor de ontwikkeling van de Heemserpoort is een verkeerskundig onderzoek gestart om -in samenwerking met de provincie- een definitieve ontsluiting op de Jachthuisweg uit te werken. 3. Centrum Hardenberg: In 2023 is via een uitgebreid participatietraject gewerkt aan plannen voor vergroenen/herinrichten van de Markt en de winkelstraten. Centrum Dedemsvaart: Samen met de stakeholders, pandeigenaren, middenstand en de inwoners is in 2023 gewerkt aan het actualiseren van de centrumvisie Dedemsvaart. Er zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd waar men een mening of voorstellen over het aantrekkelijker maken van het centrum kon delen. In december is de centrumvisie door de gemeenteraad vastgesteld. In het jaar 2023 is gewerkt aan het aantrekkelijker maken van het centrum van Dedemsvaart. In het noordelijk gedeelte van de Julianastraat heeft een vergroening van het straatbeeld plaatsgevonden.

Daarnaast zijn de plannen uitgewerkt (opstellen bestek en starten aanbesteding) om het zuidelijke gedeelte van de Julianastraat aan te pakken. Balkbrug: Voor de Noordoostkwadrant is in 2023 het bestemmingsplan vastgesteld en deze is onherroepelijk voor de bouw van 16 zorgappartementen en 12 appartementen voor de verkoop. De verkoop is gestart. Op de Noordwestkwadrant is de verkoop van 9 appartementen gestart. Op de Zuidoostkwadrant is de nieuwbouw door initiatiefnemer uitgesteld. Met de eigenaren van de Zuidwestkwadrant en de betrokken adviseurs en vertegenwoordigers van Plaatselijk belang is een concept ontwikkelplan opgesteld. Slagharen: Slagharen Hertenweide. Vechtdal wonen heeft een nieuwe ontwikkelaar op dit plan gezet en het stedenbouwkundige plan is aangepast. Het plan biedt ruimte aan 16 sociale appartementen en een plint voor horeca. Het bestemmingsplan is in procedure. Er is een anterieure overeenkomst opgesteld. In nauw overleg met plaatselijk belang is gezocht naar een horeca ondernemer voor de plint, deze is gevonden en er is een exploitatie overeenkomst met deze partij afgesloten. Met plaatselijk belang is de verdere integrale uitwerking (vergroening ,verkeersveiligheid, klimaatadaptatie) van de openbare gebied rond deze ontwikkeling afgestemd en opgepakt.

15

4. De leegstand in het centrum van Hardenberg wijkt niet veel af van die van vorig jaar. We hebben als gemeente zwaar ingezet op de ontwikkeling van De Spinde en op dit moment zijn daarvoor alle leegstaande panden op die locatie gesloopt. Bij leegstand elders in het centrum zorgen we voor korte lijntjes tussen de eigenaar en de Centrummanager of de gemeente om te kijken of er oplossingen zijn om de leegstand op te lossen. Kroonenberg kiest voor bestickering van de ramen bij leegstaand vastgoed. De leegstand in het centrum van Dedemsvaart is niet substantieel gewijzigd ten opzichte van vorige jaar. Er wordt geprobeerd om de leegstand te verminderen door middelstanders enthousiast te maken om te verhuizen naar het centrumgebied. De leegstand in het gebied buiten het centrumgebied proberen wij op te heffen door mee te werken aan herontwikkelingsplannen van detailhandel naar wonen. Bijzondere aandacht is er voor de Julianastraat Noordzijde. Deze straat moet ‘verkleuren’ naar een woonstraat. 5. In 2023 is veelvuldig gebruik gemaakt van het beleid uit de Nota Erven met kwaliteit, dat het mogelijk maakt om landschapsontsierende bebouwing te slopen in ruil voor nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied waarbij de ruimtelijke kwaliteit versterkt wordt. Er zijn in 2023 ca. 10 bestemmings- en wijzigingsplannen vastgesteld waarbij het beleid Erven met kwaliteit van toepassing was.

Deze aanvragen hebben allemaal betrekking op het slopen van landschapsontsierende bebouwing en het bouwen van 1 of meerdere compensatiewoningen per plan. In deze 10 plannen zijn 13 compensatiewoningen mogelijk gemaakt, waarvan 2 x een 2/1 kap woning. Hiervoor is/wordt ca. 11.770 m2 aan landschapsontsierende bebouwing gesloopt. In 2023 is een begin gemaakt met de tweede evaluatie van de Nota Erven met kwaliteit. In samenwerking met een aantal externe partijen, waaronder Stichting Vitaal Platteland Hardenberg en LTO Noord, afdeling Vechtdal zijn een aantal bespreekpunten geformuleerd. Uit deze bespreekpunten is gebleken dat het beleid om sommige punten moet worden aangepast of aangevuld. De doelstelling van het beleid blijft echter onveranderd, namelijk de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit in het buitengebied, door de sloop van landschapsontsierende gebouwen. Deze bespreekpunten zijn informatief besproken met de gemeenteraad. De verwachting is dat de aangepaste Nota Erven met kwaliteit in het eerste kwartaal van 2024 vastgesteld kan worden door de gemeenteraad. Volkshuisvesting en woningbouw Wat willen we bereiken? In de Omgevingsvisie ‘Landstad Hardenberg’ is een groeiambitie uitgesproken van zeker een extra 1.000 woningen tot 2030. Met de autonome behoefte komt daarmee de opgave op ruim 3.000 woningen tot 2030.

Hiervoor is een jaarlijkse toevoeging van gemiddeld 400 woningen per jaar noodzakelijk. Het uitvoeringsagenda (2021-2023) van het programma Wonen is hierop op aangepast. Hiermee krijgen eigen bevolking, spijtoptanten en

16

nieuwkomers zonder directe binding met Hardenberg de gelegenheid om zich in Hardenberg te vestigen en leveren wij een bijdrage aan de opvang van de grote groei waarvoor de regio Zwolle staat. Tegelijk is het een kans om draagvlak te houden voor voorzieningen in de kernen. Bij nieuwe woningbouwontwikkelingen zetten wij in op een hoogwaardige ruimtelijke kwaliteit en een inclusieve woonkwaliteit passend bij de behoefte en houden daarbij rekening met belangrijke thema’s als klimaatadaptatie, mobiliteit, energietransitie en circulariteit. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? Onze inwoners wonen in een voor hen passende woning, in een omgeving met rust en ruimte, met oog voor elkaar, ook in de toekomst. We bereiden ons voor op een hogere productie door meer harde plancapaciteit toe te voegen en lopende projecten te versnellen. Met de woningbouwcorporatie maken we jaarlijkse afspraken voor de bouw en verduurzaming van de voorraad sociale huurwoningen. En in de woningbouwprogrammering in 2023 hebben we nadrukkelijk aandacht voor starters, senioren en huishoudens die zijn aangewezen op sociale huur. Daarbij maken we gebruik van het in 2022 uitgevoerde woningbehoefteonderzoek. We ontwikkelen instrumentarium (juridisch, financieel, procesmatig) om de gewenste ontwikkeling van de doelgroepenaanpak en het vergroten van de betaalbare woningvoorraad te bevorderen.

Met de Plaatselijke Belangen verenigingen hebben we periodiek overleg over de woningbouwplanning in de kernen. We werken verder aan: •

de invulling van Marslanden (de deelgebieden Marshoogte, Havezate Es, Ydenhoogte, Leehoogte en De Velden);

•

binnenstedelijke woningbouwlocaties die bij moeten dragen aan de vitaliteit van het centrum, zoals De Spinde, Slotgraven en de Vechtzone;

•

onderzoeken naar extra woningbouwmogelijkheden in de stationsomgeving;

•

de ontwikkeling van Bransveen II, fase 3;

•

het opstellen van structuurvisies voor twee nieuwe locaties in Dedemsvaart en een nieuwe locatie in Balkbrug;

•

de woningbouwlocatie Gentiaanstraat Noord in Dedemsvaart;

•

plannen voor onder andere Garstlanden Gramsbergen, Mollincksvaart Bergentheim, Slagharen Onder de Eiken en ’t Refter Sibculo en verschillende plannen in de kleine kernen waar woningbouw voor eigen behoefte wordt gerealiseerd.

Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? Algemeen In het verlengde van voorgaande jaren is ingezet op het verhogen van de harde plancapaciteit. Hiermee kan de productie van nieuwbouwwoningen toenemen. Er is 17

plancapaciteit in ontwikkeling binnen verschillende kernen om in ieder geval te voorzien in de autonome woningbehoefte binnen de huishoudensontwikkeling in de gemeente. Aanvullend is plancapaciteit ontwikkeld om te voldoen aan de regionale en bovenregionale woningvraag in de dorpen o.a. passend bij het voorzieningen niveau en de bereikbaarheid. Eerder hebben we hier al meer over geschreven onder het onderdeel “Ruimtelijke Ontwikkeling”. Om goed in te kunnen blijven spelen op ontwikkelingen uit de markt en te voldoen aan de wettelijke verplichtingen is gestart met de voorbereiding om in 2024 het integraal woonzorgbeleid (geactualiseerde Programma Wonen) te kunnen actualiseren/ontwikkelen. Opdracht is gegeven aan een extern bureau om onderzoek te doen naar de huishoudensontwikkeling de komende jaren. Speciaal aandacht in dit onderzoek wordt gedaan naar de verschillende aandachtsgroepen in de woningmarkt. Het gaat dan o.a. om de woningvraag m.b.t. arbeidsmigranten, statushouders, uitstroom uit instellingen en mantelzorgvragers en -ondersteuners. Specifiek wordt onderzoek gedaan naar de huishoudensontwikkeling en woningbehoefte van ouderen en starters. Prestatieafspraken Begin december hebben Vechtdal Wonen, de huurdersorganisatie en de gemeente de prestatieafspraken ondertekend. De afspraken voor 2024 gaan vooral over beschikbaarheid en betaalbaarheid van sociale huurwoningen.

En over de leefbaarheid in de wijken en kernen. Tot en met 2030 is ongeveer een derde van alle nieuwbouwwoningen in de gemeente Hardenberg een sociale huurwoning. De corporatie verwacht in 2024 bijna 100 sociale huurwoningen op te leveren. Vechtdal Wonen bouwt hiervoor nieuw in woningbouwlocaties die gemeente ontwikkelt. Maar maakt ook plannen voor nieuwbouw in andere gebieden. Bijvoorbeeld op plekken waar oudere huurwoningen worden gesloopt. Verder is er meer aandacht voor de huisvesting van jongeren, in het betaalbaarder maken en het specifiek toewijzen van huurwoningen aan deze doelgroep. Om de woonlasten voor huurders in het algemeen te verlagen investeert Vechtdal Wonen in het energiezuiniger maken van de woningen. Verder gaan we om te komen tot een effectieve aanpak in de wijk gezamenlijk een pilot uitwerken om woningen te verduurzamen van vergelijkbare woningtypes die in bezit zijn van particulieren en van de woningcorporatie. Kwetsbare mensen krijgen meer aandacht. Het gaat om ouderen, maar bijvoorbeeld ook om mensen met een beperking, zieken, mantelzorgverleners, studenten, statushouders of arbeidsmigranten. Woningen voor deze mensen moeten goed verdeeld zijn in de dorpen en wijken met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding in de buurt. Statushouders De totaal te huisvesten statushouders over 2023 betrof 136 personen.

In 2022 heeft de gemeente 10 statushouders meer gehuisvest dan de taakstelling over 2022. De 18

daadwerkelijke opgave voor 2023 omvatte daarom 126 personen. Over heel 2023 hebben we de invulling van de taakstelling niet kunnen realiseren. Op 31 december resteerden er nog 35 statushouders die nog gehuisvest hadden moeten worden. De afnemende mutaties van beschikbaar komende sociale huurwoningen en de kleinere omvang van de gezinnen van te huisvesten statushouders heeft geleid tot de achterstand in de huisvesting. Door deze samenstelling van de gezinnen zijn meer woningen nodig om aan de taakstelling te kunnen voldoen. Instrumenten woningmarkt Om aansluitend bij de specifieke woonvraag van starters en ouderen hebben we een aantal instrumenten ontwikkeld. Het gaat om de vaststelling van de startersverordening om starters op de woningmarkt financieel met een aanvullende lening te kunnen ondersteunen bij de eerste aankoop van een woning. In 2023 zijn 15 startersleningen in behandeling genomen. •

Alle 15 aanvragen zijn behandeld en toegekend.

•

11 aanvragen van inwoners uit de gemeente Hardenberg

•

4 aanvragen van buiten de gemeente.

•

13 aanvragers die komen vanuit een thuissituatie

•

2 aanvragers huren een woning

•

Van het beschikbare budget van € 800.000 is € 399.083 gebruikt. Dus gemiddeld een lening van € 26.600.

In de dorpen Lutten en Mariënberg hebben in gezamenlijkheid met Plaatselijk Belang een informatieavond georganiseerd om invulling te geven aan de in 2023 vastgestelde beleidsregel Uitvoeringsregels gronduitgifte in CPO (collectief particulier opdrachtgeverschap). Met deze beleidsregel willen we bereiken: •

Meer Betaalbaar wonen voor starters, die ook betaalbaar blijven

•

Doorstromers in beweging krijgen/een geschikte woning voor elke senior

CPO zorgt voor meer passende woningen, meer inspraak bij het ontwerp van de woning en versterkt de sociale cohesie. Maatwerk is mogelijk waardoor meer diversiteit ontstaat. Hiermee kan beter worden ingespeeld op de lokale woningbehoefte binnen de gemeente Hardenberg. Met ondersteuning van een bouwbegeleider zetten we in op de realisatie van starters- en levensloopbestendige woningen voor senioren. Met behulp van de beleidsregel kan ingespeeld worden op de lokale behoefte uit de twee genoemde dorpen. Samen met Plaatselijk Belang wordt daar op ingezet. Om het langer zelfstandig wonen van ouderen te kunnen bevorderen is een beleidsregel “pré-mantelzorgwoningen gemeente Hardenberg” opgesteld. Wij vinden het belangrijk dat de burgers zo lang mogelijk in de eigen woonomgeving kunnen blijven wonen en naar vermogen meedoen in de samenleving. Het sociaal maatschappelijke 19

beleid van de gemeente steekt in op de zelfredzaamheid van de burgers. Een passende (zorg)woning draagt hieraan bij. Als mensen in de woonsituatie vooruit willen lopen op een toekomstige mantelzorgrelatie, dan vinden wij dat een goede ontwikkeling. Vanuit deze gedachten worden pré-mantelzorgwoningen onder strikte voorwaarden mogelijk gemaakt. Dit is vastgelegd in de beleidsregel “pré-mantelzorgwoningen. In het laatste kwartaal van 2023 zijn er 4 aanvragen omgevingsvergunning ingediend voor het plaatsen van een prémantelzorgwoning. Vanuit het bestaande beleid zijn ook weer aanvragen Verzilverlening in behandeling genomen. Concreet gaat het om 13 aanvraag. 10 van deze aanvragen zijn toegekend en 3 aanvragen zijn geweigerd. De geweigerd aanvragen voldeden niet aan de verordening in verband met het ontbreken van het treffen van levensloopbestendige maatregelen. Totaal is er een bedrag € 366.000 toegekend voor de verbetering van de woningen. Naast de specifieke uitwerking van het CPO beleid heeft ook overleg plaatsgevonden met de verschillende Plaatselijk Belangen over nieuwe planontwikkeling. De planvorming binnen deze dorpen verkeert in verschillende fasen. Onderstaand wordt hier nader op ingegaan. Lopende ontwikkelingen Bruchterveld, Kuilen IV: in nauw overleg met Plaatselijk Belang en in samenwerking met een ontwikkelaar is een stedenbouwkundig plan voor Kuilen IV opgesteld.

Kuilen IV is een uitbreiding van Kuilen III en sluit aan op de Juffrouw Schefferstraat en J.H. van den Bergstraat. In dit gebied is plek voor circa 40 tot 45 nieuwe betaalbare rijwoningen, twee-onder-eenkapwoningen en vrijstaande woningen. Een deel is bestemd voor levensloopbestendig woningen. Tevens is er plek voor sociale huurwoningen en wordt ruimte gereserveerd voor collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). Het ontwerpbestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan is in december ter inzage gelegd. Sibculo: ’t Refter I: alle kavels (op 1 na) zijn uitgegeven en ontwikkeld, inclusief de sociale huurwoningen van Vechtdal Wonen. ’t Refter II: in samenspraak met Plaatselijk Belang is in de tweede helft 2023 een stedenbouwkundig plan opgesteld met een gedifferentieerd woningbouwprogramma met meer ruimte voor meer betaalbare rijwoningen en levensloopbestendige woningen. Gestart is met het opstellen van een Omgevingsplan. Lutten: het bestemmingsplan voor De Wieken II is vastgesteld en gestart is met de kaveluitgifte en het bouwrijp maken. Voor het centrumplan (Anerweg 4-8) is een bouwplan (23 koop appartementen) ontwikkeld door Lutten Bouwt, Lutten Leeft. De gemeente heeft een subsidie beschikbaar gesteld om bij deze ontwikkeling een deel van de bestaande kerk te behouden. Het ontwerp bestemmingsplan is ter inzage gelegd en een anterieure overeenkomst is vastgesteld.

20

Gramsbergen/Garstlanden: voor de uitbreiding Garstlanden IV fase 3 op de locatie volkstuinen is geconcludeerd dat het programma niet meer aansluit bij de vraag vanuit Gramsbergen en ook qua verkoopbaarheid onder druk staat. Voor dit deelgebied is daarom in samenspraak met Plaatselijk Belang een alternatief programma gemaakt wat meer aansluit bij de huidige vraag met meer betaalbare woningen voor starters en senioren (levensloopbestendig). Voor de verplaatsing van de volkstuinen naar de nieuwe locatie (aan de Oostermaatsteeg) is een ontwerp bestemmingsplan ter inzage gelegd. Voor de locatie op het voormalige Sima-terrein aan de Goordijk in Gramsbergen is in december een ontwerp bestemmingsplan in procedure gebracht voor de realisatie van 16 grondgebonden woningen. Het gaat hierbij om een mix van 6 sociale huurwoningen uitgevoerd in rij en 10 vrijstaande woningen. Kloosterhaar/Meerstal: het bestemmingsplan voor Meerstal II, fase 2 is vastgesteld. Omdat de verkoopbaarheid van Meerstal II, fase 1 (kavels voor twee-onder-een-kap woningen en vrijstaande woningen) onder druk staat is samen met Plaatselijke Belang opnieuw gekeken naar het programma voor Meerstal II, fase 2 en een traject ingezet voor een actualisatie van het programma en bijpassende verkaveling passend bij de woonvraag in Kloosterhaar.

Bergentheim/Möllincksvaart: met de terinzagelegging van het ontwerp bestemmingsplan in december van het jaar voor de locatie De Jongstraat 8 te Bergentheim is woningbouw mogelijk gemaakt voor de gehele vervolg fase woningbouw Möllincksvaart. De bestaande locatie wordt daarmee ingepast in de nieuwe woonwijk. De Krim/Beukenlaan: in het laatste kwartaal is een start gemaakt met de verkoop van de 13 kavels aan de Beukenlaan. Op deze locatie kunnen 13 woningen worden gerealiseerd. 3 vrijstaande en 10 twee onder één kap woningen. Inmiddels is voor 8 woningen (6 twee onder één kap en 2 vrijstaande) een optieovereenkomst gesloten. Wet voorkeursrecht gemeenten (WVG) ontwikkeling Dedemsvaart en Balkbrug Om te komen tot een goede ruimtelijke invulling van de gebieden is een ruimtelijk raamwerk opgesteld en de kwalitatieve woningbouwopgave voor de Wvg gebieden bepaald. Hiermee is het maximale laadvermogen van de Wvg locaties inzichtelijk gemaakt en zijn voor de gebieden proefverkavelingen opgesteld. Op basis hiervan is ontwikkelings-en verwervingsstrategie voor Balkbrug en Dedemsvaart opgesteld. Door de ontwikkelingsrichting Wvg Balkbrug en Dedemsvaart vast te stellen is er duidelijkheid over de te verwerven locaties ontstaan en zijn de lopende onderhandelingen geïntensiveerd om met desbetreffende eigenaren tot overeenstemming te komen.

Ook zijn de vervolgstappen richting de uitwerking naar de structuurvisie rond fasering, ruimtelijke inpassing, programma, duurzaamheid, financiën en participatie met stakeholders opgestart.

21

Slagharen Noord: het stedenbouwbouwkundig plan is gereed en biedt ruimte aan een gemixt programma van 124 woningen. Met de direct omwonenden en het plaatselijk belang is het plan besproken en zijn gemaakte opmerkingen daar waar mogelijk verwerkt in het plan. Het bestemmingplan is opgesteld en gereed om in procedure te gaan. Er is onderzocht welke gevolgen de leidraad duurzaamheid Slagharen Noord heeft op de grondexploitatie en op welke manier het stedenbouwkundig plan hierop geoptimaliseerd kan worden. Slagharen onder de Eiken: het stedenbouwkundige plan is gereed. De initiatiefnemer is bezig met het opstellen van een bestemmingplan. Er is een concept anterieure overeenkomst opgesteld. Slagharen Hertenweide (hoek Dr. Willemslaan / Herenstraat): Vechtdal Wonen heeft een nieuwe ontwikkelaar op dit plan gezet en het stedenbouwkundige plan is aangepast. Het plan biedt ruimte aan 16 sociale huurappartementen en een plint voor horeca. Het bestemmingsplan is in procedure. Er is een anterieure overeenkomst opgesteld. In nauw overleg met plaatselijk belang is gezocht naar een horeca ondernemer voor de plint, deze is gevonden en er is een exploitatie overeenkomst met deze partij afgesloten. Met plaatselijk belang is de verdere uitwerking van de openbare gebied naar aanleiding van deze ontwikkeling opgepakt.

Hardenberg centrum Spinde: in 2023 is vergunning verleend voor twee appartementencomplexen. Het project is in verkoop gegaan. Voor een derde appartementencomplex is eind 2023 vergunning gevraagd. Hardenberg Slotgraven: project is in 2023 afgerond. Hardenberg Vechtzone: de tender voor de gebiedsontwikkeling is in 2023 gegund vaan Van Wijnen. Eind 2023 is gestart met de bouw van de Vechtborg (53 appartementen). Hardenberg stationsgebied: samen met partners in het stationsgebied is een stedenbouwkundig bureau geselecteerd met wie we een gebiedsvisie voor het Stationsgebied gaan opstellen. Deze visie moet in ruimtelijke zin invullen geven aan de ambities van de verschillende partijen in het gebied. Dedemsvaart Moerheim: in 2023 heeft projectontwikkelaar Ter Steege de plannen voor de ontwikkeling van de Moerheim locatie aangepast. Dit mede naar aanleiding van zorgen van de aangrenzende Tuinen Mien Ruys en het wegvallen van het beoogde gezondheidscentrum. De Tuinen Mien Ruys en Ter Steege hebben afspraken gemaakt en deze vastgelegd. Het plan behelst nu 36 woningen. In december 2023 is het ontwerp bestemmingsplan ter inzage gelegd en een anterieure overeenkomst met Ter Steege gesloten.

22

Dedemsvaart sportpark De Boekweit: in 2022 heeft de raad aan DVC gevraagd een nader onderzoek te doen naar het eventuele verplaatsen van het sportpark naar een locatie aan de Hoopmansveenweg, grenzend aan het WVG gebied. In 2023 heeft DVC het onderzoek opgeleverd. Op basis van het onderzoek dient de raad in 2024 te besluiten of het sportpark De Boekweit gerenoveerd wordt op de huidige locatie of dat verplaatst wordt naar de Hoopmansveenweg. Bij de locatie Hoopmansveenweg is het qua beschikbare ruimte mogelijk om door te groeien naar een multifunctioneel sportpark waarbij ook andere sporten een plek kunnen verwerven. Hardenberg Marslanden: Marshoogte: alle gemeentelijke kavels in het woongebied Marshoogte zijn uitgegeven. De laatste woningen zijn nu in aanbouw. Ondertussen is het woongebied ook fasegewijs woonrijp gemaakt. Tenslotte resteert nog dat het openbaar groen moet worden aangelegd. Daarvoor wordt op dit moment gewerkt aan een ontwerpplan Groen en Spelen. Havezate Es: het woongebied Havezate Es is in 2023 bouwrijp gemaakt. Het afgelopen jaar is ook de eerste serie van 40 kavels te koop aangeboden. Van deze 40 kavels zijn er nog 4 beschikbaar. Diverse bouwplannen voor luxe woningen zijn in aanbouw genomen. Eind 2023 is een tweede serie kavels te koop aangeboden. Daarnaast is in 2023 het bestemmingsplan Havezate Es, fase II door de gemeenteraad vastgesteld.

Het betreft een uitbreiding van Havezate Es voor 10 extra kavels. Dit bestemmingsplan is mogelijk geworden doordat een intensieve veehouderij is gestopt in de directe nabijheid van dit plangebied. Deze fase zal worden uitgegeven als de kavels in Havezate Es zijn uitgegeven. De vrijgekomen locatie van de intensieve veehouderij is verkleurd tot woningbouwlocatie. Naast de huidige bedrijfswoning komen 3 extra woningbouwkavels. Dedemsvaart Bransveen fase I en II: voor Bransveen fase I resteert nog 1 kavel. De raad heeft gevraagd om voor deze kavel de ontwikkelmogelijkheden te onderzoeken voor een woonvorm voor begeleid wonen voor mensen met een beperking. Dit onderzoek is gestart door Vechtdal Wonen. De kavels in Bransveen fase II zijn uitgegeven met uitzondering van de kavels die in de hindercontour liggen van het agrarisch loonbedrijf Antuma. In 2023 is een bestemmingsplanprocedure gestart voor de herontwikkeling van het perceel waarop het loonbedrijf is gevestigd. Als dit bestemmingsplan onherroepelijk is, kunnen ook de laatste kavels van Bransveen fase II worden uitgegeven. Ydenhoogte: in 2023 is door de gemeenteraad een bestemmingsplan vastgesteld voor de Ydenhoogte, Leehoogte en De Velden. In deze woongebieden kunnen bijna 900 woningen worden gebouwd. Eind 2023 is de aanbesteding van het bouwrijp maken van het woongebied Ydenhoogte afgerond.

Inmiddels is de aannemer gestart met het bouwrijp maken van dit woongebied. De verkoop van de kavels en woonproducten is in najaar van 2023 gestart. De woonproducten van de ontwikkelaar zijn inmiddels allemaal onder optie. 23

De ontwikkeling van de woongebieden Leehoogte en De Velden volgt later. Dedemsvaart Gentiaanstraat Noord: de kavels in woongebied Gentiaanstraat Noord zijn uitgegeven. In 2023 zijn verschillende woningen in aanbouw genomen en opgeleverd. Ook Vechtdal Wonen heeft in het woongebied 8 sociale huurwoningen gerealiseerd. Omdat De Makelij het gebouw van de voormalige Jumbo huurt tot januari 2024 kon het laatste deel van Gentiaanstraat Noord nog niet worden uitgewerkt. Infrastructuur, bereikbaarheid en verkeersveiligheid Wat willen we bereiken? Wij willen een bereikbare, verkeersveilige en leefbare gemeente zijn. Dat staat in onze omgevingsvisie Landstad Hardenberg. Voor het realiseren van die visie is het Programma Mobiliteit en het Gemeentelijke verkeers- en vervoerplan (GVVP) vastgesteld. We zetten in op het gebruik van de fiets en het openbaar vervoer (spoor en bus). Daarnaast streven we er naar om mobiliteit meer te verduurzamen. De ambitie is om de komende jaren te investeren in de fietsinfrastructuur en het verbeteren van de verkeersveiligheid. Wij doen dit met infrastructurele aanpassingen en door middel van het aanmoedigen van gedragsverandering door educatie en handhaving. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. Een goede bereikbaarheid, het optimaliseren van de regionale stroomwegen en de fietsverbindingen tussen kernen, woonwijken en voorzieningen.

We werken aan de reconstructies van De Oostermaat in Gramsbergen en de rotonde Bruchterweg/ Europaweg / Witte de Withstraat in Hardenberg. We gaan verder met de voorbereidingen voor de snelfietsroute Zwolle-Hardenberg (fietsroute Heemse ) en de fietsroute Hardenberg-Slagharen. Samen met de provincie en buurgemeenten werken we aan maatregelen voor verbetering van de verkeersveiligheid en doorstroming op de N36 / N48. We blijven werken aan maatregelen voor de veiligheid in relatie tot landbouwverkeer op diverse provinciale wegen (onder andere Twenteweg / N343, N377). 2. Voldoende parkeerruimte op de juiste plaats en voor de juiste prijs voor alle doelgroepen. We evalueren het parkeerbeleid en doen zo nodig voorstellen voor aanpassing van dat beleid. 3. De bereikbaarheid per openbaar vervoer verbetert en sluit goed aan op de regionale ov-hoofdinfrastructuur. In onze visie op Openbaar vervoer zijn de Vechtdallijnen de hoofdverbindingen waarop het andere openbaar vervoer zo veel mogelijk moet aansluiten. Daarvoor gaan we: •

met de provincie via pilots onderzoeken hoe we publieke mobiliteit optimaal kunnen vormgeven; 24

•

op de stations Gramsbergen en Mariënberg maatregelen treffen om de overstap naar de trein ( incl. sociale veiligheid) te verbeteren;

•

in Bergentheim een mobiliteitshub realiseren die op termijn ook als voorplein kan dienen van de te heropenen treinhalte.

Samen met de gemeenten in de regio blijven we actief lobbyen voor het realiseren van de Nedersaksenlijn. 4. Het onderhoud en de verkeersveiligheidsmaatregelen van wegen en kunstwerken zijn op orde. De uitvoering van het onderhoud doen we op basis van vastgestelde onderhoudsplannen. Voor de verbetering van de verkeersveiligheid in het buitengebied werken we aan de uitvoering van het bermenverbeteringsplan. We werken aan plannen voor de renovatie of vervanging van een brug in Hardenberg. We vervangen de nog resterende verouderde energie-inefficiënte verlichting en armaturen door LED-verlichting. Voor de niet verouderde verlichting wordt nog een vervangingsplan opgesteld, waarin rekening wordt gehouden met de overstap naar energiezuinige verlichting en armaturen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. Inmiddels zijn de herinrichting van de Rheezerweg, de aanleg van de fietsbrug Mien Ruyslaan en de fietsoversteek Floralaan / Oude Beekpad uitgevoerd. Daarnaast zijn er GVVPknelpunten opgelost als koppelkans in andere projecten en bij het groot onderhoud van wegen. In totaliteit zijn er inmiddels 21 GVVP-knelpunten opgelost. Voor diverse projecten in 2023 de voorbereiding en participatie gestart. Dit vraagt soms meer tijd dan voorzien.

Lopende projecten zijn onder andere de Oostermaat in Gramsbergen, de Sportlaan in Dedemsvaart, de fietsroute Slagharen-Hardenberg, de rotonde bij het gemeentehuis en de fietsroutes Bergentheim-Hardenberg en Gramsbergen-Hardenberg. Wij streven ernaar al deze projecten in 2024 uit te voeren, maar dat is mede afhankelijk van onder andere de participatie en het al dan niet beschikbaar komen van subsidies waarmee rekening is gehouden. We hebben diverse verkeerseducatie en gedragscampagnes ondersteund. Ook hebben we na een jarenlange discussie met de provincie overeenstemming bereikt over een pilot waarin landbouwverkeer gebruik kan maken van de N343 in plaats van door de bebouwde kom van Hardenberg te moeten rijden. In de (nog lopende) discussie met het Rijk over de N36 zetten we in op het gemeentelijke belang van de bestaande oversteken. Ten behoeve van een toekomstbestendig wegennet zijn pro-actief 17 laadpalen geplaatst in diverse kernen. 2. We hebben in zowel het hoog- als laagseizoen parkeermetingen uitgevoerd. In het najaar van 2022 en in de zomer van 2023 zijn parkeertellingen uitgevoerd en in het vierde kwartaal 2023 zijn we gestart met de kwalitatieve analyses, waarmee we in het tweede kwartaal 2024

25

een totaalbeeld willen schetsen. Dit zal medio 2024 leiden tot een integraal advies over het parkeren in het centrum van Hardenberg. 3. In 2023 hebben we als gemeente een actieve rol gehad in het MIRT-onderzoek naar de Nedersaksenlijn. Hierbij kijken we niet alleen naar de lange termijn oplossingen maar kijken we ook waar kwaliteitsverbeteringen op de bestaande Vechtdallijnen kunnen ontstaan. De gemeente heeft de elektrificatie van de spoorlijn Almelo – Mariënberg ondersteund. Er wordt gewerkt aan een integrale gebiedsontwikkeling rondom station Hardenberg. Ook zijn we in 2023 begonnen met de stationsomgeving in Gramsbergen. Dit gebeurt in samenhang met de reconstructie van de Oostermaat. De stationsomgeving van Mariënberg vindt een eerste inventarisatie van de mogelijkheden plaats en bij het NS-station Hardenberg vindt er op korte termijn een onderzoek plaats naar de capaciteitsuitbreiding van de fietsenstalling. In samenwerking met de provincie Overijssel en vervoerders en in overleg met alle plaatselijke belangen hebben we de haalbaarheid van onze OV visie op de buslijnen uit het Programma Mobiliteit onderzocht. Hierbij lag voornamelijk de focus op het noordelijke deel van de gemeente.

Dit heeft geleid tot een ambitieus voorstel waardoor de kern Slagharen veel beter bereikbaar wordt met het openbaar vervoer en de gewenste rechtstreekse verbinding ontstaat tussen Hardenberg en Dedemsvaart. In november bent u hierover geïnformeerd door middel van een raadsbrief. Tegelijkertijd hebben wij stappen gemaakt met het vervoer voor iedereen concept. Bij de ontwikkeling van dit concept hebben we de plaatselijke belangen en de bestaande buurtbus besturen nadrukkelijk betrokken. De ontwikkeling van hub Bergentheim is alleen effectief als er een pendelbus is tussen deze hub en station Mariënberg. Hierover zijn we nog in gesprek met de provincie en plaatselijk belang Bergentheim. 4. Voor de kunstwerken hebben we alle geplande reguliere onderhoud voor 2023 uitgevoerd. Daarnaast hebben 5 van de 8 geplande bruggen gerenoveerd/vervangen. Voor de Amaliabrug is aanvullend onderzoek uitgevoerd, gevolgd door nog enig onderzoek in 2024. De renovatie van de Amaliabrug is nu voorzien in 2027 in combinatie met de Koehierdersteegbrug. Het geplande wegenonderhoud 2023 is uitgevoerd. Deze uitvoering heeft in veel gevallen plaatsgevonden met de uitvoering van het bermverstevigingsprogramma. Ook zijn de verschillende verkeersveiligheidsmaatregelen gecombineerd uitgevoerd met het wegenonderhoud. In 2023 zijn er twee verkeersregelinstallaties vervangen; één aan de J.C. Kellerlaan t.h.v.

de ingang Wavin en één aan de Gramsbergerweg t.h.v. Westeindigerdijk. Voor de verduurzaming van de openbare verlichting in het buitengebied van de gemeente hebben we in 2023 in het kader van participatie de proeflocaties met alternatieven voor

26

openbare verlichting (waaronder de pilot duurzame wegmarkering) geëvalueerd met hulp en inzet van de PB’s. In samenwerking met de PB’s zijn de plannen nu zover afgerond dat we tot uitvoering kunnen overgaan. De verdere verLEDding van de gebieden rondom De Krim, Lutten en Slagharen en De Belte / Schuinesloot wordt begin 2024 gestart. Als gevolg van werkzaamheden aan het kanaal Almelo-de Haandrik hebben inwoners schade geclaimd bij de provincie. Om de beoordeling van de schadedossiers evenwichtiger te krijgen en ook waar mogelijk te versnellen heeft het bureau van mv M. Keijzer een onafhankelijk rapport “Wat rechtmatig is, is niet altijd ook rechtvaardig” opgesteld. Dit is gedaan in opdracht van de provincie Overijssel. Onze gemeente, de andere kanaal gemeenten, de stichting Kant nog Wal en het waterschap zijn nauw betrokken geweest bij het opstellen van dit rapport. Overig onderwijs en educatie Wat willen we bereiken? Met een goede opleiding en een diploma op zak sta je sterker in de maatschappij. Daarom werken we samen met de verschillende onderwijs- en educatiepartners aan de opleiding voor onze kinderen. Dat begint al jong op de peuteropvang en voorschoolse educatie. Onze ambitie is dat alle peuters uit de doelgroep gebruik maken van de voorschoolse educatie om zo goed voorbereid te starten op de basisschool.

We werken samen met onderwijsinstellingen aan het voorkomen van onderwijsachterstanden door uitvoering te geven aan het Programma Eerlijke Kansen. Ook werken we samen met het onderwijs en partners om leervertraging en problemen ontstaan door de coronamaatregelen aan te pakken. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. Een kwalitatief en kwantitatief goed aanbod aan voorschoolse educatie waar onze peuters volop gebruik van maken zodat ze goed voorbereid beginnen aan de basisschool. We geven subsidie aan voorschoolse voorzieningen voor peuters in de doelgroep en voor het basisaanbod peuteropvang voor kinderen waarvan de ouders geen recht hebben op kinderopvangtoeslag. We gaan voor 100% deelname van peuters in de doelgroep aan voorschoolse educatie. Daarom werken we samen met de voorschoolse voorzieningen en de Jeugdgezondheidszorg aan een goede organisatie van de indicatie voor en toeleiding naar de voorschoolse educatie. Om de kwaliteit van de Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) verder te verhogen continueren we ons scholingsaanbod voor pedagogisch medewerkers. In 2023 is een aanbod voorschoolse educatie bij het AZC beschikbaar voor de AZC-peuters met een indicatie voorschoolse educatie.