Eindrapportage evaluatie DSV Hardenberg

38

5.2

Koopstromen

Gemiddeld om de vijf jaar doet de gemeente Hardenberg mee met het koopstromenonderzoek Oost-Nederland. Met de uitkomsten kan bepaald worden hoe het winkelaanbod functioneert, en of er overaanbod is of distributieve ruimte. In de detailhandelsstructuurvisie 2017 zijn cijfers opgenomen van de jaren 2005, 2010 en 2015. Die kan nu aangevuld worden met 2019. De onderzoeksmethodiek is iets aangepast aan de landelijke richtlijnen in IPOverband. Er wordt gevraagd naar de laatste aankoopplaats (yesterday), en niet meer naar de aankoopplaats die ‘doorgaans’ wordt bezocht (everyday). Vergelijking in absolute cijfers kan slechts een indicatie opleveren zo wordt gesteld. Vandaar dat de koopstromen op kernniveau worden gebruikt, net als in 2017. Uit de uitkomsten blijkt dat de koopkrachtbinding in de kernen Hardenberg en Dedemsvaart is gestegen. In de dagelijkse sector is een koopkrachtbinding van 90-95% een normaal niveau. In de niet-dagelijkse sector is 65% (Dedemsvaart) tot 70% (Hardenberg) een relatief goede score. Verhoging van de binding leidt tot minder koopkrachtuitwisseling. In de dagelijkse sector is in beide kernen de koopkrachttoevloeiing gedaald. Dit is in lijn met landelijke ontwikkelingen van Koop Lokaal.

In Dedemsvaart is de bovenlokale verzorgingsfunctie in de niet-dagelijkse sector gedaald. Dat beeld wordt door de ondernemers bevestigd. Dedemsvaart is haar regiofunctie aan het verliezen. In de kern Hardenberg is de koopkrachttoevloeiing in de niet-dagelijkse sector nog op een goed peil gebleven. Het centrum en Haardijk hebben een regionale aantrekkingskracht. De laatste koopstromen zijn van 2019. Het effect van de pandemie en het verminderde centrumbezoek zit hier nog niet in. De omzetontwikkelingen in de detailhandelsbranches en de groei van online zullen ook niet aan Hardenberg voorbij gaan. Hoe dit uitpakt is nog niet duidelijk maar de (modisch-recreatieve) ondernemers in het centrumgebied van Hardenberg ervaren deze effecten wel, en in mindere mate het centrum van Dedemsvaart. De volle vakantieparken in de regio rondom in de zomers van 2020 en 2021 hebben dit deels goed gemaakt. Anno 2022 is een herstel in de detailhandel ingezet maar wordt de sector geconfronteerd met een hoge inflatie, met alle uitdagingen van dien. Van belang is om via samenwerking en actieplannen de winkelgebieden in Hardenberg te versterken. Daarmee worden de koopstromen positief beïnvloed.

39 100%

98%

90%

93%

89%

88%

100% 80%

70%

70%

60%

60%

40%

39%

33%

50%

38% 29%

30%

40% 30%

20%

20%

10%

10%

0% 2010 Binding

2015

2019

38%

37% 24%

54%

58%

62%

57%

2015

2019

Toevloeiing

Figuur 5.5: Ontwikkeling koopstromen dagelijks – kern Dedemsvaart (Bron: Koopstromenonderzoek Oost-Nederland 2019) 70%

72%

66%

2010 Binding

75%

70%

2005

Toevloeiing

Figuur 5.3: Ontwikkeling koopstromen dagelijks – kern Hardenberg (Bron: Koopstromenonderzoek Oost-Nederland 2019)

60%

30%

94%

86%

0% 2005

80%

89%

90%

80%

50%

95%

58%

50%

60% 50% 40%

40%

30%

30%

20%

20%

10%

10% 0%

0% 2005

2010 Binding

2015 Toevloeiing

2019

2005

2010 Binding

2015 Toevloeiing

Figuur 5.4 Ontwikkeling koopstromen niet-dagelijks – kern Hardenberg

Figuur 5.6 Ontwikkeling koopstromen niet-dagelijks – kern Dedemsvaart

(Bron: Koopstromenonderzoek Oost-Nederland 2019)

(Bron: Koopstromenonderzoek Oost-Nederland 2019)

2019

40

5.3

Distributieve mogelijkheden 2021

Inwonersaantallen

Omzetpotentie, koopstromen, aanbod en omzetclaim

In de gemeente Hardenberg wonen anno 2021 circa 61.360 inwoners (bron: CBS). Naar schatting groeit dit aantal gestaag door naar 62.810 inwoners in 2030 en 63.350 inwoners in 2035: een stijging van 4%.

De vermenigvuldiging van het inwoneraantal met de bestedingen per inwoner leveren de bestedingspotentie. De bestedingspotentie maal de koopkrachtbinding genereert het lokaal gebonden omzet. Met de toevloeiing erbij opgeteld wordt het totale omzetpotentieel bepaald. Het metrage maal de normatieve omzet per m2 levert de omzetclaim.

Bestedingen per inwoner Het inkomensniveau van de gemeente Hardenberg ligt 12% lager dan het gemiddeld besteedbaar inkomen van Nederland (CBS, 2019). Het inkomen is van invloed op de bestedingen. Op basis van de landelijke omzetkengetallennotitie is een inkomenscorrectie van 0,4 per 1% noodzakelijk voor de dagelijkse sector. Voor de niet-dagelijkse branche geldt een inkomenselasticiteit van 0,7. Onderstaande tabel geeft de bestedingen per hoofd van de bevolking in Hardenberg weer. Voor de dagelijkse sector hanteren we een correctie over 2020 van +5% omdat de dagelijkse omzet sinds 2019 is toegenomen. Voor de niet-dagelijkse sector geldt dit niet en zijn de cijfers van 2019 gehanteerd. De uitkomsten in de niet-dagelijkse sector zijn indicatief. De pandemie heeft een grote impact en is negatief voor ModeLuxe, en positief voor diverse branches van In/Om Huis. DAGELIJKS (incl. coronacorrectie)

NIET-DAGELIJKS

BESTEDINGEN EXCL. BTW LANDELIJK

€ 2.716

€ 2.235

BESTEDINGEN EXCL. BTW INCL. INKOMENSCORRECTIE (-12%)

€ 2.586

€ 2.047

Confrontatie omzetpotentieel en omzetclaim Het verschil tussen het omzetpotentieel en de omzetclaim levert inzicht in de distributieve metrage c.q. een overschot. In de kern Hardenberg is geen uitbreidingruimte in de dagelijkse en niet-dagelijkse sector. Dat geldt ook voor de niet-dagelijkse sector in Dedemsvaart. Daar is in de dagelijkse sector wel uitbreidingsruimte (700 m2 wvo). Dit beeld van Hardenberg en Dedemsvaart wijkt niet zoveel af van 2016. Er zijn ook uitkomsten gegenereerd in drie subbranches: Mode-luxe, Wonen en Doe-het-zelf. Deze zijn indicatief. Koopstromen kunnen het functioneren van de detailhandel soms niet helemaal verklaren. Grotere winkels met een lage bezoekfrequentie zullen een klantenkring trekken die niet altijd via koopstromenonderzoek meetbaar zijn. Dat geldt met name voor Wonen en Doehet-zelf. Daarvoor is specifiek onderzoek nodig, met bijvoorbeeld actuele cijfers vanwege de pandemie. De uitkomsten bevestigen dat Hardenberg en Dedemsvaart een ruim aanbod in deze subbranches kennen. De branche Wonen in Hardenberg is een uitzondering, dat heeft te maken met de afname in het aanbod sinds 2016.

41

5.4

Distributieve mogelijkheden in de toekomst

De detailhandelsmarkt is sterk in beweging. De distributieve mogelijkheden in de nabije toekomst staan in een heel ander daglicht dan voorheen. De pandemie versnelt de trends zoals het online koopgedrag en veroorzaakt grote onzekerheden vanwege de (steeds veranderende) maatregelen. De steunmaatregelen hebben nog niet geleid tot veel meer leegstand maar of dat zo blijft is de grote vraag. Het water staat bij veel ondernemers tot aan de lippen. Onderscheid tussen essentiële winkels in de dagelijkse sector en niet-essentiële winkels en horeca leidt tot grote marktverschuivingen tussen branches en winkelgebieden. Centrumgebieden hebben hier veel meer onder te lijden dan de boodschappencentra in wijken en dorpen en de perifere winkelgebieden. Ook in Hardenberg zien de centrumondernemers het centrumbezoek teruglopen. Landelijke ervaringen zijn dat er per bezoek wel meer besteed wordt. Nieuw zijn de oplopende inflatie en prijsstijgingen. Die hebben gevolgen voor de koopkracht. De gemeente Hardenberg heeft als gunstig vertrekpunt dat haar draagvlak blijft groeien dankzij de bevolkingsprognose en het (dag)toerisme. Ook zullen er kansen liggen in branches die nog een sterke omzetgroei vertonen.

Mochten er in de nabije toekomst distributieve verkenningen uitgevoerd worden, dan moet met deze trends rekening gehouden worden. Bij mogelijke detailhandelsplannen met uitbreiding van het aanbod zal inzicht nodig zijn in de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte. Daarbij moet nog sterker dan voorheen rekening gehouden moeten worden met leegstand, beschikbare plancapaciteit en het schrappen daarvan in combinatie met toevoeging. Dat wordt ook wel saldering genoemd. De conclusie is dat er kritisch zal moeten worden omgegaan met uitbreidingsplannen. Deze leveren met een sterke voorkeur een bijdrage aan de versterking van de detailhandelsstructuur. De distributieve uitkomsten van 2021 rechtvaardigen een pas op de plaats. Uitzonderingen zullen altijd mogelijk blijven om de structuur te moderniseren en het aanbod met name kwalitatief te verbeteren.

42

DPO berekening kernen Hardenberg en Dedemsvaart Hardenberg Bestedingen

Potentieel Bestedingen correctie inkomen (-12%) en Toevloeiing (incl. toerisme) corona (+5% dagelijks)

Sector en branches

Inwoners

Binding

Dagelijks

19.675

93%

29%

Niet-dagelijks

19.675

72%

- mode-luxe

19.675

- wonen - doe-het-zelf

Verschil

Bestedingspotentieel

Totaal gebonden omzet

Omzetpotentieel

Aanbod

Omzetclaim

Verschil*

In metrage m2 % afwijking wvo gemeente

€ 2.586

€ 50.878.865

€ 47.317.345

€ 66.644.148

10.966

€ 74.780.444

€ -8.136.296

-1.193

-11%

58%

€ 2.047

€ 40.279.841

€ 29.001.485

€ 69.051.155

47.089

€ 75.648.479

€ -6.597.323

-4.107

-9%

68%

63%

€ 749

€ 4.742.241

€ 10.024.724

€ 27.093.849

12.167

€ 27.999.917

€ -906.068

-394

-3%

19.675

51%

66%

€ 437

€ 8.596.637

€ 4.384.285

€ 12.894.956

9.403

€ 10.823.793

€ 2.071.162

1.799

19%

19.675

98%

49%

€ 194

€ 3.820.728

€ 3.744.313

€ 7.341.790

7.425

€ 10.785.555

€ -3.443.765

-2.371

-32%

* Bij een negatieve uitkomst is er sprake van een overschot aan metrage en bij een positieve uitkomst is sprake van marktruimte.

Dedemsvaart Bestedingen

Potentieel Bestedingen correctie inkomen (-12%) en Toevloeing (incl. toerisme) corona (+5% dagelijks)

Sectoren en branches

Inwoners

Binding

Dagelijks

12.840

94%

24%

Niet-dagelijks

12.840

65%

- mode-luxe

12.840

- wonen - doe-het-zelf 1

Verschil

Bestedingspotentieel

Totaal gebonden omzet

Omzetpotentieel

Aanbod

€ 2.586

€ 33.203.793

€ 31.211.566

€ 41.067.849

5.311

€

36.217.302

€

4.850.547

711

13%

34%

€ 2.047

€ 26.286.818

€ 17.086.432

€ 25.888.533

21.557

€

34.631.321

€

-8.742.787

-5.442

-25%

67%

37%

€ 749

€ 9.620.858

€ 6.445.975

€ 10.231.706

5.863

€

13.492.522

€

-3.260.816

-1.417

-24%

12.840

37%

38%

€ 437

€ 5.610.207

€ 2.075.777

€ 3.348.027

8.022

€

9.234.124

€

-5.886.098

-5.113

-64%

12.840

88%

15%

€ 194

€ 2.493.425

€ 2.194.214

€ 2.581.429

2.287

€

3.322.096

€

-740.668

-510

-22%

Omzetclaim

Verschil*

In metrage % afwijking m2 wvo gemeente

* Bij een negatieve uitkomst is er sprake van een overschot aan metrage en bij een positieve uitkomst is sprake van marktruimte.

43

Bijlagen

44

Aanbod kernen gemeente Hardenberg 2021 Aanbod per dorp in VKP 22-Mode & (m2 wvo)) 00-Leegstand 11-Dagelijks Luxe Ane

37-In/Om 35-Vrije Tijd Huis

38-Detailh Overig

58-Cultuur & Ontspanning

1 (26)

Balkbrug

6 (1.585)

Bergentheim Bruchterveld

6 (1.112)

59-Horeca

65-Diensten Eindtotaal

1 (40) 1 (215)

4 (1.233) 1 (40)

2 (66)

-

7 (2.050)

2 (185)

8 (726)

7 (495)

37 (6.368)

16%

4 (252)

1 (180)

3 (450)

5 (184)

17 (2.299)

-

3 (290)

33%

1 (60)

13%

1 (200)

Collendoorn

Percentage leegstand

1 (50)

1 (60)

De Krim

2 (115)

2 (670)

1 (55)

1 (121)

2 (70)

1 (196)

1 (154)

3 (121)

3 (148)

16 (1.650)

Dedemsvaart

18 (4.989)

21 (5.311)

18 (5.863)

7 (1.212)

25 (12.116)

6 (2.366)

7 (1.510)

24 (2.791)

25 (1.167)

151 (37.325) 12%

2 (350)

1 (50)

4 (455)

-

2 (300)

10 (1.038)

8 (406)

33 (6.776)

-

16 (4.418)

42 (5.534)

50 (2.926)

283 (77.673) 10%

Diffelen

1 (55)

Gramsbergen

4 (1.222)

1 (20)

8 (3.790)

37 (10.966) 52 (12.167)

8 (3.399)

38 (27.328)

Hardenberg 1

28 (6.740)

Heemserveen

1 (55)

12 (4.195)

1 (992)

Holthone

1 (142)

Hoogenweg Kloosterhaar

1 (100) 2 (451)

1 (35)

2 (168)

1 (150)

2 (1.047)

-

1 (142)

-

1 (50)

1 (30)

3 (180)

-

2 (91)

2 (45)

10 (940)

20%

3 (145)

-

Loozen

1 (20)

2 (125)

Lutten

2 (289)

6 (603)

3 (170)

3 (135)

14 (1.197)

-

Marienberg

1 (248)

1 (80)

4 (275)

1 (35)

7 (638)

-

6 (702)

-

1 (135)

-

3 (1.976)

-

10 (1.339)

20%

34 (8.720) 641 122 (13.844) 110 (5.756) (150.123)

21%

Rheeze

1 (52)

Rheezerveen

1 (135)

Schuinesloot

1 (1.866)

Sibculo

2 (136)

1 (250)

Slagharen

7 (1.646)

4 (1.116)

Eindtotaal

66 (15.702)

87 (22.608) 74 (1.8616)

2

2 (85)

1 (80)

1 (50) 2 (316)

8 (2.802) 19 (4.912)

3 (565)

1 (1.694)

107 (52.554) 20 (8.451)

2 (348)

4 (555)

2 (350)

7 (691)

36 (7.680)

1 (30) 3 (105)

Per 1 november 2021 heeft Locatus de groep waaronder Xenos valt aangepast van Mode & Luxe naar In/Om-Huis. In dit onderzoek wordt Xenos onder de oude noemer Mode & Luxe meegenomen om de cijfers vergelijkbaar te houden met 2016.

10%

45

Leegstand uitgesplitst naar tijdsduur en ligging 2021 De leegstand is verdeeld naar tijdsduur en ligging in de kernen. Aanvangsleegstand is tot één jaar, langdurige leegstand is één tot drie jaar, en structurele leegstand is drie jaar of meer. Van de 66 lege panden liggen er 40 in de centrumgebieden van Hardenberg en Dedemsvaart. Dat betekent dat de leegstand voornamelijk in deze twee centrumgebieden een aandachtspunt is. Een aanmerkelijk aandeel is hier langdurig en structureel. Als die leegstand in de kernwinkelgebieden van de beide centra ligt dan blijft winkelconcentratie een aandachtspunt. In de aanloopstraten kan dan worden ingezet op transformatie. De kernverzorgende centra in Balkbrug en Slagharen vragen met ieder 5-6 lege panden ook om aandacht.

Kern

Aankooplocatie

Balkbrug Bruchterveld

Kernverzorgend centrum klein Verspreide bewinkeling

4

De Krim

Kernverzorgend centrum klein Verspreide bewinkeling

1 1

Dedemsvaart

Kernverzorgend centrum groot Verspreide bewinkeling Buurtcentrum Hoofdwinkelgebied klein Verspreide bewinkeling Verspreide bewinkeling Verspreide bewinkeling

4

Kernverzorgend centrum klein Verspreide bewinkeling

1

Hardenberg Kloosterhaar Sibculo Slagharen Eindtotaal

Aanvang/ Frictie

Langdurig

9 2

16

Structureel

9 1 10 3 1 3 2

35

Eindtotaal 2 1

6 1 1

4 1 4 1 1 1 15

17 1 1 23 4 2 2 5 2

66

RIEN ROMIJN r.romijn@wijzijnginder.nl BRECHTJE SCHILDKAMP b.schildkamp@wijzijnginder.nl

Dit rapport is met uiterste zorgvuldigheid tot stand gekomen op basis van deskundig onderzoek. Onderhavig rapport bevat een weergave en interpretatie van (delen van de) onderzoeksresultaten. Het is anderen toegestaan om (delen van) het rapport en gehanteerde methodieken en modellen te kopiëren, distribueren, vertonen, op te voeren zolang Ginder als maker van het werk wordt vermeld en het werk niet commercieel wordt gebruikt.

GINDER Brugstraat 1a 5211 VS ’s-Hertogenbosch T: 088 210 02 00 E: info@wijzijnginder.nl I: wijzijnginder.nl