Bijlage 6 bij toelichting - Quickscan Wet natuurbescherming

Quickscan Wet natuurbescherming Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen Waterschap Vechtstromen

Opdrachtgever: Waterschap Vechtstromen M. Geerink Postbus 5006 7600 GA Almelo

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Versie:

201949 29-10-2021

Definitief 2

© 2021 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 1 1.1 2

Inleiding ....................................................................................................................................................... 5 Aanleiding ...............................................................................................................................................5 Huidige situatie en ontwikkeling ................................................................................................................. 9

2.1

Huidige situatie .......................................................................................................................................9

2.2

Voorgenomen ontwikkeling ...................................................................................................................9

3

Natuurwetgeving en -beleid...................................................................................................................... 16

3.1

Inleiding ................................................................................................................................................16

3.2

Bescherming van soorten .....................................................................................................................16

3.3

Bescherming van gebieden...................................................................................................................16

3.4

Bescherming van houtopstanden .........................................................................................................17

3.5

Natuurnetwerk Nederland ...................................................................................................................19

4

Methode.................................................................................................................................................... 20

4.1

Inleiding ................................................................................................................................................20

4.2

Bureauonderzoek .................................................................................................................................20

4.3

Terreinbezoek .......................................................................................................................................20

5 5.1

Beschermde soorten ................................................................................................................................. 21 Planten..................................................................................................................................................21

5.1.1

Inheems .......................................................................................................................................21

5.1.2

Exoten ..........................................................................................................................................21

5.2

Zoogdieren ............................................................................................................................................23

5.2.1

Vleermuizen .................................................................................................................................23

5.2.2

Overige zoogdieren ......................................................................................................................25

5.3

Vogels ...................................................................................................................................................27

5.4

Reptielen...............................................................................................................................................30

5.5

Amfibieën .............................................................................................................................................30

5.6

Vissen....................................................................................................................................................31

5.7

Ongewervelden ....................................................................................................................................32

6

Meekoppelkansen ..................................................................................................................................... 33

6.1

Situering nevengeul ..............................................................................................................................33

6.2

Creëren rustgebied ...............................................................................................................................33

6.3

Ontwikkelen vegetatief soortenrijke oevers ........................................................................................33

6.4

Weidevogels .........................................................................................................................................33

6.5

Opstellen beheerplan ...........................................................................................................................34

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 3

6.6 7 7.1

Omvormen plangebied tot natuur .......................................................................................................34 Conclusie ................................................................................................................................................... 35 Beschermde soorten.............................................................................................................................35

7.1.1

Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt ....................................................................35

7.1.2

Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt ..................................................................35

7.1.3

Algemene zorgplicht ....................................................................................................................36

7.2

Bescherming gebieden .........................................................................................................................36

7.3

Bescherming houtopstanden ...............................................................................................................36

7.4

Natuurnetwerk Nederland ...................................................................................................................37

7.5

Geldigheid rapportage ..........................................................................................................................37

8

Literatuur .................................................................................................................................................. 38

Bijlage 1 Wettelijk kader natuurwetgeving ........................................................................................................... 39

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 4

1 Inleiding 1.1 Aanleiding Het waterschap Vechtstromen is voornemens in samenwerking met de gemeente Hardenberg een gedeelte van de uiterwaarden van de Overijsselse Vecht her in te richten, in het kader van het project ‘Ruimte voor de Vecht’ (afbeelding 1). Het totale plangebied betreft een gebied ter grootte van 47 hectare, welke zal worden opgesplitst in twee afzonderlijke plangebieden en rapportages (afbeelding 2). Het noordelijke gedeelte ter grootte van 36 hectare in opdracht van waterschap Vechtstromen (deze rapportage) en het zuidelijke gedeelte, ter hoogte van Gramsbergen ter grootte van circa 11 ha, in opdracht van de gemeente Hardenberg. In verband met deze voorgenomen ontwikkeling is een toetsing van de plannen aan de natuurwetgeving en het natuurbeleid noodzakelijk. Met deze toetsing moet duidelijk worden hoe de ontwikkeling gerealiseerd kan worden binnen de kaders van de natuurbescherming. Daarnaast wordt ook gekeken of er iets gedaan kan worden voor specifieke soortgroepen als weidevogels en andere meekoppelkansen met het oog op natuurontwikkeling. Ook worden Rode lijstsoorten behandeld als beschermde soorten volgens de ’Leidraad Natuurwetgeving WRD 2012’ (waterschap Vechtstromen, 2012). Eerste stap in deze toetsing is het uitvoeren van een verkennend onderzoek.

Op basis van een bureauonderzoek en een veldbezoek wordt aan de hand van aanwezige terreintypen en toevallige waarnemingen van soorten zo goed mogelijk ingeschat welke plant- en diersoorten aanwezig (kunnen) zijn. Op basis daarvan worden uitspraken gedaan over de (mogelijke) effecten van de voorgenomen ontwikkeling en de eventueel noodzakelijke vervolgstappen. Voorliggende rapportage gaat hier verder op in.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 5

Afbeelding 1: Ligging van het totale plangebied (zowel waterschap als gemeente) ten opzichte van Gramsbergen (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 6

Afbeelding 2: Verdeling van de twee deelgebieden binnen het gehele plangebied (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 7

Afbeelding 3: Luchtfoto van de locatie van de geplande nevengeul ten opzichte van beide plangebieden (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 8

2 Huidige situatie en ontwikkeling 2.1 Huidige situatie Het plangebied in deze rapportage behelst het noordelijke gedeelte van het plangebied (36 ha) tussen De Haandrik en de dorpskern van Gramsbergen (afbeelding 2). Het plangebied ligt hierbij vrijwel geheel ingesloten tussen de Vecht ten noorden van het plangebied en de spoorlijn en het naastgelegen Kanaal Almelo-De Haandrik. Het plangebied bestaat grotendeels uit extensief (noordoosten) en intensief (zuidwesten) beheerde graslanden, doorkruist door middel van enkele sloten. Daarnaast wordt het plangebied ook gedeeltelijk gebruikt als akkerbouwgrond. De overige ruimte bestaat onder andere uit een ruige oever van de Vecht met veel soorten van zeer voedselrijke gronden als grote brandnetel, rietgras en harig wilgenroosje. Daarnaast bestaat de zuidgrens uit een natte laagte/sloot met een dichte begroeiing van grauwe wilg, zwarte els en vlier met enkele oude eiken en schietwilgen. Opgaande beplanting is alleen aanwezig in een tweetal bosschages in het noorden van het plangebied, waar voornamelijk ratelpopulieren, vlieren, schietwilgen en zomereiken aanwezig zijn in en rondom de hier aanwezige natte laagtes en poelen.

De verdere omgeving van het plangebied bestaat grotendeels uit intensief beheerde landbouwgronden welke geregeld worden afgewisseld door kleine landschapselementen in de vorm van brede sloten, houtwallen en elzensingels.

2.2 Voorgenomen ontwikkeling De herinrichting van het plangebied, een gedeelte van de uiterwaarden van de Overijsselse Vecht heeft met name betrekking op het verbeteren van de waterhuishouding door het graven van een nevengeul (afbeelding 3, 4 & 6). Deze nevengeul wordt gegraven vanaf het uiterste noordoosten van het plangebied bij sluis De Haandrik, waarna deze uitmondt in de Vecht ter hoogte van Gramsbergen. De ligging van de nevengeul is nog onderhevig aan veranderingen, in deze rapportage wordt uitgegaan van de ligging zoals is weergegeven in afbeelding 3, 4 & 6in deze rapportage. Hierbij doorkruist de nevengeul één poel in het noorden van het plangebied, één van de twee boselementen (struweel) en de zuidelijk gelegen laagte waarvoor enkele, relatief dunnen zwarte elzen zullen moeten worden gekapt. Naast de nevengeul worden er ook werkzaamheden verricht aan de Vechtoever. Het gaat hierbij om het ontstenen en verwijderen van de zandwerende kades en het realiseren van een natuurvriendelijke oever. Bij het graven van een natuurvriendelijke oever wordt het talud breder en de overgang van water naar land groter. Hiermee wordt getracht een soortenrijkere oeverbegroeiing te creëren dan in de huidige situatie het geval is. Deze toetsing heeft enkel betrekking op het realiseren van de bovenstaande ontwikkeling.

Eventuele veranderingen in deze ontwikkeling hebben mogelijk invloed op de conclusies van deze rapportage. Veranderingen moeten daarom altijd opnieuw worden getoetst aan de Wet natuurbescherming.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 9

Afbeelding 4: Ligging van de nevengeul ten opzichte van de projectgrens van het Waterschap (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 10

Afbeelding 5a: Eén van de twee poelen in het noorden van het plangebied, in deze poel is gedurende meerdere jaren knoflookpad waargenomen.

Afbeelding 5b: Het grote met riet en wilg dicht gegroeide waterelement in het noorden van het plangebied. De nevengeul loopt door de poel.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 11

Afbeelding 5c: Uitstroom van de stuw De Haandrik.

Afbeelding 5d: Ruige oeverbegroeiing langs de Vecht, zoals vrijwel langs het gehele plangebied aanwezig is.

Afbeelding 5e: Begroeiing van de zuidelijk gelegen laagte waarop de nevengeul wordt aangesloten.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 12

Afbeelding 5f: Meest noordelijk gelegen bosschage te midden van de agrarische percelen.

Afbeelding 5g: Meest zuidelijke bosschage welke gedeeltelijk overlapt met de te graven nevengeul.

Afbeelding 5h: Kalere oeverbegroeiing langs de Vecht waarbij goed de structuur is te zien van de oever.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 13

Afbeelding 5i: Akkerperceel in het midden van het plangebied

Afbeelding 5j: Sloot gelegen in het zuiden van het plangebied. .

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 14

Afbeelding 6: Schetsontwerp Vechtrijk Gramsbergen (08-07-2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 15

3 Natuurwetgeving en -beleid 3.1 Inleiding De Wet natuurbescherming bestaat uit drie onderdelen: de bescherming van soorten, de bescherming van gebieden en de bescherming van houtopstanden. De kern van het natuurbeleid wordt gevormd door het Natuurnetwerk Nederland, dat een samenhangend netwerk vormt van natuurgebieden. De provincies zijn het bevoegd gezag. Alleen in een aantal situaties, zoals bij ruimtelijke ingrepen waarmee grote nationale belangen zijn gemoeid, is het Rijk het bevoegd gezag. In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de relevante wetgeving en het natuurbeleid voor het plangebied.

3.2 Bescherming van soorten Het uitgangspunt bij het onderdeel soortenbescherming is dat geen schade mag worden toegebracht aan beschermde dieren of planten. De wet kent een drietal beschermingsregimes; beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn, beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn en beschermingsregime “andere soorten”. Elk beschermingsregime heeft zijn eigen verbodsbepalingen. Voor ieder ruimtelijk plan of ruimtelijke ontwikkeling is het verplicht om te toetsen of deze leidt tot overtreding van de betreffende verbodsbepalingen. Wanneer er sprake is van een overtreding dient er onderzocht te worden of er een vrijstelling geldt. Indien er geen vrijstelling geldt, kan het aanvragen van een ontheffing noodzakelijk zijn. Bijlage 1 gaat verder in op het wettelijk kader bij toetsing aan de Wet natuurbescherming, onderdeel soortenbescherming. Gevolgen plangebied De Wet natuurbescherming is een nationale Wet. Indien negatieve effecten worden verwacht door activiteiten of ontwikkelingen is een toetsing aan de Wet natuurbescherming noodzakelijk. In hoofdstuk 5 wordt verder ingegaan op de aanwezigheid van beschermde soorten en welke effecten de voorgenomen ontwikkeling heeft op deze soorten.

3.3 Bescherming van gebieden Met het onderdeel gebiedenbescherming worden binnen de Wet natuurbescherming de Natura 2000-gebieden beschermd. Natura 2000 is een samenhangend netwerk van natuurgebieden in Europa. Natura 2000 bestaat uit gebieden die zijn aangewezen in het kader van de Europese Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en gebieden die zijn aangemeld op grond van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG). Voor alle gebieden gelden instandhoudingsdoelstellingen. De kern van de bescherming is dat deze instandhoudingsdoelstellingen niet in gevaar mogen worden gebracht. Activiteiten mogen geen negatieve effecten hebben op de waarden waarvoor het gebied is aangewezen. Voor activiteiten of projecten die schadelijk zijn voor de beschermde natuur geldt een vergunningplicht. Hierdoor is in Nederland een zorgvuldige afweging gegarandeerd bij projecten die gevolgen kunnen hebben voor natuurgebieden. Gevolgen plangebied Niet stikstof-gerelateerde effecten:

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 16

In de directe omgeving van het plangebied liggen geen Natura 2000-gebieden. Op ongeveer 13,2 km afstand ligt het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Vecht- en Beneden- Reggegebied. De aard van de voorgenomen werkzaamheden en ontwikkeling maken dat de effecten uitsluitend tot het plangebied of in de zeer directe zone eromheen beperkt blijven. Gezien de afstand tot de Natura 2000-gebieden is er geen sprake van mogelijk negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied. Een toetsing op grond van de Wet natuurbescherming van niet stikstof-gerelateerde effecten wordt daarom niet noodzakelijk geacht. Stikstof-gerelateerde effecten Tijdelijke projecten zoals de realisatiefase zijn momenteel vrijgesteld van de vergunningsplicht. Een significante stikstofdepositie in de nieuwe gebruiksfase wordt niet verwacht door de grote afstand tot de dichtstbijzijnde Natura 2000-gebieden en de kleine schaal van de geplande ontwikkeling.

3.4 Bescherming van houtopstanden Het omhakken of rooien van bomen is gelet op de Wet natuurbescherming niet zomaar toegestaan. Dit geldt ook bij het rooien of het verrichten van handelingen die de dood of ernstige beschadiging van bomen tot gevolg hebben. Hieronder valt ook beschadiging door vee. Onder bos wordt verstaan: • alleen bossen die buiten de ‘bebouwde kom Boswet’ liggen; • alle beplantingen van bomen die groter zijn dan 10 are (1.000 m2); • bomen in een rijbeplanting, als de rij uit meer dan 20 bomen bestaat. De gemeente stelt de grenzen van de ‘bebouwde kom Boswet’ bij besluit vast. Deze grenzen kunnen afwijken van de ‘bebouwde kom Verkeerswet’. Het besluit wordt door de provincie goedgekeurd. De grenzen zijn bij de gemeente na te vragen. De bescherming van houtopstanden kent twee belangrijke instrumenten: meldingsplicht en herplantplicht. Een kapmelding is verplicht bij de kap van bomen buiten de bebouwde kom indien kap plaatsvindt in een houtopstand. Veelal geldt een 1 op 1 herplantplicht. Provincies bepalen welke gegevens bij een melding moeten worden aangeleverd. Voor het vellen van een houtopstand in verband met realisatie van een Natura 2000-doel is er geen herplantplicht.

De voorgenomen kap van een houtopstand hoeft niet gemeld te worden als het gaat om: • houtopstanden binnen de bij besluit van de gemeenteraad vastgestelde grenzen van de bebouwde kom; • houtopstanden op erven of in tuinen; • fruitbomen en windschermen om boomgaarden; • naaldbomen, kennelijk bedoeld om te dienen als kerstbomen, indien niet ouder dan twintig jaar; • kweekgoed; • uit populieren of wilgen bestaande: o wegbeplantingen; o beplantingen langs waterwegen, en o eenrijige beplantingen langs landbouwgronden. • het dunnen van een houtopstand; • uit populieren, wilgen, essen of elzen bestaande beplantingen die kennelijk zijn bedoeld voor de productie van houtige biomassa, indien zij: o ten minste eens per tien jaar worden geoogst; o bestaan uit minstens tienduizend stoven per hectare per beplantingseenheid, zijnde een aaneengesloten beplanting die niet wordt doorsneden door onbeplante stroken breder dan twee meter, en o zijn aangelegd na 1 januari 2013. • het vellen van houtopstanden ter uitvoering van een instandhoudingsmaatregel of een passende maatregel; • het vellen van houtopstanden voor de aanleg en het onderhoud van brandgangen op natuurterreinen; Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 17

het vellen van houtopstanden en herbeplanten op een wijze die is beschreven in een goedgekeurde gedragscode. De provincie kan een kapverbod opleggen. Mag er wel worden gekapt, dan moeten er meestal ook nieuwe bomen worden aangeplant. De provincie kan een ontheffing of vrijstelling verlenen. Dit hangt ervan af of hiervoor een provinciale verordening is opgesteld. Mogelijk is ook een omgevingsvergunning nodig. Het aanvragen van deze vergunning en het indienen van een kapmelding moet apart van elkaar uitgevoerd worden. •

Gevolgen plangebied Een gedeelte van het boselement in het noorden wordt gekapt ten behoeve van de nevengeul. Hiervoor dient een kapvergunning te worden aangevraagd. Deze bosopstand is groter dan 10 are (circa 30 are). Dit geldt eveneens voor de te kappen zwarte elzen welke worden gekapt ten behoeve van het graven van de nevengeul (afbeelding 7). Hiervoor dient eveneens een kapvergunning te worden aangevraagd voor het te kappen oppervlakte aan bomen.

Afbeelding 7: locatie waarbij de nevengeul wordt aangesloten op de bestaande laagte/watergang tussen het spoor (zuiden) en het plangebied (noorden). Hierbij worden enkele zwarte elzen gekapt bij het binnen en uitkomen van deze laagte (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 18

3.5 Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. In de wet heet dit de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Provincies hebben hiervoor soms een andere benaming. Het netwerk moet natuurgebieden beter met elkaar en met het omringende agrarisch gebied verbinden. Het Natuurnetwerk is de kern van het Nederlandse natuurbeleid. De provincies zijn verantwoordelijk voor de begrenzing en de ontwikkeling van dit natuurnetwerk. In of in de directe nabijheid van het NNN geldt het ‘nee, tenzij’- principe. In principe zijn er geen ontwikkelingen toegestaan als zij de wezenlijke kenmerken of waarden van het gebied aantasten. Wanneer bij een ontwikkeling mogelijke effecten op het NNN denkbaar zijn, is het noodzakelijk een NNNtoetsing uit te voeren. Naast het NNN-beleid bestaat binnen de provincie Overijssel ook de ‘zone ondernemen met natuur en water buiten NNN’ (ONW). Hier zijn natuur gebonden economische ontwikkelingen mogelijk zolang zij gericht zijn op het behouden en ontwikkelen van natuur- en landschapskwaliteiten. Gevolgen plangebied Het plangebied en de directe omgeving maakt geheel onderdeel uit van het NNN en de ONW van de provincie Overijssel (afbeelding 8) (provincie Overijssel, 2021). Met de voorgenomen ontwikkeling is er sprake van wijzigingen van bestemmingsplannen.

Hierbij worden natuurgronden ingeruild voor agrarische grond en omgekeerd. De exacte wijzigingen zijn momenteel nog niet bekend en dus nog niet definitief. Indien deze wijzigingen definitief worden vastgesteld, dient dit te worden getoetst aan het NNN beleid. Het is hierbij raadzaam tijdig contact op te nemen met het bevoegd gezag, de provincie Overijssel.

Afbeelding 8: Ligging van het plangebied binnen het NNN van de provincie Overijssel (effen groen en blauw) evenals de ligging binnen het ONW (gestippeld groen) (provincie Overijssel, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 19

4 Methode 4.1 Inleiding De aanwezige natuurwaarden zijn in beeld gebracht op basis van bestaande inventarisatiegegevens en een verkennend veldbezoek.

4.2 Bureauonderzoek Voor het bureauonderzoek is indien beschikbaar gebruikgemaakt van landelijke, provinciale en regionale verspreidingsinformatie: • NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna). In deze landelijke database zijn onder andere de monitoringsgegevens beschikbaar van Staatsbosbeheer (SNL) welke eveneens zijn meegenomen in het bureau onderzoek. • De landelijke verspreidingsinformatie uit atlassen, die deels gedateerd is, is gebruikt om na te gaan of nabij het plangebied in het verleden beschermde soorten zijn aangetroffen. Exacte locaties of data van de waarnemingen waren daarbij veelal niet bekend. Deze gegevens hebben vaak betrekking op atlasblokken (5x5 kilometer) en kunnen daardoor betrekking hebben op waarnemingen buiten het plangebied. • De flora- en faunadatabase van Eelerwoude is eveneens geraadpleegd. Eelerwoude heeft meerder onderzoeken in de nabije omgeving uitgevoerd. De data van deze onderzoeken zijn opgeslagen in deze database. Hierbij is onder andere gebruik gemaakt van het grootschalige onderzoek aangaande het Soortmanagement project Hardenberg in opdracht van de woningstichting Vechtdal Wonen.

4.3 Terreinbezoek Op basis van een eenmalig veldbezoek is de geschiktheid van het onderzoeksgebied voor de verwachte soorten en/of soortgroepen beoordeeld. Het veldbezoek is overdag door N. Otten uitgevoerd, ecologisch adviseur bij Eelerwoude (zie kader). Het veldbezoek is uitgevoerd op 12 mei 2021 bij 10°C, bewolkt weer en windkracht 1 Bft. Het gaat hier om een deskundigenoordeel op basis van de fysieke gesteldheid van het terrein (biotopenonderzoek). Daarnaast zijn de aangetroffen belangwekkende soorten genoteerd. Kader – Ecologisch deskundige De veldmedewerkers van Eelerwoude beschikken over een uitgebreide ervaring met de betreffende soortgroepen en voldoen aan de criteria van ‘ecologisch deskundige’. Met een ecologisch deskundige wordt bedoeld een persoon die voor de situatie en soorten ten aanzien waarvan hij of zij gevraagd is te adviseren en/of te begeleiden, aantoonbare ervaring en kennis heeft op het gebied van soortspecifieke ecologie. De ervaring en kennis dienen te zijn opgedaan doordat de deskundige:

-

op HBO- dan wel universitair niveau een opleiding heeft genoten met als zwaartepunt (Nederlandse) ecologie; en/of op MBO-niveau een opleiding heeft afgerond met als zwaartepunt de Wet natuurbescherming, soortenherkenning en zorgvuldig handelen ten opzichte van die soorten; en/of

-

als ecoloog werkzaam is voor een ecologisch adviesbureau, zoals bijvoorbeeld een bureau welke is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus; en/of

-

zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenbescherming en is aangesloten bij en werkzaam voor de daarvoor in Nederland bestaande organisaties (zoals bijvoorbeeld Zoogdiervereniging, RAVON, Stichting Das en Boom, Vogelbescherming Nederland, Vlinderstichting, Natuurhistorisch Genootschap, KNNV, NJN, IVN EIS Nederland, FLORON, SOVON, STONE, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, De Landschappen en Stichting Beheer Natuur en Landelijk Gebied; en/of

-

zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenmonitoring en/of -bescherming.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 20

5 Beschermde soorten Dit hoofdstuk beschrijft de tijdens het veldbezoek waargenomen soorten, al dan niet aangevuld met gegevens uit de literatuur en andere informatiebronnen. Vervolgens worden eventuele effecten beschreven als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling.

5.1 Planten 5.1.1 Inheems Voorkomen en functie Er zijn tijdens het veldbezoek geen beschermde plantensoorten aangetroffen. Gezien de zeldzaamheid van de vrijwel alle beschermde plantensoorten en de huidige inrichting van het plangebied (agrarisch) was dit ook niet de verwachting. Binnen het plangebied zijn voornamelijk weilanden aanwezig in verschillend stadia van voedselrijkheid. Rondom De Haandrik domineert een stadium van grote vossenstaart in combinatie met zachte dravik. Hiertussen groeien soorten als gewone berenklauw, kleine veldkers, kruipende boterbloem, paardenbloem en veldereprijs. Richting het zuiden worden de graslanden soortenarmer en domineren voornamelijk zachte dravik en Engels raaigras het beeld. Uit de monitoring gegevens van Staatsbosbeheer blijkt dat er één plantensoort voorkomt welke op de rode lijst staat van Nederlandse plantensoorten, dit betreft tweestijlige meidoorn, aanwezig in de meest noordelijk gelegen bosschage in het noorden van het plangebied (FLORON, 2012). Deze meidoorns worden niet aangetast bij het uitvoeren van de geplande werkzaamheden en blijven behouden. Effecten en ontheffing In het plangebied zijn geen beschermde plantensoorten aangetroffen. Deze worden op basis van de aanwezige groeiplaatsen niet verwacht en kunnen worden uitgesloten. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is niet aan de orde.

Een negatief effect op tweestijlige meidoorn wordt hiernaast ook niet verwacht, deze soort is aanwezig in de rand van een bosschage welke gehandhaafd blijft bij de herontwikkeling van het plangebied. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde flora niet noodzakelijk.

5.1.2 Exoten Omdat het waterschap graag op de hoogte blijft van de verspreiding van exoten binnen het plangebied zijn deze tijdens het veldbezoek genoteerd en in afbeelding 9 op kaart weergegeven. Over het algemeen zijn er relatief weinig (invasief) exotische plantensoorten waargenomen en ontbreekt Japanse duizendknoop. Aanwezige exoten zijn vrij lokaal aanwezig en betreffen Sorbaria (Sorbaria sorbifolia), reuzenberenklauw, Lupine, watercrassula en late guldenroede. Het wordt geadviseerd om met name de vindplaats van lupine zo snel mogelijk te bestrijden en te verwijderen. Daarnaast dient rekening gehouden te worden met de aanwezigheid van watercrassula in de poel, iets ten noorden van Gramsbergen. Watercrassula kan zich via machines gemakkelijk verspreiden na het schonen van de poel. Ook na het graven van de natuurvriendelijke oever zou watercrassula zich zeer snel kunnen vestigen op de kaalgeslagen oevers in pionier fase. Gedurende de uitvoering is strikte ecologische begeleiding noodzakelijk om verdere verspreiding te voorkomen.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 21

Afbeelding 9: Aanwezige exoten binnen het plangebied (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 22

5.2 Zoogdieren 5.2.1 Vleermuizen Voorkomen en functie In het plangebied is tijdens het dagbezoek beoordeeld of de locatie geschikt is voor vleermuizen. Hierbij is onderscheid gemaakt in: verblijfplaats, vliegroute en foerageergebied. In het plangebied kunnen de volgende vleermuissoorten voorkomen: gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, rosse vleermuis, laatvlieger, watervleermuis, gewone grootoorvleermuis en meervleermuis. Verblijfplaats Vleermuizen maken gedurende het jaar gebruik van een netwerk van vaste rust- en verblijfplaatsen (zie kader Vleermuisverblijfplaatsen). Deze verblijfplaatsen kunnen de volgende functies hebben: • kraamverblijfplaats; • zomerverblijfplaats; • paar- en/of baltsverblijfplaats; • winterverblijfplaats. Kader - Vleermuisverblijfplaatsen Onder de vleermuizen zijn gebouw bewonende en/of boom bewonende soorten aanwezig. Gewone dwergvleermuis, meervleermuis en laatvlieger zijn hoofdzakelijk gebouw bewonend. Rosse vleermuis en watervleermuis zijn voornamelijk boom bewonende en gewone grootoorvleermuis en ruige dwergvleermuis bewonen zowel bomen als gebouwen. Voorbeelden van verblijfplaatsen in gebouwen zijn ruimtes in spouwmuren en achter boeiboorden en gevelbetimmering. Holten en spleten in bomen en ruimtes achter loszittend schors zijn voorbeelden van verblijfplaatsen in bomen.

Vanuit de verschillende functies van de verblijfplaats worden weer andere eisen gesteld aan bijvoorbeeld het klimaat, de toegankelijkheid en de expositie van het verblijf ten opzichte van de zon. Als kraamverblijfplaats worden meestal gebouwen en/of bomen uitgekozen waarbinnen een constant klimaat heerst. Bij gebouwen zijn dit voornamelijk woningen met een spouwmuur of een geïsoleerd dak. Sommige vleermuizen hebben aan een opening van 1-2 cm voldoende om naar binnen te kruipen. Bij bomen gaat het meestal om dikke, oude bomen met een dikke restwand.

Gebouwen Binnen het plangebied is geen bebouwing aanwezig, derhalve zijn er geen potentiële verblijfplaatsen voor gebouw bewonende soorten aanwezig. Bomen Binnen het plangebied zijn verschillende zomereiken, schietwilgen en ratelpopulieren aanwezig met een diameter van >40 cm. In deze bomen zijn mogelijk geschikte verblijfplaatsen aanwezig voor boombewonende vleermuissoorten. Vanwege de substantiële grootte van sommige bomen, in combinatie met het bladerdek wat tijdens het veldbezoek al aanwezig was, waren deze lastig te inspecteren op de aanwezigheid van holtes. Foerageergebied en vliegroutes Het plangebied is geschikt als foerageergebied voor vleermuizen. Vleermuizen foerageren graag in een halfopen gebied met veel luwe zones en boven water. Door de aanwezige begroeiing ten zuiden van het plangebied, de kleine boselementen in het noorden en de aanwezigheid van waterelementen als poelen en de Vecht, kan worden gesteld dat het plangebied geschikt is als foerageergebied. Naast dit foerageergebied maken vleermuizen gebruik van lijnvormige elementen om zich langs te verplaatsen, het gaat hierbij om waterelementen, bosranden en houtwallen. De Vecht wordt zeker gebruikt als vliegroute, dit geldt mogelijk

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 23

ook voor de zuidelijk gelegen beplanting bestaande uit schietwilgen, grauwe wilgen, zwarte elzen en zomereiken. Effecten en ontheffing Alle vleermuissoorten zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming met beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn. Het opzettelijk verstoren, vangen en doden van individuen van beschermde soorten, alsmede het beschadigen of vernielen van vaste verblijfplaatsen, inclusief de functionele leefomgeving, is verboden vanuit de Wet natuurbescherming. De functionaliteit van de verblijfplaatsen van vleermuizen dienen te allen tijde gegarandeerd te blijven (zie ook kader - Foerageergebieden en vliegroutes). Vanwege de aanwezigheid van geschikte bomen zijn er mogelijk verblijfplaatsen aanwezig voor boom bewonende vleermuissoorten als rosse vleermuis en watervleermuis. Ook wordt het plangebied mogelijk gebruikt als onderdeel van het foerageergebied en/of vliegroute. De bomen met potentieel geschikte verblijfplaatsen blijven gehandhaafd bij het graven van de nevengeul. Vernietiging van verblijfplaatsen is hierdoor niet aan de orde. Door werkzaamheden alleen gedurende daglicht uit te voeren wordt een mogelijk negatief effect op verblijfplaatsen, foerageergebied en vliegroutes voorkomen. In het winterseizoen, als de vleermuizen niet actief zijn, geldt dit uiteraard niet.

Nader onderzoek naar verblijfplaatsen van vleermuizen kan wel noodzakelijk zijn indien het tracé van de nevengeul wijzigt en dit tot gevolg heeft dat er meer bomen worden gekapt dan nu bekend is. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor vleermuizen niet noodzakelijk. Wel dient rekening gehouden te worden met vleermuizen door alleen werkzaamheden uit te voeren na zonsopkomst en voor zonsondergang (met uitzondering van de winterperiode). Ook geldt deze conclusie alleen voor het huidige tracé van de nevengeul. Alle plan wijzigingen zoals het verleggen van het tracé kunnen leiden tot een andere conclusie. Kader - Foerageergebieden en vliegroutes Foerageergebieden en vliegroutes van vleermuizen zijn beschermd indien bij het verdwijnen ook een verblijfplaats ongeschikt wordt. Bijvoorbeeld door het onderbreken van een vliegroute wordt een foerageergebied onbereikbaar, waardoor de vleermuizen onvoldoende voedsel kunnen vinden. Bij het verdwijnen van foerageergebieden of vliegroutes wordt derhalve onderzocht of er voldoende bereikbare alternatieven zijn. Vleermuizen maken gebruik van lijnvormige landschapselementen zoals bomenrijen en singels om zich langs te verplaatsen. Een aaneengesloten kronendak heeft hierbij de voorkeur.

Van vleermuizen is bekend dat onderbrekingen in de lijnstructuur maximaal 100 tot 200 meter mogen bedragen (kleinere en langzaam vliegende soorten 50 meter). Wanneer de onderbrekingen groter zijn dan deze afstand kunnen sommige soorten deze afstand niet overbruggen en zullen ze uitwijken naar alternatieve vliegroutes en foerageergebieden.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 24

Kader – Verlichting Een aantal nachtactieve dieren, zoals vleermuizen, uilen en marters, zijn gevoelig voor verlichting. Er zijn soorten die kunstlicht zoveel mogelijk vermijden, zoals de watervleermuis, en er zijn soorten die (in beperkte mate) rond lantaarnpalen jagen, zoals de rosse vleermuis. Bij het plaatsen van verlichting bij in- en/of uitvliegopeningen, vliegroutes en foerageergebieden kunnen barrières ontstaan waardoor de vleermuizen van de verblijfplaatsen, vliegroute en/of foerageergebied afzien.

Er dient te allen tijde rekening gehouden te worden met verlichting, door verlichting tot een minimum te beperken en directe belichting van de omgeving en onverlichte gebiedsdelen te voorkomen. Om lichthinder te voorkomen en het gebied aantrekkelijker te maken voor vleermuizen kunnen verschillende maatregelen getroffen worden:

-

verlichting alleen plaatsen waar het echt nodig is; verlichting alleen aan op momenten wanneer het nodig is (dynamische verlichting); verlaag de hoogte van de lichtmasten zodat boomkronen onverlicht blijven;

-

beperk verstrooiing het licht tot een minimum door gebruik van aangepaste armatuur;

-

geen verlichting plaatsen bij in- en/of uitvliegopeningen en vliegroutes.

Hieronder staan enkele voorbeelden om lichtverstrooiing te voorkomen.

5.2.2 Overige zoogdieren Voorkomen en functie Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt Op basis van de aanwezige biotoop, sporen, literatuurgegevens en expertise zijn onder andere de volgende algemeen voorkomende zoogdieren binnen het plangebied aanwezig of te verwachten: ree, haas, vos en diverse algemene muizen en spitsmuizen. Deze soorten kunnen het plangebied gebruiken als (onderdeel van hun) leef- en foerageergebied. Daarnaast maken een aantal mogelijk van het plangebied gebruik als migratieroute. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Binnen en rondom het plangebied komen ook veelvuldig soorten zoogdieren voor zonder provinciale vrijstelling. Het gaat hierbij om bever, bunzing, eekhoorn, egel, hermelijn, otter, steenmarter, veldspitsmuis, waterspitsmuis en wezel (NDFF, 2021). Geschikt leefgebied voor bever is niet binnen het plangebied aanwezig, dit komt omdat bomen langs de oever of waterelementen, verbonden met de Vecht ontbreken. Mogelijk vormt de Vecht wel een essentiële verbindingszone voor bever. Voor soorten als bunzing, hermelijn, otter, steenmarter, veldspitsmuis, waterspitsmuis en wezel zijn mogelijke verblijfplaatsmogelijkheden en essentieel leefgebied aanwezig in de ruige oevers langs de Vecht. Al deze soorten maken graag gebruik van een dichte en ruige beplanting langs een

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 25

waterelement of holtes. Hier zijn voor deze soorten potentieel geschikte verblijfplaatsen aanwezig en/of leefgebied aanwezig. Eekhoorn komt mogelijk voor in de randen van het plangebied waar aaneengesloten bomenrijen aanwezig zijn (zuiden). Egel is sinds 2019 van de vrijstellingslijst afgehaald in de provincie Overijssel en komt vooral voor in tuinen en bosranden met een dichte bodembegroeiing van struiken met een dichte strooisellaag, bestaande uit takken en bladeren. Op de bodem, tussen deze dichte begroeiing worden onopvallende nesten gemaakt. Mogelijk komt egel voor in en rondom de twee boselementen in het noorden van het plangebied, waar dergelijke struiken en bodembegroeiing aanwezig is. Effecten en ontheffing Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt De ingreep zal naar verwachting leiden tot een tijdelijk en beperkt verlies van leefgebied van de genoemde (algemeen) voorkomende zoogdieren met het beschermingsregime “andere soorten”. Voor deze beschermde soorten is bij een ruimtelijke inrichting door de provincie Overijssel een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld.

Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Voor de bovenstaande soorten geldt dat het realiseren van natuurvriendelijke oevers mogelijk een negatief effect veroorzaakt op het essentiële leefgebied en verblijfplaatsen van bunzing, hermelijn, otter, steenmarter veldspitsmuis, waterspitsmuis en wezel. Bunzing, hermelijn, otter, steenmarter en wezel maken graag gebruik van holtes en structuur in de oever evenals oude gaten van muizen, muskusratten of bruine ratten in ruigtes en kleinschalige landschapselementen. Soorten als veldspitsmuis en waterspitsmuis komen voornamelijk voor in ruigtes waarbij waterspitsmuis zoals de naam al zegt, vaak voorkomt in de nabijheid van water. De veldspitsmuis is bekend van de omgeving van De Haandrik en heeft een voorkeur voor diverse open vegetaties, waarbij het zonlicht de bodem kan beschijnen, bijvoorbeeld in ruderale terreinen, akkerranden en bermen. De ‘’Brochure Soortenbescherming in Overijssel’’, opgesteld in opdracht van de provincie Overijssel is onlangs aangepast, ondermeer voor kleine marterachtigen. Hierin ligt nu meer de nadruk op een biotopen onderzoek dan op veldonderzoek met behulp van cameravallen, sporenbuizen, etc. Voor de marterachtigen hanteert de provincie Overijssel geen onderzoeksprotocol en dient een ontheffing Wet natuurbescherming te worden aangevraagd.

Dit komt omdat kleine marterachtigen lastig zijn vast te stellen of uit te sluiten binnen een gebied. Hierom dient deze ontheffingaanvraag te worden ondersteund door een leefgebieden benadering waarbij de volgende effecten moeten worden getoetst: • verlies aan oppervlakte van leefgebied (volledig of deels); • verlies aan kwaliteit van een leefgebied (door geluid, vervuiling, verdroging, menselijke aanwezigheid, licht enzovoort); • verlies aan ecologische verbindingswegen in van het tussenliggende landschap (door barrières door infrastructuur of nieuwe gebruiksvormen, het verdwijnen van de landschappelijke dooradering, versnippering); • te grote afstand tussen leefgebieden (isolatie) (provincie Overijssel, 2021).

Wij adviseren om voor genoemde soorten bunzing, hermelijn, egel, steenmarter en wezel een ontheffing aan te vragen middels een leefgebieden benadering. Deze leefgebieden benadering is beschreven in de ‘’Brochure Soortenbescherming in Overijssel’’.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 26

Voor overige soorten als otter, veldspitsmuis en waterspitsmuis blijkt uit een korte reactie van de provincie dat nader onderzoek noodzakelijk is. Het wordt geadviseerd om een overleg in te plannen waarin een plan van aanpak wordt besproken met de provincie Overijssel. Voor egel geldt dat er mogelijk een negatief effect optreedt zodra de nevengeul door een gedeelte van de bosschage wordt gegraven. Hierom is het noodzakelijk om ook egel mee te nemen in de ontheffingsaanvraag indien de nevengeul blijft zoals deze nu staat ingetekend. Voor bever en eekhoorn geldt dat de voorgenomen ontwikkeling geen negatief veroorzaakt op het essentiële leefgebied en verblijfplaatsen van deze soorten. Zo is geschikt leefgebied voor bever niet voorhanden en veroorzaken de geplande ontwikkelingen geen negatief effect, op de mogelijk aanwezige verbindingszone op de Vecht. Voor eekhoorn geldt dat nesten niet zijn vastgesteld en bestaande landschapselementen niet worden doorbroken. Eventueel aanwezig leefgebied wordt hierdoor niet aangetast. Nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing Wet natuurbescherming is derhalve niet noodzakelijk voor deze twee soorten grondgebonden zoogdieren. Conclusie: het is noodzakelijk om een ontheffing aan te vragen voor een groot aantal soorten grondgebonden zoogdieren welke kunnen voorkomen in de ruige oeverzone van de Vecht.

Dit betreffen bunzing, egel, hermelijn, steenmarter en wezel. Voor andere soorten, waaronder otter, veldspitsmuis en waterspitsmuis wordt geadviseerd een overleg in te plannen om de noodzaak van nader onderzoek en de bijbehorende intensiteit te bespreken.

5.3 Vogels Voorkomen en functie Alle vogels zijn als soort beschermd in de Wet natuurbescherming. Onderscheid wordt gemaakt tussen vogels met jaarrond beschermde nesten, vogels met jaarrond beschermde functionele leefomgeving en overige (broed)vogels. Onder de vogels met jaarrond beschermde nesten vallen onder andere soorten die hun nesten ook buiten het broedseizoen gebruiken, soorten die elk jaar op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast zijn en soorten die steeds van hetzelfde nest gebruik maken en niet of nauwelijks zelf een nest kunnen bouwen. Onder de vogels met jaarrond beschermde leefomgeving vallen soorten die weliswaar vaak terugkeren naar de plaats die zij het jaar daarvoor hebben gebruikt of de directe omgeving daarvan, maar die wel over voldoende flexibiliteit beschikken om, als de broedplaats verloren is gegaan, zich elders te vestigen. Jaarrond beschermde nesten Verblijfplaatsen van vogelsoorten, of aanwijzingen (braakballen of uitwerpselen) hiertoe, die jaarrond van vaste rust- en verblijfplaatsen gebruikmaken zijn niet aangetroffen binnen het plangebied. Tijdens het veldbezoek is expliciet gelet op de aanwezigheid van nestkasten voor bijvoorbeeld torenvalk en steenuil of horsten van roofvogels. Dergelijke nesten (ook oude kraaiennesten) zijn niet waargenomen binnen het plangebied.

Ten noorden van De Anerdijk, aan de overkant van de Vecht is wel een horst van een buizerd waargenomen (afbeelding 10). Het is onbekend of deze momenteel in gebruik is, wel is het nest in goede staat en derhalve functioneel. Mogelijk dat enkele soorten met jaarrond beschermde nesten wel het plangebied gebruiken als onderdeel van hun leefgebied, in de omgeving zijn waarnemingen bekend van steenuil, kerkuil, ransuil, torenvalk, sperwer en buizerd. Soorten als kerkuil, torenvalk en buizerd foerageren voornamelijk in intensief beheerde agrarische gronden waarin zich grote aantallen muizen bevinden. Dergelijke biotoop is veelvuldig en in alle windrichtingen aanwezig. Steen- en ransuil jagen doorgaans in een kleinschaliger landschap, dit is tevens ook voldoende aanwezig in de omgeving. Met name ten zuiden van het plangebied (rondom Holtheme) is dit biotoop aanwezig. Hier bevinden zich ook verschillende broedparen van met name Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 27

steenuil (NDFF, 2021). Sperwer jaagt in allerlei biotopen van bossen, tuinen tot het agrarisch gebied, deze stelt weinig eisen aan het foerageergebied en zal geen hinder ondervinden van de geplande ontwikkeling. Hiernaast kan worden gesteld dat gedurende de werkzaamheden het plangebied voor met name nacht actieve soorten nog steeds functioneel is en dat het plangebied na realisatie weer volledig geschikt is voor alle bovengenoemde soorten.

Afbeelding 10: Relatie van het plangebied tot de buizerdhorst en de drie waargenomen territoria van kievit (ESRI, 2021). Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 28

Jaarrond beschermde functionele leefomgeving In deze situatie zijn enkele vogelsoorten aangetroffen dan wel te verwachten waarvan de functionele leefomgeving jaarrond beschermd is. Het gaat om soorten als zwarte roodstaart, koolmees, pimpelmees, glanskop, ringmus, ijsvogel, groene specht, bonte vliegenvanger, wielewaal, grauwe vliegenvanger, gekraagde roodstaart, boomkruiper, boomklever en spreeuw. Een gedeelte van deze soorten broedt (mogelijk) ook binnen het plangebied. Overige (broed)vogels De aangetroffen vogels binnen en direct rondom het plangebied vallen onder de algemene broedvogels van struwelen, bossen en het agrarisch gebied. Onder andere de volgende vogelsoorten zijn waargenomen tijdens het veldbezoek: meerkoet, wilde eend, kuifeend, kleine karekiet, merel, tjiftjaf, fitis, tuinfluiter, zwartkop, houtduif, kievit en graspieper. Effecten en ontheffing Vogels met jaarrond beschermde nesten Van een aantal vogelsoorten zijn de nesten het hele jaar door beschermd. Ook de functionele leefomgeving is daarbij beschermd. Van buizerd is een horst waargenomen op 124 meter en meer van de grens van het plangebied, ten noorden van de Vecht. Het uitvoeren van werkzaamheden heeft geen invloed op de functionaliteit van het nest. In het kennisdocument buizerd wordt een verstoringsafstand van 50-75 meter aangehouden.

Derhalve kan worden geconcludeerd dat het graven van een nevengeul en natuurvriendelijke oevers geen negatief effect heeft op de functionaliteit van het nest. Hiernaast veroorzaken de geplande werkzaamheden geen negatief effect op het essentiële leefgebied van bovengenoemde, in de omgeving voorkomende soorten. Hierbij blijft het plangebied grotendeels toegankelijk en zijn voldoende alternatieven aanwezig in de omgeving. Vogels met jaarrond beschermde functionele leefomgeving Voor de bovengenoemde soorten met een jaarrond beschermde functionele leefomgeving geldt dat er slechts beperkte broed en foerageermogelijkheden aanwezig zijn in de beplanting op en rondom het plangebied. Deze zal vrijwel geheel gehandhaafd blijven bij de geplande ontwikkeling. Genoemde soorten zijn bovendien goed in staat alternatieve nestplaatsen te vinden. Het nemen van maatregelen of het aanvragen van een ontheffing is om deze redenen dan ook niet aan de orde. Overige (broed)vogels Alle vogelsoorten in Nederland zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming. Voor alle beschermde inheemse (ook algemeen voorkomende) vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren vernielen of beschadigen, alsook op het wegnemen van nesten van vogels.

Daarnaast is het verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de verstoring niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. Door verstorende werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren kan in veel situaties worden voorkomen dat gehandeld wordt in strijd met deze verbodsbepaling. De periode van 1 maart tot 15 juli wordt over het algemeen beschouwd als broedseizoen 1. Werkzaamheden binnen het broedseizoen zijn mogelijk indien is vastgesteld dat er met deze werkzaamheden geen nesten van broedvogels worden verstoord. Voor de Wet natuurbescherming zijn echter alle bewoonde vogelnesten beschermd, ongeacht het tijdstip van het jaar en ongeacht de zeldzaamheid van de soort. Werkzaamheden binnen het broedseizoen zijn alleen mogelijk onder begeleiding van een ecologisch ter zake kundige. Geadviseerd wordt om werkzaamheden geheel buiten het broedseizoen plaats te laten vinden omdat met name op de grond broedende soorten als kievit en graspieper op het perceel niet zijn uit te sluiten

1 In het kader van de Wet natuurbescherming wordt voor het broedseizoen geen standaardperiode gehanteerd. Van belang

is of een broedgeval verstoord wordt, ongeacht de datum. Globaal gaat het echter om de periode van 1 maart tot 15 juli.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 29

(afbeelding 10). Aanwezigheid van nesten zou van grote invloed kunnen zijn op werkzaamheden, zoals het graven van de nevengeul. Conclusie: bij de werkzaamheden dient rekening gehouden te worden met (in gebruik zijnde) nesten van vogels. Nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor vogels niet noodzakelijk.

5.4 Reptielen Voorkomen en functie Beschermde reptielen, zoals ringslang, gladde slang, levendbarende hagedis en hazelworm, zijn gebonden aan specifieke terreinen. In het plangebied ontbreekt dergelijk geschikt biotoop zoals heideterreinen, goed ontwikkelde waterlopen en venranden. Er zijn ook geen verspreidingsgegevens bekend van reptielen in en rondom het plangebied (NDFF, 2021). Effecten en ontheffing Op basis van de aanwezige biotoop kunnen beschermde reptielen worden uitgesloten. Van negatieve effecten op reptielen is dan ook geen sprake. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is voor reptielen niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor reptielen niet noodzakelijk.

5.5 Amfibieën Voorkomen en functie Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt Een aantal soorten zoals bruine kikker, bastaardkikker, gewone pad en kleine watersalamander kunnen het plangebied gebruiken als landbiotoop. Tevens kunnen deze de aanwezige poelen gebruiken als voortplantingsbiotoop. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Binnen het plangebied is mogelijk poelkikker aanwezig welke niet beschikt over een provinciale vrijstelling (NDFF, 2021). Poelkikker is waargenomen iets ten noorden van het plangebied en plant zich mogelijk voort in één van de binnen het plangebied aanwezige poelen. Knoflookpad is voor het laatst waargenomen in het voorjaar van 2021 (eDNA onderzoek door RAVON) in een kleine poel in het uiterste noorden van het plangebied van het waterschap. In het verleden is deze soort ook in de andere, grotere poel waargenomen, eveneens in het uiterste noorden van het plangebied van het waterschap, dit betroffen een tweetal waarnemingen in 2000 (NDFF, 2021). Sinds 2018 is deze soort niet meer via reguliere methoden in de poelen vastgesteld ondanks jaarlijkse monitoring door vrijwilligers (o.a. de auteur van deze rapportage: N. Otten). In totaal zijn drie monitoring rondes uitgevoerd in de afgelopen drie jaar (1 x 2019; 3 x 2020; 1 x 2021). In 2018 betrof de gehele voortplantingspopulatie nog slechts tussen de 1-10 dieren.

Op basis van het onderzoek door middel van eDNA kan worden geconcludeerd dat de populatie nog aanwezig is en zich lijkt voor te planten in een kleine poel. Als landbiotoop gebruiken knoflookpadden plaatsen met goed vergraafbare grond in graslanden, akkers en moestuinen. Derhalve kan vrijwel het gehele plangebied door deze soort worden gebruikt als onderdeel van het landbiotoop.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 30

Als landbiotoop gebruiken knoflookpadden plaatsen met goed vergraafbare grond in graslanden, akkers en moestuinen. Derhalve kan vrijwel het gehele plangebied door deze soort worden gebruikt als onderdeel van het landbiotoop. Effecten en ontheffing Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt De ingreep zal naar verwachting leiden tot een beperkt verlies van leefgebied van de genoemde (algemeen) voorkomende amfibieën met het beschermingsregime “andere soorten”. Voor deze beschermde soorten is bij een ruimtelijke inrichting door de provincie Overijssel een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld. Wel geldt de zorgplicht. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Een negatief effect op poelkikker is niet op voorhand uit te sluiten. Dit komt omdat de nevengeul gedeeltelijk langs en door de grote poel heengaat en deze hierdoor ongeschikt maakt. Het wordt hierom geadviseerd om een nader onderzoek naar poelkikker uit te voeren welke eenvoudig op basis van geluid is vast te stellen. Indien deze niet aanwezig blijkt, kan deze soort geheel worden uitgesloten binnen het plangebied. Een negatief effect op knoflookpad is niet op voorhand uit te sluiten. Dit komt omdat geschikt landbiotoop aanwezig is binnen het plangebied. Knoflookpad is lastig vast te stellen of uit te sluiten, voor landbiotoop is dit vrijwel onmogelijk.

Hierom wordt geadviseerd een ontheffing aan te vragen voor het mogelijk aantasten van landbiotoop van knoflookpad tijdens het graven van de meander. Geadviseerd wordt om de werkzaamheden aan de poel (indien toch uitgevoerd) uit te voeren wanneer de larven zijn volgroeid, vanaf augustus. Conclusie: nader onderzoek naar poelkikker is noodzakelijk om deze soort vast te stellen of uit te sluiten binnen het plangebied.

5.6 Vissen Voorkomen en functie Binnen het plangebied zijn enkele watervoerende elementen aanwezig. Dit betreffen enkele ondiepe tot vrijwel droge sloten welke het plangebied doorkruisen evenals een drietal poelen. In deze poelen zijn mogelijk enkele vissensoorten aanwezig als tiendoornige stekelbaars en kleine modderkruiper. Grotere soorten kunnen op voorhand worden uitgesloten omdat deze poelen niet zijn aangesloten op de omliggende waterelementen (Vecht, sloten, etc.). Voor beschermde soorten als grote modderkruiper geldt dat deze kan worden uitgesloten binnen het plangebied. Dit komt omdat diepe plekken in de aanwezige ondiepe sloten ontbreken. Grote modderkruiper is afhankelijk van deze diepe plekken om in te verblijven gedurende heel koude of droge omstandigheden. Daarnaast ontbreken verspreidingsgegevens van grote modderkruiper in het plangebied en de omgeving (NDFF, 2021). Effecten en ontheffing Beschermde vissoorten zijn niet binnen het plangebied aanwezig of te verwachten. Er worden dan ook geen negatieve effecten verwacht op beschermde vissoorten. Nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing Wet natuurbescherming is niet aan de orde. Wel de algemene zorgplicht, wat bijvoorbeeld betekent dat bij het werken in sloten en poelen altijd richting het open water wordt gewerkt.

Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde vissen niet noodzakelijk, wel geldt de zorgplicht.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 31

5.7 Ongewervelden Voorkomen en functie Langs de Vecht zijn verschillende waarnemingen bekend van beekrombout (ESRI, 2021). Beekrombout is een soort van voornamelijk traag stromende laaglandbeken en rivieren. Belangrijk is een zandig bodem, substraat en zuurstofrijk water met een goede waterkwaliteit (Vlinderstichting, 2021). Dit biotoop is vrijwel langs de gehele Vechtoever binnen het plangebied aanwezig. Mogelijk wordt bij het realiseren van de natuurvriendelijke oever (ontstenen en uitvoeren graafwerkzaamheden) larvenbiotoop van deze soort tijdelijk verstoord of vernietigd. Effecten en ontheffing Langs de oevers van de Vecht is mogelijk geschikt voortplantingsbiotoop aanwezig van de beekrombout. Nader onderzoek naar larvenhuidjes op de oevers van de Vecht is noodzakelijk om vast te stellen of deze soort zich ook voortplant in dit gedeelte van de rivier de Vecht. De aanwezigheid van imago’s is minder relevant omdat hiermee geen voortplanting en aanwezigheid in het substraat wordt aangetoond. Dit nader onderzoek kan gelijktijdig worden uitgevoerd met het nader onderzoek naar poelkikker. Conclusie: nader onderzoek naar voortplantingsbiotoop van beekrombout is noodzakelijk om te bepalen of het graven van een natuurvriendelijke oever een negatief effect veroorzaakt op deze soort.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 32

6 Meekoppelkansen Door het waterschap is gevraagd om te adviseren en mee te denken in kansen om natuurwaarden te verbeteren en te versterken. Hierbij is het waterschap vooral benieuwd naar kansen voor het verhogen van biodiversiteit en weidevogels.

6.1 Situering nevengeul We adviseren om de situering van de nieuwe nevengeul aan te passen. Door deze enkele meters te verleggen kan worden vermeden dat de geul door een poel met bijbehorende wilgengroei gaat en dat een gedeelte van een bosschage verdwijnt.

6.2 Creëren rustgebied Op en langs de Vecht vindt met name in het zomerhalfjaar veel recreatie plaats (pleziervaart, vissers, wandelaars etc.). De aanleg van de nevengeul biedt voor een aantal dieren een goed alternatief om tijdens deze drukte naar uit te wijken. We adviseren dan ook om de nevengeul niet open te stellen voor publiek en maatregelen te treffen om betreding of het bevaren van de nevengeul te voorkomen en de recreatie hier te (be)geleiden, bijvoorbeeld door het aanbieden van een alternatieve route of de aanleg van bijvoorbeeld een vogelkijkhut. Ook het verstrekken van informatie op bijvoorbeeld een informatiepaneel of in een app met een toelichting waarom het gebied niet toegankelijk is, kan al veel natuurwinst opleveren.

6.3 Ontwikkelen vegetatief soortenrijke oevers Het is belangrijk om bij ruimtelijke ontwikkelingen, zoals het ontwikkelen van een natuurvriendelijke oever rekening te houden met biodiversiteit. Hierbij kan soms worden uitgegaan van algemene grondbeginselen maar is vrijwel altijd maatwerk noodzakelijk. Voor het leveren van maatwerk is het essentieel dat er rekening wordt gehouden met de lokale bodem- en vegetatietypes en dat de te nemen maatregelen en landschappelijke inpassing hierbij aansluiten. Belangrijk is hierbij dat dergelijke oevers niet of niet zomaar worden ingezaaid/geënt met een zaadmengsel/maaisel. Indien ervoor wordt gekozen om de oever in te zaaien wordt met klem geadviseerd om gebruik te maken van een lokaal donor- of kruidenmengsel. Om een goede bijdrage aan biodiversiteit te leveren is dit essentieel. Veel plantensoorten zijn waardplanten voor specifieke soorten insecten als bijen, dag- en nachtvlinders. Indien de ingezaaide plantensoort niet in de omgeving voorkomen zullen deze veel moeilijker of niet worden gebruikt door de beoogde insecten. Door het opbrengen van maaisel van een andere goed ontwikkelde vechtoever kan de bodem worden geënt met streekeigen plantensoorten uit het Vechtdal zelf. Hierdoor wordt het leefgebied van veel soort specifieke insectensoorten vergroot en brengt de ontwikkeling een plus ten opzichte van biodiversiteit met zich mee.