Bijlage 6 behorende bij toelichting "Bestemmingsplan Buitengebied Hardenberg, Landgoed De Groote Scheere"

N36 over de Groote Esch bij Diffelen

Wegenpatroon omgeving Brucht en Oud-Bergentheim

Kronkelige wegen

Enkele onverharde wegen

Pagina 65

VERKAVELING

eg dw l e sv per p a KƵĚͲ>ƵƩĞŶ Kn

>ƵƩ ĞƌĞ ƐǁĞ Ő

N3 43

Brucht

Rh

Engeland

Ve cht

ee ze r

we g

seweg

OudBergentheim ŝīĞůĞŶ

Spoorlijn Zwolle - Emmen

10 Achtergronddocument LIK’s

Hardenbergerweg

Rheeze

Keiendorp

Dedemsvaart

M aa td ijk

Bergentheim

ESSEN- EN HOEVENLANDSCHAP LANGS DE VECHT

De verkaveling is grootschalig en grillig van karakter. De kavels zijn over het algemeen vrij groot van formaat en kunnen zowel rond als meer langgerekt van vorm zijn. Bij de eenmansessen is het kavelpatroon regelmatiger. Afwatering van de essen was niet nodig, dus er zijn bijna geen greppels en sloten aanwezig. De kavelgrenzen worden geaccentueerd door houtwallen en singels, voor zover die nog aanwezig zijn. Een deel van de houtwallen is als gevolg van verandering in beheer veranderd in bomenrijen. Houtwal als kavelgrens

Pagina 67

BEPLANTING

Legenda = Bos = Wegbeplanting = Solitaire boom = Bomenrij = Houtwal

10 10 Achtergronddocument LIK’s

ESSEN- EN HOEVENLANDSCHAP LANGS DE VECHT

Kenmerkend voor het essen- en hoevenlandschap is dat op de essen zelf geen beplanting voorkomt. De beplanting is wel aanwezig rondom de essen in de vorm van houtwallen, hakhoutbosjes, houtsingels en wegbeplanting. De kronkelende wegen aan rand van de es hebben vaak een dubbelzijdige eikenrij. Bij de buurtweg in Oud-Bergentheim is een rij van elzen te vinden. De essen zelf hebben een perceelafscheiding in de vorm van een houtwal die vroeger diende als veekering. Ook zijn veel steilranden van de es beplant. Vroeger bevonden zich huisweiden dichtbij de boerderijen. Deze huisweiden werden omheind met een houtwal. Op een aantal plekken zijn ook nog kleine loofbosopstanden te vinden. Vroeger dienden deze voor de houtproductie. De erven zelf kennen naast enkele grote

Elzenlaanbeplanting omgeving Buurtweg

Solitaire bomen

Eikenlaanbeplanting

Boomrijen van eik

Houtwal

Loofbosopstanden

solitaire bomen weinig erfbeplanting. Op landgoed de Groote Scheere zijn ook solitaire bomen de vinden in de weiden. De eik is een typerende boomsoort voor het essenen hoevenlandschap.

Pagina 69

ERVEN

Het erf gaat geleidelijk over in het landschap

Boerderij vrij dicht op de weg

Losse strooiing van hoofd- en bijgebouwen

Achtergronddocument LIK’s

Overgang erf naar open es

ESSEN- EN HOEVENLANDSCHAP LANGS DE VECHT

Kenmerkend voor de structuur van de erven in het essenen hoevenlandschap is dat er vaak sprake is van een onregelmatig erf met een losse strooiing van hoofd- en bijgebouwen. Het hoofdgebouw kan enigszins gedraaid van de weg af, of parallel aan de weg liggen. Kenmerkend is verder dat de gebouwen vrij dicht op de weg staan en de voorerven beperkt zijn. Historisch gezien kwamen er ook veel kleine bijgebouwtjes voor op het erf. Het erf gaat geleidelijk over in het landschap door het ontbreken van een duidelijke groene erfafscheiding. Er is ook vaak sprake van een bescheiden siertuin op het voorerf in combinatie met een moestuin en een fruitgaard. Op het erf zelf zijn vaak grote solitairen, eiken (groepen) en (knot- en lei) lindes te vinden.

Erven verspreid rondom de es

De gebouwen gaan ook op in het landschap door het gebruik van materialen zoals riet en hout.

Erven aan rand van de es

Pagina 71

MASSA / RUIMTE EN RELIËF

N3

eg dw l e v ers p p KƵĚͲ>ƵƩĞŶ Kna

Brucht

Ve cht

we g ee ze r Rh

seweg

Engel

OudBergentheim ŝīĞůĞŶ

Spoorlijn Zwolle - Emmen

10 Achtergronddocument LIK’s

Hardenbergerweg

>ƵƩ ĞƌĞ ƐǁĞ Ő

Rheeze

Keiendorp

Dedemsvaart

M aa td ijk

Bergentheim

43

ESSEN- EN HOEVENLANDSCHAP LANGS DE VECHT

Het essen- en hoevenlandschap is een kleinschalig landschap. Het beplantingspatroon van houtwallen, -singels, kleine bosopstanden en erfbeplantingen zorgt voor opdeling van het landschap in zowel kleine als grote ‘kamers’. Het is een groen raamwerk met daartussen open ruimtes die wisselend van vorm en grootte zijn. Er is ook veel reliëf aanwezig in het landschap. De essen (oude akkers) liggen op gronden die van oorsprong al hoger lagen en door het bemesten met potstalmest en heideplaggen nog verder opgehoogd zijn en een bolle ligging hebben gekregen. Van de boerderijen die aan de overzijde van de es liggen is vaak slechts een deel van de gevel en kap te zien of in sommige gevallen helemaal niets zoals aan de Brinkweg bij Oud-Bergentheim. In een aantal gebieden, waaronder

Vogelvluchtperspectief essen- en hoevenlandschap Oud-Lutten

bij Holtheme, Ane, Loozen en Anevelde is dit kleinschalige landschap minder aanwezig. Het typische reliëf van steilranden en essen is daar vaak minder zichtbaar en veel esrandbeplanting is in de loop der tijd verdwenen.

Vogelvluchtperspectief essen- en hoevenlandschap Oud-Bergentheim

Pagina 73

GRONDGEBRUIK/ FUNCTIE EN ACTIVITEIT

Achtergronddocument LIK’s

ESSEN- EN HOEVENLANDSCHAP LANGS DE VECHT

2.3.7 Grondgebruik en landgebruik Het grondgebruik van dit gebied is overwegend agrarisch. Er is een mix aanwezig van zowel weideland als akkers. Oorspronkelijk vond er alleen akkerbouw plaats op de essen met in de buurt daarvan omheinde weiden. Nu is op de essen zowel weidegrond als akkers te vinden. In een aantal gebieden is verhoudingsgewijs nog veel akkergronden te vinden: de Groote esch, Holtheme. 2.3.8 Functie en activiteit Naast grondgebonden landbouw komt hier ook nietgrondgebonden agrarisch gebruik voor in de vorm van intensieve veehouderij. Een concentratie van deze bedrijven bevindt zich in Oud-

Akkerbouw

Stallen van intensieve veebedrijven

Weidegrond

Intensieve veehouderij

Verbreed agrarisch bedrijf

Familiepark de Vechtvallei

Bergentheim. De functie wonen komt voor als verspreide bebouwing in de linten, waar ook burgererven te vinden zijn. Daarnaast is her en der kleinschalige bedrijvigheid te vinden. Een aantal agrarische bedrijven heeft een nevenfunctie, bijvoorbeeld in de vorm van een boerencamping. Daarnaast bevinden zich ook een aantal verblijfsrecreatieve voorzieningen in het gebied voornamelijk ten westen van de Vecht als de kampeerboerderij de Bonte koe, camping de Vechtvallei en camping Houtekiet.

Pagina 75

NATUUR

eg dw l e v ers p p KƵĚͲ>ƵƩĞŶ Kna

>ƵƩ ĞƌĞ ƐǁĞ Ő

Brucht

M aa td ijk

Rheeze

OudBergentheim ŝīĞůĞŶ

Spoorlijn Zwolle - Emmen

10 Achtergronddocument LIK’s

Hardenbergerweg

Ve cht

Rh

seweg Dedemsvaart

ee ze r

we g

Keiendorp

Bergentheim

ESSEN- EN HOEVENLANDSCHAP LANGS DE VECHT

Aan weerszijden van de Vecht is het kleinschalige landschap interessant voor verschillende diersoorten, met name een aantal vogelsoorten. Deze gebruiken de rond de bossen liggende agrarische gebieden als foerageergebied. Het essen - en hoevenlandschap is onderdeel van de overgang van lage, natte, voedselrijke gronden naar hoge, droge, voedselarme gronden. Er zijn een aantal waarnemingen geweest van de Das in de omgeving van Diffelerveld. Er kan aangenomen worden dat de das zich verplaatst langs de opgaande beplanting in het gebied om bij potentiële foerageergebieden van het Vechtdal te komen. In het gebied van Holthome komen relatief weinig bijzondere natuurwaarden voor; in vergelijking met het zuidwestelijk deel van het vechtdal in Hardenberg zijn de natuurwaarden hier lager. Floristisch

Houtwal

gezien zijn de oude eikenbossen bij Holthone en landgoed de Groote Scheere zeer interessant. Het gaat hier om rijke eikenbossen van het beuken- eikenbostype. In de bossen bij Holthone komt salomonszegel, dalkruid en adelaarsvaren voor. Het essen- en hoevenlandschap kent overwegend een hoge biodiversiteit met daarbij ook een hoog aantal van rode lijst (beschermde) soorten. Het gebied bij de Wielen is een interessant gebied omdat daar sprake is van kwel.

Wellebeek

De Wellebeek, een bronbeek welke ontspringt in het Duitse Forst Bentheim, stroomt door dit gebied. De oude loop van deze beek is gedeeltelijk hersteld en deze bovenloop heeft in potentie hoge ecologische en landschappelijke kwaliteiten. Langs de Radewijkerbeek, welke voor een groot deel genormaliseerd is, bevinden zich ook enkele locaties met oeverzwaluwen.

Radewijkerbeek

Pagina 77

10 Achtergronddocument LIK’s

2.4 Beekdallandschap van de Vecht

De Krim

Slagharen

Dedemsvaart

Lutten

Gramsbergen

Balkbrug

Hardenberg Radewijk

Bruchterveld Bergentheim Marienberg Kloosterhaar

Sibculo

Pagina 79

BEBOUWING

N3

Brucht

we g ee ze r

Ane

t ch e V De

N36

Ve cht

Rh

Gramsbergen

Hardenbergerweg

Rheeze

OudBergentheim

Mariënberg

10 Achtergronddocument LIK’s

43

BEEKDALLANDSCHAP VAN DE VECHT

In het beekdallandschap is weinig tot geen bebouwing te vinden. De bebouwingselementen die er zijn, zijn vaak waterhuishoudkundige werken van de Vecht zoals het stuwgebouw bij de Rheezerweg. De vroegere overstromingsvlakte onder Holtheme wordt ook tot dit landschap gerekend en hier bevindt zich wel bebouwing. In 1965 heeft hier een ruilverkaveling plaatsgevonden waardoor dit gebied geschikt is gemaakt voor landbouwkundig gebruik. Hier is een aantal ruilverkavelingboerderijen te vinden. Ook in het beekdal ten noorden van Gramsbergen (De Meene) ligt een drietal agrarische bedrijven.

Stuwgebouw aan de Rheezerweg

Agrarisch erf

Pagina 81

ROUTING

N3

Brucht

we g ee ze r N36

Gramsbergen

Ve cht

Rh

Ane

t ch e V De

Hardenbergerweg

Rheeze

OudBergentheim

Mariënberg

10 Achtergronddocument LIK’s

43

BEEKDALLANDSCHAP VAN DE VECHT

Van oorsprong komen in het beekdallandschap weinig wegen voor en indien aanwezig waren het vooral onverharde paden. Op een aantal plekken wordt de Vecht overbrugd: bij de Rheezerweg en de N36 ter hoogte van Diffelen en Marienberg, de vaart ter hoogte van Gramsbergen en bij de Haandrik. De aanwezige ontsluiting is vooral gericht op gebruik van de gronden als hooiland. Het wegenpatroon heeft een west- oostelijke richting. Er is nauwelijks sprake van een doorgaande verbinding direct langs de Vecht. Thans is de ontsluiting gericht op recreatief verkeer en bestaat deze uit verharde voet- en fietspaden. Een groot deel van de Vecht is niet fysiek toegankelijk. De Vecht zelf wordt gebruikt voor passieve vormen van watersport zoals kanoën. Naast de Vecht en de Reest is er een aantal grotere wateren in het gebied te vinden in de vorm van kanalen. Hier gaat het om het afwateringskanaal, kanaal Almelo- de Haandrik en het Coevorden- Vecht kanaal. Via het kanaal Almelo- de Haandrik en het Coevorden - Vecht kanaal is doorgaande scheepvaart naar Coevorden mogelijk.

Brug over de Vecht bij Diffelen

Wegenpatroon

Fietspad langs de Vecht

Eikenknuppeldijk

Pagina 83

VERKAVELING

N3

Brucht

we g ee ze r N36

Gramsbergen

Ve cht

Rh

Ane

t ch e V De

Hardenbergerweg

Rheeze

OudBergentheim

Mariënberg

10 Achtergronddocument LIK’s

43

BEEKDALLANDSCHAP VAN DE VECHT

Het beekdallandschap kent hoofdzakelijk een onregelmatige, grootschalige en grillige verkaveling. De perceelsbegrenzing is deels herkenbaar door sloten, houtsingels en –wallen. In het gebied ten zuiden van Holtheme, omgeving van Anerveen en De Meene is eerder sprake van een rechtlijnige en grootschalige verkaveling en is de perceelsbegrenzing minder herkenbaar. Er zijn bijna geen perceelgrensbeplantingen of afwateringssloten aanwezig. In deze gebieden heeft ruilverkaveling plaatsgevonden, waardoor een regelmatiger kavelstructuur ontstond. Het verkavelingspatroon in de omgeving van de Molengoot en het Engelandsche Bosch is ook afwijkend van de andere beekdalgebieden. De verkavelingrichting is gericht op de Molengoot, een oude Vechtarm die een dragende structuur is. Hier is een waaiervormige structuur ontstaan, waarbij de kavelrichting steeds verspringt.

Onregelmatig, grillige verkaveling

Verkavelingspatroon ten zuiden van Holtheme

Opgaande begroeiing als kavelgrens

Sloten

Pagina 85

BEPLANTING

Legenda = Bos = Wegbeplanting = Solitaire boom = Bomenrij = Houtwal

10 10 Achtergronddocument LIK’s

BEEKDALLANDSCHAP VAN DE VECHT

Het beekdal kenmerkt zich door zijn openheid en het vrijwel ontbreken van beplanting. De meeste opgaande beplanting is te vinden langs de oude rivierarmen. Hier gaat het vooral om elzen- en wilgenopslag. Een aantal gronden in het beekdal werd vroeger als weidegrond gebruikt. Om het vee binnen deze weidegronden te houden werden hier singels geplant. De randen van het Vechtdal vormen een contrast met de openheid omdat hier het essen- en hoevenlandschap begint wat een dichter raamwerk van houtwallen en bosopstanden heeft. Het Engelandsche Bosch vormt een uitzondering op de ‘natte’ soorten die te vinden zijn langs de Vecht. Dit bos is gelegen op een rivierduin, die bestaat uit vrij voedselarm zand. Hierdoor bevindt zich hier geen ooibos, bos wat onder invloed van staat van inundatie, maar een ‘droger’ bostype

Opgaande begroeiing bij oude meanders

Solitaire bomen

Wilgenstruweel

Kleine bosopstanden

Bosopstanden omgeving de Meene

Openheid beekdalgebiec omgeving de Meene

met hoofdzakelijk loofbomen en enkele grove dennen.

Pagina 87

ERVEN

Open erf met weinig erfbeplanting

10 Achtergronddocument LIK’s

BEEKDALLANDSCHAP VAN DE VECHT

In het Vechtdal zijn alleen erven te vinden in de ruilverkavelinggebieden. De erven liggen aan de weg of op afstand van de weg. Het zijn voornamelijk erven met een los woonhuis en een aantal schuren. Het woonhuis ligt overwegend met de kopgevel naar de weg toe en de schuren liggen met voorkant naar de weg toe of parallel aan de weg. Het zijn open erven, waarvan soms enkele zijden zijn beplant. Op de erven ontbreekt vaak een nutstuin. Er is alleen een siertuin aanwezig en in sommige gevallen een kleine weide.

Pagina 89

MASSA / RUIMTE EN RELIËF

N3

Brucht

we g ee ze r N36

Gramsbergen

Ve cht

Rh

Ane

t ch e V De

Hardenbergerweg

Rheeze

OudBergentheim

Mariënberg

10 Achtergronddocument LIK’s

43

BEEKDALLANDSCHAP VAN DE VECHT

Het Vechtdal kenmerkt zich door zijn openheid en het voorkomen van grote open ruimtes. Op een aantal plekken is sprake van kleine open ‘kamers’ door opgaande beplanting langs de meanders en de aanwezigheid van singels. Het beekdal is een brede zone, die lager gelegen en opener is dan het omringende landschap. Hierdoor is het contrast tussen het beekdalgebied en het meer besloten en hoger gelegen essen- en hoevenlandschap groot. De randen van het essenen hoevenlandschap zijn vaak duidelijk herkenbaar in het landschap in de vorm van steilranden van de essen. Het beekdalgebied kent veel microreliëf, dat is gevormd door de rivier. De hoger gelegen plekken liggen in de bochten van de huidige loop en oude meanders van de Vecht en zijn een resultaat van sedimentatieprocessen van de Vecht.

Vogelvluchtperspectief beekdallandschap omgeving Rheeze

Dit reliëf is minder aanwezig ten westen van Hardenberg en Gramsbergen. Hier heeft egalisatie plaatsgevonden. Op een enkele plek in het gebied bevindt zich een rivierduin, zoals het Engelandsche Bosch, die als landvorm herkenbaar is door zijn hoge ligging en de aanwezige bosopstand. Het rivierduin kent veel microreliëf doordat hier verstuiving van het zand heeft plaatsgevonden.

Pagina 91

GRONDGEBRUIK/ FUNCTIE EN ACTIVITEIT

Achtergronddocument LIK’s

BEEKDALLANDSCHAP VAN DE VECHT

Grondgebruik en landgebruik Het grondgebruik van Vecht is deels agrarisch en deels natuur. De gronden worden gebruikt als weide- en hooilanden, voornamelijk extensieve landbouw. Er is ook een aantal natuurgebieden te vinden in het Vechtdal waaronder Lange Kampen, de hooilanden bij Brucht, Rheezermaten en Heemser hooilanden en Engelandsche Bosch. Functie en activiteit In het Vechtdal bevindt zich een mix van verschillende functies zoals landbouw, natuur, water en recreatie. In de gebieden van Anerveen, de Meene en ten zuiden van Holtheme ligt een aantal agrarische bedrijven en dan voornamelijk melkrundveehouderijen. De Vecht heeft een waterafvoerende

Hooilanden

functie in het gebied. Langs de Vecht, in het winterbed, is er sprake van periodieke waterberging. In het gebied ligt een aantal natuurreservaten, beschermde natuurgebieden. Het gebied wordt ook gebruikt voor recreatieve doeleinden en dan vooral voor wat meer passieve vormen van recreatie als wandelen, fietsen en kanoën op de rivier. Weidegronden

Fietsen

Pagina 93

NATUUR

Rheezermaten

Veldbraken V n Rheeze

Ve cht

N36

Hardenbergerweg

ee ze r

we g

t ch e V De

Rh

Ane

Lange kampen n

OudBergentheim

Mariënberg

10 Achtergronddocument LIK’s

Brucht

N3

43

BEEKDALLANDSCHAP VAN DE VECHT

Het beekdallandschap van de Vecht heeft overwegend een hoge biodiversiteit en herbergt veel plant- en diersoorten waaronder ook een hoog aantal rode lijst soorten. Er ligt een aantal beschermde natuurreservaten in het Vechtdal als de Rheezermaten, Lange kampen en Veldbraken. De Lange Kampen bestaat uit een aantal verschillende landschapselementen zoals een oude rivierarm, stroomdalgrasland, dotterbloemgrasland en houtwallen. De Rheezermaten is een trilveen waar orchideeën, moeraskartelblad en waterdrieblad te vinden zijn. Daarnaast wordt een groot deel van het Vechtdal door weidevogels gebruikt. In de meanders is een rijke schakering van vegetatietypen aanwezig en komen diverse soorten water- en moerasvogels

Hooilanden langs de Vecht

Oude meander met kwel omgeving Marienberg

Oude meander omgeving Holtheme

Natuurreservaat Lange Kampen

Natuurreservaat Rheezermaten

De Vecht

broeden, ook minder algemene soorten zoals de wintertaling of de zomertaling. Voor de broedvogels is rust van groot belang. Bij de Vecht is een variëteit aan graslanden te vinden, afhankelijk van de vochtigheid en de intensiteit van het beheer. De oude vechtafzettingen zijn ijzerrijke zand- en kleigronden. Deze gronden vormen het oorspronkelijk groeimilieu van een aantal zeldzame planten als Zwolse anjer (droge, matig voedselrijke gronden) en langbladig ereprijs (natte, matig voedselrijke gronden).

Pagina 95

10 Achtergronddocument LIK’s

2.5 Heideontginningen aan westzijde van de Vecht

De Krim

Slagharen

Dedemsvaart

Lutten

Gramsbergen

Balkbrug

Hardenberg Radewijk

Bruchterveld Bergentheim Marienberg Kloosterhaar

Sibculo

Pagina 97

BEBOUWING

Engeland

eg isw hu ht Jac Collendoorn

Heemserveen

La g we

rix

Hardenberg

k dij ers nt Le

Rheezerveen

N3

r ije

4

g we

me

de Ol

Ve cht

Rh

ee ze r

we g

N36

Rheeze

OudBergentheim

10 Achtergronddocument LIK’s

HEIDEONTGINNINGEN AAN WESTZIJDE VAN DE VECHT

In de heideontginningen komen zowel verspreide bebouwing als lintbebouwingen langs de ontginningsassen voor. Rheezerveen en Heemserveen zijn voorbeelden van lintbebouwingen. Een lintbebouwing is een lint van bebouwing die langs een weg is ontstaan. In deze linten zijn zowel agrarische als burgererven te vinden, die aan of op afstand van de weg liggen. De bebouwing op de oude erven in de heideontginningen (rond 1900) bestaat overwegend uit boerderijen met woning en bedrijf ineen. De boerderijen hebben vaak een zadelkap van dakpannen met soms wolfseind(en). Daarnaast zijn er een aantal ‘jonge’ erven uit de jaren ’80, ’90 te vinden. Dit zijn zowel agrarische erven als burgererven die divers van stijl zijn. In de besloten bosgebieden komt geen bebouwing voor.

Rheezerveen

Agrarisch erf

Burgererf

Pagina 99

ROUTING

Engeland

eg isw hu ht Jac Collendoorn

Heemserveen

La g we

rix

Hardenberg

k dij ers nt Le

Rheezerveen

N3

r ije

4

g we

me

de Ol

Ve cht

Rh

ee ze r

we g

N36

Rheeze

OudBergentheim

10 Achtergronddocument LIK’s