Bijlage 1. Nota gezondheidsbeleid 2024-2028 Gewoon Gezond Hardenberg
Tekst van het document
toekomst.
versterken van de eigen kracht van onze jeugd en het gezin. De komende periode gaan we beter onderzoeken
•
Lokale Educatieve Agenda
welke projecten, pilots en samenwerkingen we al
In Hardenberg werken we met de Lokale Educatieve
inzetten. En kijken we hoe we dit aanbod kunnen
Agenda (LEA ). Hierin werken onderwijsbestuurders,
versterken en uitbreiden.
30
kinderopvangorganisaties en de gemeente met elkaar aan het stimuleren van gelijke kansen. Vanuit de LEA
23
4.B. Gezond ouder worden
Daarnaast werken we met elkaar aan het versterken van de verbinding tussen jeugdhulp en onderwijs. School is voor de jeugd een belangrijk onderdeel van
Wat is de achtergrond van deze opgave?
het leven. Jeugd brengt er veel tijd door. Ook wordt
In Nederland worden we steeds ouder. We zien hierbij
de ontwikkeling door school gevolgd.
ook dat onze samenleving verandert5: in verhouding
Bij problemen in de ontwikkeling is het belangrijk dat er
neemt het aantal ouderen toe. Verder verwachten
een goede verbinding is tussen onderwijs en jeugdhulp.
we dat ouderen in de toekomst meer chronische
Hierdoor wordt de jeugdige zo goed mogelijk geholpen.
problemen krijgen en dat dementie- en eenzaamheid
We zetten samen met onze partners in op goede
toenemen. Tegelijkertijd neemt de druk op de zorg
signalering en preventie. En gebruiken normaliseren
steeds meer toe. Veranderen we niks, dan verwachten
als uitgangspunt.
we grote problemen in 204013.
•
Ook in de gemeente Hardenberg zien we terug dat het
Sporten en bewegen
Onderdeel van een gezonde leefstijl is sporten en
aantal inwoners van 65 jaar en ouder de komende jaren
bewegen. De komende periode stimuleren we dat onze
sterk toeneemt. Daarnaast wonen zij steeds vaker en
jeugd meer gaat sporten en bewegen. We laten hen
langer zelfstandig thuis31. Zo houden zij de regie over
hierbij kennismaken met verschillende sporten. En
(de kwaliteit van) het eigen leven. Dit betekent iets
zorgen voor meer bewustwording over het belang van
voor hoe wij nu en in de toekomst onze zorg en onder-
sporten en bewegen. We hebben hierbij aandacht voor
steuning inrichten. Daarnaast breekt er voor ouderen
een inclusief aanbod. Want iedereen moet de mogelijk-
een andere fase aan. Als mensen ouder worden, krijgen
heid hebben om te kunnen bewegen en meedoen.
zij minder mogelijkheden om zelfstandig mee te doen. Bijvoorbeeld doordat de kinderen uit huis zijn, pensioen
Daarnaast hebben we aandacht voor de gezonde
en mindere gezondheid. De kans op kwetsbaarheid en
sportomgeving van de jeugd. Een uitgangspunt is dat
de afhankelijkheid van zorg neemt toe.
zij worden beschermd tegen ongezonde voorbeelden, zoals middelengebruik. Zo zetten we in op een rookvrije omgeving. Waarbij we jeugd beschermen tegen rook en de verleiding van het roken. Raakvlakken en verbindingen •
Landelijke nota gezondheidsbeleid
•
GALA en IZA
•
Lokaal preventieakkoord
•
Lokaal sport- en beweegakkoord
•
Lokale Educatieve Agenda
•
Hervormingsagenda Jeugd
24
Tegelijk neemt ook de kans op eenzaamheid31 toe
Wat zijn onze doelen en maatschappelijke ambities?
door de vermindering van contacten. Maar: een mens
In de gemeente Hardenberg kunnen inwoners goed,
is een sociaal wezen. Dit beïnvloedt de gezondheid van
waardig en vitaal ouder worden. En is er passende zorg
ouderen. Eenzame ouderen hebben vaker een
en ondersteuning als dit niet (meer) vanzelfsprekend is.
ongezonde leefstijl32. Zij ondernemen bijvoorbeeld
Hierbij maken we onderscheid tussen:
minder en gaan minder de deur uit (Rijksoverheid) .
1. We zijn verantwoordelijk voor het bevorderen en
32
Fysieke, mentale en sociale tekorten beïnvloeden
beschermen van de gezondheid van onze ouderen
elkaar en daarmee ook de gezondheid van ouderen.
in het hier en nu. Het is belangrijk dat de zorg en ondersteuning voor onze huidige (kwetsbare)
Wij zijn ons bewust van de uitdagingen waar onze
generatie ouderen toegankelijk blijft. En ondanks
ouderen voor staan. Het beschermen en bevorderen
de toenemende druk passende hulp biedt.
van de gezondheid van onze ouderen is dan ook een
2. Toewerken naar een toekomstige gezonde generatie
belangrijke opgave. Niet alleen voor de huidige-,
ouderen. Inzet in het hier en nu voorkomt kwetsbaar-
maar ook de toekomstige generatie ouderen. Want de
heid en zorg in de toekomst. Als gemeente spelen
gezonde toekomst van onze ouderen begint hier en nu.
wij hierin een belangrijke faciliterende rol. We leggen de basis voor de komende generaties om met elkaar
Wat zien wij met elkaar?
de gezonde generatie van 2040 te bereiken.
• Ouderen wonen langer thuis. En passen vaak liever hun woning aan dan te verhuizen (CBS)33.
We bevorderen en beschermen de gezondheid van
• 46% van onze inwoners ouder dan 65 jaar heeft
onze huidige en toekomstige generatie ouderen.
een langdurige ziekte of aandoening (RIVM)34.
We voorkomen ziekte en kwetsbaarheid, of stellen uit.
We verwachten dat dit percentage de komende
Onze maatschappelijke ambities hierbij zijn:
jaren stijgt.
• Het bevorderen van de zelfredzaamheid en eigen
• 37,5 % van de ouderen voldeed aan de norm
regie van ouderen, waardoor zij langer zelfstandig
gezond bewegen (RIVM)34. Deze norm adviseert
thuis kunnen wonen.
om minstens 150 minuten per week matig intensief
• Het stimuleren van een gezonde leefstijl.
te bewegen.
• Als onderdeel hiervan zetten we erop in dat meer
• 59,2% van de Hardenbergse ouderen heeft
ouderen de norm van gezond bewegen halen.
overgewicht (RIVM)34.
• Het versterken van netwerken, sociale relaties en een
• Van de Hardenbergse ouderen doet 35,9%
toegankelijke leefomgeving. Zo zorgen we ervoor dat
vrijwilligerswerk.
ouderen blijven meedoen in de samenleving. En zich
• 48,1% van de Hardenbergse ouderen voelt zich
minder eenzaam voelen.
eenzaam. 10% van de ouderen voelt zich sterk
• Het verminderen van valongelukken onder onze
eenzaam.
huidige- en toekomstige generatie ouderen.
• Er zijn relatief veel ongelukken onder ouderen. Gemiddeld valt elke 5 minuten
35
• Meer integrale samenwerking. Bij het bevorderen
een 65-plusser.
en beschermen van onze huidige en toekomstige
32% van de Hardenbergse 75-plussers gaf in een
generatie ouderen zijn verschillende partijen
periode van 3 maanden aan gevallen te zijn.
betrokken. Denk bijvoorbeeld aan de ouderen zelf,
Onder 80-plussers was dit 34% (IJsellandscan) .
de gemeente, zorgverzekeraars, zorgverleners,
Ouderen hebben meer kans op (blijvend) letsel
wijkverpleging, wijkteams, welzijn en mantelzorgers
en verminderde gezondheid na een val.
en vrijwilligers. Deze partijen weten elkaar nog niet
36
• In aanloop naar 2040 wordt er verwacht dat het
altijd te vinden. Ons doel is daarom dat deze partijen
aantal mensen met dementie sterk stijgt. In lijn met
nog meer afstemmen en samenwerken waar nodig.
37
deze verwachting neemt het aantal mantelzorgers ook toe.
25
Hoe bereiken wij deze maatschappelijke ambities?
•
•
We zorgen ervoor dat onze gemeente voor iedereen
Een integraal ouderenakkoord
Dementievriendelijke gemeente
In 2021 sloten wij een integraal ouderenakkoord met
toegankelijk is. We streven hierbij de komende periode
een groot aantal partners in de gemeente Hardenberg.
naar aandacht voor een dementievriendelijke omge-
De komende periode gaan wij verder met het uitvoeren,
ving. En naar activiteiten voor mensen met dementie.
versterken en herijken van de initiatieven in dit akkoord.
Zo kunnen zij meer naar buiten gaan en kunnen zij
Bijvoorbeeld: ouderen informeren over mogelijkheden
langer zelfstandig blijven wonen. Hiermee zetten we
om langer thuis te blijven wonen en eigen regie te
in op het worden van een dementievriendelijke
versterken. En informeren over beweging en het
gemeente. Daarnaast werken we met onze partners
uitbreiden van preventienetwerken.
in het veld samen om te komen tot een sterker (voorliggend) aanbod voor de doelgroep.
•
Wonen en zorg
Voor 1 januari 2024 moeten gemeenten een lokale
•
Aantrekkelijk maken van sporten en bewegen
woonzorgvisie ontwikkelen. Een belangrijk uitgangspunt
Sporten en bewegen is een belangrijke factor in het
van de visie is genoeg en passend aanbod van
voorkomen en tegengaan van kwetsbaarheden. Ook
woningen. Met een goede spreiding over de gemeente.
zorgt het ervoor dat mensen elkaar ontmoeten. In de
Dat geldt ook voor de behoeften en ondersteuning
nota ‘Samen gezond in Hardenberg’ (2016) noemden
van ouderen. De gemeente Hardenberg maakt de
we al het belang van sporten en bewegen. De afgelopen
woonzorgvisie en betrekt daar (zorg)organisaties
periode maakten wij samen met partners het sporten
en corporaties bij.
en bewegen voor ouderen aantrekkelijker. Dit gold ook voor ouderen met bijvoorbeeld een beperking,
•
Coalitie tegen eenzaamheid
overgewicht, diabetes of een depressie. Want iedereen
In 2021 startten we de coalitie tegen eenzaamheid op.
doet mee. Deze beweging zetten we de komende
Hier hebben we al mooie stappen mee gezet. Samen
periode door.
met partners signaleren we eenzaamheid en gaan we eenzaamheid tegen. Hiervoor richtten we het hele
Raakvlakken en verbindingen
proces van signalering-melding-actie goed en zo
•
Ouderenakkoord
lokaal mogelijk met elkaar in.
•
Coalitie tegen eenzaamheid
Gelukkig zijn er in onze gemeente veel organisaties
•
Lokaal sport- en beweegakkoord
die met eenzaamheid aan de slag gaan. Via de coalitie
•
Beleidskader inclusie
tegen eenzaamheid kunnen we deze aanpakken
•
GALA en IZA
verenigen en goed op elkaar afstemmen. Hierbij is er
•
Landelijke nota gezondheidsbeleid
specifiek aandacht voor het thema gezondheid. De komende periode gaan we verder met (het versterken van) de coalitie. •
Minder valongelukken
Zoals eerder beschreven vallen veel ouderen. We gaan hier de komende periode mee aan de slag via een (regionale) ketenaanpak valpreventie. Deze aanpak is gericht op inwoners van 65 jaar en ouder met een valrisico. Zo zetten we in op het signaleren van een verhoogd risico op vallen. En motiveren we ouderen voor valpreventie. Hierdoor verminderen we valongelukken en de bijkomende risico’s op verminderde gezondheid.
26
4.C. Gezonde leefomgeving
Het is daarom belangrijk om in te zoomen op kenmer-
Wat is de achtergrond van deze opgave?
deze kenmerken heeft invloed op onze gezondheid.
ken van een gezonde leefomgeving. De (inrichting van)
De mens is een product van zijn of haar leefomgeving. Voorbeelden hiervan zijn: het gezin waarin we geboren
Belangrijke kenmerken van een gezonde leefomgeving
worden en opgroeien, de buurt of wijk waarin we leven,
zijn (RIVM)41:
ons werk, school, vrijetijdsbesteding en onze ruimtelijke
•
omgeving. Al deze leefomgevingen hebben invloed op
• Stimuleert fietsen, wandelen en reizen met het
Nodigt uit om te bewegen, spelen en sporten. Openbaar Vervoer.
wie we zijn of worden. We kunnen hierbij onderscheid
• Zorgt ervoor dat mensen elkaar ontmoeten. En dat
maken tussen de ruimtelijke- en de sociale leefomgeving. De ruimtelijke omgeving38 bestaat uit de
mensen zich veilig voelen.
(semi) openbare buitenruimte zoals parken, speeltui-
• Houdt rekening met de behoeften van bewoners
nen, fiets- en wandelpaden. De sociale leefomgeving
en andere doelgroepen (bijvoorbeeld: kinderen,
39
bestaat uit familie en een vriendenkring, maar ook uit
ouderen, inwoners in kwetsbare omstandigheden).
buurten en wijken.
•
Is groen, heeft voldoende natuur en water.
•
Heeft aandacht voor milieu en klimaat.
Zoals eerder benoemd beïnvloeden deze leefomgevingen ook onze gezondheid (RIVM)40. Bewust, maar ook
Als gemeente hebben we op verschillende manieren
onbewust. Zo kan onze leefomgeving ons uitnodigen
invloed op de leefomgeving. In de fysieke ruimte richten
tot het maken van ongezonde keuzes. Andersom draagt
we bijvoorbeeld wijken, groen, speelplaatsen en sport-
een gezonde leefomgeving bij aan een gezondere
velden in. In de directe omgeving van inwoners bieden
leefstijl en het voorkomen van ziekte en kwetsbaarheid.
we hulpmiddelen aan inwoners die minder vanzelfsprekend meekomen. Zo faciliteren we bijvoorbeeld zingeving, ontmoetingen en een gevoel van veiligheid.
27
Wat zien wij met elkaar?
bescherming door:
• Verschillende gebieden in Hardenberg kunnen nog stappen maken in de beweegvriendelijkheid
• Meer klimaatadaptatie en biodiversiteit.
• Meer aandacht voor veiligheid en toeganke-
• In te zetten op meer groen, schaduwwerking
(Gezonde leefomgeving) .
lijkheid.
42
• Nu beweegt 49% van de Hardenbergers door de groene leefomgeving.
en het voorkomen van verstening.
• Inwoners in de regio IJsselland geven een: - 7,1 voor de sportvoorzieningen.
• Het stimuleren van bewegen.
• In te zetten op meer plaatsen waar inwoners
- 7,1 voor de buurthuis/ buurwerkvoorzieningen.
elkaar ontmoeten.
- 6,5 voor de activiteitencentra.
- 5,9 voor voorzieningen voor jongeren.
• Het stimuleren van gezond voedselaanbod op de plekken waar inwoners wonen, werken
• Inwoners geven een 7,5 voor het groen
en hun vrije tijd doorbrengen.
(kijk- en gebruiksgroen) (IJssellandscan)43.
• Gezondheid wordt een vast onderdeel van de
• We verwachten dat onze gemeente in 2040
belangenafweging in het ruimtelijk beleid.
ongeveer 65.000 inwoners heeft. Met deze groei
• De leefomgeving beweegt mee in de ontwikke-
maken we de overgang van plattelandsgemeente
ling naar Landstad Hardenberg. Op het vlak
naar streekcentrum. Dit betekent iets voor de
van gezondheid houden we rekening met de
toekomstige (inrichting van onze) leefomgeving.
samenstelling en behoeften van onze inwoners.
• Het klimaat verandert, ook in ons land. Deze klimaat-
Denk hierbij aan passend woningaanbod,
verandering heeft invloed op onze gezondheid. Zo
voorzieningen, veiligheid en leefbaarheid.
hebben we meer last van UV-straling, hittestress, allergieën en luchtvervuiling. Daarnaast heeft de
Hoe bereiken wij deze maatschappelijke ambities?
verandering bijvoorbeeld invloed op ons voedsel en
•
drinkwater (RIVM) .
De gemeenteraad van Hardenberg heeft op 6 juli 2021
44
Omgevingsvisie – Landstad Hardenberg
de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg3 vastgesteld. Wat zijn onze doelen en maatschappelijke ambities?
Hierin schetsen we waar we staan en hoe we daar zijn
De Hardenbergse bevolking groeit en we verwachten
gekomen. Ook kijken we naar de toekomst van
dat ook haar samenstelling verandert. Dit heeft
Hardenberg. Hoe ziet Hardenberg eruit in 2040? Welke
gevolgen voor onze leefomgeving. Ook zij zal (moeten)
uitdagingen en ontwikkelingen zien we? En welke
veranderen. Zo hebben we bijvoorbeeld een grote
waarden en uitgangspunten zijn hierbij belangrijk?
woningbouwopgave. Maar er zijn meerdere ontwikkelingen die onze leefomgeving en gezondheid raken, zoals
De komende periode gaan we door met onze omge-
klimaatverandering. Wat betekenen deze ontwikkelin-
vingsvisie. Het bereiken van een gezonde leefomgeving
gen voor onze taken als gemeente? Dit vraagt om een
is hierin een van de ambities. We besteden aandacht
brede blik. Samen gaan we onderzoeken hoe we deze
aan de omgevingsfactoren die belangrijk zijn bij het
vraagstukken verder en integraal vormgeven.
beschermen van gezondheid. Zo stimuleren we een
Tegelijk zien we in het hier en nu dat onze leefomgeving
gezonde leefomgeving. Denk hierbij aan klimaat
gezondheid beïnvloedt. We gaan de komende periode
(adaptatie), mobiliteit, wonen, aandacht voor elkaar,
daarom meer met de leefomgeving aan de slag. Alleen
bewegen, ontmoeten, spelen en sporten.
zo werken we in een veranderende leefomgeving aan een gezonde generatie in 2040. Onze maatschappelijke
Om dit te bereiken is interne samenwerking belangrijk:
ambities zijn hierbij:
de ruimtelijke leefomgeving en gezondheid raken
• De fysieke en sociale leefomgeving worden nog
meerdere beleidsdomeinen. Ook extern versterken we
meer ingericht op het stimuleren van de gezondheid
onze samenwerking. Samen met onze partners van
van onze inwoners.
wonen, zorg, maatschappelijke ontwikkelingen en
• Deze leefomgeving is bereikbaar en toegankelijk
(andere) organisaties zetten we in op Positieve Gezondheid. Met onze brede blik besteden we aandacht
en draagt bij aan gezondheidsbevordering- en
28
aan de verschillende levensterreinen van onze inwoners.
afspraken over het bevorderen en beschermen van
Zo gaan we elkaar nog beter verstaan. We onderzoeken
gezondheid via de leefomgeving. En de rol van gemeen-
hierbij ook nieuwe samenwerkingsvormen om de
ten hierbij. De gemeente Hardenberg heeft de brede
mogelijkheden te vergroten.
SPUK aangevraagd. Met deze middelen gaan we de
komende periode de gezonde leefomgeving van onze
•
inwoners verder versterken.
Leefbaarheid en Bewustwording
Klimaatverandering raakt onze gezondheid. Het wordt warmer, er komen meer hittegolven en meer extremen.
Het belang zien we ook landelijk terug. Zo is er bijvoor-
Met klimaatadaptatie kunnen we onze leefomgeving
beeld veel aandacht voor de risico’s rondom een
toekomstgericht inrichten en aanpassen. Het bevorde-
ongezonde voedselomgeving. En is er vanuit andere
ren van gezondheid zit hierbij bijvoorbeeld in: de
gemeenten een wens voor meer juridische bevoegdhe-
inrichting van de leefomgeving, groen en bewegen in de
den om via de leefomgeving overgewicht aan te kunnen
planvorming, verduurzaming en zorgen voor een
pakken (Binnenlands Bestuur)46. We monitoren deze
gezonde, schone en veilige woonomgeving (RIVM) .
ontwikkelingen en kijken hoe we hier als Hardenberg op
45
in kunnen spelen. Gezondheid wordt daarnaast ook een In Hardenberg zetten we daarom in op het onderwerp
vast onderdeel van de belangenafweging in de ruimte-
Leefbaarheid en Bewustwording. Hierin werken we aan
lijke omgeving.
klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit. Dat doen we zowel in beleid als in de inrichting van de leefomgeving.
•
Verkeer en vervoer
Hierbij hebben we bijvoorbeeld aandacht voor groen,
Zoals benoemd in ons Programma Mobiliteit47 ver-
biodiversiteit, schaduwwerking en minder verstening. Zo
sterken we de komende periode onze bereikbaarheid,
werken we aan een toekomstgericht, gezond, duurzaam
verkeersveiligheid en leefbaarheid. Ook zetten we ons
Hardenberg.
als gemeente in voor het klimaat en het stimuleren van gezonde keuzes. We faciliteren voetgangers en
Als onderdeel hiervan ontwikkelen we de komende
gebruikers van rolwagens. En moedigen inwoners aan
periode de Groene en Gezonde Maatlat. Deze is bedoeld
om te kiezen voor de fiets of het openbaar vervoer
om meer te kunnen sturen op beleidsbeslissingen voor
(OV) in plaats van de auto.
de toekomst. Onderdelen die in de maatlat terugkomen zijn: gezonde leefomgeving, biodiversiteit, droogte, hitte,
De komende jaren investeren we in het realiseren van
waterveiligheid en wateroverlast. De maatlat geeft
veilige en comfortabele fietsroutes in en tussen de
handvatten om binnen deze onderdelen veranderingen
kernen. Samen met de provincie hervormen we het
in de fysieke leefomgeving door te voeren. Ook dit
openbaar vervoer naar publiek vervoer. Hierdoor kan
vraagt om samenwerking tussen verschillende beleids-
iedereen gebruik (blijven) maken van de voorzieningen
domeinen.
in Hardenberg. De autoafhankelijkheid willen we
Daarnaast hebben we aandacht voor inwoners in
verkleinen door goede alternatieven aan te bieden.
kwetsbare omstandigheden. Stijgende temperaturen zorgen bijvoorbeeld voor gezondheidsrisico’s bij jonge
Bij nieuwe inrichting en grote reconstructies van
kinderen en ouderen. Of mensen die minder middelen
wegen en woonwijken hanteren wij zo veel mogelijk
hebben om zich aan te passen aan de hitte. De komen-
het STOMP principe (stappen, trappen, Openbaar
de periode verkennen we daarom de mogelijkheden om
Vervoer, MaaS (Mobility as a Service) en privé auto).
ons beleid rondom hitte te versterken. Mogelijkheden
Hiermee spelen we (fysieke) ruimte vrij voor actieve
zijn het opstellen van een lokaal hitteplan en bijvoor-
mobiliteit. Hierbij hebben we de komende periode, naast
beeld het versterken van de sociale cohesie.
de kwaliteit, aandacht voor de toegankelijkheid in het netwerk van voetgangersvoorzieningen. Ook zetten we
•
Gezonde leefomgeving
in op goede fietsverbindingen tussen de kernen en met
Een gezonde leefomgeving is belangrijk in het stimule-
Zwolle. Onze ambitie hierbij is dat de fiets de snelste en
ren van gezond en actief leven. In het GALA staan
comfortabelste manier is van verplaatsen.
29
Daarnaast zetten we ons actief in voor het openbaar
•
vervoer (OV). Bijvoorbeeld bij de lobby voor de
Een belangrijk uitgangspunt in Hardenberg, is dat
Nedersaksenlijn. Ook verdient de kwaliteit van het
iedereen mee kan doen. De leefomgeving speelt hierbij
vervoer op de Vechtdallijnen aandacht. Goede (spoor)
een belangrijke rol. Samen met onze inwoners, partners
verbindingen maken het reizen aantrekkelijk. Verder
en (andere) organisaties versterken we de fysieke- en
heeft het positieve effecten voor de gezondheid.
sociale leefomgeving. Een voorbeeld hiervan is ons buiten-
OV-reizigers zijn bijvoorbeeld fysiek actiever en hebben
ruimteplan: BOSS. Dit staat voor Bewegen, Ontmoeten,
minder overgewicht dan automobilisten (RIVM ).
Spelen en Sporten. De komende periode gaan we steeds
49
Iedereen doet mee
weer bij andere kernen of buurten langs. Hierbij nodigen Autoverkeer bundelen we zoveel mogelijk op de daar-
we iedereen uit om mee te denken over de fysieke
voor geschikte wegen. Door maatregelen aan de bron
leefomgeving. Daarnaast werken we samen met
proberen we de nadelige gevolgen van verkeer te
ervaringsdeskundigen aan het steeds toegankelijker
beperken. De gemeente faciliteert de elektrificatie van
maken van onze fysieke leefomgeving. De komende
het wagenpark door het uitrollen van laadinfrastructuur
periode gaan we hiermee door. Een belangrijk aan-
in de openbare ruimte. Elektrische voertuigen hebben
dachtspunt is dat we verder kijken dan mensen met een
een positief effect op de leefbaarheid doordat ze minder
visuele, auditieve of lichamelijke beperking. We zetten
geluid en weinig luchtverontreiniging veroorzaken.
ook in op een dementievriendelijke omgeving of een prikkelarme omgeving voor mensen met autisme.
•
Aandacht voor gezonde lucht en overlast van geluid
Onderdeel van een gezonde omgeving, is een gezonde
De komende periode gaan we ook verder met het
lucht. Dit is niet voor niets. Het RIVM50 schrijft dat
versterken van de sociale leefomgeving. Bijvoorbeeld
luchtverontreiniging zorgt voor ongeveer evenveel
met onze Gewoon Gezond kernen of ons beleid rondom
ziektelast als overgewicht. Het zorgt zelfs voor meer
financiële bestaanszekerheid. Een ander voorbeeld zijn
ziektelast dan te veel alcohol drinken. Of het eten van te
de ‘Samen Doen’52 teams. Deze teams houden de
weinig groente of fruit. Door te werken aan een gezonde
opdracht om passende en laagdrempelige ondersteu-
lucht, bevorderen we dan ook de gezondheid.
ning op maat te bieden. In de huidige bestuursperiode onderzoeken we of de ondersteuning van de Samen
Dit kunnen we alleen samen, met een integrale aanpak.
Doen teams1 kan worden versterkt. Hierbij zetten wij de
De komende periode zetten we samen met collega’s in
al ingezette kwaliteitsslag door.
op: klimaat, milieu, groen, mobiliteit en wonen. Daarnaast gaan we onderzoeken hoe we onze samen-
Tenslotte gaan we meer aan de slag met maatwerk.
werking met de GGD, de provincie en andere gemeen-
Ieder gebied heeft zijn eigen demografische, sociaal
ten kunnen versterken. Hierbij verkennen we de aanslui-
maatschappelijke en/of gezondheidskenmerken.
ting bij het Schone Lucht Akkoord (SLA).
Daarom maken we de komende periode gezondheidsprofielen per wijk, kern of buurt. Met deze data kunnen
Ook overlast van geluid in de leefomgeving kan zorgen
we maatwerk bieden om samen te werken aan een
voor ziekte en ongezondheid. Geluid heeft daarom onze
gezonde leefomgeving.
aandacht. Bijvoorbeeld bij het inrichten van de leefomRaakvlakken en verbindingen
geving en bij overlast.
•
Omgevingsvisie
•
Kernenbeleid
Gezond leven begint bij een gezonde leefomgeving. In
•
Beleidskader inclusie
Hardenberg zijn we daarom gestart met Gewoon
•
Programma Klimaat, water en biodiversiteit
Gezond kernen . Deze aanpak richt zich op een
•
BOSS: Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten
belangrijke leefomgeving van inwoners: de buurt. Op
•
GALA en IZA
pagina 13 vindt u meer informatie over dit programma.
•
Landelijke nota gezondheidsbeleid
•
Onze (Gewoon Gezond) kernen
51
30
52. Samen Doen-teams bieden ondersteuning bij wonen, welzijn, inkomen of zorg.
4.D. Gezonde geest
Mensen zijn uit zichzelf mentaal gezond en veerkrachtig.
Wat is de achtergrond van deze opgave?
problemen. Meestal komen we dan vanzelf weer in
‘Mentale gezondheid is de manier waarop je je verhoudt
balans. Toch kan het soms ook te veel zijn. En kunnen
tot jezelf en tot anderen en hoe je omgaat met de
mentale klachten ontstaan, waardoor mensen mentaal
uitdagingen in het dagelijks leven. Tegelijkertijd gaat het
ongezond worden. Aandacht voor mentale gezondheid
ook over hoe jij en anderen in de samenleving dit ervaren’
en achterliggende problemen is dan ook belangrijk.
Soms krijgen we te maken met een opstapeling van
(RIVM) . Zo gaat mentale gezondheid bijvoorbeeld over 56
meedoen en erbij horen. Maar ook over ontspanning,
Bij mentale ongezondheid kunnen mensen ‘last hebben
werk-privé balans en de hoeveelheid stress die je ervaart.
van klachten zoals stress, angst of eenzaamheid. Maar het kunnen ook psychosomatische klachten55 zijn, zoals
Goede mentale gezondheid zorgt dat mensen zich beter
hoofdpijn, vermoeidheid, duizeligheid of buikpijn’.
voelen. Zij hebben meer veerkracht om om te gaan met
Kortom, zonder mentaal welzijn, kun je niet spreken van
de uitdagingen in ons dagelijks leven. En vragen eerder
gezondheid (RIVM)56. Het RIVM adviseert dan ook om de
om hulp als het even wat minder gaat (Loket Gezond
mentale gezondheid te monitoren57 als ondersteuning
Leven) . Daarnaast voelen deze mensen zich ook meer
van het lokale gezondheidsbeleid.
53
verbonden met elkaar en zorgen ze goed voor hun kinderen. Ook leveren ze een waardevolle bijdrage
Dat is niet voor niets. Met onze mentale gezondheid
aan de maatschappij.
gaat het de afgelopen periode minder goed. Dit geldt voor alle leeftijden, maar het meeste voor jong-
Verder zorgt mentale gezondheid bij ouderen
53
voor
volwassenen58. De mentale druk op jongeren neemt toe.
meer kwaliteit van leven. Dit is ook terug te zien in de
Zij ervaren ook meer mentale klachten59. Deze jeugd
levensverwachting. Mensen met een gezonde geest
maakt deel uit van onze toekomstige generatie in
leven 15 tot 20 jaar langer .
2040. Zij verdient dan ook onze aandacht.
23
31
Daarnaast laat onderzoek zien dat er meer aandacht
Wat zijn onze doelen en maatschappelijke ambities?
nodig is voor mensen die in armoede en schulden leven
Een gezonde generatie in 2040, betekent ook in
(Loket Gezond Leven) en statushouders (RIVM) .
Hardenberg een generatie met een goede mentale
Zij hebben vaker mentale problemen. Bij statushouders
gezondheid. Wij zien en herkennen dat de mentale
is er daarnaast een tekort aan gespecialiseerde zorg
gezondheid steeds meer onder druk staat. De komende
die past bij cultuur en achtergrond (RIVM) .
periode gaan we daarom in de beweging naar meer
22
60
60
gezondheid ook de mentale gezondheid versterken. Niet alleen nu zien we een stijging in problemen rondom mentale gezondheid. In aanloop naar 2040 verwachten
Vanuit onze faciliterende rol kunnen we werken aan
we dat steeds meer mensen te maken krijgen met
(preventief) beleid, zorg en ondersteuning. We willen
mentale klachten. Dit betekent dat meer mensen langs
voorkomen dat inwoners mentale problemen krijgen.
de zijlijn komen te staan. Daarnaast zorgt dit ook voor
En zorgen voor passende en beschikbare hulp voor
meer steeds druk op de zorg. Dit roept vragen op over
inwoners die dit nodig hebben. Zo voorkomen we dat
de houdbaarheid van de zorg in 2040 .
problemen erger worden. Samen werken we toe naar
13
een gezonde toekomst. Waarbij de druk op de zorg Wat zien wij met elkaar?
minder wordt. Onze maatschappelijke ambities zijn
• In de GGD-regio IJsselland heeft ongeveer 20%
hierbij:
van de inwoners mentale klachten.
• Het versterken van de mentale gezondheid en
• Bij jongvolwassenen ligt dit percentage nog
veerkracht van alle Hardenbergers. Met aandacht
hoger, op ongeveer 50% (Volksgezondheid
voor inwoners die onze hulp extra nodig hebben.
en Zorg)61.
• We vergroten het bewustzijn van het belang van
• 45% van de jongvolwassenen geeft ook aan
mentale gezondheid. En zetten in op het bespreek-
(vaak) gestrest te zijn. Stress geeft meer kans
baar maken van mentale klachten.
op klachten die niet passen bij mentale
• We zetten in op meer bekendheid van het aanbod
gezondheid (RIVM)62.
van mentale zorg.
• In de GGD-regio IJsselland geeft 8,3% van de
• We stimuleren een gezonde levensstijl die een
inwoners aan een depressie te hebben (gehad).
mentale gezondheid ondersteunt.
• In Hardenberg heeft 6,7% van de inwoners een
• We zetten hierbij in op meer beweging en
hoog risico op angst of depressie
gezonde voeding.
(Volksgezondheid en Zorg) .
• We stimuleren de gezondheidsvaardigheden van
63
• De WHO voorspelt dat, als we geen actie onder-
onze jongeren, zodat zij minder druk ervaren.
nemen, depressie in 2030 de meest voorkomende
• We zetten in op het versterken van (bestaande)
ziekte wordt. Daarnaast leidt een depressie vaak
netwerken, sociale relaties en een toegankelijke
tot ongezonde keuzes. Bijvoorbeeld roken en
leefomgeving. Zo kunnen mensen met mentale
drinken. Mentale ongezondheid zorgt dus vaak
problemen mee blijven doen. En krijgen zij zo
voor een slechtere algemene gezondheid
vroeg mogelijk hulp en ondersteuning.
(Hersenstichting)64. • In Hardenberg is 10% van de mantelzorgers zwaar belast (IJssellandscan)78. • We verwachten dat mentale klachten in de loop naar 2040 nog meer toenemen. Mentale ongezondheid gaat samen met hart- en vaatziekten voor meer ziektelast zorgen (RIVM-VTV)59.
32
Hoe bereiken wij deze maatschappelijke ambities?
op recept. Vanuit Welzijn op recept kunnen inwoners
•
bijvoorbeeld meedoen aan laagdrempelige activiteiten.
Mentale veerkracht voor iedereen
We willen voor iedereen gelijke kansen op een goede
Denk hierbij aan gemeenschapsactiviteiten, creatieve
mentale gezondheid. We zien hierbij dat er inwoners
workshops of bewegingsprogramma’s. De activiteiten
zijn die onze aandacht extra nodig hebben.
richten zich op het versterken van mentale gezondheid
Voor onze jeugd en jongeren zetten we in op een stevige
en zorgen voor meer sociale inclusie.
en veerkrachtige basis. Daarom gaan we door met de inzet op OKO. Ook hebben we aandacht voor het
In de gemeente Hardenberg zijn we al langere tijd met
onderwijs. Hierbij zetten we in op het stimuleren van
Welzijn op recept aan de slag. De komende periode
veerkracht. En het tegengaan van druk. Onderdeel
ontwikkelen we deze ketenaanpak verder door.
hiervan is het vergroten van kennis over mentale gezondheid. Ook moedigen we al op jonge leeftijd
•
sporten en bewegen aan.
Door het bieden van zorg en de belasting ervan kunnen
Ondersteuning voor mantelzorgers
mantelzorgers klachten van mentale ongezondheid Daarnaast hebben we aandacht voor achterliggende
ervaren. Een deel van de mantelzorgers in onze
problematiek. Bijvoorbeeld bij armoede en schulden.
gemeente is overbelast. Ook de komende periode
Aanhoudende geldzorgen en -stress kunnen ervoor
hebben we daarom aandacht voor mantelzorgers.
zorgen dat we mentaal ongezond(er) worden. Om stress
Samen met verschillende organisaties zetten we in
te voorkomen en verminderen, gaan we de komende
op laagdrempelige hulp, ondersteuning en balans.
periode door met stress-sensitief werken. Tenslotte zorgen we bij statushouders voor een passend aanbod
•
Sporten en bewegen
in het versterken van de mentale gezondheid.
Sporten en bewegen is belangrijk voor mentale gezondheid. Ook komen mensen door deze activiteiten met
Dat kunnen we alleen samen. Zo nemen we vanuit het
elkaar in contact. We willen zoveel mogelijk inwoners
IZA deel aan de regionale coalitie Mentaal Welbevinden.
met plezier laten sporten en bewegen. Deze ambitie
Lokaal gaan we de komende periode nog meer samen-
gaan we de komende periode verder versterken. Een
werken met partners zoals: huisartsen, wijkteams,
belangrijk uitgangspunt hierbij is dat iedereen mee
ervaringsdeskundigen, onderwijs, welzijn, maatschap-
kan doen. We verkennen daarom ook het aanbod voor
pelijk werk, GGD en andere belanghebbenden. Samen
onze meer kwetsbare inwoners.
kijken wij hoe we mensen in kwetsbare omstandigheden beter en meer kunnen bereiken. En hoe het aanbod nog
•
Werk en re-integratie
beter op hen aansluit. Zo stimuleren we gelijke kansen
Meedoen aan de samenleving vergroot het gevoel van
op een goede mentale gezondheid.
welzijn en is positief voor de gezondheid en leefomgeving. Hieronder valt ook het hebben van betekenisvol
•
Kunst en cultuur
werk. Werkloosheid kan zorgen voor verminderde
Kunst en cultuur brengt mensen met elkaar in contact.
gezondheid. Daar tegenover staat dat werken en
Meedoen aan culturele activiteiten verhoogt de maat-
participeren gezondheidsachterstanden verminderen.
schappelijke betrokkenheid, stimuleert ontmoeting en
Kortom, werk heeft invloed op hoe gezond we zijn en hoe
verbindt. Dit heeft een positieve invloed op de mentale
gezond we ons voelen.
gezondheid. De komende periode gaan we dan ook een volgende stap zetten rondom kunst en cultuur. We willen
Vanuit de Participatiewet hebben we als gemeente de
meer actieve deelname stimuleren. Dit draagt bij aan
verantwoordelijkheid om mensen waar mogelijk te
verbinding en mentale gezondheid.
begeleiden naar betaald werk. Zowel mensen met als zonder gemeentelijke uitkering. Betaald werk biedt
•
Welzijn op recept
perspectief om mee te kunnen doen in de samenleving.
Gemeenten gaan vanuit het GALA de komende periode
Daarom ondersteunen we inwoners bij wie het niet lukt
aan de slag met de (regionale) ketenaanpak Welzijn
om zelfstandig betaald werk te vinden of te behouden.
33
We kijken samen wat er nodig is om (op termijn) wel
•
Bestaanszekerheid
aan het werk te kunnen. Daarbij kijken we naar eventue-
Niet voor iedereen is het even vanzelfsprekend om in
le belemmeringen op alle relevante leefgebieden. We
levensonderhoud te voorzien. Deze bestaansonzeker-
ondersteunen bij het vinden van de juiste/passende
heid kan leiden tot chronische stress. Steeds meer
werkgever of het ontwikkelen van bepaalde kennis en
onderzoek laat zien dat deze chronische (geld)stress een
vaardigheden. Bijvoorbeeld door de Nederlandse taal te
negatieve invloed heeft op onze mentale gezondheid. Zo
leren of het aanleren van werknemersvaardigheden.
gaan bijvoorbeeld ons geheugen en onze cognitieve
Ook maken we het voor werkgevers makkelijker om
functies achteruit. Dit zorgt ervoor dat we minder over
mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen.
de lange termijn kunnen nadenken. Of dat we minder
Dit kan door de inzet van loonkostensubsidie, no-risk
logische beslissingen maken. Dit kan zorgen voor een
polis (vergoeden van loonkosten bij ziekte werknemer)
slechtere leefstijl en mindere (mentale) fitheid
of andere voorzieningen. Met deze ondersteuning
(Movisie)65.
zorgen we ervoor dat deze inwoners een stap vooruit kunnen zetten. Dat levert ook op langere termijn
We herkennen de gevolgen van stress en bestaans-
positieve effecten op. Zoals betere kansen voor opgroei-
onzekerheid. Daarom gaan we de komende periode
ende kinderen en besparingen op zorgkosten.
verder met onze inzet op bestaanszekerheid. We richten ons op inwoners die onze aandacht (extra) nodig hebben. En de oorzaken van problemen.
Volgens de opdracht in de Participatiewet ligt onze focus vooral op het bemiddelen van kwetsbare doelgroepen naar de arbeidsmarkt (inclusie). Daar zetten
Voor onze inwoners organiseren we hulp en ondersteu-
we vol op in. Zo plaatsen we het dubbele aantal van de
ning zo passend en dichtbij mogelijk. Hierbij zetten we
taakstelling in beschut werk. Daarnaast zetten we 50%
bijvoorbeeld in op vroegsignalering van schulden en
meer loonkostensubsidie in dan gemiddeld in
mentale problemen. Daarnaast zetten we in op begrij-
Nederland. Omdat de arbeidsmarkt momenteel krap is
pelijke gemeentelijke communicatie (zie pagina 37).
en er veel vacatures zijn, zetten we extra in op het
Een onderdeel hiervan is ervoor zorgen dat mensen
benutten van alle kansen die er zijn om mensen naar
weten waar ze terechtkunnen. We zetten ons daarnaast
betaald werk te begeleiden via het project ‘Iedereen die
in voor toegankelijke en inclusieve voorzieningen.
wil en kan werken aan het werk’.
Bijvoorbeeld met onze minimaregelingen. En we begeleiden meer mensen naar beschut en betaald werk. Ook
De werkgeversdienstverlening (als gemeente denken
zetten we in op het versterken van relaties en netwer-
we met werkgevers mee over het invullen van vacatures
ken. Dit zorgt voor betekenisvolle contacten en steun
en dragen waar dat kan mogelijke werknemers aan),
vanuit de sociale leefomgeving. Bestaanszekerheid gaat
maar ook deels de werkzoekendendienstverlening is
tenslotte ook over wonen. Iedereen heeft recht op een
regionaal georganiseerd in arbeidsmarktregio’s. Daarin
woning. Een belangrijke ontwikkeling is hierbij de
werken we met werkgevers, onderwijs, UWV en werkne-
overgang ‘van beschermd wonen naar beschermd
mersvertegenwoordiging samen om de arbeidsmarkt te
thuis’. We willen inwoners zo ‘normaal mogelijk’ huisves-
verbeteren. Het beleid hierover wordt dan ook voor een
ten en mee laten doen in de samenleving. Hierbij
belangrijk deel binnen arbeidsmarktregio’s gemaakt.
hebben we aandacht voor genoeg passende woningen.
Denk bijvoorbeeld aan de afstemming van in te zetten
En dat inwoners zich thuis voelen in de wijk.
voorzieningen (via de re-integratieverordening) of de Raakvlakken en verbindingen
ontwikkeling van regionale werkcentra in 2026.
•
Lokaal sport- en beweegakkoord
Alhoewel betaald werk dus in belangrijke mate bij-
•
Beleidskader inclusie
draagt aan positieve gezondheid maakt het beleid
•
Kunst- en cultuurvisie
hierover geen onderdeel uit van deze nota. Dit omdat
•
Financiële bestaanszekerheid
het beleid grotendeels op regionaal niveau (arbeids-
•
GALA en IZA
marktregio Zwolle) wordt vormgegeven.
•
Uitvoeringsplan mantel- en respijtzorg
•
Landelijke nota gezondheidsbeleid
34
4.E. Gezond gedrag
niet voor als allemaal even vanzelfsprekend om gezon-
Wat is de achtergrond van deze opgave?
heidsvaardigheden. Dit is het vermogen om informatie
We willen zo lang mogelijk gezond zijn en blijven. Ons
over gezondheid te vinden, begrijpen en gebruiken.
gedrag is hierbij belangrijk. In de praktijk zien we dat
Een kwart van de volwassen Nederlanders heeft beperk-
ongezond gedrag verantwoordelijk is voor een groot
te gezondheidsvaardigheden (Loket gezond leven)66.
deel van de ziektelast. Voorbeelden zijn: roken, onge-
Dat geldt bijvoorbeeld voor ouderen, mensen die
zond eten, te weinig bewegen en alcohol drinken.
laaggeletterd zijn, psychische problemen-, of een
de keuzes te maken. Dit hangt samen met onze gezond-
migratieachtergrond hebben (Landelijke nota gezondDat veel mensen ondanks goede bedoelingen toch
heidsbeleid)5. Gemeenten kunnen hen actief ondersteu-
ongezonde keuzes maken, is niet vreemd. Eerder
nen in het vergroten van hun gezondheidsvaardighe-
noemden we al dat gezond gedrag verder gaat dan
den. En daarmee gezonder gedrag stimuleren.
alleen onze persoonlijke keuzes. Als sociale dieren, nemen we deel aan interacties in onze omgeving. Hier
Wat zien wij met elkaar?
wisselt het welk gedrag we als normaal zien, oftewel:
• Ongezond gedrag is verantwoordelijk voor bijna 20
welk gedrag de norm is. Hierdoor is de gezonde keuze
procent van de ziektelast (Rijksinstituut voor
op dit soort momenten niet het meest voor de hand
Volksgezondheid en Milieu)67.
liggend. Deze normen en gedragspatronen ontwikkelen
• De belangrijkste oorzaken hiervan zijn roken en ongezonde voeding.
we al vanaf jonge leeftijd. En zijn moeilijker om later te
• Ieder jaar sterven 35.000 mensen aan de gevolgen
veranderen.
van ongezond gedrag. Bijvoorbeeld aan hart- en Gezond gedrag gaat echter verder dan onze omgevin-
vaatziekten of diabetes (Rijksoverheid)68.
gen en interacties met anderen. Als individuen is het
• We zien verschillen in (on)gezond gedrag en
35
Sociaaleconomische Status (SES) (Rijksinstituut voor
• We willen het maken van gezonde keuzes makkelij-
Volksgezondheid en Milieu) .
ker maken.
• De daling in rokers gaat harder bij mensen met
• Hierbij zetten we in op een toegankelijk en
67
een hoge SES.
inclusief aanbod van programma’s en initiatieven
• Overgewicht stijgt sneller bij mensen met een
die het maken van gezonde keuzes stimuleren.
lage SES. •
• Ook gaan we aan de slag met het stimuleren van
Mensen met een lage SES voldoen in verhouding
gezondheidsvaardigheden. We hebben hierbij
minder vaak aan de beweegrichtlijnen (Loket
aandacht voor mensen met beperkte gezond-
Gezond Leven)69
heidsvaardigheden. Zoals laaggeletterden en
• 17% van de Hardenbergers rookt. Metingen tussen
mensen met een beperking.
2016 en 2022 laten een vergelijkbaar beeld zien
• We stimuleren een actieve leefstijl. Denk hierbij aan
(IJssellandscan) .
sporten, ontmoeten en bewegen.
70
• In Hardenberg heeft 54% van de inwoners van de
volwassenen overgewicht. Dit percentage ligt hoger
• De omgeving zorgt voor meer gezondheidsbevor-
dan in de regio en Nederland in het algemeen (50%)
dering (zie 4.C. Gezonde omgeving).
(IJssellandscan , monitor Brede Welvaart 2023 ). 70
• Meer mensen halen de beweegnorm.
• We zetten in op een afname van middelengebruik.
71
Daarnaast heeft 36% matig overgewicht en 18%
Dat betekent een vermindering in het aantal rokers,
ernstig overgewicht.
(zware) drinkers en mensen met overgewicht.
• In 2022 heeft zo’n 80% van de Hardenbergers alcohol
• We gaan nog meer integraal samenwerken. Nu en in
gedronken. Van onze inwoners is 14% een zware
de toekomst zetten we zo vroeg als mogelijk in op
drinker72 . Metingen in 2016 en 2020 laten een
gezond gedrag. Dit doen we samen met collega’s,
vergelijkbaar beeld zien (IJssellandscan) .
inwoners, partners en (andere) organisaties.
73
Wat zijn onze doelen en maatschappelijke ambities?
Hoe bereiken wij deze maatschappelijke ambities?
Ook in de gemeente Hardenberg zien wij dat de aan-
•
dacht voor gezond gedrag belangrijk is. Tegelijk is onze
De aandacht voor gezond gedrag is de afgelopen perio-
invloed als gemeente in zekere zin beperkt. We kunnen
de toegenomen. Een belangrijke ontwikkeling hierin is
mensen achter de voordeur niet verplichten om niet te
het sluiten van het Nationaal Preventieakkoord. Hierin
roken. Of om geen alcohol te drinken in de sportkantine.
staan afspraken om ‘Nederlanders gezonder te maken
Toch hebben wij een belangrijke faciliterende rol. We
door roken, problematisch alcoholgebruik en overge-
stimuleren het maken van gezonde keuzes met beleid,
wicht terug te dringen’ (Rijksoverheid)68.
programma’s en projecten. Hierin houden wij rekening
Wij vertaalden deze afspraken naar een Hardenbergs
met andere factoren die gezondheid beïnvloeden (zoals
Preventieakkoord: Gewoon Gezond74. We hebben hierbij
de omgeving).
aandacht voor de drie onderwerpen hierboven. Maar
Hardenberg: Gewoon Gezond
ook voor laaggeletterdheid, armoede en eenzaamheid. Gezond gedrag realiseren we niet van vandaag op
Samen met onze gemeenschap werken we aan
morgen. Het ontwikkelen van beleid en het veranderen
gezondheid en gezond gedrag. Bijvoorbeeld op scholen,
van gedrag kost tijd. We zetten daarom onze huidige
op de kinderopvang, in de openbare ruimte en in
initiatieven door, monitoren, en stellen waar nodig bij. Zo
verschillende dorpen en wijken. We zetten hierbij in op
blijven we verduurzamen en versterken. En werken we
het stimuleren van gezonde keuzes en het faciliteren
toe naar een gezonde generatie in 2040, waarin gezond
van een gezonde omgeving.
gedrag de norm is. Onze maatschappelijke ambities zijn •
hierbij:
Gezonde voedselomgeving
Kinderen en jongeren brengen veel tijd door op school. Een gezonde schoolomgeving is dan ook belangrijk.
72. Drinkt minstens een keer per week 4 (vrouw) of 6 glazen of meer op een dag.
36
Zo ook een gezonde kantine. Het aanbod in de kantine
pelijke dienstverlening en communicatie. Sinds februari
en de presentatie ervan beïnvloed de gezonde keuzes
2020 is Hardenberg aangesloten bij Direct Duidelijk76.
die leerlingen maken. De komende periode blijven we
Dat is een landelijke campagne die zich richt op
scholen daarom aansporen om hun kantines gezonder
duidelijke taal voor overheden. De handvatten van
en duurzamer te maken.
Direct Duidelijk werken door in onze dienstverlening en communicatie.
Daarnaast werd er in de Tweede Kamer een motie
Zo hebben we bijvoorbeeld al veel van onze teksten
ingediend om gemeenten handvatten te geven om een
herschreven. En werken we door aan het schrijven van
gezonde voedselomgeving te creëren. Dit door in het
duidelijke teksten. Dat geldt ook voor ons gezondheids-
omgevingsplan regels te kunnen gaan stellen rondom
beleid en onze communicatie over gezondheid. Naast
de vestiging van nieuwe ongezonde voedselaanbieders.
duidelijke taal hebben we ook aandacht voor toeganke-
We herkennen de risico’s rondom een ongezonde
lijkheid van teksten. Bijvoorbeeld voor blinden en
voedselomgeving (Binnenlands Bestuur)46. We monito-
slechtzienden, en mensen die moeite hebben met taal.
ren deze ontwikkelingen en kijken hoe we hier als
Samen met onze inwoners blijven we de komende
gemeente Hardenberg op in kunnen spelen.
periode kijken op welke vlakken we onze dienstverlening
75
en communicatie (over gezondheid) kunnen versterken. •
Samen voor gezond gewicht
In 2021 ondertekenden we samen met Vitaal Vechtdal
•
Hardenberg Rookvrij
en 47 andere organisaties het convenant ‘Samen voor
In Hardenberg werken we toe naar een rookvrije gene-
Gezond Gewicht in het Vechtdal’. Een belangrijk uit-
ratie. Elk kind dat geboren wordt, moet rookvrij op
gangspunt van het convenant is dat de organisaties
kunnen groeien. Niet roken is de norm. Hierdoor worden
meer samen gaan optrekken om inwoners te onder-
kinderen beschermd tegen de verleiding van het roken
steunen met een gezonde leefstijl. Een voorbeeld
en wordt rookvrij opgroeien steeds vanzelfsprekender.
hiervan is het inzetten van de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI). Met de GLI werken inwoners samen
Op weg naar de rookvrije generatie hebben we als
aan gedragsverandering en een gezonde leefstijl. De
gemeente de afgelopen jaren stappen gezet. Zo hebben
komende periode gaan we onze inzet rondom de GLI
we het gemeentehuis en de omgeving ervan rookvrij
versterken. De GLI biedt kansen om toe te werken naar
gemaakt. Daarnaast zetten we samen met onze
vitaliteitsteams in de kernen, dicht bij inwoners.
partners in op rookvrije scholen en sportterreinen. De komende periode onderzoeken we hoe we onze facilite-
•
Aandacht voor gezondheidsvaardigheden
rende rol kunnen versterken. Zodat nog meer organisa-
De komende periode gaan we meer inzetten op het
ties zich aansluiten bij de rookvrije generatie.
agenderen en ondersteunen van gezondheidsvaardigheden. Dit doen we binnen verschillende (preventieve)
•
Sporten en bewegen
programma’s en initiatieven. Dit kunnen we alleen samen.
Voldoende sporten en bewegen maakt onderdeel uit
Bijvoorbeeld met collega’s van Werk en Inkomen, WMO,
van gezond gedrag. Zoals we eerder schreven, gaan we
Onderwijs en Ouderen. En inwoners, (zorg)organisaties en
de komende periode de beweging naar sporten en
andere belanghebbenden die betrokken zijn bij aanpak-
bewegen, verder versterken. Een belangrijk uitgangs-
ken zoals Kansrijke Start, OKO en JOGG. Of het beleid van
punt hierbij is een toegankelijk en inclusief aanbod.
armoede en schulden, laaggeletterdheid, inburgering, Raakvlakken en verbindingen
ouderen en onderwijsachterstanden. • Actieve en begrijpelijke dienstverlening en communicatie
•
Lokaal Sport- en Beweegakkoord
•
Lokaal Preventieakkoord
•
GALA
Een manier om gezondheidsvaardigheden te stimuleren
•
Beleidskader inclusie
is door als gemeente in te zetten op actieve en begrij-
•
Landelijke nota gezondheidsbeleid
37
Monitoren en evalueren
5
Inzicht in de gezondheid van onze inwoners is belangrijk.
1. Onze opgaven, doelen en maatschappelijke
Het is de basis voor effectieve uitvoering, monitoring
ambities: zijn we nog steeds op koers en is onze
en bijsturing van deze dynamische nota gezondheids-
koers de juiste?
beleid. We werken dan ook vanuit het leidende principe
2. De uitvoering en effectiviteit van ons gezondheids-
‘datagedreven werken’. Waarbij we aandacht hebben
beleid: halen we onze beleidsdoelen?
voor zowel cijfers als (de) verhalen (achter de cijfers). De GGD IJsselland zorgt hierbij voor cijfers vanuit de Deze aanpak is belangrijk: de effecten van gezond-
verschillende Gezondheidsmonitoren. Ook vanuit het
heidsbeleid zijn namelijk niet meteen zichtbaar.
RIVM en het CBS verkrijgen we relevante gegevens
Verandering kost tijd. Goede monitoring en evaluatie is
rondom gezondheid. Daarnaast werken we integraal
hierbij onmisbaar. Het zorgt ervoor dat we toekomst-
samen met collega’s, inwoners, en andere belang-
gericht kunnen werken aan onze ambitie. Een gezonde
hebbenden. Hun input is onmisbaar voor deze nota.
generatie in 2040 gaat namelijk verder dan deze nota.
Samen brengen we kennis bij elkaar. We leren met
De komende periode gaan we onze ambitie vertalen
elkaar en versterken elkaar. Op basis van deze
naar intregrale nota’s, deelvisies en uitvoerings-
gegevens en inzichten kunnen we ons beleid bijsturen
agenda’s. Hierbij staat tussentijdse monitoring en
waar nodig. Zo houden we (in het nu) zicht op de
evaluatie centraal, waarbij we kijken naar:
gezonde generatie van de toekomst.
38
5.1. Uitvoeringsagenda’s
5.2. GGD IJsselland Gezondheidsmonitor
Vanuit deze nota gezondheidsbeleid gaan we de komende periode aan de slag met verschillende
Een belangrijk deel van de monitoring zal plaatsvinden
uitvoeringsagenda’s. Deze nota gezondheidsbeleid
met de Gezondheidsmonitor van de GGD IJsselland.
is op hoofdlijnen. De uitvoeringsagenda’s zorgen
Met deze monitor doet de GGD elke vier jaar onderzoek
ervoor dat we gerichte invulling kunnen geven aan
naar de gezondheidssituatie van onze inwoners.
onze ambitie en gestelde doelen.
De Gezondheidsmonitor bestaat uit de Kindermonitor, de Jeugdmonitor en de Volwassenen/Ouderenmonitor.
Ook hier geldt dat we dit als gemeente niet alleen
De resultaten geven ons inzicht in de gezondheids-
kunnen. Samen met onze partners stellen we per
situatie van bepaalde doelgroepen.
opgave een uitvoeringsagenda op. Hierbij bespreken we hoe we onze ambities kunnen realiseren, waarbij ieder
In het najaar van 2023 werd een nieuwe Gezondheids-
vanuit zijn eigen taak en rol bijdraagt. Gezamenlijk
monitor Jeugd uitgevoerd. In 2024 volgt een nieuwe
beschrijven we wat we gaan doen per opgave. En welke
Gezondheidsmonitor Volwassenen/Ouderen. In bijlage 1
concrete acties hierbij horen. Ook bespreken we met
is een overzicht opgenomen met de laatste cijfers van
onze partners wie welke verantwoordelijkheden heeft.
de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen
Zo werken we met elkaar aan een complete en
(2022). In bijlage 2 zijn de cijfers opgenomen van de
gedragen uitvoeringsagenda.
meest recente Gezondheidsmonitor Jeugd (2023). Bijlage 3 zet de cijfers uiteen van de meest recente
Gedurende de beleidsperiode van deze nota, hebben
Gezondheidsmonitor Kinderen (2021).
we blijvend aandacht voor onze koers en de effectiviteit van ons beleid. We sluiten aan op de actuele situatie.
Daarnaast voert de GGD IJsselland extra onderzoek
En monitoren en stellen bij met het oog op de toekomst.
uit op vraag van de gemeente en op eigen initiatief.
De komende periode nemen we de raad mee in deze
Bijvoorbeeld tijdens de coronacrisis. In de Volwassenen/
voortgang. Dit doen we door in de P&C cyclus toe te
Ouderenmonitor van 2020 zijn naast de standaardvragen
lichten waar we staan. En hoe we onze doelen (gaan)
ook coronagerelateerde vragen opgenomen. Verder
bereiken.
was er in 2021 een extra Gezondheidsmonitor: de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd. Tijdens de coronaperiode is er ook een Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen uitgevoerd (in 2021 en in 2023). En is de monitor Volwassenen/ Ouderen een extra keer uitgevoerd. Uit de verschillende onderzoeken kwam naar voren dat de pandemie veel invloed heeft gehad op het leven van onze inwoners. Deze inzichten helpen in het beperken van de negatieve gezondheidseffecten. Verder onderzoekt de GGD elke twee jaar de ontwikkeling onder de 15-/16-jarigen. Dit is ter ondersteuning van OKO/onze IJslandse aanpak. De komende periode blijven we ontwikkelingen volgen. En de behoefte naar (meer) onderzoek en inzichten.
39
Financiën
6
Het gezondheidsbeleid van onze gemeente wordt
Daarnaast raakt deze nota gezondheidsbeleid nauw
gefinancierd uit verschillende budgetten. We hanteren
aan de regeling Specifieke uitkering IZA-doelen
in deze nota nog meer dan voorheen het HIAP-
2023-2026 (SPUK IZA). Deze middelen maken daaren-
uitgangspunt. Dat betekent dat de budgetten voor
tegen geen deel uit van de nota. Op het moment van
bijvoorbeeld het programma Samen Door, het
schrijven, is de omvang van deze middelen nog niet
faciliteren van sport en cultuur, subsidies voor
bekend.
onze welzijnsorganisatie en fonds maatschappelijke initiatieven, investeringen in buitenspeelplaatsen
Tijdelijke financiering vanuit de SPUK
en fietsroutes bijdragen aan het bevorderen van
Financiering vanuit de SPUK brengt financiële onzeker-
de gezondheid van onze inwoners. Dit is goed om
heid met zich mee voor de periode na 2026. Vooralsnog
te beseffen, maar het maakt het bijna onmogelijk
stopt de regeling na dit jaar. De komende periode
om een compleet overzicht te geven.
bouwen we met de beschikbare middelen verder aan het fundament van gezondheid. Op langere termijn
Binnen deze nota geven we daarom een overzicht van
zullen gezondheidsthema’s mogelijk op een andere
de gemeentelijke bijdragen aan de publieke gezondheid
manier moeten worden geborgd binnen de
en de beschikbare middelen vanuit de Brede SPecifieke
gemeentelijke begroting.
UitKering-regeling (SPUK). Deze regeling bestaat uit middelen vanuit het GALA, Sportakkoord II en de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC).
40
6.1. Middelen publieke gezondheid (2024) GGD IJsselland De kosten bijdrage gemeenschappelijke regeling: •
GGD Algemene gezondheidszorg
€ 1.471.740
•
GGD Jeugdgezondheidszorg (0-4 en 4-19 jaar) € 1.549.350
Volksgezondheid lokaal (structureel):
€ 123.250
6.2. Specifieke Uitkering (SPUK) 2023 - 2026 2023
2024
2025
2026
Lokaal Sportakkoord
€ 47.487
€ 47.486
€ 47.486
€ 36.512
Brede Regeling Combinatiefuncties
€ 326.932
€ 326.926
€ 326.926
€ 315.828
Terugdringen Gezondheidsachterstanden
€ 73.057
€ 73.056
€ 73.056
€ 73.024
Kansrijke Start
€ 54.793
€ 58.445
€ 58.445
€ 73.024
Mentale Gezondheid
€ 25.570
€ 18.264
€ 18.264
€ -
Aanpak overgewicht en obesitas
€ 63.925
€ 63.924
€ 63.924
€ -
Valpreventie
€ 188.123
€ 173.508
€ 173.508
€ 178.909
Leefomgeving
€ 36.529
€ 36.528
€ 36.528
€ -
€ 9.232
€ 9.231
€ 9.132
€ -
Versterken sociale basis
€ 133.330
€ 131.501
€ 131.501
€ 98.582
Mantelzorg
€ 36.529
€ 36.528
€ 36.528
€ 32.861
Eén tegen Eenzaamheid
€ 36.529
€ 36.528
€ 29.222
€ -
Welzijn op recept
€ 20.091
€ 34.702
€ 42.007
€ 49.291
Versterking kennis- en adviesfunctie GGD
€ 9.132
€ 9.132
€ 9.132
€ -
Coördinatie-kosten regionale aanpak preventie
€ 32.511
€ 26.665
€ 26.665
€ -
€ 1.093.770
€ 1.082.424
€ 1.082.324
€ 858.031
Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en Vroegsignalering Alcoholproblematiek
Totaal Totaal SPUK 2023 - 2026
€ 4.116.549
41
Bijlagen
7
Bijlage 1 – Gegevens Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 (18 jaar en ouder) GGD IJsselland70, CBS77 en RIVM78 Hardenberg
IJsselland
Nederland
73%
73%
70%
29%
30%
33%
16%
16%
19%
Matig risico
41%
41%
-
Hoog risico
7%
9%
10%
88%
89%
-
14%
17%
21%
14%
19%
22%
Ervaren gezondheid (Zeer) goed ervaren gezondheid Chronische aandoeningen Langdurige ziekte of aandoening (naar verwachting langer dan 6 maanden) Moeite met rondkomen Had het afgelopen jaar moeite met rondkomen van het huishoudinkomen Risico op angststoornis of depressie
Regie over eigen leven Heeft matig of veel regie over eigen leven Stress Heeft in de afgelopen 4 (heel) veel stress ervaren Psychische klachten Heeft lichte tot ernstige psychische klachten Veerkracht (Zeer) lage veerkracht
17%
17%
17%
(Zeer) hoge veerkracht
42%
44%
50%
Enigszins tot (zeer) sterk eenzaam
40%
44%
49%
(Zeer) sterk eenzaam
10%
12%
14%
34%
32%
25%
Is mantelzorger (volgens definitie)
14%
14%
13%
Zwaar belaste mantelzorger (voelt zich 'tamelijk zwaar-' 'zeer zwaar belast' of 'overbelast)
10%
16%
19% 35%
Eenzaamheid
Vrijwilligerswerk Doet vrijwilligerswerk Mantelzorg
Gewicht Matig overgewicht (BMI van 25 tot 30)
36%
35%
Obesitas (BMI van 30 of hoger)
18%
15%
16%
Overgewicht (BMI van 25 of hoger)
54%
50%
50%
Is lid van een sportvereniging
28%
28%
-
Voldoet aan de beweegrichtlijn 2017 (minuten per week matig intensieve inspanning en bot- en spierversterkende activiteiten)
45%
49%
48%
Sport ten minste 1 dag per week
51%
52%
54%
Voldoet aan de beweegrichtlijn (bot- en spierversterkende activiteiten)
75%
80%
80%
Bewegen
Alcoholgebruik Voldoet aan alcoholrichtlijn (geen of maximaal 1 glas per dag)
39%
41%
43%
Drinker (heeft de afgelopen 12 maanden alcohol gedronken)
81%
80%
79%
Zware drinker
14%
11%
10%
Overmatige drinker
9%
7%
7%
17%
16%
17%
20%
21%
-
Roken Roker Vallen Is gevallen in de afgelopen 3 maanden
42
Bijlage 2 – Gegevens Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 GGD IJsselland79 en RIVM80 Hardenberg
IJsselland
Nederland
Jongens en meisjes
84%
82%
80%
Jongens en meisjes
82%
79%
77%
Jongens en meisjes
1,4%
1,4%
1,6%
Ervaren gezondheid Ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed Ervaren geluk Voelt zich meestal (zeer) gelukkig Lichamelijke ziekte Heeft een ernstige lichamelijke ziekte of beperking Weerbaarheid Is voldoende weerbaar
Jongens
96%
94%
93%
Is voldoende weerbaar
Meisjes
84%
84%
85%
Voelde zich (zeer) vaak gestrest door een of meer factoren
Jongens en meisjes
39%
44%
50%
Voelde zich (zeer) vaak gestrest door school of huiswerk
Jongens en meisjes
28%
30%
35%
Voelde zich (zeer) vaak gestrest door alles wat de jongere moet doen
Jongens en meisjes
25%
28%
30%
Voelde zich (zeer) vaak gestrest door de mening van anderen
Jongens en meisjes
18%
19%
21%
Voelde zich (zeer) vaak gestrest door eigen problemen
Jongens en meisjes
12%
15%
16%
Voelde zich (zeer) vaak gestrest door de thuissituatie
Jongens en meisjes
7%
9%
10%
Stress
Mentale gezondheid Heeft een ernstige psychische ziekte of verstandelijke beperking
Jongens en meisjes
3%
3%
4%
Heeft psychische klachten
Jongens
12%
15%
17%
Heeft psychische klachten
Meisjes
29%
33%
37%
Veerkracht Herstelt snel na een moeilijke periode
Jongens en meisjes
72%
67%
64%
Vindt het niet moeilijk om stressvolle gebeurtenissen te doorstaan
Jongens en meisjes
46%
44%
42%
Ervaart regelmatig of vaak prestatiedruk vanuit zichzelf of anderen
Jongens en meisjes
30%
32%
34%
Ervaart regelmatig of vaak prestatiedruk vanuit zichzelf
Jongens
16%
20%
21%
Ervaart regelmatig of vaak prestatiedruk vanuit zichzelf
Meisjes
34%
33%
35%
Ervaart regelmatig of vaak prestatiedruk vanuit anderen
Jongens
9%
11%
13%
Ervaart regelmatig of vaak prestatiedruk vanuit anderen
Meisjes
22%
23%
25%
Heeft zich soms tot altijd eenzaam gevoeld in de laatste 4 weken
Jongens en meisjes
24%
26%
29%
Heeft zich vaak tot altijd eenzaam gevoeld in de laatste 4 weken
Jongens en meisjes
8%
8%
10%
Jongens en meisjes
98%
97%
96%
Beweegt dagelijks minstens 1 uur
Jongens en meisjes
13%
15%
15%
Is wekelijks actief in de vrije tijd
Jongens en meisjes
89%
89%
89%
Beweegt 5 of meer dagen per week minstens 1 uur
Jongens en meisjes
45%
47%
45%
Fietst of loopt elke dag naar school
Jongens en meisjes
92%
89%
82%
Sport wekelijks bij een club of sportschool
Jongens en meisjes
75%
74%
76%
Sport wekelijks bij een club of sportschool
Jongens en meisjes havo/ vwo
78%
78%
-
Sport wekelijks bij een club of sportschool
Jongens en meisjes vmbo
73%
72%
-
Prestatiedruk
Eenzaamheid
Sociale steun Kan bij iemand terecht bij problemen Bewegen
Alcoholgebruik Heeft ooit alcohol gedronken (slokjes, heel glas of meer)
Jongens en meisjes
63%
58%
55%
Heeft ooit alcohol gedronken (heel glas of meer)
Jongens en meisjes
37%
32%
30%
Heeft in de afgelopen 4 weken alcohol gedronken
Jongens en meisjes
36%
30%
27%
Heeft de afgelopen 4 weken aan binge drinken gedaan
Jongens en meisjes
27%
21%
18%
Heeft ooit gerookt (een paar trekjes, hele sigaret of meer)
Jongens en meisjes
26%
23%
19%
Heeft ooit gerookt (een hele sigaret of meer)
Jongens en meisjes
17%
15%
12%
Rookt tenminste wekelijks
Jongens en meisjes
10%
8%
6%
Heeft ooit een vape gebruikt
Jongens en meisjes
33%
31%
30%
Vapet wekelijks
Jongens en meisjes
10%
9%
9%
Heeft ooit wiet of hasj gebruikt
Jongens en meisjes
5%
8%
9%
Veel
Jongens en meisjes
53%
54%
53%
Weinig
Jongens en meisjes
11%
11%
12%
Roken
Heeft vertrouwen in de toekomst
Bijlage 3 – Gegevens Gezondheidsmonitor Kinderen 2021 (ingevuld door ouders van kinderen van een half jaar tot 12 jaar) GGD IJsselland Hardenberg81 en GGD IJsselland regionaal82 Hardenberg
IJsselland
Beide ouders samen
91%
89%
Co-ouders
2%
3%
Eén ouder
4%
5%
Eén ouder en partner
3%
2%
Echtscheiding meegemaakt
8%
8%
Ouders hebben geen moeite met rondkomen
67%
70%
Ouders moeten opletten om rond te komen
26%
23%
Ouders hebben enige of grote moeite om rond te komen
7%
7%
Is weerbaar (leeftijd 4-12)
91%
91%
Mijn kind zit lekker in zijn/haar vel (% mee eens) (leeftijd 4-12)
90%
89%
Mijn kind is meestal goed in het bedenken van een oplossing (% mee eens) (leeftijd 4-12)
76%