Bijlage 1. Nota gezondheidsbeleid 2024-2028 Gewoon Gezond Hardenberg
Tekst van het document
Nota gezondheidsbeleid
Gewoon Gezond Hardenberg 2024-2028
Inhoud
1
Voorwoord
3
2
Inleiding
5
2.1.
5
3
Inleiding
2.2. Aanleiding
5
2.3. Totstandkoming
6
2.4. Stand van zaken en uitdagingen
6
2.5. Leeswijzer
7
Ambitie en leidende principes
8
3.1.
8
Onze Hardenbergse Ambitie
3.2. Leidende principes
9
• De mens centraal binnen zijn leefomgeving
9
• Positieve Gezondheid
14
• Er zo vroeg mogelijk bij zijn
16
• Datagedreven werken
17
3.3. Gezonde en toegankelijke zorg
18
3.4. Transformatieprogramma Veerkrachtig Hardenberg
19
Gezamenlijke opgaven
20
A.
Gezond en kansrijk opgroeien
20
B.
Gezond ouder worden
24
C.
Gezonde leefomgeving
27
D.
Gezonde geest
31
E.
Gezond gedrag
35
Monitoren en evalueren
38
5.1.
39
4
5
6
7
Uitvoeringsagenda’s
5.2. GGD IJsselland Gezondheidsmonitor
39
Financiën
40
6.1.
41
Middelen publieke gezondheid (2024)
6.2. Brede SPUK-regeling 2023 - 2026
41
Bijlagen
42
Bijlage 1 – Gegevens Gezondheidsmonitor
8
Volwassenen en Ouderen 2022
42
Bijlage 2 – Gegevens Gezondheidsmonitor Jeugd 2023
43
Bijlage 3 – Gegevens Gezondheidsmonitor Kinderen 2021
44
Bronnen
46 2
Voorwoord
1
We zijn er trots op u onze lokale nota gezondheidsbeleid 2024-2028 te presenteren: ‘Gewoon Gezond Hardenberg’. Dit is een nota op hoofdlijnen. We bouwen verder
op de nota ‘Samen Gezond in Hardenberg’ (2016). De beschreven thema’s zijn nog steeds actueel. Daarnaast breiden we de nota uit op basis van het Hardenbergse coalitieakkoord en het Hardenbergs Model.
Verder staan ons land en onze gemeente voor een
Waar nodig werken we aan kortetermijnoplossingen om
aantal grote ontwikkelingen. We worden ouder, het
ziekte- en zorglast te verlagen. Onze focus ligt echter op
aantal mensen met (chronische) aandoeningen neemt
de lange termijn. Onze stip op de horizon is dan ook de
toe en sociale problemen nemen toe. Hierdoor stijgt de
gezonde generatie. Dat geldt voor alle generaties die er
druk op de zorg. Een deel van die toename is het gevolg
in 2040 zijn. Onze Hardenbergse gezondheidsambities
van menselijk gedrag en daarmee te voorkomen.
gaan dan ook verder dan de looptijd van deze nota. Dit is nodig. Niet alleen zetten de maatschappelijke en
Wijzelf, maar ook inwoners en andere betrokken partijen
demografische ontwikkelingen de komende jaren door.
hebben hierin een belangrijke rol. Inwoners zijn in de
Andere belangrijke ontwikkelingen raken onze gezond-
basis verantwoordelijk om goed voor zichzelf te zorgen.
heid en toegankelijke zorg. We kijken daarom verder
En om gezond te leven. We weten ook dat dit niet altijd
naar het voortzetten van ons voorzieningenniveau, het
vanzelfsprekend is. Ongezondheid kan het gevolg zijn
zorglandschap en onze gezondheidsinfrastructuur.
van een stapeling van meer problemen. Bijvoorbeeld de omgeving en omstandigheden waarin iemand leeft.
Daarnaast raakt gezondheid andere grote vraagstukken,
Of kennis van wat nu een gezonde keuze is.
zoals het klimaat en migratie. Volgens Prof.dr.ir. Jan Rotmans leven we daarom niet in een verandering
Daar willen we ook als gemeente mee aan de slag.
van tijdperk maar in een tijdperk van verandering.
Het is onze taak om de gezondheid van inwoners te
Transformeren kost tijd.
bevorderen en beschermen. Dit doen we door te faciliteren en te ondersteunen. Bijvoorbeeld door de
Onze ambitie om te werken aan de gezonde generatie
leefomgeving zo in te richten, dat inwoners makkelijker
2040 gaat ook verder dan het uitvoeren van de Wet
de gezonde keuze maken. Of door kennis over gezondheid
publieke gezondheid (WPG). We beseffen dat de
te vergroten. Daarnaast steunen we initiatieven die
overheid deze uitdaging niet alleen kan oplossen. Om
bijdragen aan een gezond Hardenberg en stimuleren
de gezondheid van onze gemeenschap te bevorderen,
we samenwerking.
is samenwerking tussen de (lokale) overheid, inwoners en diverse partners essentieel. Verandering en vernieu-
Om hierbij richting te geven aan onze beslissingen en
wing bereik je alleen samen. We hebben elkaar nodig
aan ons handelen, stelden we leidende principes op.
om goede stappen te zetten en te werken aan een
Voor ons betekent dat:
gezonde leefomgeving die bijdraagt aan het maken
• De mens staat altijd centraal binnen zijn leefomgeving
van gezonde keuzes.
•
We werken vanuit Positieve Gezondheid
•
We zijn er er zo vroeg mogelijk bij
•
We verbeteren continu met datagedreven werken
>>>
3
Dit vraagt om een integrale aanpak met een breed
Tegelijkertijd gaan de ontwikkelingen door. Deze nota is
netwerk van lokale partners. We zijn actief betrokken in
daarom een richtinggevend en dynamisch document.
verschillende netwerken en coalities die zich inzetten
En geen ontwerp van interventies of een opsomming
voor gezondheid. Denk hierbij aan onze Gewoon Gezond
van SMART-doelen. Op basis van onze langetermijn-
kernen, Vitaal Vechtdal, het Ouderenakkoord, Sport- en
ambitie werken we in deelvisies en uitvoeringsplannen.
Preventieakkoord en de werkgroep Inclusie.
Per opgave kijken we wat hierbij nodig is en wie daarbij
We blijven in gesprek met inwoners en partners binnen
betrokken worden. Dit geeft ons de mogelijkheid om
de verschillende netwerken en coalities. En bespreken
gericht onze koers en beleidsdoelen te monitoren,
samen hoe we onze ambities kunnen realiseren, waarbij
evalueren en waar nodig bij te stellen. Zo bouwen we
ieder vanuit zijn eigen taak en rol bijdraagt. Zo blijven
samen verder aan de gezonde generatie in 2040!
we investeren in een gezonde en veerkrachtige gemeenschap. Het gezamenlijke doel is een samen-
Alwin te Rietstap
leving waarin gezondheid, welzijn en veerkracht centraal
Wethouder
staan, en waarin iedereen een actieve bijdrage kan leveren aan een positieve en duurzame toekomst.
4
Inleiding
2
2.1. Inleiding
Wet Publieke Gezondheid (WPG)
Gezondheid is van ons allemaal. We hebben allemaal
de gemeente voor beschermende en gezondheid
een eigen verantwoordelijkheid om goed voor onszelf
bevorderende maatregelen voor (specifieke
te zorgen. Tegelijk is gezondheid niet voor iedereen
groepen) inwoners. Op basis hiervan moeten
vanzelfsprekend. Niet iedereen heeft de mogelijkheden
gemeenten een lokale nota gezondheidsbeleid
of leeft in de omstandigheden om gezonde keuzes te
maken en uitvoeren.
De WPG gaat over de verantwoordelijkheid van
maken. Gezondheid vraagt dan ook om een brede blik. Het gaat verder dan ‘niet ziek zijn’. Vaak denken we bij
In de nota gaan gemeenten hierbij in op de volgende
gezondheid aan lichamelijk welzijn. Gezondheid gaat
taken:
ook over bijvoorbeeld meedoen in de maatschappij,
• Het afstemmen van de publieke gezondheidszorg
(geld)zorgen, werkloosheid en iemands woonomgeving.
met de curatieve gezondheidszorg en de
Dit zijn uitdagingen waar we allemaal mee te maken
geneeskundige hulpverlening.
hebben. Onze veerkracht bepaalt de mate waarin
• Jeugdgezondheidszorg (tot 19 jaar).
we met deze uitdagingen om kunnen gaan. Deze
• Ouderengezondheidszorg (vanaf 65 jaar).
invalshoek noemen we ook wel Positieve Gezondheid.
• Infectieziektebestrijding. • Bevolkingsonderzoek.
Daar waar inwoners minder goed meekomen, zien wij als gemeente steeds weer de kracht van de
De WPG regelt ook de organisatie en de instand-
Hardenbergse samenleving. Inwoners zien naar elkaar
houding van de GGD. Als gemeente wijzen we vanuit
om. Als zelfredzaamheid en omzien naar een ander
de wet dan ook een aantal taken toe aan de GGD
(tijdelijk) niet mogelijk is, springt de gemeente bij.
IJsselland.
Een gezond Hardenberg bereiken we immers niet alleen. Er is intensieve samenwerking nodig, zowel binnen de
De GGD omschrijft deze taken als volgt:
gemeente als daarbuiten. Wij richten ons dan ook op
“GGD IJsselland is actief op uiteenlopende terreinen,
een integrale aanpak. Hierin werken inwoners,
zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van
(maatschappelijke) organisaties en andere partners
infectieziekten en openbare geestelijke gezondheids-
en partijen samen aan gezondheid. Samen spelen we
zorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen
een belangrijke rol in het beschermen en versterken
bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en
van gezondheid. Hardenberg is een gemeente waarin
situaties, zorgen voor maatregelen en geven advies
gezondheid en welzijn van iedereen centraal staat.
en informatie aan volwassenen en jeugdigen en
Niet alleen nu, maar ook in de toekomst.
gemeenten.”
2.2. Aanleiding
Naast deze wettelijke taak, vinden we gezondheid een
De basis van deze nota gezondheidsbeleid komt uit
belangrijk onderwerp. We staan voor grote opgaven,
de Wet Publieke Gezondheid (WPG) . Vanuit de WPG is
zoals een bevolking die gemiddeld ouder wordt.
het onze taak om de gezondheid van inwoners te
En waarbij gezondheidsproblemen toenemen. De druk
bevorderen en beschermen. Dat doen we bijvoorbeeld
op de zorg stijgt en is in de toekomst mogelijk niet meer
door in te zetten op gezond leven en een gezonde
houdbaar. We moeten ons richten op gezondheid en
leefomgeving. En door aandacht te besteden aan
het voorkomen van zorg. Nu en in de toekomst.
1
zaken die onze gezondheid bedreigen. De WPG vraagt daarnaast aan gemeenten om elke vier jaar een
Dit kunnen we alleen integraal en vanuit een brede blik.
gezondheidsbeleid vast te stellen.
Er zijn veel factoren die onze gezondheid beïnvloeden
5
2.4. Stand van zaken en uitdagingen
(Afbeelding 1, pagina 7). Deze nota gezondheidsbeleid gaat daarom verder dan alleen de publieke gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan thema’s zoals welzijn,
Veel inwoners in Hardenberg (81,6%) ervaren hun
bestaanszekerheid, jeugd, onderwijs, WMO, economie
gezondheid als (zeer) goed (Regiobeeld9). 18,4% van de
en (ontwikkelingen in) het ruimtelijk domein. Dit komt
volwassen inwoners ervaart hun gezondheid als minder
samen in onze nieuwe nota gezondheidsbeleid: Gewoon
goed. Dit gaat bij elkaar nog altijd om 8.000 mensen.
Gezond Hardenberg. Voor de komende jaren leggen wij
Een belangrijk uitgangspunt van ons coalitieakkoord is
hier onze Hardenbergse ambitie in vast: een gezonde
dat iedereen de kans krijgt om mee te doen. De gezonde
generatie in 2040.
generatie in 2040 is voor ons allemaal. We zetten hierbij veel stappen in de goede richting, maar zien ook nog
2.3. Totstandkoming
uitdagingen en kansen: • De landelijke opgaven die gaan over een ongezonde
Onze ambitie, leidende principes en opgaven zijn een
leefstijl gelden ook voor Hardenberg. Denk hierbij
samenspel. Onderdelen uit het coalitieakkoord , onze
aan vergrijzing, eenzaamheid, bewegen, een gezond
Omgevingsvisie , het Hardenbergs Model , Veerkrachtig
gewicht en een gezonde leefstijl.
2
3
4
Hardenberg en andere programma’s en initiatieven
• De opgaven waarvoor we staan zijn groot.
komen samen. Ook nemen we input uit de landelijke
Samenwerking met collega’s, inwoners, partners en
nota gezondheidsbeleid , het Gezond en Actief Leven
(andere) organisaties is daarom cruciaal. Ook zien
Akkoord (GALA) , Integraal Zorgakkoord (IZA) , het
we dat het belangrijk is om hierbij te denken vanuit
Nationaal Preventieakkoord en de regionale bestuurs-
gezondheid. En vanuit een brede blik. Samen kunnen
agenda Publieke Gezondheid ‘Samen Gezond Leven’8
we integraal werken aan achterliggende problemen,
mee. Daarnaast werken we samen met de gemeente-
zoals armoede, schulden en eenzaamheid.
raad, verschillende beleidsdomeinen, de participatie-
• Kansen en mogelijkheden zijn soms ongelijk
5
48
6
7
raad, inwoners en organisaties.
verdeeld. Het percentage laagopgeleiden in Hardenberg is in verhouding hoog. Dit zien we ook terug in verschillen in de Sociaal Economische Statussen (SES) van onze inwoners.
6
Fa m ili
en rg t Zo por s
d oe vl
In d
Al ge m
Voedsel voorziening
n k er de w he ig
Leeftijd, geslacht en erfelijke factoren
Huisvesting
n re
Op leid ing
n re to
ische, culturele e nom no o c mg l-e a ev a i in c ede o gs G m so r e A zon fa e dh c en e k i d er ing W ev g gemeen le en sch om cia ap o s , si e l n a e f s e l t i j e l l f ac ue to id iv
om Le st ef & an d
Afbeelding 1: Het Regenboogmodel van Dahlgren en Whitehead (1991) – Factoren die gezondheid beïnvloeden
• Dat heeft een aantal belangrijke gevolgen. Mensen
ontstaan of verergeren. En (integraal) te werken
met een praktische opleiding hebben bijvoorbeeld
aan gezondheid, sporten en bewegen, preventie en
een grotere kans op het verliezen van hun baan. En
het versterken van de Sociale Basis. Inwoners wonen
daarmee hun inkomen. Daarnaast biedt een laag
het liefste in hun eigen omgeving. Soms is er zorg
inkomen minder mogelijkheden om mee te doen.
en ondersteuning nodig om thuis te kunnen blijven
Bijvoorbeeld bij sport, gezond eten en medische zorg.
wonen. Voor inwoners die dit nodig hebben,
Ook in cijfers zien we de gezondheidsverschillen
organiseren we dit zo passend en dichtbij mogelijk.
terug. Mensen met een laag inkomen leven gemiddeld 15 jaar minder lang10 in goede gezondheid.
2.5. Leeswijzer
We willen dat de kloof in gezonde levensjaren tussen inwoners kleiner wordt. Thema’s als bestaanszekerheid, laaggeletterdheid en gezond-
In deze nota beschrijven we onze Hardenbergse ambitie:
heidsvaardigheden vragen dan meer aandacht.
wat verstaan wij onder een gezonde generatie in 2040?
• We zien dat ongeveer een vierde van onze inwoners
Daarna lichten we de leidende principes toe die centraal
langdurige ziekte(n) of aandoeningen heeft
staan in het bereiken van deze ambitie. We geven weer
(IJssellandscan ). Een deel geeft hierbij aan dat
welke opgaven we zien en welke doelen we hebben om
deze problemen het dagelijks leven beperken.
onze ambitie te bereiken. En leggen uit op welke manier
Ook de komende periode hebben wij aandacht voor
we daaraan gaan werken. Daarna lichten we toe hoe
inwoners die minder vanzelfsprekend meekomen.
we via monitoring en evaluatie onze ambitie niet uit het
11
• Naar verwachting neemt het aantal mensen met
oog verliezen. We eindigen deze nota met financiële
(chronische) aandoeningen verder toe. Dat geldt
informatie.
ook voor het aantal mantelzorgers. Het is van belang om te voorkomen dat gezondheidsproblemen
7
Ambitie en leidende principes
3
3.1. Onze Hardenbergse Ambitie
Gezondheid begint in de basis bij de mens. Maar is niet
Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en
alleen een persoonlijke keuze. De omgeving waarin we
Integraal Zorgakkoord (IZA)
leven speelt hierin een belangrijke rol (CPB) .
De groeiende zorgvraag en de stijgende zorgkosten
Onze omgeving draagt eraan bij dat we ons ongezond
vragen om een preventieve manier van denken en
gedragen. Ondanks dat we graag gezond willen zijn
handelen. Dit is nodig om de zorg houdbaar en
en blijven. Dit leidt ertoe dat mensen minder lang
toegankelijk te houden. In het landelijk Gezond en
(in goede gezondheid) leven. Zo is ongezond gedrag
Actief Leven Akkoord (GALA) geven rijksoverheid,
verantwoordelijk voor bijna 20 procent van de ziektelast.
gemeenten en zorgverzekeraars richting aan de
Dat geeft niet alleen problemen voor onszelf. Ook de
wijze waarop het preventief gezondheidsbeleid
druk op de zorg neemt hierdoor toe.
lokaal versterkt kan worden. De stip op de horizon
12
is een gezonde generatie in 2040. In de toekomst zien we daarnaast nog een andere ontwikkeling. We leven langer en de samenleving
Het GALA raakt ook de ontwikkelingen die het
vergrijst. Onze beroepsbevolking neemt af en het aantal
landelijke IZA in gang zet. En geeft verdere invulling
ouderen neemt toe. Bij het ouder worden krijgen mensen
aan afspraken in het IZA over de regionale samen-
waarschijnlijk meer (chronische) aandoeningen.
werking van gemeenten en zorgverzekeraars.
De druk op de zorg neemt hierdoor de komende jaren
Regionale partijen binnen Vitaal Vechtdal en regio
verder toe. Dit terwijl de druk al hoog is. Als we nu
Zwolle zoeken met gemeenten en zorgverzekeraars
niks aan deze situatie veranderen, dan wordt de zorg
naar passende zorg en ondersteuning, samen met
in de toekomst onhoudbaar. In 2040 wordt zelfs een
de patiënt, op de juiste plek met nadruk op
doemscenario voorspeld.
gezondheid.
13
De partijen maken o.a. afspraken over het inrichten van vijf ketenaanpakken: Welzijn op recept, Valpreventie, Kansrijke Start, Gecombineerde Leefstijl Interventie voor volwassenen en Kind naar Gezonder Gewicht. Gemeenten maken een aanpak waarin wordt weergegeven hoe we lokaal daarop aansluiten. Deze nota gezondheidsbeleid is een belangrijke basis voor het lokaal plan van aanpak GALA.
Gemeenten hebben een belangrijke preventieve rol in het verlagen van de druk op de zorg. Zo ook Hardenberg. Zoals eerder genoemd bevorderen en beschermen we de gezondheid van onze inwoners. ‘Bevorderen’ betekent dat we gezond leven en een gezonde fysieke- en sociale leefomgeving stimuleren. Bijvoorbeeld door te zorgen dat mensen eerder gezonde keuzes maken. ‘Beschermen’ gaat over het verbeteren van zaken die gezondheid bedreigen. Bijvoorbeeld het ophalen van afval en veilige wegen.
8
Door nu de gezondheid van onze inwoners te bevorde-
En dat deze goed, toegankelijk en betaalbaar is.
ren en beschermen, voorkomen we later ziekte en zorg.
Door nu zorg op maat te bieden, voorkomen we
Ook worden onze inwoners gezonder oud en neemt de
dat problemen erger worden. Hiermee voorkomen
druk op de zorg af. We zetten daarom nu in op een
we dat de zorgvraag groter wordt en de druk op
gezond Hardenberg in de toekomst.
de zorg toeneemt. Door nu in te zetten op preventie en het bieden
ONZE STIP OP DE HORIZON IS EEN GEZONDE GENERATIE IN 2040
van passende zorg, bevorderen we de gezondheid van onze inwoners. En bouwen we tegelijk aan een gezonde generatie
Om deze ambitie te bereiken bouwen we verder op de elementen uit de vorige nota gezondheidsbeleid.
3.2. Leidende principes
We leggen de lat hoog en zetten hierbij in op het verstevigen van onze lokale aanpak.
Om samen toekomstgericht te werken aan een gezonde We onderscheiden hierbij twee belangrijke
generatie in 2040 formuleerden wij vier leidende
uitgangspunten
principes. Deze leidende principes geven richting aan
• De gezonde generatie van de toekomst, begint in
onze keuzes en aan ons handelen om onze ambitie te bereiken. Onze leidende principes zijn:
het hier en nu. Bij de mens, in interactie met zijn omgeving. Dit vraagt om een aanpak voor de lange
• De mens staat altijd centraal binnen zijn
termijn. Hierbij zien wij 5 opgaven.
leefomgeving
• We zorgen ervoor dat we nu keuzes maken. Waardoor onze jeugd deel uitmaakt van de
•
We werken vanuit Positieve Gezondheid
gezonde generatie in 2040.
•
We zijn er zo vroeg mogelijk bij
•
We verbeteren continu met datagedreven werken
• Daarnaast stimuleren we dat onze ouderen gezond en vitaal ouder zijn en worden.
De mens centraal binnen zijn leefomgeving
Nu en op weg naar 2040.
We kijken naar de mens als geheel. Als mens bestaan
• Ook gaan we stap voor stap naar een omgeving
we in de basis uit fysieke, mentale en emotionele
die gezonde keuzes van inwoners stimuleert.
kenmerken. Deze drie kenmerken samen zorgen ervoor
• We zijn mentaal gezond en kunnen omgaan
dat we bepaald gedrag laten zien. Dit gedrag heeft
met de uitdagingen die op ons afkomen.
verschillende functies. Bijvoorbeeld met elkaar
• En we stimuleren dat gezond gedrag steeds
communiceren, liefde bij verzorging en opvoeding,
meer de norm is.
angst en kunnen vluchten. Door de keuzes die we maken zetten we ons ervoor in dat onze inwoners gezonder zijn en blijven. Zo voor-
Gedrag ontstaat in onze leefomgeving. Deze is zowel
komen we zorg. En zorgen we ervoor dat de druk op de
fysiek (buitenruimte) als sociaal (woon-, werkomgeving
zorg niet nog groter wordt. Samen bouwen we aan een
en netwerken). Binnen onze leefomgeving staan we in
duurzame en gezonde toekomst.
contact met anderen. De mens is een sociaal wezen. We willen er graag bij horen en passen ons gedrag hierop aan. Dit doen we voor een deel onbewust.
• We hebben daarnaast te maken met het hier en nu. Vanuit de WPG zijn we verantwoordelijk voor het
Zo vormen onze omgeving en interacties met anderen
bevorderen en beschermen van de gezondheid van
gezond en functioneel gedrag. Maar: in een omgeving
onze inwoners.
die verleidt tot consumeren, maken we ook ongezonde
Ook hebben we aandacht voor mensen met gezond-
keuzes. We gebruiken bijvoorbeeld producten die
heidsproblemen. Bijvoorbeeld vanuit de WMO. Het is
kunnen leiden tot ziekte.
belangrijk dat iedereen de zorg krijgt die nodig is.
9
De mens en zijn leefomgeving kun je daarom ook niet
Als we de mens centraal stellen, zien we dat gezondheid
los van elkaar zien (zie Afbeelding 2). Tegelijk stelt de
niet alleen een persoonlijke keuze is. Het is belangrijk
maatschappij steeds hogere eisen aan ons. Er wordt
dat we onderzoeken hoe we de leefomgeving gezonder
verwacht dat we zelfredzaam zijn en eigen regie voeren.
maken. Zodat we ons ook gezonder gedragen.
g: p
k er w In ko m en sp osi tie
e rs o
o n lij k e r e l a ti e s
e
g
Voorzieningen
ea
ij k el d
n
ar
he
ke
r a g : l e e f s t ijl e n v a
g di
Mo bili teit
v in
ch
o ns
cia
le
ne
t
on om ing ge en vin g
e
ge
ged
: l e e f t ij d , g e s l a
er
al
en ie m no Eco
om
el
in g
w
e ll
n te
en
m d ci
ue
e
rf
Me e do e
sa
So
id
ies ct un
gs
st
In
iv
a nle
ctioneren • Lich a fun am sf
lki n
Onderwijs
en
g Zor
s lijk ge
Positieve Gezondheid
Bevo
Vei ligh eid
Gezo nd he id al in h s et h lev e b l e e v w i nde l n a a t n• en Kw •M a n
en ing ag td ui n e ere al vo ci te ie
et fysieke, emo mm tion no e ele zoveel mogelij og n e en k m n e r a ige e a so g v n te re et Z • i n n g e e v g vin le om g• an tv D i a e lit
W
M a a t sc h a p p e l i j k e participatie en leefomgeving
en ur u t u Na lie mi
n oo w
Al n ge re o m ct en sfa es g oc vin iaa ge l-ec m no onom ische, culturele e
Afbeelding 2: een weergave van de mens en zijn verschillende leefomgevingen. Bron: Handboek Positieve Gezondheid
10
Het belang van een gezonde leefomgeving, waarin de
Het Hardenbergs Model voor Ondersteuning
mens centraal staat, zien we ook terug in Hardenberg.
In het centraal stellen van de mens in zijn leefom-
Bijvoorbeeld vanuit het IJslands model en nu OKO.
geving, bouwen we verder op het fundament van
Door in te zetten op een gezonde omgeving, vormt
ons lokale model voor hulp en ondersteuning: Het
en verandert ons denken en gedrag. Hiermee wordt
Hardenbergs Model. Dit model is een ketenaanpak
de gezonde keuze meer vanzelfsprekend.
voor ondersteuning en hulp aan jeugdigen en
De mens centraal stellen betekent dan ook dat wij in
volwassenen. We gaan aan de slag met het voor-
Hardenberg uitgaan van de mens én zijn omgeving.
liggend organiseren van ondersteuning in de reeds
Door aandacht te besteden aan deze omgevingen,
bestaande samenwerkingsketens. De gemeente
kunnen we gericht de gezondheid van mensen
Hardenberg werkt hierbij gericht samen met een
bevorderen en beschermen. Bijvoorbeeld op de
beperkt aantal aanbieders in het sociaal domein.
plaatsen waar meer gezondheidsverschillen zijn.
Samen met hen en andere belanghebbenden willen
In de praktijk betekent dit dat we ons soms zullen
we een ontwikkeling in gang zetten op preventie en
richten op delen van Hardenberg. Dit doen we zodat
wijkgericht werken. Daarnaast zetten we in op
we allemaal dezelfde kansen hebben om gezond te
normalisering. Tegenslagen en uitdagingen horen
zijn en blijven. Nu en in 2040.
nu eenmaal bij het leven. Met steun van de eigen sociale leefomgeving kunnen inwoners hiermee
Integraliteit en samenwerking
omgaan.
De mens centraal stellen in een gezonde leefomgeving, gaat verder dan alleen het beleidsterrein gezondheid.
De belangrijkste pijlers vanuit het Hardenbergs
Inzicht en acties zijn alleen mogelijk door:
model zijn:
• Externe samenwerkingen: We werken goed met onze
• Bestaanszekerheid – we zijn ruggensteun op het
inwoners, partners en andere organisaties samen.
gebied van eten, huisvesting en genoeg middelen
• Interne samenwerkingen: We stimuleren integraliteit
om te bestaan.
en samenwerking tussen beleidsdomeinen.
• Veilig opgroeien – kinderen groeien veilig thuis op. • De Sociale Basis op orde - algemene voorzienin-
De kracht van onze in- en externe samenwerkingen
gen, netwerken en ondersteuning zijn toegankelijk
zit in het ‘gewoon doen’. Hardenbergers zijn doeners.
voor elke inwoner. En helpen om eigen regie te
We ondernemen, onderzoeken, proberen en innoveren
voeren, mee te doen en te ontwikkelen.
met elkaar. En herkennen dat we samen de beste resultaten bereiken. Dit maakt ons Hardenbergs DNA.
Met het Hardenbergs Model en haar belangrijkste pijlers zetten we onze inwoners centraal. En we
Externe samenwerking
versterken de Sociale Basis rondom hen. Zo kan er
Beleid ontwikkelen en uitvoeren doen wij samen met
sneller en lichtere hulp en ondersteuning worden
onze inwoners, partners en andere organisaties.
ingezet in de ‘eigen leefomgeving van de inwoner’.
Zij staan centraal. In de ontwikkeling van beleid gaan we dan ook meer met onze inwoners samenwerken. Zij zijn ervaringsdeskundigen, kennen de leefomgeving en weten wat er speelt. Hun expertise, netwerken en
Verder zijn we met onze externe partners in gesprek
middelen dragen bij aan het bevorderen en bescher-
over gezondheid. Hierbij staan we open voor informatie,
men van gezondheid. Zij dragen bij aan de aansluiting
ideeën en plannen. Ook raadplegen we hen, vragen we
van beleid bij de gemeenschap. Ook zorgen ze voor
om advies en brengen we gezamenlijk ontwikkelingen
passende programma’s of interventies. En leveren ze
en prioriteiten in kaart. We staan open voor ideeën en
een belangrijke bijdrage aan monitoring en evaluatie.
plannen. En zorgen ervoor dat we zelf ook actief het contact opzoeken.
11
Naast deze samenwerking, gaan we ook inzetten op
pak, waarbij de mens centraal staat. Deze aanpak
het versterken van sociale relaties en netwerken. Zo
overstijgt verschillende beleidsdomeinen en is ook
investeren we de komende periode in de Sociale Basis.
bekend als de Health in All Policies aanpak (HIAP).
Dit maakt het mogelijk om onze aanpak in verschillende kernen en wijken te verbeteren. We zetten in op het
“Health in All Policies5 houdt in dat gezondheid in
beschermen en bevorderen van gezondheid in de
alle beleidsdomeinen wordt meegewogen. Het Rijk
sociale omgeving. Waardoor we ook de veerkracht van
en gemeenten agenderen gezondheidsvraagstukken
onze individuele inwoners vergroten. Hierbij hebben we
bij andere beleidsdomeinen, die proactief meedenken
aandacht voor inwoners in kwetsbare omstandigheden.
en bijdragen aan een oplossing.”
In de gezondheidsnota ‘Samen Gezond in Hardenberg’
Voor de totstandkoming van deze nota werken we
(2016) noemden we daarnaast meerdere samen-
dan ook samen met verschillende beleidsdomeinen.
werkingsrelaties. We schreven dat we de samenwerking
Wij vragen bijvoorbeeld om input, verwachtingen en
met partners in het onderwijs, welzijn en zorg wilden
raakvlakken. En bouwen hiermee verder op de
verbeteren.
HIAP-aanpak.
Een voorbeeld hiervan is de verbinding tussen preventie en de eerstelijnszorg. Hieronder vallen ook huisartsen.
Daarnaast gaan wij onze aanpak verstevigen. HIAP
Samen met hen en met de zorgverzekeraar kunnen
vraagt zowel om initiatief vanuit het beleidsterrein
we gezond gedrag stimuleren.
gezondheid als andere beleidsdomeinen. Daarom werken wij in verschillende programma’s met elkaar
Interne samenwerking
samen, vanuit het gedachtegoed van de mens en zijn
Interne samenwerking vormt een belangrijke basis voor
omgeving. Deze samenwerkingen zijn een belangrijke
het ontwikkelen en uitvoeren van het gezondheidsbeleid
basis voor zowel het ontwikkelen als uitvoeren van
uit deze nota. Wij gebruiken ook hierbij een brede aan-
beleid.
12
Werken met onze gemeenschappen
Pilot GALA naar de Kern
Gewoon Gezond Kernen
met de pilot GALA naar de Kern. We voeren gesprekken
Gezondheid gaat samen met een gezonde omgeving.
met inwoners over het gezondheidsbeleid. Zo kijken we
We zagen dat er in bepaalde omgevingen in
samen hoe we een gezonde leefomgeving zien. En hoe we
Hardenberg gezondheidsverschillen waren. In 2014
hiernaartoe kunnen werken. Bij verschillende kernen is
startten we daarom met het Gewoon Gezond program-
geïnventariseerd wat er leeft en wat inwoners belangrijk
ma. Een van de punten uit dit programma is ‘gezonde
vinden. Welke wensen en ideeën er zijn om gezondheid te
buurten en wijken’.
bevorderen en welke prioriteit inwoners hieraan geven.
In twee Gewoon Gezond Kernen zijn we daarnaast gestart
Ook kijken we waar inwoners tegenaan lopen in het Hierin zetten we al mooie stappen. Inmiddels zijn er al
realiseren van hun ideeën.
verschillende ‘Gewoon Gezond Kernen’. In deze kernen wordt er invulling gegeven aan gezondheid en vitaliteit.
Verbinding staat hierbij centraal. We halen niet alleen
Dat gebeurt door activiteiten te organiseren voor en
informatie op. We bieden hierbij ook ruimte voor
door inwoners. Daarvoor zijn er werkgroepen gestart.
initiatieven en ideeën. Daarnaast ontwikkelen en leren
Deze bestaan bijvoorbeeld uit: (sport)verenigingen,
we met elkaar. Deze pilot maakt het mogelijk om de
scholen, welzijnsorganisaties en professionals.
manier van samenwerken met elkaar vorm te geven.
Gezamenlijk organiseren zij gedurende het jaar bijvoorbeeld: een gezondheidsweek, een buiten-
Om deze samenwerking met inwoners structureel te
speeldag en wandel- en hardloopgroepen.
maken en de ideeën verder te brengen, wordt de komende periode een methodiek ontwikkeld. Deze
De Gewoon Gezond Kernen zijn een mooi voorbeeld
methodiek zorgt ervoor dat er zo kan worden samen-
van de kracht van de Hardenbergse samenleving. De
gewerkt dat een idee/initiatief echt tot uitvoering komt.
komende periode onderzoeken we waar we de Gewoon
Dit is een mooi voorbeeld waarbij we de mens en zijn
Gezond kernen kunnen uitbreiden en versterken.
leefomgeving samen centraal stellen. En waarbij we als gemeente een faciliterende rol kunnen spelen om mensen samen te brengen. Bij dat laatste is ook onze interne samenwerking belangrijk. De methodiek gaat ook over het bij elkaar brengen van beleidsdomeinen. En het gezamenlijk verder ontwikkelen van deze samenwerking met inwoners.
13
Positieve Gezondheid
Heeft een inwoner een hulpvraag, dan kijken we samen:
In Hardenberg werken wij vanuit het gedachtegoed
welke onderdelen van Positieve Gezondheid passen bij
van Positieve Gezondheid. Een beweging die we al
de vraag? Wat kan iemand wel? Welke ondersteuning
inzetten in de nota ‘Samen Gezond in Hardenberg’
is dan nodig? En op welke vlakken? Hetzelfde geldt
(2016). De komende periode gaan we deze beweging
voor de fysieke omgeving: hoe zorgen we bijvoorbeeld
versterken.
voor meer zingeving en meedoen? We denken in mogelijkheden en dit doen we op individueel, wijk-
De focus op ‘positief’ betekent dat wij veerkracht, eigen
en gemeenteniveau.
regie en aanpassingsvermogen centraal stellen. En niet langer de ziekte of beperking. ‘Wat kan wel’ in plaats
Dit kunnen we niet alleen. Er zijn dingen waarop we als
van ‘wat kan niet’. Wat is het perspectief? Het antwoord
gemeente geen of weinig invloed hebben. Bijvoorbeeld
wordt gevonden binnen zes dimensies die gezamenlijk
als het gaat om de (inhoudelijke invulling van de)
onze basis vormen, onze ‘Core’. De mens in balans.
school-, werk-, thuis- en vrijetijdsomgeving.
Want gezondheid is een wisselwerking tussen
Samenwerking is noodzakelijk als het gaat om het
verschillende factoren, zoals meedoen, eigen regie,
bevorderen van veerkracht, aanpassingsvermogen en
aanpassingsvermogen, zingeving en veerkracht.
eigen regie. Samen kunnen we ervoor zorgen dat we de zes onderdelen van Positieve Gezondheid bevorderen.
Denken vanuit Positieve Gezondheid geeft ons dan ook een brede blik. Dit is belangrijk als het gaat over
De afgelopen periode stonden we stil bij de vragen:
onze verantwoordelijkheid in de publieke gezondheid.
wat betekent Positieve Gezondheid nu voor ons?
Als gemeente is het onze taak om vermijdbare ziekte
Hoe zorgen we als collega’s, inwoners, partners en
en zorg te voorkomen en de gezondheid te bevorderen.
(andere) organisaties voor een gezamenlijke taal?
We zetten ons in om de veerkracht van onze inwoners
Een belangrijk startpunt om samen de Positieve
te vergroten. Ook normaliseren we tegenslagen en
Gezondheid te bevorderen. We organiseerden
uitdagingen. En we bieden hulp of ondersteuning
daarom verschillende bijeenkomsten.
dicht bij de inwoner als dat nodig is.
• Eind 2020 vonden interne bijeenkomsten met collega’s plaats binnen de gemeente en GGD
Vanuit onze verantwoordelijkheid spelen we zowel
IJsselland. Er werd stilgestaan bij de vertaling
een directe als indirecte rol. Directe invloed hebben
van Positieve Gezondheid naar het spreken van
we bijvoorbeeld vanuit het maatschappelijk domein,
dezelfde taal.
welzijnswerk en de fysieke ruimte.
• In september 2021 organiseerden we een raads-
Binnen het maatschappelijk domein hebben we
bijeenkomst samen met GGD IJsselland en Vitaal
belangrijke taken rondom de Jeugdwet, WMO en
Vechtdal. Tijdens de bijeenkomst vormde het
de Participatiewet. We zorgen bijvoorbeeld voor een
gedachtegoed van Positieve Gezondheid de rode
aanbod van jeugdhulp waar dit nodig is. We onder-
draad. Beide partners namen de raad mee in hun
steunen met aanpassingen in een woning, zoals een
visie en rol in die transformatiebeweging.
traplift. Of zorgen voor hulp bij arbeidsintegratie. In de fysieke omgeving richten we ons bijvoorbeeld op het
De bijeenkomsten en initiatieven laten het belang zien
inrichten van groen, speelplaatsen en sportvelden.
van deze integrale samenwerking en het spreken van dezelfde taal. In de verschillende gesprekken is Positieve
We kijken vanuit de verschillende onderdelen van
Gezondheid daarom niet slechts een onderwerp dat
Positieve Gezondheid naar de toekomst. Wat betekent
terugkomt. Het staat aan de basis van de gesprekken
dit voor het maatschappelijk domein, welzijnswerk en
met onze inwoners, partners en (andere) organisaties.
de fysieke ruimte? Wat hebben inwoners nodig om
Positieve Gezondheid is hiermee een belangrijk
gezond te zijn en blijven? En welke gezondheidbevor-
startpunt in het gezamenlijk bevorderen van veerkracht,
derende elementen gaan we dan inzetten?
aanpassingsvermogen en eigen regie.
14
Spinnenweb Positieve Gezondheid
Inclusie
Veerkracht is een belangrijk kenmerk van Positieve
Hardenberg kan meedoen. Meedoen aan de maat-
Gezondheid. Het zorgt ervoor dat mensen regie
schappij zorgt voor meer sociale contacten, meer
houden en zich aanpassen aan de uitdagingen in
welzijn en betere gezondheid. Het is een van de
het leven. Iemand die veerkrachtig is kan beter
onderdelen van Positieve Gezondheid.
We zetten ons ervoor in dat iedereen in de gemeente
omgaan met veranderingen, stress en andere uitdagingen in het leven. Binnen Positieve
In 2018 werden we uitgeroepen tot meest toegankelijke
Gezondheid is de mate van veerkracht zichtbaar
gemeente van Nederland. Nu is het tijd voor een
in de 6 dimensies (zie afbeelding 3) en bijbehorende
volgende stap. De komende periode maken wij de
kenmerken. Dit wordt ook wel het ‘spinnenweb’
stap van toegankelijke gemeente naar een inclusieve
genoemd. Iedereen kan zo’n spinnenweb invullen.
gemeente. Iedereen heeft gelijke rechten, plichten en kansen. We kunnen zijn wie we willen zijn, zonder te
Hoe groter de oppervlakte van het spinnenweb, hoe
worden gediscrimineerd of uitgesloten.
groter de veerkracht. Zouden we voor alle inwoners een spinnenweb maken dan krijgen we een beeld
We zijn ons bewust van de verschillen in onze samen-
van de veerkracht van Hardenberg. Waar de inwoner
leving, waardoor wij inwoners verder kunnen helpen.
individueel werkt aan het vergroten van zijn/haar
Daarnaast werken we vanuit een gezamenlijke
veerkracht zien wij een gemeentelijke rol in het
benadering. Met interne teams en externe partners
vergroten van de veerkracht van onze lokale
(zie ook pagina 11 ‘Integraliteit en samenwerking’).
samenleving.
Wij betrekken inwoners actief bij ons beleid. Ook bieden we ruimte voor ideeën en plannen uit de samenleving. Brede welvaart
Lichaamsfuncties
Een belangrijk uitgangspunt uit het Hardenbergse coalitieakkoord is brede welvaart. Brede welvaart gaat
Dagelijks functioneren
over de kwaliteit van leven in het hier en nu. En hoe onze
Mentaal welbevinden
keuzes invloed hebben op volgende generaties. Brede welvaart heeft daarmee niet alleen met geld te maken. Het gaat ook om maatschappelijke impact. We kijken dan ook vanuit een brede blik, naar zowel welvaart als welzijn. Hiervoor gebruiken we de Brede Welvaartsindicator (BWI)14. De BWI meet welvaart niet alleen via economische groei. Er wordt gekeken naar
Meedoen
Zingeving
meer dimensies, zoals welzijn en ervaren gezondheid. Uit de meting van 2019 blijkt dat Hardenberg hoog scoort op de BWI. De komende periode willen wij vanuit
Kwaliteit van leven
brede welvaart meer inzicht krijgen. Vooral in de relatie tussen de economische groei en de ervaren gezondheid van onze inwoners. Daarnaast voeren we gesprekken
Afbeelding 3: Voorbeeld van een spinnenweb.
over de ambities, doelen en wensen van brede welvaart.
m ili
en rg t Zo por s
oe vl
leid ing
en de gezondheid van onze inwoners versterken.
n re to
Al ge m
Door in te zetten op brede welvaart willen wij het welzijn mische, culturele en ono c om e lge vin iaa c e d e o o gs G s ezo Arm fa e n d n h c e eid k g r e in W ev g en gemeens ch om iale ap oc s , si e n al e f s e l t ijlfa ele
15
Om dit te doen heeft de VNG een stappenplan15
We moeten hierbij als maatschappij een omslag
gemaakt. Dit stappenplan maakt een vertaling vanuit
maken in ons denken en handelen: van genezen naar
de Sustainable Development Goals (SDG’s). Zo krijgen
voorkomen. Dit kunnen we alleen door er zo vroeg
we inzicht in kansen en mogelijkheden om brede
mogelijk bij te zijn. Hoe gezonder onze samenleving,
welvaart te bevorderen. De komende periode geven
hoe minder we gebruikmaken van zorg. Zo houden
wij invulling aan de SDG’s. Dat doen we samen met de
we de zorg toegankelijk en voelen we onszelf beter.
gemeenteraad. Gezondheid is hierbij een belangrijk
In de basis willen we daarom gezonde keuzes stimu-
uitgangspunt. In onze afwegingen wegen we mee wat
leren en makkelijker maken. Als gemeente Hardenberg
een initiatief bijdraagt aan gezondheid. Dit sluit goed
willen we hierbij naar primaire preventie: het voorkomen
aan bij onze domeinoverstijgende aanpak (HIAP).
dat onze inwoners ziek worden. Nog liever willen we naar een omgeving waarin de gezonde keuze de norm is.
Er zo vroeg mogelijk bij zijn
De term ‘preventie’ speelt dan geen rol meer. Het
‘Mensen in een kwetsbare situatie hebben een hoger
veranderen van de omgeving legt hierbij een belang-
risico op een slechtere gezondheid’ (Loket Gezond
rijke basis voor het veranderen van gedrag.
Leven) . We willen deze situatie voor zijn. Dit kan niet 5
zonder ons bewust te zijn van de huidige situatie en
In de praktijk betekent er zo vroeg mogelijk bij zijn dat
onze toekomstige uitdagingen. Er komt een grote
we de komende periode inzetten op een stevig voorveld.
vergrijzing op ons af en de druk op de zorg neemt toe.
Een onderdeel hiervan is de Sociale Basis. Dit is de
Ons zorgstelsel van nu is in de toekomst waarschijnlijk
sociale infrastructuur van inwoners. Denk aan familie,
niet meer houdbaar. Het is daarom belangrijk om nu
naasten, mantelzorgers, vrijwilligers, welzijnswerk,
al actie te ondernemen. En deze kennis te gebruiken
burgerinitiatieven en andere relevante organisaties. En
voor een goede en gezondere toekomst.
de mate waarin er wordt omgezien naar elkaar/er hulp is waar nodig. We bouwen vanuit het GALA aan een visie en vanuit daar gaan we de Sociale Basis de komende periode verder versterken.
16
Datagedreven werken
Daarnaast komt ‘er zo vroeg mogelijk bij zijn’ als rode
In de gemeente Hardenberg werken wij met data en
draad terug in onze opgaven. We hebben hierbij aandacht voor jeugd en jongeren (zie opgave 4.A.).
informatie. We kijken naar feiten en manieren om ons
Het betekent ook inzetten op gezond gedrag zoals
werk nog beter te doen. Dit is een rode draad in deze
voldoende bewegen en goed eten (4.E.). En aandacht
nota gezondheidsbeleid. Eerder gaven we al aan dat
voor de rol van onze leefomgeving (zie opgave 4.C.).
deze nota een dynamisch document is. Wij monitoren
Dit zijn thema’s waarop we een grote ziektelast
en versterken haar met nieuwe ontwikkelingen, inzichten
verwachten als we geen actie ondernemen.
en kennis. Hierbij stellen we onszelf steeds weer de
We kijken hierbij ook naar onze eigen rol als gemeente.
vragen: ‘doen we de juiste dingen?’, ‘doen we dit op
De komende periode gaan we onderzoeken waar we
de goede manier?’ en ‘wat ontbreekt er nog?’.
nog meer het goede voorbeeld kunnen geven. Zowel intern als extern. Daarnaast nemen we een meer
Dit doen we niet door alleen cijfers, statistieken, woorden
actieve houding aan. Bijvoorbeeld door meer
en begrippen te gebruiken. Data zijn een onderdeel van
outreachend te gaan werken.
onze brede blik. We voeren ook het gesprek. Wat zien we in de praktijk? En wat is het verhaal hierachter?
Via verschillende programma’s zetten we daarnaast
Data helpen ons om gebeurtenissen beter te begrijpen,
al stappen om er zo vroeg mogelijk bij te zijn. Hierbij
te leren en een richting te bepalen.
monitoren we en sturen we bij vanuit actuele ontwikkelingen. Bijvoorbeeld met Kansrijke Start. Of door vroeg-
Hierdoor kunnen we ons richten op specifieke proble-
signalering bij geldzorgen en -problemen. Hiermee
men, gebieden of doelgroepen die onze aandacht extra
zetten we in op het voorkomen van (aanhoudende)
nodig hebben. Data helpen ons ook te voorspellen en
stress en het ontstaan van mentale problemen.
aan te sluiten bij toekomstige ontwikkelingen. Hiermee kunnen we er zo vroeg mogelijk bij zijn en toekomstige
De IJslandse aanpak van middelengebruik is ook
problemen voor zijn. Zo kunnen we nog beter invulling
een goed voorbeeld van ‘het probleem voor zijn’.
geven aan het voorkomen van ziekte. En het bevorderen
De gemeente Hardenberg nam samen met vijf andere
en beschermen van de gezondheid van onze inwoners.
gemeenten deel aan een pilot. In deze pilot werd ervaring opgedaan met het ‘IJslandse preventiemodel’.
Om dit te kunnen doen gebruiken we bijvoorbeeld
Dit preventiemodel bewijst al ruim 20 jaar zijn waarde
data van het CBS, RIVM en de GGD-IJssellandscan
en zorgt voor een positieve leefomgeving. Een leef-
(Gezondheidsmonitor). Daarnaast vinden wij
omgeving waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk
gesprekken met onze inwoners, organisaties,
kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. Ook draagt
ervaringsdeskundigen en collega’s erg belangrijk
de aanpak positief bij aan de mentale gezondheid van
en waardevol. De komende periode onderzoeken wij
jongeren.
hoe we deze gegevens meer bij elkaar kunnen
De ervaringen uit deze pilot zijn heel positief. Daarom
brengen.
bouwen wij in onze gemeente verder op de uitgangspunten van het IJslandse model. Dit doen we met Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO), waarbij de leefomgeving centraal staat. ‘It takes a village to raise a child’.
17
3.3. Gezonde en toegankelijke zorg Naast deze opgaven zijn er ook andere (landelijke)
Wat zijn onze doelen en maatschappelijke ambities?
kaders die in verbinding staan met deze nota gezond-
Wij kijken met een toekomstgerichte blik naar de zorg.
heidsbeleid. Voorbeelden hiervan zijn het IZA, GALA en de
We hebben en blijven haar hard nodig hebben. Als
hervormingsagenda jeugd. Hiermee werken we aan de
gemeente gaan we de komende periode dan ook onze
toekomst van onze zorg. Met het oog op dat zij kwalitatief
faciliterende rol in de regio versterken. Dit doen we
goed, toegankelijk en betaalbaar blijft. Het Rijk, gemeenten,
vanuit een brede blik, gericht op het voortzetten van
zorgaanbieders, zorgverzekeraars en GGD’en hebben hierin
ons voorzieningenniveau, zorglandschap en gezond-
een gezamenlijke opgave. Dit thema loopt als een rode
heidsinfrastructuur.
draad door deze Hardenbergse nota. De landelijke
We faciliteren door:
uitdagingen vertalen zich ook naar de onze.
• Voorwaarden te scheppen waarmee we bijdragen aan de toegankelijkheid van de zorg. Dit doen
Zoals we al eerder schreven groeit de bevolking en haar
we door:
samenstelling verandert. We vergrijzen, ouderen krijgen
• in te zetten op de 5 opgaven uit deze nota
naar verwachting meer (chronische) aandoeningen en
• de samenwerking met zorgverzekeraars te
we verwachten een toename in bijvoorbeeld mentale
versterken
problemen. Als onze gezondheid wankelt, willen we
• een vertaalslag te maken vanuit het regioplan
kunnen rekenen op zorg, ondersteuning en expertise op
IZA naar deze nota gezondheidsbeleid
maat (Rijksoverheid) . Tegelijkertijd verwachten we dat 6
het tekort aan zorgverleners toeneemt. Het is de vraag
Hoe bereiken wij deze maatschappelijke ambities?
of deze situatie in 2040 nog houdbaar is (NOS) .
• Opgavegericht werken aan bevorderen en
13
beschermen van gezondheid
Een belangrijke taak is dan ook om er nu voor te zorgen dat de zorg in de toekomst kwalitatief goed, toegankelijk
Door in te zetten op (4.A.) gezond en kansrijk opgroeien,
en betaalbaar blijft.
(4.B.) gezond ouder worden, (4.C.) een gezonde omgeving, (4.D.) gezonde geest en (4.E.) gezond gedrag, leveren
Hoe zorgwekkend deze ontwikkeling ook is, als gemeente
wij een bijdrage aan afname van de druk op de zorg.
hebben wij slechts beperkte invloed op de zorg. Gezonde en toegankelijke zorg is daarom ook niet een van onze
• Betere samenwerking met zorgverzekeraars
opgaven. Daarentegen herkennen wij het belang van
Als gemeente gaan wij de komende periode meer
dit thema en gaan de komende periode doen wat
signaleren bij zorgverzekeraars om de toegankelijkheid tot
binnen onze mogelijkheden ligt.
huisartsenzorg te blijven stimuleren. Zorgverzekeraars zijn verantwoordelijk voor het leveren van de diensten. Zij
Wat zien wij met elkaar?
spelen daarmee een belangrijke rol in het bevorderen en
• Er zijn grote vraagtekens rondom de houdbaarheid
beschermen van de gezondheid van onze inwoners.
van de zorg in de toekomst. •
• Van (sub)regionale ontwikkelingen naar lokaal beleid
We worden steeds ouder, ook in Hardenberg.
• De werkdruk in de zorg neemt toe, net als het
In het IZA, GALA en de hervormingsagenda jeugd is
personeelstekort.
afgesproken dat er regionaal wordt samengewerkt.
• In de regio Zwolle is er een tekort in de huisartsenzorg.
Deze regionale afspraken en plannen vertalen zich door
o Dit geldt ook voor regio Hardenberg. Naar
naar de lokale gemeenten. Zo ook Hardenberg. Zoals we
verwachting neemt dit tekort in onze regio de
eerder beschreven is deze nota een dynamisch docu-
komende tien jaar alleen maar toe (RTV Oost) .
ment. We monitoren deze en andere ontwikkelingen en
16
sturen bij. Dit betekent dat we de opgaven en ontwikkelingen uit het regioplan ook gaan vertalen naar deze nota gezondheidsbeleid.
18
3.4. Transformatieprogramma Veerkrachtig Hardenberg Positieve Gezondheid gaat over al onze inwoners,
Veerkrachtig Hardenberg bouwt op het Hardenbergs
jong en oud. We krijgen in ons leven te maken met
Model. We werken aan een toekomstgericht maat-
fysieke-, mentale- en sociale uitdagingen. De ene
schappelijk domein. Waarbij we samenwerken
uitdaging heeft meer impact dan de andere. Het is
met verschillende partners zoals onderwijs, welzijns-
onze veerkracht die ervoor zorgt dat we terugveren en
stichtingen, zorgaanbieders, inwonersinitiatieven en
de regie houden over ons leven. Soms kunnen we hierbij
schuldhulporganisaties. We focussen op (positieve)
wat ondersteuning gebruiken. Bijvoorbeeld van familie,
gezondheid en preventie en het voorkomen van ziekte
vrienden of (ondersteunende) organisaties. Ook dat
en zorg. Zo houden we de zorg beschikbaar, toegankelijk
hoort bij het leven.
en betaalbaar. Belangrijke uitgangspunten zijn: doen wat nodig is, normaliseren en participatie. Hierbij
Met het Hardenbergs Model voor Ondersteuning
ondersteunen we inwoners met passende zorg
(zie p. 11) werken we samen aan een Hardenbergse
wanneer dit nodig is. Dit doen we zo lokaal en
samenleving met veerkrachtige inwoners, verenigingen,
normaal als mogelijk.
buurten, scholen en werkgevers. Elk met eigen uitdagingen en opgaven. Die zien we niet los van elkaar omdat
Om veerkracht van inwoners te ondersteunen en
we welvaart en welzijn ook niet los van elkaar zien.
versterken bieden we algemene voorzieningen vanuit
We realiseren ons dat deze Brede Welvaart onder
de WMO, de Jeugdwet en de Participatiewet. Inwoners,
druk staat omdat onze hulpbronnen eindig zijn. Of het
zorgaanbieders, maatschappelijke organisaties en
nu gaat om energie of mensen: het tekort vraagt om
vrijwilligers spelen hierin een belangrijke rol. Als
andere oplossingen, om een transformatie. Binnen het
gemeente jagen wij innovaties aan. En verbeteren en
maatschappelijk domein werken we hier programma-
versterken we de lokale samenwerking. Deze aanpak
tisch aan. We noemen onze transformatieagenda
past bij de continu veranderende samenleving, draagt
“Veerkrachtig Hardenberg”.
bij aan de kwaliteit van de samenleving en aan de betaalbaarheid van zorg.
19
Gezamenlijke opgaven
4
4.A. Gezond en kansrijk opgroeien
We hebben ons verdiept in (landelijke, regionale en lokale) aanpakken en ontwikkelingen, data, en haalden daarnaast verschillende beelden op. Op basis hiervan
Wat is de achtergrond van deze opgave?
zien wij met elkaar vijf lokale opgaven. In deze opgaven
Gezondheid en een goede start begint al voor de
beschrijven we onze doelen en maatschappelijke
geboorte van een kind. Deze periode en de periode
ambities. En hoe wij deze gaan bereiken. Dit doen we
na de geboorte vormen de basis voor een gezond
op strategisch niveau en hoofdlijnen. De uitvoering van
leven. Het gaat hierbij om lichamelijke, mentale en
het beleid gaan we de komende periode uitwerken in
sociaal emotionele vaardigheden. Een gezonde start17
uitvoeringsagenda’s (zie Hoofdstuk 5.1.).
biedt een kind daarnaast betere kansen op onderwijs, werk en in de samenleving. Met andere woorden:
De vijf opgaven in dit hoofdstuk zijn:
gezond en kansrijk opgroeien is de primaire vorm van
A. Gezond en kansrijk opgroeien
er zo vroeg mogelijk bij zijn.
B. Gezond ouder worden C. Gezonde omgeving
Helaas heeft in Nederland ongeveer 16% van de kinderen18
D. Gezonde geest
een valse start bij de geboorte. Deze kinderen hebben
E. Gezond gedrag
in de eerste 1000 dagen van hun leven te maken met bijvoorbeeld: stress, armoede, slechte voeding, rokende ouders of mishandeling. In deze cruciale fase beginnen zij hierdoor al met een achterstand. Het gevolg: zij kunnen zich op fysiek, mentaal en sociaal gebied minder goed ontwikkelen. Hierdoor ontstaan gezondheidsverschillen. Zorgen voor goede omstandigheden tijdens de eerste 1000 dagen is dan ook ontzettend belangrijk. Het legt de basis voor gelijke kansen en het doorbreken van bijvoorbeeld generatiearmoede.
20
Ook na de eerste 1000 dagen blijft aandacht voor
• Daarnaast is er nog een andere zorgwekkende
gezondheid belangrijk. Voor een kind zijn er na deze
ontwikkeling. In 2020 gaf 9% van de Hardenbergse
periode verschillende belangrijke levensgebeurtenissen.
jongeren aan wel eens een e-sigaret te hebben
De overstap naar bijvoorbeeld het kinderdagverblijf of
geprobeerd. Daarnaast gaf 10% aan dit vaker te
gastouder. De overgang naar de basisschool en later
doen. Dit aantal is in de tussentijd gestegen. In 2023
naar het voortgezet onderwijs. Dit zijn verschillende
gaf 33% van de Hardenbergse jeugd aan ooit te
omgevingen, naast de gezinsomgeving, die invloed
hebben gevapet (RIVM)80. Dit sluit aan bij een trend
hebben op de ontwikkeling van een kind. In deze
die ook naar voren kwam uit onderzoek van het
omgevingen worden houding en gedrag gevormd. Deze
Trimbosinstituut29, eind 2023. Cijfers tonen aan dat
basis is op latere leeftijd lastiger te veranderen. Bij deze
landelijk ongeveer 22% van de jongeren tussen 12
opgave richten wij ons daarom ook op de jeugd tot 18 jaar.
en 25 jaar een e-sigaret gebruikt. Bijna 69,1% van deze jongeren geeft aan naast e-sigaretten ook
Wat zien wij met elkaar?
sigaretten te roken.
• Van de Hardenbergse kinderen groeit 3,2% op in
• Tegelijk zijn jongeren zich onvoldoende bewust
een bijstandsgezin. 5,6% groeit op in armoede.
van de gevaren van het roken van e-sigaretten.
19
20
Ieder kind in armoede is er een te veel.
Deze blijken gevaarlijker te zijn dan gedacht.
Het leven in armoede heeft ook gevolgen21 voor de
• Ongeveer 45% van de Hardenbergse jeugd beweegt
gezondheid. Zo hebben mensen die in armoede
5 of meer dagen per week minstens 1 uur. 13%
leven vaker gezondheidsproblemen. Armoede kan
beweegt dagelijks minstens 1 uur (IJsellandscan)28.
zorgen voor stress en een ongezonde leefstijl22.
Het Kenniscentrum Sport & Bewegen83 adviseert
Dit is een nadeel voor de mogelijkheden voor
4 t/m 17-jarigen dagelijks minimaal 1 uur matig
kinderen om gezond en kansrijk op te groeien.
of zwaar intensief te bewegen.
• De GGD IJsselland noemt dat in 2021 15% van de 23
4- tot 16-jarigen overgewicht had. De GGD noemt
Wat zijn onze doelen en maatschappelijke ambities?
hierbij ook dat het percentage kinderen en jongeren
Als gemeente Hardenberg vinden wij dat gezondheid
met ernstig overgewicht opnieuw is toegenomen.
en kansrijke ontwikkeling een recht is voor iedereen. Dat
• Verder zien we dat meer dan de helft van de jeugd
begint bij een gezonde basis, waarmee we vermijdbare
ooit alcohol
54
heeft gedronken (RIVM) . In Hardenberg
gezondheidsverschillen voorkomen. Het moet niet
24
is dit 63% (IJsellandscan)25.
uitmaken waar de wieg van een kind staat. Wanneer
Jongeren die vroeg beginnen met drinken, drinken
nodig zetten we voor jeugd in op het bieden van
als volwassene vaak meer en vaker (Gezonde
passende hulp. Deze basis is belangrijk om met elkaar
generatie) . Dit is verklaarbaar. In de jeugd is ruimte
de centrale ambitie te bereiken. De jeugd van nu is
voor ontwikkelen en experimenteren en worden
de toekomstige gezonde generatie in 2040.
26
houding en gedrag gevormd. Dat uit zich al tijdens de tienerjaren en daarna tijdens de volwassenheid. Het versterken van beschermende factoren is in de jeugd daarom belangrijk. Dit is bepalend voor hoe gedrag zich ontwikkelt richting de volwassenheid. • Er is een verband tussen alcohol drinken en andere gezondheidsfactoren, zoals: roken, mentale gezondheid en stress (Trimbos)27. • Van de jongeren uit klas 2 en 4 rookte 17% wel eens een hele sigaret of meer. Verder is in de IJssellandscan28 te lezen dat 6% elke dag of 10% elke week rookt. 54. Alleen een paar slokjes, een heel glas of meer.
21
Op sommige vlakken is onze invloed als gemeente
Hoe bereiken wij deze maatschappelijke ambities?
beperkt. Bijvoorbeeld de school-, thuis- en vrijetijds-
•
omgeving. Ondanks dat spelen we een belangrijke
Kansrijke Start is een programma dat zich richt op de
faciliterende rol. Denk hierbij aan het versterken van
eerste 1000 dagen van een kinderleven. Deze periode
de Sociale Basis, de leefomgeving en het stimuleren
is ontzettend belangrijk voor de gezondheid van een
van gezond gedrag.
kind op latere leeftijd. Als gemeente zetten we ons
Kansrijke Start
dan ook in voor het voorkomen en verkleinen van Onze doelen en maatschappelijke ambities zijn hierbij:
gezondheidsverschillen.
• Kinderen groeien gezond en kansrijk op en hebben
Dit doen we vanuit de lokale coalitie Kansrijke Start.
hierbij gelijke kansen.
De komende periode gaan we door met dit programma
• We beginnen bij de gezonde basis, in de eerste
en versterken we de lokale- en regionale coalities. We
1000 dagen van een kind. En zetten hiermee
werken hierin samen met gemeenten, zorgverzekeraars
in op het voorkomen van vermijdbare gezond-
en zorgaanbieders.
heidsverschillen.
•
•
• Meer ouders zijn beter voorbereid op het
Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)
ouderschap en de opvoeding van kinderen.
OKO is een meerjarige aanpak om jongeren gelukkiger
Wanneer dit nodig is, krijgen zij op tijd
en gezonder op te laten groeien. Waarbij we voorkomen
passende hulp.
dat jongeren middelen gaan gebruiken, zoals alcohol,
• (Aanstaande) ouders worden meer onder-
sigaretten of drugs. Met deze aanpak zetten we dan ook
steund vanuit relaties en sociale netwerken.
in op een positieve, gezonde en veilige leefomgeving
We stimuleren een gezonde leefstijl onder jongeren.
voor jongeren. Ook stimuleren we de mentale gezond-
• Jongeren gaan meer bewegen. Dit leidt ertoe dat:
heid van jongeren.
- Meer jongeren de beweegnorm halen.
Hierbij onderzoeken en monitoren we hoe het met
- Meer jongeren een gezond gewicht hebben.
jongeren in onze gemeente gaat. En waar we extra
• Het middelengebruik onder jongeren neemt af.
aandacht aan kunnen besteden.
- Hierbij zetten we in op een leefomgeving die gezonde keuzes stimuleert.
De werkwijze is wetenschappelijk onderbouwd en
• We zetten in op een integrale aanpak in het belang
gebaseerd op het succesvolle IJslandse preventie-
van (kwetsbare) kinderen. Verduidelijking van de rol
model. Dit model bewijst al ruim 20 jaar haar waarde.
en verantwoordelijkheid van de gemeente en van
Het zorgt voor een positieve leefomgeving, zonder
partners is nodig.
middelengebruik. En geeft jongeren de kans om
• Vertaald naar Hardenberg betekent dit dat
(mentaal) gezond, veilig en kansrijk op te groeien.
onze partners lokaal zichtbaar zijn en de verbinding kunnen maken met elkaar. Door
Inmiddels hebben we binnen OKO al verschillende
minder gescheiden te werken, bieden wij een
stappen gezet. We bouwen aan een Sociale Basis
kind een aanpak op alle fronten. Daarbij zetten
voor jongeren, waarbij we de leefomgeving en sociale
wij in op de verbinding tussen kind, familie en
netwerken versterken. De komende periode gaan we
onze lokale gemeenschap.
hiermee verder en kijken we naar mogelijkheden om OKO uit te breiden en nog steviger in te zetten. Denk
Intern betekent dit dat wij nauw samenwerken met
hierbij aan omgevingen zoals het onderwijs, sport-
o.a. onze collega’s op het gebied van jeugd, jeugd-
en andere vrijetijdsorganisaties.
gezondheidszorg, onderwijs, jongerenwerk en sport.
22
•
Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG)
werken verschillende organisaties in en rond het
Sinds 2014 is onze gemeente aangesloten bij de
onderwijsdomein samen. Dit zorgt voor een brede blik,
landelijke JOGG-aanpak. Deze aanpak zetten we de
voorbij de eigen grenzen. Naast de scholen en kinder-
komende periode door. JOGG maakt gezond eten en
opvang gaat het onder meer om organisaties in het
bewegen voor jongeren tot en met 18 jaar aantrekke-
welzijns-, sport- en cultuurdomein.
lijker en makkelijker. Hierover hadden we verschillende gesprekken met onderwijs, gezondheidsinstellingen,
Samen met de Hardenbergse scholen en kinderopvang
de voedingssector en bedrijven.
ontwikkelden we vanuit de LEA een eigen visie waarin
We zetten in op gezonde (school)kantines, gezonde
centraal staat dat kinderen met gelijke kansen
scholen en gezonde kinderopvang. Daarnaast richtten
opgroeien. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is het
we ons op het stimuleren van gezonde dorpen, wijken
versterken van de opgroeiomgeving en de leefbaarheid.
en kernen. De komende periode versterken we onze
Om samen uitvoering te geven aan onze agenda’s,
aanpak op verschillende plekken in Hardenberg. Door
overleggen we regelmatig met deze partners binnen
in te zetten op deze verschillende omgevingen, zorgen
bijeenkomsten vanuit de LEA. Tijdens deze gesprekken is
we ervoor dat we er zo vroeg mogelijk bij zijn.
gezondheid een belangrijk onderwerp. Bijvoorbeeld
Daarnaast gaan we de samenwerkingen intensiveren.
binnen taalontwikkeling, passend onderwijs, voor-en
En kijken we naar mogelijkheden om gezond gedrag
vroegschoolse educatie (VVE) en preventief jeugdbe-
nog aantrekkelijker en makkelijker te maken.
leid. Hierbij staan we bijvoorbeeld stil bij achterstanden en de zorg voor kinderen in en rondom school. De
•
Inclusief onderwijs
komende periode gaan we door met deze samen-
Voor (kwetsbare) kinderen zetten we in op verbetering
werking.
van de samenwerking tussen lokale (zorg)partijen en organisaties. Eerder gingen we daarom aan de slag
•
Passende jeugdhulp
met de Brede School. Dit is een samenwerkingsverband
We werken samen met onze partners aan het bieden
tussen voorzieningen (op het gebied van onderwijs,
van passende hulp en ondersteuning. Dit doen we
zorg, welzijn, opvang en vrijetijdsbesteding) in een
vanuit het uitgangspunt ‘zo licht als mogelijk, zo
wijk of dorp. De Brede School richt zich op (de meest
zwaar als nodig’. En dichtbij en beschikbaar. Deze
kwetsbare) kinderen en hun ouders.
ontwikkelingen sluiten aan bij de landelijke
De komende periode gaan wij door met deze integrale
Hervormingsagenda Jeugd.
manier van werken. En het versterken van sociale netwerken. We maken daarom de overgang van de
We zetten in op het verbeteren van de toegankelijkheid
Brede School naar inclusief onderwijs. Hierbij leggen
van de jeugdhulp. En betere verbindingen met onderwijs
wij nog meer de verbinding met het voorveld. We
en aanpalende domeinen. Zo zorgen we ervoor dat de
werken samen met het onderwijs en kinderopvang,
jeugd passende hulp en ondersteuning krijgt wanneer
maar ook met verloskundigen en huisartsen.
nodig.
Hardenberg heeft bijvoorbeeld een Integraal Kindcentrum (IKC) waarin meerdere organisaties
Een ander belangrijk speerpunt is er zo vroeg mogelijk
samenkomen. Zo gaan wij de kansen voor jeugd nog
bij zijn. Zodat jeugd gezond opgroeit en we hulp en
meer versterken. En zetten we in op een gezonde
zorg kunnen voorkomen. Hierbij zetten we in op het