Begroting 2026

Begroting 2026 Versie 1

Datum 22 september 2025

Inhoudsopgave Voorwoord .........................................................................................................................................................................7 Inleiding ..............................................................................................................................................................................8 Perspectief Hardenberg............................................................................................................................................8 Financieel Perspectief Hardenberg ................................................................................................................... 10 Samenstelling gemeentebestuur ............................................................................................................................ 13 College van burgemeester en wethouders .................................................................................................... 13 Gemeenteraad........................................................................................................................................................... 15 Financiële uitkomst ......................................................................................................................................................

16 1.1 Uitkomst begroting na vaststelling Meibrief 2025 .............................................................................. 16 1.2 Autonome ontwikkelingen ............................................................................................................................ 17 1.3 Mutaties bestaand beleid .............................................................................................................................. 21 1.4 Heroverwegingen ............................................................................................................................................. 22 1.5 Nieuw beleid....................................................................................................................................................... 24 1.6 Investeringen ...................................................................................................................................................... 25 1.6.1 K&I agenda ................................................................................................................................................. 25 1.6.2 Vervangingsinvesteringen .....................................................................................................................

29 1.7 Uitkomst Begroting 2026............................................................................................................................... 31 1.8 Financiële soliditeit........................................................................................................................................... 32 Programma's .................................................................................................................................................................. 36 2.1 Ruimtelijk Hardenberg .................................................................................................................................... 36 2.1.1 Centrumontwikkeling .............................................................................................................................. 36 2.1.2 Stationsomgeving..................................................................................................................................... 39 2.1.3 Landbouw & platteland ......................................................................................................................... 41 2.1.4 Woningbouw ..............................................................................................................................................

42 2.1.5 Mobiliteit ...................................................................................................................................................... 46 2.1.6 Beschikbare middelen ............................................................................................................................. 50 2.1.7 Verplichte indicatoren ............................................................................................................................. 52 2.1.8 Relatie met verbonden partijen........................................................................................................... 52 2.1.9 Relatie met SDG's ..................................................................................................................................... 52 2.2 Economisch en recreatief Hardenberg ..................................................................................................... 54 2

2.2.1 Economie ..................................................................................................................................................... 54 2.2.2 Sportbeleid en sportaccommodaties ................................................................................................ 61 2.2.3 Kunst en cultuur ........................................................................................................................................ 62 2.2.4 Evenementen .............................................................................................................................................. 63 2.2.5 Openbaar groen (en open lucht) ........................................................................................................ 64 2.2.6 Beschikbare middelen ............................................................................................................................. 66 2.2.7 Verplichte indicatoren ............................................................................................................................. 68 2.2.8 Relatie met verbonden partijen........................................................................................................... 69 2.2.9 Relatie met SDG's .....................................................................................................................................

69 2.3 Duurzaam Hardenberg ................................................................................................................................... 71 2.3.1 Circulariteit .................................................................................................................................................. 71 2.3.2 Energietransitie en energie-innovatie ............................................................................................... 72 2.3.3 Duurzaamheid en klimaatadaptie ...................................................................................................... 78 2.3.4 Beschikbare middelen ............................................................................................................................. 82 2.3.5 Verplichte indicatoren ............................................................................................................................. 84 2.3.6 Relatie met verbonden partijen........................................................................................................... 84 2.3.7 Relatie met SDG's .....................................................................................................................................

85 2.4 Sociaal Hardenberg.......................................................................................................................................... 86 2.4.1 Jeugd, jeugdhulp en onderwijs ........................................................................................................... 86 2.4.2 Wmo en participatie ................................................................................................................................ 89 2.4.3 Gezondheid ................................................................................................................................................. 92 2.4.4 Beschikbare middelen ............................................................................................................................. 94 2.4.5 Verplichte indicatoren ............................................................................................................................. 97 2.4.6 Relatie met verbonden partijen........................................................................................................... 99 2.4.7 Relatie met SDG's .....................................................................................................................................

99 2.5 Dienstverlenend Hardenberg .....................................................................................................................101 2.5.1 Organisatie en ambities .......................................................................................................................101 2.5.2 Strategische communicatie en inwonerparticipatie ..................................................................102 2.5.3 Veiligheid ...................................................................................................................................................103 2.5.4 Beschikbare middelen ...........................................................................................................................107 2.5.5 Verplichte indicatoren ...........................................................................................................................109 2.5.6 Relatie met verbonden partijen.........................................................................................................111 3

2.5.7 Relatie met SDG's ...................................................................................................................................111 2.6 Financiën ............................................................................................................................................................111 2.6.1 Financiën ....................................................................................................................................................111 2.6.2 Beschikbare middelen ...........................................................................................................................115 2.6.3 Verplichte indicatoren ...........................................................................................................................117 2.6.4 Relatie met verbonden partijen.........................................................................................................117 2.6.5 Relatie met SDG's ...................................................................................................................................118 3 Paragrafen .................................................................................................................................................................119 3.1 Lokale heffingen

..............................................................................................................................................119 3.1.1 Inleiding en wettelijk kader.................................................................................................................119 3.1.2 Beleid ten aanzien van de lokale heffingen ..................................................................................120 3.1.3 Tarieven meest voorkomende heffingen.......................................................................................121 3.1.4 Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen ..................................................................123 3.1.5 Een aanduiding van de lokale lastendruk......................................................................................128 3.1.6 Kwijtscheldingsbeleid ............................................................................................................................130 3.1.7 Kostendekkendheid ...............................................................................................................................131 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..........................................................................................135 3.2.1 Inleiding en wettelijk

kader.................................................................................................................135 3.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit ....................................................................................................136 3.2.3 Benodigde weerstandscapaciteit ......................................................................................................137 3.2.4 Risicoprofiel ..............................................................................................................................................139 3.2.5 Financiële kengetallen ..........................................................................................................................141 3.3 Financiering.......................................................................................................................................................143 3.3.1 Inleiding en wettelijk kader.................................................................................................................143 3.3.2 Treasurybeheer/Liquiditeitsbeheer ..................................................................................................143 3.3.3 Ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt ............................................................................143 3.3.4 Renterisicobeheer, kasgeldlimiet en renterisiconorm

..............................................................144 3.3.5 Leningportefeuille ..................................................................................................................................146 3.3.6 Renteresultaat ..........................................................................................................................................146 3.3.7 Schatkistbankieren .................................................................................................................................148 3.4 Grondbeleid ......................................................................................................................................................149 3.4.1 Inleiding en wettelijk kader.................................................................................................................149 4

3.4.2 Instrumenten ............................................................................................................................................150 3.4.3 Nota Grondexploitatie ..........................................................................................................................150 3.4.4 Tussentijdse winstberekening ............................................................................................................151 3.4.5 Vennootschapsbelasting ......................................................................................................................151 3.5 Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................................................152 3.5.1 Inleiding en wettelijk kader.................................................................................................................152 3.5.2 Wegen, bermen en sloten ...................................................................................................................152 3.5.3 Kunstwerken (bruggen en tunnels)..................................................................................................154 3.5.4 Openbare verlichting.............................................................................................................................154 3.5.5 Water en

riolering...................................................................................................................................155 3.5.6 Openbaar groen ......................................................................................................................................156 3.5.7 Speelvoorzieningen ...............................................................................................................................157 3.5.8 Begraafplaatsen .......................................................................................................................................158 3.5.9 Gemeentelijke gebouwen....................................................................................................................159 3.6 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................................161 3.6.1 Inleiding en wettelijk kader.................................................................................................................161 3.6.2 P&C-cyclus ................................................................................................................................................161 3.6.3 Rechtmatigheidsverantwoording .....................................................................................................162 3.6.4

Organisatieontwikkeling ......................................................................................................................163 3.6.5 Informatiemanagement en informatievoorziening ...................................................................164 3.6.6 Informatiebeveiliging ............................................................................................................................165 3.6.7 E-depot .......................................................................................................................................................167 3.7 Verbonden partijen.............................................................................................................................................168 3.7.1 Gemeenschappelijke regelingen.......................................................................................................170 3.7.1.1 EuRegio...............................................................................................................................................170 3.7.1.2 GGD IJsselland .................................................................................................................................171 3.7.1.3 Omgevingsdienst IJsselland .......................................................................................................172 3.7.1.4 Regionaal Serviceteam Jeugd

IJsselland ................................................................................174 3.7.1.5 Sociale Recherche IJssel-Vechtstreek......................................................................................175 3.7.1.6 Veiligheidsregio IJsselland ..........................................................................................................176 3.7.2 Vennootschappen en coöperaties ...................................................................................................177 3.7.2.1 Beheersmaatschappij LOC+ .......................................................................................................177 5

3.7.2.2 Samen Doen Hardenberg B.V. ...................................................................................................178 3.7.2.3 Bank Nederlandse Gemeenten ..................................................................................................179 3.7.2.4 Cogas Holding .................................................................................................................................180 3.7.2.5 CSV Amsterdam B.V.......................................................................................................................181 3.7.2.6 Enexis Holding .................................................................................................................................182 3.7.2.7 Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V.

............................................................................184 3.7.2.8 Rendo Holding.................................................................................................................................185 3.7.2.9 Rova .....................................................................................................................................................186 3.7.2.10 Vitens ................................................................................................................................................187 3.7.2.11 Wadinko...........................................................................................................................................188 3.7.3 Verenigingen en stichtingen ..............................................................................................................191 3.7.3.1 Vereniging van Nederlandse Gemeenten .............................................................................191 3.8 Wet Open Overheid .......................................................................................................................................192 Financiële begroting..................................................................................................................................................193 4.1 Financiële uitgangspunten

..........................................................................................................................193 4.2 Overzicht van lasten en baten ...................................................................................................................194 4.3 Totaal overzicht incidentele baten en lasten........................................................................................196 4.4 Verschillenanalyse ..........................................................................................................................................201 4.5 Uiteenzetting financiële positie .................................................................................................................202 4.5.1 Financiering...............................................................................................................................................202 4.5.2 Reserves en Voorzieningen.................................................................................................................203 4.5.3 EMU saldo..................................................................................................................................................207 4.5.4 Geprognostiseerde balans ..................................................................................................................208 4.6 Meerjaren perspectief

...................................................................................................................................211 Bijlagen ...........................................................................................................................................................................212 5.1 Perspectiefnota autonome ontwikkelingen en knelpunten bestaand beleid ..........................213 Autonome ontwikkelingen .................................................................................................................................213 Knelpunten bestaand beleid ..............................................................................................................................215 5.2 Dekking oude investeringen met incidentele middelen ..................................................................218 5.3 Kerngegevens...................................................................................................................................................222 5.4 Overzicht taakvelden .....................................................................................................................................223 5.5 Lijst met afkortingen......................................................................................................................................226 6

Voorwoord In juni presenteerden wij de perspectiefnota. Daarin vertelden we dat we voor 2026 een sluitende begroting wilden maken. Dat is gelukt. Ook voor 2027 is de begroting sluitend. Het weerstandsvermogen voldoet ruim aan de norm. Zo zorgen we voor een gezonde financiële basis. De afgelopen jaren hebben we veel bereikt. Vanuit het coalitieakkoord ‘Oog voor elkaar, blik op de toekomst’ hebben we gebouwd, geïnvesteerd en samengewerkt. Altijd met hetzelfde doel: het goede doen voor Hardenberg. Tegelijk hebben we gewerkt aan een stevige basis. Voor nu én voor later. Om blijvend te kunnen investeren is er geld nodig. Bij de perspectiefnota is onderscheid gemaakt tussen bedragen met een structureel karakter en bedragen met een incidenteel effect, door goed te kijken naar de aard van de investeringen. In deze begroting zetten we deze lijn voort en scheppen wij structurele ruimte door dit met terugwerkende kracht toe te passen. Hiervoor moeten wij een deel van de algemene reserve in zetten. Wij sorteren voor op een nieuw financieel instrument in de vorm van een strategische reserve. Met deze begroting laten we zien dat Hardenberg klaar is voor de toekomst. Onze voorzieningen, zoals scholen, sportvoorzieningen en wegen, zijn op orde en blijven dat ook. Dankzij onze planmatige aanpak maken we bij het inzetten van middelen voor onderhoud bewuste keuzes.

Zo zorgen we dat de kwaliteit op peil blijft. Niet alles kan. En niet alles kan tegelijk. De financiële ruimte is beperkt. Zeker omdat we nog steeds niet weten hoeveel geld we structureel van het Rijk krijgen voor belangrijke taken, zoals jeugdzorg. Daarom moeten we zorgvuldige keuzes maken, met oog voor wat Hardenberg nodig heeft. We merken dat hier begrip voor is. Tegelijk horen we ook de vraag: kunnen we blijven bouwen aan woningen, werk en voorzieningen als het financieel tegenzit? Ons antwoord is: ja, dat kan. Door te kiezen voor een goede balans. Tussen beschikbare uitvoeringskracht binnen en buiten de organisatie, geld voor investeringen en genoeg reserve voor onverwachte tegenvallers. Zo blijven we weerbaar. En kunnen we blijven bouwen aan de toekomst van onze gemeente. Denk aan plannen voor het stationsgebied, het theater, onze centra en andere voorzieningen die Hardenberg sterker maken. Voor inwoners en ondernemers houden we de belastingdruk zo stabiel mogelijk. We dragen ons werk in de loop van 2026 met vertrouwen over aan een nieuwe raad. Met nieuwe plannen, maar op een stevige financiële basis. Met creativiteit en samenwerking benutten we onze middelen en mensen zo goed mogelijk. Zo blijven we samen het goede doen voor Hardenberg. Didi Dorrestijn-Taal - wethouder Financiën 7

Inleiding Perspectief Hardenberg Voor u ligt de laatste begroting die het college u in deze bestuursperiode aanbiedt. De richtinggevende kaders die u ons hebt meegegeven bij de behandeling van de Perspectiefnota hebben wij hierin financieel en inhoudelijk vertaald. De begroting 2026 is financieel sluitend en bevat een nadere uitwerking van de in de Perspectiefnota opgenomen kansen en investeringen, een concreet overzicht van activiteiten per begrotingsprogramma, de bijbehorende kosten en hoe deze gedekt worden. Het college heeft een duidelijke koers; wij blijven investeren in werken, wonen en de voorzieningen. Wij werken hier stap voor stap naar toe. Door reëel te begroten hebben we gewerkt aan een stevige basis. Voor nu en voor later. Door een planmatige aanpak van de kansen- en investeringsagenda maken wij bij het inzetten van de middelen bewuste keuzes. Dit doen wij zorgvuldig met het oog voor wat Hardenberg nodig heeft. Ook in het komende begrotingsjaar richten wij ons op het op orde houden van de uitvoering van onze basistaken en onze dienstverlening. Tegelijk reserveren we in deze begroting structurele ruimte voor het realiseren van onze ambities op de langere termijn, zoals de aanpak van de stationsomgeving, de ontwikkeling van de centra en de investering in maatschappelijke voorzieningen. Wij hebben onze basis op orde en werken vanuit een solide financiële positie.

Het weerstandsvermogen is geborgd met een ratio van 1,4. Onze ratio is met de huidige begroting 5,1. Daarmee kunnen wij risico’s opvangen en tegelijkertijd ruimte maken voor investeringen in onze ambities. Om duurzaam te kunnen blijven investeren, is financiële ruimte noodzakelijk. De aard van de investeringen bepaalt of wij de investeringen dekken uit de algemene reserve of een structurele dekking nodig is. Deze lijn zetten wij in deze begroting voort. Door dit onderscheid met terugwerkende kracht toe te passen, ontstaat er structurele ruimte. Vooruitlopend op de perspectiefnota 2027 werken wij aan een nieuw financieel instrument. Hiermee maken wij spaardoelen zichtbaar en bouwen wij gericht middelen op om toekomstige opgaven te realiseren. Dit instrument verbindt onze investeringsagenda met een solide en toekomstbestendig financieel beleid. De precieze invulling en opbouw zullen wij in de komende periode verder uitwerken. Daarnaast geven wij met deze begroting invulling aan de planmatige aanpak van het onderhoud van onze voorzieningen, waartoe uw raad besloten heeft bij de vaststelling van diverse integrale huisvestingsplannen (IHP’s) op het gebied van onderwijshuisvesting en sportaccommodaties. Dit 8

leidt tot een afgewogen inzet van de beschikbare middelen. Onze samenleving is veerkrachtig. Ze bestaat uit sterke gemeenschappen waarin mensen zelf verantwoordelijkheid nemen en omzien naar elkaar. We zijn er voor mensen die ons nodig hebben en streven naar een brede welvaart voor iedereen. Om dit beheersbaar en betaalbaar te houden ligt er een veranderopgave voor het sociaal domein Als uitwerking van Veerkrachtig Hardenberg gaan wij aan de slag met het richtinggevend kader en de hervormingsagenda jeugd. Het blijven benutten van de gezamenlijke ontwikkelkracht en het voortbouwen op onze ambities is een bewuste afweging, ondanks de veranderende inkomsten vanuit het Rijk. Gevoed vanuit onze overtuiging dat we hiermee de brede welvaart voor onze samenleving behouden en versterken. Omdat het gaat om meerjarige ambities, lopen de in de begroting gepresenteerde plannen en diverse programma’s door tot na de gemeenteraadsverkiezingen in 2026. Hiermee werken we aan het aansprekende toekomstbeeld voor de gemeente Hardenberg: een goed bereikbaar, hoogwaardig, aantrekkelijk en verbindend streekcentrum met een sterke en concurrerende economie waarin volop ruimte is voor werken, verblijven, recreëren en participeren voor iedereen. In balans houden ambities, inkomsten en uitgaven Door het (fluctuerende) rijksbeleid staat de structurele begrotingsruimte wel onder druk.

Dit wordt zichtbaar vanaf 2028. We zijn ons bewust van het belang van financiële zorgvuldigheid en het in control blijven bij alle plannen die wij hebben. Uw raad wordt dan ook tijdig bij grote ontwikkelingen betrokken, zoals de (fasegewijze) aanpak van de stationsomgeving, de ontwikkeling van het theater en de toepassing van de uitgangspunten van de Groene en Gezonde Maatlat bij ontwikkelingen in de ruimtelijke inrichting voor wonen en werken. Tenslotte Samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers is in de afgelopen periode veel bereikt. Wij zijn trots op de inzet en het initiatief dat de samenleving hierin heeft getoond. In de vorige bestuursperiodes maar ook in de huidige bestuursperiode is fors geïnvesteerd in het versterken van onze sociaaleconomische structuur, het voorzieningenniveau in de kernen en daarmee de vitaliteit van onze gemeente. Wij vertrouwen erop dat deze koers ook in de komende bestuursperiode met enthousiasme, innoverend en (duurzaam) energiek wordt voortgezet.

9

Financieel Perspectief Hardenberg Begroting 2026 Gemeenten ontvangen vanaf 2026 structureel minder geld uit het gemeentefonds van de Rijksoverheid, de belangrijkste inkomstenbron van gemeenten. Dit heeft te maken met de overgang van de oude naar de nieuwe financieringssystematiek van het gemeentefonds. Hierdoor komt de begroting meer onder druk te staan. In deze begroting presenteren wij een structureel sluitend financieel beeld voor de jaren 2026 en 2027. Het zogenaamde ravijn jaar wordt zichtbaar in 2028. De jaren 2026 en 2027 worden door het Rijk gedempt door het beschikbaar stellen van eenmalige middelen, met name voor jeugdzorg. We kiezen ervoor om voor de jaren na 2027 terughoudend te zijn met het opnemen van stelposten / taakstellingen om ook meerjarig sluitend te zijn. We vinden het belangrijk dat onze structurele inkomsten en uitgaven met elkaar in balans zijn. Onze opgaven zijn zeker niet minder geworden en we willen ook geen concessies doen aan onze ambities. Deze zijn opgenomen in onze Kansen en Investeringsagenda. Tegelijkertijd zien wij ook dat wanneer wij uitvoering willen blijven geven aan onze Kansen en Investeringsagenda wij financiële middelen moeten reserveren. Effecten meicirculaire De meicirculaire biedt gemeenten financiële verlichting voor de jaren 2026 en 2027, maar vormt geen structurele oplossing voor de disbalans tussen taken en middelen.

De ramingsproblematiek (o.a. het financiële ravijn) is licht gedempt en doorgeschoven naar de jaren 2028 en verder. Keuzes – of het uitblijven daarvan – van het nu demissionaire kabinet op het gebied van onder andere uitvoeringskosten klimaatbeleid, inburgering, schuldenproblematiek en middelen voor beheer en onderhoud betekenen per saldo dat gemeenten op deze beleidsterreinen minder kunnen doen. Het loon en prijsaccres gebruiken wij om de loon- en prijsstijgingen op te vangen. Het volume accres is bedoeld voor groei. Door de veranderende Rijkssystematiek om volume- en prijseffecten op te vangen - en de financiële gevolgen die dit voor gemeenten heeft - blijft dit uitdagend. Jeugd Vooruitlopend op het advies van de commissie van Ark hebben wij een stelpost (extra middelen jeugdzorg) opgenomen. Nu er aanvullende middelen beschikbaar komen, vervalt deze stelpost. De uitkomst van het rapport Van Ark bevestigt het beeld dat de middelen om de jeugdzorgkosten te dekken ontoereikend zijn. Het advies van de commissie Van Ark is om het budget 2025 e.v. te baseren op het budget 2024 en de helft van het tekort 2024. Het kabinet Schoof heeft dit voor de jaren 2025 tot en met 2027 grotendeels verwerkt, waarbij zij dit heeft opgesplitst in drie effecten: 10

•

tekorten voor rekening het Rijk, dit betreft de helft van het tekort 2024;

•

demping terugval gemeentefonds 2026, dit betreft m.n. het aandeel jeugd;

•

wijziging groeipad maatregelen Hervormingsagenda.

Het voorstel is om de eenmalige middelen voor groeipad maatregelen jeugd te reserveren en in te zetten om de komende twee jaren te werken aan de implementatie van de Hervormingsagenda Jeugd. Wij hanteren het uitgangspunt dat de rijksmiddelen die voor jeugd beschikbaar komen in onze begroting worden gereserveerd voor jeugd. Hervormingsagenda Het totaalbedrag aan ombuigingen van de Hervormingsagenda is voor Hardenberg € 1,1 miljoen (zonder indexatie) Dit bedrag moet in 2028 zijn bereikt. In de meicirculaire heeft het Rijk extra besparingen op de middelen voor jeugdzorg opgenomen die vanaf 2028 ingaan. •

structureel € 218.000 voor het sturen op verkorting van de trajectduur van jeugdhulp

•

structureel € 834.000 (prijspeil 2025) voor de invoering van een eigen bijdrage voor (de ouders van) gebruikers van jeugdhulp

•

structureel € 1.624.000 door indexatie van het oorspronkelijke bedrag van de ombuiging. Het kabinet heeft hiervoor de € 1,1 miljoen uit de hervormingsagenda geïndexeerd aan de hand van de ontwikkeling van de uitgaven aan jeugdzorg tussen 2019 en 2024.

Deze extra besparingen worden vanaf 2028 ook in mindering gebracht op het gemeentefonds. Er zijn op dit moment nog geen concrete plannen bekend als onderbouwing voor deze plannen. Het eindadvies van de commissie Van Ark over de toereikendheid van het budget jeugdhulp in het gemeentefonds en de voortgang en haalbaarheid van de hervormingen wordt van 2028 vervroegd naar (begin) 2027. In dat advies wordt weer gekeken naar de discrepantie tussen uitgaven en inkomsten in de jaren daarvoor en wordt een advies gegeven over de bekostiging vanaf 2028. Begrotingsadvies Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) Gezien de onzekerheden over de exacte invulling van de bovenstaande punten (jeugd) heeft de VNG opnieuw een begrotingsadvies uitgegeven. Zij stelt voor de begroting 2026 en 2027 sluitend te maken al dan niet met de mogelijkheid om een deel van de algemene reserve in te zetten. Er is een aantal aanvullende maatregelen gepresenteerd in de Voorjaarsnota, waaronder de eigen bijdrage en het sturen op de trajectduur. De toezichthouder heeft aangegeven dat zij toestaan dat gemeenten deze maatregelen budgetneutraal (korting versus besparing/inkomsten) opnemen, bijvoorbeeld door middel van een stelpost (“Besparing trajectduur” en “Inkomsten eigen bijdrage”). Het Rijk is verantwoordelijk voor tijdige invoering 11

van wet- en regelgeving. Bij uitstel of afstel van wet- en regelgeving geldt dat dit voor rekening en risico Rijk is. Eigen bijdrage WMO Het (demissionaire) kabinet is van plan om het abonnementstarief dat nu geldt voor een aantal voorzieningen binnen de WMO 2025 te vervangen door een inkomensafhankelijke bijdrage. Het Rijk verwacht dat de invoering van de eigen bijdrage de stijging van het gebruik van Wmovoorzieningen doet afnemen. Het moment van invoering verschuift naar 1 januari 2027. Taakstelling Reëel begroten in samenhang met K&I agenda De structurele begrotingsruimte staat na 2028 onder druk. Er is onvoldoende begrotingsruimte om zowel het reguliere beleid uit te voeren als alle ambities waar te maken. Om deze reden is vorig jaar vanaf 2026 als bate een stelpost reëel begroten ingeboekt ten bedrage van € 3,5 miljoen per jaar. De organisatie is gestart met het proces ‘Reëel Begroten’ met als doel de inkomsten en uitgaven zo realistisch mogelijk te ramen. De eerste stappen zijn hierin gezet. Zo is in het kader van reëel begroten de perspectiefnota ingezet om de Kansen en Investeringsagenda te actualiseren en op basis van nieuwe inzichten te herrekenen. Het opnieuw doorlichten van de investeringen heeft geresulteerd in een realistischer tijdspad. Bij de perspectiefnota zijn diverse werkwijzen onderzocht met betrekking tot het dekken van investeringen.

Door het toepassen van een andere werkwijze kunnen investeringen in aanmerking komen voor dekking uit incidentele middelen. Door goed naar de planning te kijken, investeringen waar mogelijk met incidentele middelen te dekken en onderzoeks- of voorbereidingskredieten op te nemen voor investeringen die qua uitvoering worden doorgeschoven, worden de totale kapitaallasten van de kansen- en investeringsagenda voor het jaar 2029 verlaagd van € 6,5 miljoen naar € 2,4 miljoen. Dit betekent dat de stelpost Reëel begroten in 2029 wordt gerealiseerd.

12

Samenstelling gemeentebestuur College van burgemeester en wethouders Het college van burgemeester en wethouders bestuurt de gemeente. De burgemeester en wethouders nemen besluiten en voeren het beleid uit. Iedere wethouder heeft een eigen taakgebied, dat noemen we een portefeuille. De gemeentesecretaris geeft advies aan het college. Het college van de gemeente Hardenberg bestaat uit de volgende personen: • • • • • • Maarten Offinga Burgemeester

• • • • • •

Didi Dorrestijn-Taal Wethouder (CDA)

• • • • • •

• • •

Alwin Mussche Wethouder (OpKoers.nu)

• • • • • •

Burgemeester Bestuurlijke coördinatie en bestuurlijke organisatie Bestuurlijke, algemene en juridische zaken Openbare orde en veiligheid Toezicht en handhaving Externe vertegenwoordiging gemeente/representatie/ambassadeurschap Intergemeentelijke en grensoverschrijdende aangelegenheden Communicatie en voorlichting Informatieveiligheid Burgerzaken en publieksdienst 1e locoburgemeester Ruimtelijke ontwikkeling (incl. Omgevingswet, verstedelijking en centrum-ontwikkeling) Volkshuisvesting, wonen en bouwzaken Landbouw Milieu Sport Kernenbeleid (incl. Fonds Maatschappelijke Initiatieven) Financiën (inclusief inkoop en aanbesteding) 2e locoburgemeester Wmo (inclusief Beschermd wonen) Zorg en welzijn (inclusief coördinatie Samen Doen Hardenberg BV) Werk en inkomen Kunst, cultuur en monumentenbeleid Minimabeleid Inburgering, vluchtelingen- en migratievraagstukken (inclusief AZC) Inclusiebeleid Beheer openbare ruimte 13

• • • • • • •

3e locoburgemeester Economie (Boven)lokale bereikbaarheid en mobiliteit Verkeer en vervoer (incl. GVVP en fietsplan) Jeugdbeleid en jeugdzorg Gezondheid en preventie Klimaat, natuur en water

• • • • • • • •

4e locoburgemeester Vrijetijdseconomie (inclusief evenementenbeleid) Onderwijs en educatie (inclusief leerplicht) Energietransitie en energie-innovatie Grondstoffen Grondbeleid en grondbedrijf Gemeentelijke eigendommen (inclusief LOC+) Personeel en organisatie

• •

secretaris van het bestuur algemeen directeur van de ambtelijke organisatie

Alwin te Rietstap Wethouder (ChristenUnie)

Werner ten Kate Wethouder (VVD)

Beatrijs de Vries Gemeentesecretaris

14

Gemeenteraad De gemeenteraad van Hardenberg heeft 33 leden. Deze leden zijn verdeeld over 9 politieke partijen (Fracties). Inwoners van Hardenberg kiezen de raadsleden rechtstreeks tijdens de verkiezingen. De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad, maar heeft zelf geen stemrecht. De verdeling van de zetels in de periode 2022–2026 is als volgt:

Politieke partij

Aantal zetels

CDA

9

OpKoers.nu

7

ChristenUnie

7

VVD

3

GroenLinks – PvdA

3

Doen '22

2

D66

1

Samen Gemeente Hardenberg 1

15

Financiële uitkomst 1.1 Uitkomst begroting na vaststelling Meibrief 2025 De uitkomst van de begroting na vaststelling van de meibrief is het vertrekpunt voor de begroting. In deze begroting wordt de jaarschijf 2029 toegevoegd. De incidentele lasten €45.000 in 2028 vervallen in 2029. Na vaststelling van de meibrief is er een raadsbesluit genomen die een effect heeft op het begrotingssaldo. Dit is het raadsbesluit "beleidskader huisvesting arbeidsmigranten". In de voorgaande begroting 2025 mochten gemeenten het surplus van de algemene reserve aanwenden voor het dekken van structurele lasten. Dit vanwege de daling van de algemene uitkering vanaf 2026. Ook Hardenberg heeft hier gebruik van gemaakt als "tijdelijke maatregel inzet algemene reserve". In de voorliggende begroting draaien wij dit terug. Uitkomst begroting na meibrief Bedragen x €1.000 *(-/- = nadeel) Omschrijving

2026

2027

2028

2029

Saldo uitkomst begroting na meibrief

-3.923

-2.715

-271

-226

0

-900

-1.540

-1.540

-100

-100

0

0

-4.023

-3.715

-1.811

-1.766

waarvan structureel

892

-1.130

-1.766

-1.766

waarvan incidenteel

-4.915

-2.585

-45

0

Tijdelijke maatregel inzet algemene reserve (2025) Raadsbesluit huisvesting arbeidsmigranten Saldo

In de perspectiefnota is het financieel perspectief geschetst voor Hardenberg voor 2026 tot en met 2029. Door de raad werd op 8 juli de Perspectiefnota 2026 vastgesteld. In de perspectiefnota zijn de autonome ontwikkelingen, knelpunten en de voorstellen nieuw beleid overgenomen door de raad. In de begroting wordt de financiële vertaling hiervan tezamen met de meicirculaire en actuele ontwikkelingen definitief verwerkt.

16

1.2 Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen zijn onvermijdbare ontwikkelingen van buitenaf waar we geen invloed op hebben en die wel financiële gevolgen hebben. Bij de autonome ontwikkelingen kan gedacht worden aan cao-afspraken, verplichte uitgaven aan gemeenschappelijke regelingen en aanpassingen wettelijke taken. In onderstaande tabel is de inventarisatie van de autonome ontwikkelingen opgenomen. Autonome ontwikkelingen Bedragen x €1.000 *(-/- = nadeel) Nr. Omschrijving

Programma

Taakveld

2026

2027

2028

2029

1.

Economisch en recreatief Hardenberg en Ruimtelijk Hardenberg

3.2 fysieke bedrijfsinfrastructuur 8.2 grondexploitatie (niet bedrijfenterreinen)

169

-14

3

-107

29

0

0

0

1.669

1.519

0

0

-1.669

-1.519

0

0

-60

0

0

0

-52

-52

-52

-52

0

-50

-300

-550

2.

Grex mutatie

GR Omgevingsdienst

Duurzaam Hardenberg 7.4 Milieubeheer

3a. Maatregelen Hervormingsagenda

Sociaal Hardenberg

6.72a-6.82b divers jeugd

3b. Stelpost Hervormingsagenda

Sociaal Hardenberg

6.72a-6.82b divers jeugd

4.

Opkomst bevordering verkiezingen

Dienstverlenend Hardenberg

0.2 Burgerzaken

5.

Begroting VR en Zorg en veiligheidshuis

Dienstverlenend Hardenberg

1.2 Openbare orde en veiligheid

6.

Actualisatie stelposten vervangingsinvesteringen

Financien

0.4 Overhead

7.

Rentelasten

Financien

0.5 Treasury

-250

-300

-300

-300

8.

OZB woningen

Financien

0.61 OZB woningen

253

253

253

253

9.

OZB niet woningen

Financien

0.62 OZB niet-woningen

338

338

338

338

10a. Algemene uitkering (meicirculaire)

Financien

0.7 Alg. uitkeringen en ov. uitkeringen GF

6.077

6.095

5.662

5.803

10b. Lonen verwerkt tot en met 2026 (CAO)

Financien

Divers

-2.651

-2.579

-2.571

-2.709

10c. Prijsindexatie

Financien

Divers

-2.674

-2.674

-2.674

-2.674

10d. Toevoeging aan stelpost L/P

Financien

Divers

-752

-842

-417

-420

11. PPN autonoom

Divers

Divers

-875

-763

-754

-700

12. PPN K&I

Divers

Divers

70

70

70

-2.527

13. Actualisatie areaaluitbreiding

Divers

Divers

-92

-92

-92

-92

14. Actualisatie investeringen

Divers

Divers

362

333

-37

338

15. Belastingen en Leges

Divers

Divers

178

315

274

26

70

38

-597

-3.373

waarvan structureel

201

38

-597

-3.373

waarvan incidenteel

-131

0

0

0

Saldo

17

Toelichting 1. Grex mutatie Het aantal uren op de projecten, kapitaallasten en voorzieningen zijn geactualiseerd. Voor de toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Grondbeleid en de Nota Grondexploitatie. 2. GR Omgevingsdienst De gemeentelijke bijdrage aan de Omgevingsdienst is door vaststelling van de begroting definitief vastgesteld. In de perspectiefnota hadden wij de raming opgenomen uitgaande van de kadernota. Het verschil tussen beide is € 29.000 voordelig. 3a. Maatregelen Hervormingsagenda Het kabinet gaat er vanuit dat het totaal van de ombuigingen in 2028 worden gerealiseerd. Zij boekt hier al een aantal (extra) besparingen voor in, op de trajectduur en op het invoeren van een eigenbijdrage voor (de ouders van) gebruikers van jeugdhulp. Daarnaast heeft het kabinet de hervormingsagenda geïndexeerd aan de hand van de ontwikkelingen van de uitgaven aan jeugdzorg. Deze extra besparingen worden vanaf 2028 in mindering gebracht op het gemeentefonds. Er zijn nog geen concrete plannen bekend als onderbouwing van deze ambitieuze plannen. Dit betekent voor gemeenten een forse opgave. Om hier op voor te sorteren heeft het demissionaire kabinet voor twee jaren extra middelen beschikbaar gesteld. In 2028 wordt er opnieuw geëvalueerd. 3b. Stelpost Hervormingsagenda Er zijn nog geen concrete plannen bekend (o.a.

van het demissionaire kabinet) als onderbouwing van deze ambitieuze besparingsplannen. Dit betekent voor gemeenten een forse opgave. Om hier op voor te sorteren heeft het demissionaire kabinet voor twee jaren extra middelen beschikbaar gesteld. Het voorstel is om deze middelen ook specifiek te reserveren en in te zetten voor de jeugdzorgkosten en het effectueren van de maatregelen op jeugd. 4. Opkomst bevorderingen verkiezingen Voor de gemeenteraadsverkiezingen 2026 willen wij de opkomst bevorderen zodat zoveel mogelijk inwoners gebruik maken van hun stemrecht. Dit draagt bij aan een open, transparante houding van de overheid/politiek naar onze inwoners en betrokkenheid van diezelfde inwoners bij de gemeente. Hiervoor wordt een lokale stemwijzer opgesteld, billboards gehuurd, advertenties geplaatst, verkiezingsdebatten georganiseerd, enz. Deze maatregelen worden begroot op € 60.000,- incidenteel. Financiële voor- en nadelen van de programmaonderdelen Raad, Raadscommissies en College worden verrekend met de algemene middelen. 5. Begroting VR Ijsselland en Zorg en Veiligheidshuis In de perspectiefnota is de bijdrage van de gemeente Hardenberg € 185.000 aan de Veiligheidsregio opgenomen op basis van een inschatting van haar begroting. Op 10 juni heeft de raad ingestemd met de begroting, deze kent een kostenstijging van €218.732 a.g.v. gehanteerde loon- en prijsindexering.

Dit is €33.732 meer. Daarnaast heeft het college 18

ingestemd om een dienstverleningsovereenkomst met de gemeente Zwolle om daar de beheerorganisatie van het Zorg- en Veiligheidshuis Ijsselland onder te brengen. De kosten hiervoor zijn €18.291 6. Actualisatie stelposten De stelpost dekking kapitaallasten is geactualiseerd. De stelpost dekking kapitaallast wordt gebruikt om toekomstige vervangingsinvesteringen te kunnen dekken. Het bestaande investering- en vervangingsschema is aangevuld met de jaarschijf 2029 ook zijn de prijzen geactualiseerd. Een totaal overzicht van het geactualiseerde vervangingsschema staat beschreven in paragraaf 1.6.2 vervangingsinvesteringen. De oplopende prijzen maken dat de stelpost weer gevoed moet worden om toekomstig ook de vervangingen te kunnen blijven uitvoeren. We voeden de stelpost vanaf 2027 met €250.000, €500.000 in 2028 en €750.000 in 2029. Daarnaast is er een voordeel te noemen. In de perspectiefnota 2025 is een bedrag opgenomen van €300.000 voor bestaanszekerheid. Per abuis is er een hoger bedrag opgenomen €500.000. Dit betekent een correctie van €200.000 (voordeel) structureel op de stelpost in 2027 en verder. 7. Rentelasten In verband met het uitvoeren van de Kansen in Investeringsagenda voorzien wij dat we een nieuwe lening moeten aantrekken. Het gaat om een lening van 10 miljoen euro.

Afhankelijk van het moment van aanvraag en het dan geldende rentepercentage bedragen de rentelasten voor 2026 €250.000 en voor 2027 e.v. €300.000. 8. OZB eigenaar woningen In de PPN hebben wij rekening gehouden voor de OZB voor eigenaren woningen, met een volume groei van 200 woningen per jaar. Naast de volume groei, houden wij rekening met een inflatiepercentage van 3%. Dit leidt tot een meeropbrengst van €253.000 9. OZB eigenaren en gebruikers niet-woningen Voor eigenaren niet-woningen wordt er rekening gehouden met een uitbreiding en een inflatiestijging van 3% , dit leidt tot een meeropbrengst van respectievelijk €29.220 en €171.600. Ook voor gebruikers van niet-woningen wordt rekening gehouden met een uitbreiding en een tariefstijging van 3%, wat resulteert in een meeropbrengst van respectievelijk € 25.180 en € 126.987.Daarnaast houden we rekening met oninbare belastingen - €15.000. 10a. Algemene uitkering (meicirculaire) In de raadsbrief van 30 juni 2024 is de raad op de hoogte gebracht van de effecten van de meicirculaire van het Rijk. De meicirculaire informeert gemeenten onder andere over de omvang en de verdeling van de algemene uitkering. 10b. Lonen (CAO) De lonen voor 2026 zijn geactualiseerd op basis van de nieuw vastgestelde CAO. De stijging voor 2027 is opgenomen in de stelpost lonen en prijzen. 19

10c. Prijsindexatie In de meicirculaire zijn prognose meegenomen voor de loon- en prijsontwikkelingen. Wij hanteren hiervoor de indexen die het Centraal Plan Bureau hanteert uit het Centraal Economisch Plan (uit meicirculaire 2025, p. 44) 10d. Surplus meicirculaire 2025 Na de actualisatie van de lonen en de prijzen zetten wij het restant van de algemene uitkering neer op de stelpost lonen en prijzen om eventuele prijsstijgingen in de loop van het jaar te kunnen opvangen zonder meteen over te moeten gaan tot ingrijpen. Onder andere de cao voor de wsw wordt naar verwachting in de loop van 2026 herzien. 11. Perspectiefnota autonome ontwikkelingen In de perspectiefnota heeft al een eerste inschatting plaatsgevonden van autonome ontwikkelingen die een gevolg hebben voor het begrotingssaldo. Dit waren diverse onderwerpen, zoals de jaarlijkse bijdrage aan de gemeenschappelijke regelingen, actualisatie functiehuis en toename toeristenbelasting. 12. Perspectiefnota actualisatie K&I agenda In de perspectiefnota is er een voorzet gegeven om de K&I agenda te actualiseren en een nieuwe jaarschijf (2029) toe te voegen. 13. Areaal uitbreiding Wegens uitbreiding van het areaal stijgen de kosten voor het onderhoud structureel met €92.000. 14. Actualisatie investeringen De bestaande investeringen zijn geactualiseerd. Hierdoor ontstaat er een structureel voordeel.

Dit komt met name doordat verschillende investeringen zijn doorgeschoven. 15. Belastingen en Leges De algemene belastingen en retributies zijn geactualiseerd. Het voordeel komt voornamelijk doordat het verwachte aantal aanvragen voor reisdocumenten en rijbewijzen naar boven is bijgesteld. De zg. paspoortenpiek, in 2029 dalen de aantallen weer, dit ziet u ook terug in de opbrengst.

20

1.3 Mutaties bestaand beleid Bij de uitvoering van het beleid waar een raadsbesluit aan ten grondslag ligt, kunnen financiële knelpunten ontstaan. Financiële tegenvallers < € 50.000 dienen binnen het programma zelf opgevangen te worden. Daar waar mutaties ontstaan bij de uitvoering van bestaand beleid zijn deze opgenomen in onderstaande tabel. Mutaties bestaand beleid Bedragen x €1.000 *(-/- = nadeel) Nr. Omschrijving

Programma

Taakveld

2026

2027

2028

2029

1.

Huur LOC+

Dienstverlenend Hardenberg

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

267

267

267

267

2.

PPN knelpunten

Divers

Divers

-2.123

-523

-1.305

-1.210

-1.856

-256

-1.038

-943

waarvan structureel

-172

-250

-443

-443

waarvan incidenteel

-1.684

-6

-595

-500

Saldo

Toelichting 1. De huurovereenkomst met het LOC De afspraken in de vaststellingsovereenkomst (2021) worden voor de jaarschijven 2026 en verder geëffectueerd. Als gemeente hebben we een compensatie betaald voor de niet verhuurde m2 in het LOC. Deze compensatieregeling is per 1 januari 2025 veranderd, waardoor gemeente niet op deze wijze meer aan de lat staat. Het voordeel is €267.000 per jaar. 2. Perspectiefnota knelpunten In de perspectiefnota heeft al een eerste inschatting plaatsgevonden van knelpunten binnen het bestaande beleid. Dit waren diverse onderwerpen, waaronder de Prins Bernhard brug, uitbreiding inkoop, school en gym vervoer. In de bijlage 5.1 zijn deze terug te lezen.

21

1.4 Heroverwegingen Om een goede onderbouwing te geven van de taakstelling reëel begroten die in de begroting van 2025 structureel is opgenomen, hebben wij de budgetten (nogmaals) heroverwogen. Binnen de programma's hebben wij weer gekeken of er middelen zijn die kunnen vrijvallen. De lijn die is uitgezet bij de perspectiefnota, namelijk beoordelen of investeringen in aanmerking komen voor incidentele dekking (rechtstreeks uit de algemene reserve of via een dekkingsreserve kapitaallasten) hebben wij ook toegepast op reeds lopende en afgesloten investeringen. Wij trekken deze lijn consistent door. De kern van deze lijn is het structureel en reëel in evenwicht zijn van de begroting. Dit betekent dat de (verwachte) structurele lasten gedekt worden door de verwachte structurele baten. Een consistent beleid vereist een meerjarig financieel inzicht van de nog te verwachten lasten en baten. Met de meerjarenraming en de Kansen- en investeringsagenda werken wij deze uit, dit helpt te beoordelen of wij ook het evenwicht in de toekomst kunnen handhaven. De aanpassing leidt tot structurele begrotingsruimte van €925.000 (punt 3 en punt 4), echter vergt een eenmalige onttrekking uit de algemene reserve €21,5 miljoen. Welke projecten dit zijn vindt u terug in bijlage 5.2.

Om deze werkwijze met betrekking tot het dekken van investeringen goed te verankeren in de organisatie is de Nota waarderen en afschrijven aangepast. Heroverwegingen Bedragen x €1.000 *(-/- = nadeel) Nr. Omschrijving

Programma

1.

Plaagbestrijding

2.

Onvoorzien

3.

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Ruimtelijk hardenberg 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-150

-150

-150

-150

Financien

0.8 Overige baten en lasten

150

150

150

150

Bijdragen in activa van derden Financien

Divers

527

527

527

527

4.

Investeringen uit het verleden

Financien

Divers

398

398

398

398

5.

Reëel begroten

Divers

Divers

371

371

371

371

6.

Onkruidbestrijding

Divers

Divers

-175

-175

-175

-175

1.121

1.121

1.121

1.121

waarvan structureel

1.121

1.121

1.121

1.121

onttrekking AR

-21.531

0

0

0

Saldo

Toelichting 1. Plaagbestrijding Met ingang van 2026 zijn er geen middelen meer beschikbaar. De plaagdruk is lager dan in 2019 maar is nog steeds relatief hoog. Inmiddels is duidelijk geworden dat de plaagdruk volgens een bepaalde cyclus terugkeert en dat het noodzakelijk blijft om jaarlijks beheersingsmaatregelen uit te voeren. De structurele kosten bedragen €150.000.

22

2. Onvoorzien In de begroting hebben wij een bedrag voor onvoorzien, dit is ook verplicht conform BBV (besluit begroting en verantwoording). De hoogte van het bedrag staat vrij. Wij hebben hier jaarlijks €200.000 geraamd. De afgelopen jaren is deze post niet benut. Wij stellen voor om de raming bij te stellen naar €50.000. 3. Bijdrage in activa van derden uit het verleden Ook in eerdere jaren heeft de gemeente meerdere keren bijdragen gedaan in investeringen die eigendom zijn van een derde partij. Een overzicht vindt u in de bijlagen. Deze investeringen kunnen alsnog versneld worden afgeschreven ten laste van incidentele middelen. Door een eenmalige onttrekking uit de algemene reserve te doen van ca. € 12,9 miljoen kan vanaf 2026 een structurele besparing op de afschrijvingslasten van ca. €526.560 worden gerealiseerd. 4. Overige investeringen uit het verleden In eerdere jaren zijn meerdere investeringen gedaan die in de vorm van kapitaallasten structurele begrotingsruimte vragen, maar die gezien hun aard prima in aanmerking komen voor het dekken met incidentele middelen. Dit gaat dan vooral om reconstructies en initiële aanleg van civieltechnische werken, zoals eerder in dit hoofdstuk beschreven.

Een scan van wat grotere oude investeringen die hiervoor in aanmerking kunnen komen heeft opgeleverd dat met een eenmalige onttrekking van € 8,6 miljoen uit de algemene reserve vanaf 2026 een structurele besparing van € 397.870 aan afschrijvingslasten kan worden gerealiseerd. 5. Reëel begroten In het kader van Reëel Begroten kijken we regelmatig kritisch naar onze begroting. We brengen daarbij niet alleen de tekorten in beeld, maar ook waar er juist ruimte zit binnen de bestaande budgetten. Zo houden we overzicht en kunnen we tijdig bijsturen. Dit levert een structureel voordeel op van €286.000. Deze middelen vloeien terug naar de algemene reserve en kunnen worden ingezet voor andere doeleinden. Daarnaast zijn we als gemeente voortdurend bezig met het optimaliseren van onze processen. Zo stappen we over op een nieuw softwarepakket, waardoor ons belastingproces efficiënter kan verlopen. Hoewel dit vraagt om extra inzet van onze kant om het pakket te onderhouden, levert deze wijziging toch een structurele besparing op €85.000. 6. Onkruidbestrijding Er is een verplichte nieuwe aanbesteding op handen. Sinds de vorige aanbesteding is de markt voor dit type opdrachten ingrijpend veranderd: Krapte in de markt, gestegen kosten, van met name energie en meer onkruid door warme winters zorgen voor extreem hogere inschrijvingsbedragen.

Als gevolg daarvan verwachten we een fors hogere jaarlijkse uitgave. De verwachte stijging is €175.000 structureel.

23

1.5 Nieuw beleid In de perspectiefnota zijn een aantal voorstellen opgenomen voor nieuw beleid. Omdat onze financiële structurele ruimte beperkt is, hebben wij voor de begroting geen nieuwe uitvraag gedaan voor nieuw beleid. Nieuw beleid Bedragen x €1.000 *(-/- = nadeel) Nr. Omschrijving

Programma

1.

Groene gezonde maatlat

Ruimtelijk Hardenberg 5.7 Openbaar Groen en (openlucht) recreatie

2.

Versterken uitvoeringskracht gebiedsontwikkeling

Ruimtelijk Hardenberg 8.3 Wonen en bouwen

Dekking: Realisatiestimulans woningbouw

Ruimtelijk Hardenberg 8.3 Wonen en bouwen

3.

Startersleningen en verzilveringlening

Ruimtelijk Hardenberg 8.3 Wonen en bouwen

4.

Regiodeal Zuidoost Drenthe

5. 6.

7.

8.

9.

Taakveld

2026

2027

2028

2029

-200

0

0

0

-400

-400

-400

-400

400

400

400

400

0

0

0

0

Economisch en 3.1 Economische Recreatief Hardenberg ontwikkeling

-82

0

0

0

Regiodeal Zwolle

Economisch en 3.1 Economische Recreatief Hardenberg ontwikkeling

-188

0

0

0

Regionale en grensoverstijgende samenwerking

Economisch en 3.1 Economische Recreatief Hardenberg ontwikkeling