Begroting 2024 incl. geamendeerd besluit (getekend)

Hierbij verwerken we bermmaaisel ter plaatse als bodemverbetering op akkerland. Dit project loopt al een aantal jaren. Verschillende boeren maken hier gebruik van.

31

Energietransitie en energie-innovatie Wat willen we bereiken? We volgen de landelijke ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Ons doel is een reductie van 55% CO2uitstoot in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van de CO2-uitstoot in 1990. De woningen in onze gemeente zijn in 2050 aardgasvrij. Dat staat in onze transitievisie Warmte. Het begint met energiebesparing en het energiezuinig maken van woningen. We helpen onze inwoners hierbij. In 2024 wekken we een aanzienlijke hoeveelheid duurzame stroom op met zonne- en windenergie. We volgen onze gezamenlijke Regionale Energiestrategie (RES) West-Overijssel. Dit betekent dat we in 2030 met 60 % windenergie en 40 % zonne-energie duurzame stroom gaan opwekken.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • In de strategiebrief energietransitie en -innovatie staan de richting en kaders voor ons vernieuwde energiebeleid. We werken het beleid samen met inwoners, bedrijven en partners uit in een nieuw energieprogramma. Het nieuwe energieprogramma is in 2024 klaar. • Met gedragsverandering, isolatiemaatregelen en het verhogen van de energie-efficiëntie van installaties in gebouwen kunnen inwoners en ondernemers energie besparen. Inwoners die maatregelen willen nemen, kunnen op verschillende plekken terecht voor informatie en advies. We gaan dit bundelen onder de paraplu van het Energieloket Hardenberg. Als onderdeel hiervan bieden we hulp met energiecoaches en het energieklusteam. We organiseren inkoopacties voor huishoudens. En we maken gebruik van de landelijke subsidiemogelijkheden voor het isoleren van gebouwen en aanpassen van installaties. • We voeren onze Transitievisie warmte uit. Dit doen we door per woningtype helder te maken welke stappen er nodig zijn om aardgasvrij te worden. Begin 2024 is er voor de helft van alle woningen een ‘energiebespaarroute’ beschikbaar. Daarin staat concreet welke maatregelen er nodig zijn. De ‘energiebespaarroute’ komt ook digitaal beschikbaar. • Voor het energiezuinig maken van huurwoningen werken we samen met Vechtdal Wonen.

• We helpen sportverenigingen, culturele organisaties en andere maatschappelijke partijen bij het energiezuinig maken van hun gebouw of accommodatie met een lening en/of subsidie. • We onderzoeken of het wenselijk is dat we bij nieuwbouwwijken een ‘laadnorm’ stellen. En we onderzoeken de energievraag en keuzes rond mobiliteit van bedrijven en bedrijventerreinen. • We maken een afwegingskader en participatieleidraad voor initiatieven voor het grootschalig opwekken van duurzame windenergie. Op basis van dit afwegingskader bekijken we aan welke initiatieven van onderaf we medewerking willen verlenen. • Samen met de gemeente Ommen, provincie en Staatsbosbeheer onderzoeken we de mogelijkheden voor een ‘windbos’ langs de N36 bij Diffelen. • We kijken samen met het bedrijfsleven naar oplossingen voor netcongestie. Bijvoorbeeld door het inrichten van een energiehub of gesloten distributiesysteem. Als onderdeel van dergelijke collectieve oplossingen kijken we ook naar de mogelijkheid om windmolens op of bij bedrijventerreinen te plaatsen. Of naar het optimaliseren van het potentieel van zon op dak en de opslag van energie. • Voor de productie van duurzaam gas werken we samen met onze netwerkbedrijven aan de ontwikkeling van mono-mestvergisting op agrarische bedrijven. • We onderzoeken de innovatieve mogelijkheden voor pilots met waterstofgas voor bedrijven en mobiliteit.

• We maken gemeentelijke gebouwen versneld energiezuinig. Voor de meeste gebouwen komen er maatwerkadviezen. Op basis daarvan maken we een routekaart voor onze vastgoedportefeuille. De energiecoördinator stuurt op het energiezuinig handelen door gebruikers op basis van monitoring en voortgangsrapportages. 32

• • •

We werken de visie op het verduurzamen van het materieel van de buitendienst verder uit. We verkennen de mogelijkheden om duurzame energie meer lokaal in te kopen. We werken vanuit het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs aan het verduurzamen van de schoolgebouwen voor het basisonderwijs. Voor het voortgezet onderwijs passen we maatwerk toe. We verkennen of ook voor het voortgezet onderwijs een IHP-aanpak haalbaar is.

33

Duurzaamheid en klimaatadaptie Wat willen we bereiken? Het klimaat verandert. Perioden van droogte en hitte houden langer aan. Als het regent komt er gemiddeld meer neerslag naar beneden. Vaak ook in korte tijd. We willen onze leefomgeving aanpassen aan dit veranderende klimaat. In het programma 'Klimaat, Water en Biodiversiteit' staat hoe we dit gaan doen. In dit programma hebben we ook aandacht voor het in stand houden van het bestaande water- en rioleringssysteem. En voor het invullen van de gemeentelijke watertaken uit de Waterwet. In het programma staan de volgende thema's centraal. Bij elk thema horen doelen en acties. • Leefbaarheid & Bewustwording o In 2027 zijn klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit altijd onderdeel van het beleid van de gemeente. o In 2050 is de gemeente Hardenberg klimaatrobuust en natuurinclusief ingericht. o Inwoners en organisaties begrijpen de noodzaak van klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit. En willen meedoen. o In 2025 weten we hoe het staat met de biodiversiteit van de gemeente. En wat we moeten doen om die te behouden en te verbeteren. • Betrouwbaarheid & Gezondheid o We onderhouden ons water- en rioleringssysteem zo efficiënt mogelijk. o We weten de omvang van ons water- en rioleringssysteem en de kwaliteit daarvan. o We maken ons water- en rioleringssysteem geschikt voor de toekomst.

• Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie Wat gaan we daarvoor doen in 2024? Thema Leefbaarheid & Bewustwording • We gaan verder met het maken van een maatlat voor klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen. We implementeren dit in de organisatie. • Bij projecten in de openbare ruimte kijken we naar de mogelijkheden voor klimaatrobuuste en natuurinclusieve maatregelen. Voor 2024 zien we zogenaamde meekoppelkansen bij de snelfietsroute ter hoogte van de Haardijk, het nieuwbouwproject De Spinde en de herinrichting van De Markt. Bij deze projecten willen we minder verharding en meer groen. We gaan ook aan de slag met een aantal knelpunten. Onder andere in een deel van de wijk Baalder. En we onderzoeken de mogelijkheden voor hergebruik van regenwater in woningen. Hiervoor zetten we een pilot op. • We doen mee aan de netwerkorganisatie Ruimte voor de Vecht. Daar werken we samen met gebiedspartners integraal samen aan een klimaatbestendig Vechtdal. • We hebben van andere overheden financiële middelen gekregen: Impulsgelden, ZON-gelden en bijdragen van de provincie. Hiermee gaan we aan de slag. • We komen met een bijdrageregeling voor inwoners en organisaties. Hiermee stimuleren we inwoners en organisaties om zelf een bijdrage te leveren aan de grote opgaven op het gebied van klimaat en biodiversiteit.

• In het buitengebied wordt hemelwater via de drukriolering ingezameld en afgevoerd. Dit is niet duurzaam. En hierdoor functioneert het systeem op een aantal locaties minder goed. We gaan in overleg met onze inwoners in het buitengebied zodat zij aangesloten hemelwater weer van het riool gaan halen. Hierbij maken we ook gebruik van de hiervoor genoemde bijdrageregeling. • Communicatie is essentieel voor het behalen van de programmadoelen. Daarom ontwikkelen we een communicatiestrategie en campagne rond klimaat en biodiversiteit. Hiermee willen we inwoners en bedrijven bewust maken van de uitdagingen voor dit onderwerp. En enthousiast maken om zelf een bijdrage te leveren. 34

•

Vergroenen is dé maatregel voor het tegengaan van hittestress, droogte en wateroverlast. Om het toe te voegen groen ook van meerwaarde te laten zijn voor de eigen biodiversiteit, maken we een biodiversiteitsmonitor. Deze monitor geeft inzicht in de biodiversiteit. Het is een essentieel instrument om te bepalen welke maatregelen nodig zijn om de biodiversiteit te behouden en te versterken. In 2024 gaan we samen met onze stakeholders werken met de monitor.

Betrouwbaarheid & Gezondheid • We onderhouden ons water- en rioleringssysteem zo efficiënt mogelijk. We voeren regelmatig inspecties uit. Op basis van deze inspecties voeren we de benodigde onderhouds- en renovatiewerkzaamheden uit. • Op basis van het onderhoudsprogramma moeten we drie duikers op korte termijn vervangen (Havezateweg-Engeland, Bruine Kuilenweg en Kuilenweg). We willen deze duikers in 2024 in één keer te vervangen en zo 'werk met werk' maken. • We onderzoeken of onze beheersystemen voor de kwaliteit van ons water- en rioleringssysteem en de manier waarop we ermee werken voldoen aan de eisen van datagedreven werken. • We optimaliseren het drukrioleringssysteem in Balkbrug. Thema Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie • In onze beheer- en onderhoudsprocessen proberen we de uitstoot van CO2 zo veel mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld door gebruik van schone machines. • In onze projecten geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kans om werkervaring op te doen door middel van ‘Social Return on Investment’.

Totaal van het programma Bedragen x €1.000

R 2022

B 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Baten Lasten Saldo programma

15.406 -13.725 1.681

16.127 -16.021 106

15.860 -14.320 1.540

15.810 -14.048 1.762

15.806 -13.676 2.130

15.806 -13.664 2.142

35

3.4

Programma 4 Sociaal Hardenberg

Beschrijving van het programma We zijn een toegankelijke, inclusieve en veerkrachtige samenleving. Iedereen kan er in vrijheid leven. En heeft de mogelijkheid zich te ontwikkelen. Ons transformatieprogramma Veerkrachtig Hardenberg is de paraplu over het sociale domein. Zo werken we aan een toekomstgericht maatschappelijk domein. We ondersteunen onze inwoners, maatschappelijke organisaties en initiatieven om de veerkracht die zij hebben in te zetten. Als dat niet kan of als dat niet genoeg is, bieden wij een vangnet.. Met ondersteuning die past bij het opbouwen van een bestaan waarin zij meedoen in de samenleving. We richten ons op de mensen zelf, hun veerkracht en wat nodig is om mee te doen (positieve gezondheid). We doen dit binnen een realistische, beheerbare en duurzame kaders. In de perspectiefnota 2024 staat dat reëel en realistisch begroten wenselijk is voor een betere sturing op de transitie bij het sociaal domein. We zien ook dat het financieel vertalen van onze beleidsvoornemens in het licht van de maatschappelijke ontwikkelingen een ingewikkeld proces is. Bovendien zijn de WMO en Jeugdwet openeinderegelingen. Dat betekent dat we onze financiële ramingen voortdurend bijstellen. We doen dit aan de hand van data die we zelf beschikbaar hebben. Maar ook in relatie tot landelijke (CBS) data.. In het sociale domein zien we ook een zogenoemd waterbedeffect.

Als we willent voorkomen dat de vraag naar intensieve zorg groeit, zijn investeringen in preventie en het aanbod van lichtere zorg en ondersteuning nodig. Er is ruimte nodig om binnen de financiële spelregels en het programma deze effecten te kunnen opvangen .

36

Jeugd, jeugdhulp en onderwijs Wat willen we bereiken? De jeugd heeft de toekomst. We willen de jeugd een goede start geven. Door ze veilig en gezond op te laten groeien. In een omgeving waar ze vrienden kunnen maken, waar ruimte is voor buitenspelen, bewegen en sporten. En waar ze kunnen meedoen. We bieden jongeren alle kansen om hun talenten te ontwikkelen. In de samenleving en op school. Als gemeente helpen we met een laagdrempelig en toegankelijk netwerk. Bij een goede start hoort ook goed onderwijs. In schoolgebouwen die passend, duurzaam en van goede kwaliteit zijn. We werken aan betere en tijdige jeugdhulp, op een juiste plek en wanneer dit nodig is in een beheersbaar en duurzaam financieel stelsel.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We onderzoeken hoe we de ondersteuning en samenwerking rondom het veilig en gezond opgroeien van kinderen kunnen versterken. Daarbij houden we rekening met de Hervormingsagenda Jeugd van Rijk en gemeenten. o Samen met de jeugdgezondheidszorg, het onderwijs en maatschappelijke partners onderzoeken hoe we de aanpak 'opgroeien in een kansrijke omgeving' van het Trimbos instituut verder kunnen inzetten. Om aan te sluiten bij de behoeften van onze jeugdigen brengen we de wensen t.a.v. vrijetijdsbesteding in de avond en weekenden in kaart. o We versterken de inzet op preventie door te onderzoeken op welke manier we het voorliggend veld kunnen versterken, bijvoorbeeld met meer inzet van jongerenwerk. o De rol van jeugdconsulenten bij huisartsen ontwikkelen we op basis van evaluatie door. o We zetten in op een goede toeleiding en tijdige ondersteuning op de juiste plek door het versterken van de samenwerking tussen aanbieders van jeugdhulp en onze sociale wijkteams. o We zetten in op het voorkomen en verkorten van thuiszitters in het onderwijs. o We streven naar minder versnippering en een betere samenwerking in de jeugdbescherming. Daarvoor gaan we met Veilig Thuis, Gecertificeerde Instellingen (jeugdbescherming) en de raad voor de kinderbescherming in regionaal verband na hoe we beter samen kunnen werken.

Hierbij betrekken wij de toekomstvisie jeugdbescherming. o We werken aan tijdige en goede ondersteuning van kinderen binnen een houdbaar en betaalbaar stelsel. Aan de hand van de hervormingsagenda Jeugd en kansen die wij lokaal zien, werken we aan voortdurende verbetering. We zorgen voor een uitwerking van de agenda en de acties die we inzetten. • We voeren de Lokale Educatieve agenda uit. Met het onderwijs maken wij in 2023 afspraken over wat wij in 2024 gaan doen. In elk geval gaan we in samen met het onderwijs aan de slag met: o Het verbreden van de pilot Jeugd in Balans ( voorheen 'Angst en Depressie') in het hele voortgezet onderwijs. Wij doen dit samen met het onderwijs, GGD en Samen Doen. o Het evalueren van de pilot met de kansencoaches. We willen waardevolle activiteiten op een structurele manier voortzetten. o De inzet van de activiteiten uit het Nationaal Plan Onderwijs zoals die in 2023 zijn ingezet. Het NPO programma zetten we in om jongeren die achterstanden of vertraging hebben opgelopen als gevolg van de Covid -19 hebben opgelopen te ondersteunen. o Het voortzetten van het programma 'Eerlijke Kansen', waar nodig of gewenst sturen we dat bij vanwege de afspraken die wij maken in de Lokaal Educatieve agenda en de ervaringen die wij hebben met de inzet van activiteiten binnen dit programma.

37

• •

•

We geven uitvoering aan het Integraal Huisvestingsplan voor het basisonderwijs. Bij het opstellen van de begroting moet de gemeenteraad nog besluiten wat wij hiervoor in 2024 moeten uitvoeren. We onderzoeken op welke wijze een Integraal Huisvestingsprogramma Voortgezet Onderwijs een bijdrage kan leveren aan goede onderwijshuisvesting in de toekomst en welke verantwoordelijkheid de gemeente heeft in het realiseren hiervan. Oekraïners en andere vluchtelingen bieden we onderwijs aan. We onderzoeken de noodzaak van extra onderwijshuisvesting.

38

Wmo en participatie Wat willen we bereiken? ‘Meedoen’ is de basis van ons minimabeleid. Want werk en onderwijs zijn, als dat mogelijk is, de beste manieren om je dag in te vullen. We ondersteunen inwoners op een eenvoudige en genereuze manier. Ook als het door actuele ontwikkelingen nodig is, helpen we. Denk aan de hoge energieprijzen. Soms zijn er problemen of gaat het even niet zo goed. Meestal kunnen inwoners samen met familie of de omgeving een oplossing vinden. Als er meer nodig is, bieden we laagdrempelige en praktische ondersteuning. Zo versterken we de veerkracht van inwoners in moeilijke situaties.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We bieden algemene voorzieningen om de veerkracht van inwoners te ondersteunen. Dat doen we door het versterken van samenwerking van professionele en vrijwilligersorganisaties die de dorpen en wijken in Hardenberg actief zijn. We onderzoeken de taak en rol van onze Samen Doen teams in relatie tot andere organisaties die ondersteuning aan onze inwoners geven. • We actualiseren het armoedebeleid. Dat beleid is bedoeld om inwoners in hun bestaanszekerheid te helpen. • We willen met ons armoedebeleid ook inwoners en gezinnen bereiken die nu soms geen gebruik maken van bestaande regelingen. We vereenvoudigen allerlei regelingen waarmee we het armoedebeleid uitvoeren. We gaan in elk geval door met de inzet van de 'armoede regisseur'. • Vanaf 2025 zijn wij (financieel) verantwoordelijk voor de uitvoering van beschermd wonen en beschermd thuis. In 2024 voeren onze lokale Samen Doen teams al de indicatiestelling uit. We maken afspraken met zorgaanbieders en de woningbouwvereniging om aan inwoners die van beschermd wonen zelfstandig kunnen wonen, een woning en begeleiding kunnen krijgen (beschermd thuis). • We zorgen voor opvang van asielzoekers en Oekraïense ontheemden. En we bieden hen bestaanszekerheid met werk, leefgeld en/of onderwijs. • We onderzoeken op welke manier we Wmo huishoudelijke hulp het beste vorm kunnen geven.

We betrekken hierbij de kostprijs en arbeidsmarktvraagstukken. • We blijven ons actief inzetten om net als in de voorgaande jaren de positieve resultaten in het bemiddelen van kwetsbare doelgroepen naar de arbeidsmarkt, ook in 2024 te realiseren . Daarnaast werken wij, samen met onze netwerkpartners, in regionaal verband aan de ontwikkeling van leerwerkcentra. Een leerwerkcentrum levert een bijdrage aan het vitaal houden van mensen die op de arbeidsmarkt actief zijn (‘een leven lang ontwikkelen’).

39

Gezondheid Wat willen we bereiken? We zorgen met elkaar voor een gezonde leefomgeving en een gezondere samenleving. En we brengen we hulp en ondersteuning dichtbij onze inwoners. We bieden onze jeugd een kansrijke en veilige omgeving om op te groeien.We komen de afspraken uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het sportakkoord en het lokaal preventieakkoord na.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • Samen met de jeugdgezondheidszorg, het onderwijs en maatschappelijke partners werken we aan de aanpak 'opgroeien in een kansrijke omgeving' van het Trimbos instituut. Deze aanpak richt zich op het vergroten van het welbevinden in het onderwijs, ontwikkelen van activiteiten en talentontwikkeling in de vrije tijd en het versterken van de positie en betrokkenheid van ouders. • We komen met een samenhangende aanpak voor gezondheid, sport, cultuur en sociaal domein. Om gemeenten in staat te stellen dit te doen bundelt het Rijk diverse geldstromen. We schrijven voor eind 2023/begin 2024 een plan met de activiteiten waarmee we vanuit deze gebundelde financiering aan de slag gaan. • We voeren landelijke campagnes uit ten behoeve van diabetes en roken. • We voeren de activiteiten uit aan de hand van het gezondheidsbeleid dat wij in 2023 hebben vastgesteld. Bij het opstellen van deze begroting moet dit beleid nog worden vastgesteld.

Totaal van het programma Bedragen x €1.000

R 2022

B 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Baten Lasten Saldo programma

22.240 -90.105 -67.865

17.901 -92.610 -74.709

15.278 -88.504 -73.226

15.278 -86.682 -71.404

15.278 -85.077 -69.800

15.278 -84.941 -69.663

40

3.5

Programma 5 Dienstverlenend Hardenberg

Beschrijving van het programma We hebben veel contact met onze inwoners en ondernemers. De medewerkers van onze organisatie zijn het eerste aanspreekpunt. Zij werken elke dag voor en met onze inwoners en ondernemers aan onze ambities en aan de vele taken die we als gemeente hebben. Daarom vinden we het belangrijk dat de organisatie en de mensen die voor ons werken zich blijven ontwikkelen. Bij de manier waarop we in contact staan met onze inwoners en ondernemers werken we volgens onze visie op dienstverlening. De gemeenteraad krijgt vanuit de organisatie ondersteuning van de griffie. Communicatie en participatie zijn belangrijk in ons dagelijks werk. En bij het uitvoeren van onze ambities. Met strategische communicatie vertellen we ons verhaal. We betrekken inwoners op allerlei manieren bij onze plannen en projecten.

41

Organisatie en ambities Wat willen we bereiken? De ambtelijke organisatie maakt werk van onze ambities. In het dagelijks handelen en doen van onze medewerkers staat de samenleving prominent op de eerste plaats. In onze organisatie werken medewerkers met veel plezier en energie met elkaar samen. Vanuit een goed bestuurlijk-ambtelijk samenspel zijn we in gesprek en leggen we verbindingen. De talenten van onze medewerkers zijn het belangrijkste bezit van onze organisatie. Daar zijn we zuinig op. Wij vinden diversiteit belangrijk. Iedereen kan bij ons meedoen. De basis van de ambtelijke organisatie is op orde. Waar nodig past de organisatie zich aan. Want we willen een (financieel) gezonde organisatie zijn en blijven. Dat kan door flexibel te zijn en in beweging te blijven, letterlijk en figuurlijk. Onze organisatie is slagvaardig en zorgt voor groei en bloei. In een cultuur waarin we van fouten leren en ons blijven ontwikkelen. Er is ook tijd voor reflectie. Onze organisatie volgt de (maatschappelijke) ontwikkelingen actief. En speelt daarop in als dat nodig is. Onze visie op dienstverlening bestaat uit drie thema’s: bereikbaar en duidelijk in contact, het bedenken van passende oplossingen en samenwerken aan het resultaat.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • Met de ontwikkelagenda 2023-2025 werken we programmatisch aan een organisatie waarin de samenleving écht centraal staat en een organisatie die dit ook uitstraalt. De ontwikkelagenda bestaat uit drie hoofdthema’s: verbinden op ambitie en participatie, werkgeluk en een slagvaardige organisatie. Elke thema is uitgewerkt in een aantal ontwikkelsporen. Met activiteiten per ontwikkelspoor geven we uitvoering aan de ontwikkelagenda. Omdat de samenleving steeds in verandering is en vooruitkijken lastig blijkt, werken we de activiteiten op jaarbasis uit. Eind 2023 bepalen we op basis van waar we op dat moment staan met welke activiteiten we in 2024 aan de slag gaan. • Op verzoek van de griffie is na overleg met werkgeverscommissie vanuit de raad en het presidium besloten middelen op te nemen voor: - uitbreiding van de formatie van de griffie. De invulling hiervan wordt zo spoedig mogelijk bekend. - verhoging budget rekenkamer aan landelijke norm. Het is vanaf 2024 voor gemeenten niet meer mogelijk om rekenkameronderzoek in de vorm van een Rekenkamercommissie te organiseren. De bevoegdheden van rekenkamers worden uitgebreid. De raad zorgt voor het budget van de rekenkamer inclusief ambtelijke ondersteuning. We verhogen het budget zodat het past bij de landelijke norm. - een Jongerenadviesraad. De gemeenteraad start een Jongerenadviesraad.

Dit is een groep van ongeveer 10 jongeren die de gemeente gevraagd en ongevraagd adviezen geeft. De griffie en een groep raadsleden begeleiden de jongeren. • We gaan verder met het uitvoeren van onze visie op dienstverlening. Daarbij blijven we de samenleving centraal stellen. Dit vraagt om een andere inrichting van onze digitale dienstverlening. Maar het vraagt ook om een verandering in houding en gedrag.

42

Herinrichting gemeentehuis (in combinatie met afstoten De Stelling) We blijven hybride werken en de voordelen daarvan benutten. Dat doen we op basis van onze visie op Thuisen samenwerken. Ook de kantooromgeving moet daarbij passen. Zo kunnen alle medewerkers hun werk op een goede manier doen. Vanuit goed werkgeverschap streven we naar een dynamische werkomgeving waar medewerkers elkaar makkelijk ontmoeten en (samen)werken. We maken een plan en een ontwerp voor een eigentijdse en toekomstbestendige werkomgeving. Dat valt samen met de vervanging van het huidige, afgeschreven meubilair. Nu het huurcontract voor De Stelling niet wordt verlengd, zullen de collega’s die nu nog gebruikmaken van de (ongeveer 50) werkplekken op De Stelling vanaf januari 2025 ook weer op het gemeentehuis terecht kunnen voor een werk- en overlegplek. Om de medewerkers en eigentijdse en toekomstige werkomgeving te bieden zijn aanpassingen in de indeling/inrichting van het gemeentehuis nodig. De uiteindelijke kosten zijn afhankelijk van de keuzes voor de inrichting, de kwaliteit, de omvang en het niveau van duurzaamheid (waaronder eventueel hergebruik van meubilair en/of elementen daarvan). Hiervoor is budget nodig. We betrekken ook de budgetten die nu bestemd zijn voor kosten van gebruik van De Stelling, zoals facilitaire kosten en huisvestingskosten.

In dit stadium zijn alleen nog algemene richtprijzen te geven over het investeringsbudget per m2 op drie verschillende niveaus (‘basic – medium – high’). Op basis daarvan werken we de komende periode een nadere budgetuitvraag worden uitgewerkt, inclusief de facilitaire kosten. We ronden het ontwerptraject voor het einde van het jaar af. Daarna starten we op basis van de gemaakte keuzes een aanbestedingstraject. Uitvoering vindt plaats in de eerste helft van 2024.

43

Strategische communicatie en participatie Wat willen we bereiken? Met strategische communicatie vertellen we het verhaal van Hardenberg. Dat verhaal gaat over wie we zijn en wat we willen bereiken voor onze inwoners. Zo positioneren de gemeente Hardenberg als ambitieuze gemeente bij onze inwoners, ondernemers en strategische partners. We communiceren op een manier die past bij wat de samenleving van ons verwacht en bij wie we zijn. Vanuit een open houden bieden we ruimte om met ons mee te denken en mee te doen. We geven onze ambities samen met elkaar en onze partners vorm en inhoud. Dat laten we in onze communicatie zien. Door in gesprek te zijn met de samenleving en onze partners, leggen we verbinding. En maken we van ons verhaal een gezamenlijk verhaal. Onze communicatie is voor iedereen toegankelijk.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We geven verdere uitvoering aan onze strategische communicatievisie 2022-2026. In onze visie staan vier speerpunten centraal: samenkracht, verbinding, de boodschap en direct duidelijk & persoonlijk. • Ook voor 2024 maken we een uitvoeringsplan waarin we onze projecten en activiteiten per speerpunt beschrijven. Het uitvoeringsplan voor 2024 is een vervolg op de uitvoeringsplannen voor de jaren 2022 en 2023. De volgende activiteiten krijgen onder andere een plek in het uitvoeringsplan voor 2024: doelgroep- en kerngerichte communicatie en participatie, vernieuwing communicatiemiddelen, online participatieplatform, participatiebeleid, arbeidsmarktcommunicatie, het verhaal van Hardenberg, Direct Duidelijk Doen, sociale mediabeleid.

44

Veiligheid Wat willen we bereiken? Ons doel is dat de gemeente Hardenberg een veilige gemeente is. Waar inwoners, ondernemers en bezoekers zich welkom, thuis, vertrouwd en veilig voelen. Een gemeente met weinig overlast en criminaliteit. En een gemeente die de hedendaagse en complexe veiligheidsproblemen effectief het hoofd kan bieden. We houden de veiligheid in onze gemeente op orde. Veiligheid is de basis voor iedereen. Daarom zetten we in op preventie, handhaving en integrale samenwerking. We hebben nauwe contacten met de politie, het sociale domein en overige ketenpartners zoals de gemeenten Dalfsen en Ommen. Hiermee willen we een groot gevoel van veiligheid creëren en behouden. We richten onze ogen op zaken als ondermijning, cybercriminaliteit, drugsoverlast, polarisatie en radicalisering. Maar ook vluchtelingenproblematiek, jeugdoverlast en sociale onveiligheid kunnen de veiligheid aantasten. Naast de reguliere werkzaamheden hebben we in 2024 extra voor de thema’s ondermijning, jeugdoverlast en digitale veiligheid. Wat gaan we daarvoor doen in 2024? Begin 2024 is het nieuwe Integraal VeiligheidsPlan (IVP) gereed. Dit plan vormt de basis voor diverse initiatieven, zoals: • Verkoop en het gebruik van drugs is een aanhoudend probleem. Om dit aan te pakken werken we samen met verschillende partijen. De procesregisseur Jeugd coördineert dit.

En geeft de samenwerking en informatievoorziening tussen de betrokken partijen op een goede wijze vorm. • We vergroten de bewustwording op het gebied van ondermijning binnen de organisatie en bij ketenpartners. Er komt een intern meldpunt. En we gaan we verder met het lokale ondermijningsoverleg. We voeren integrale controles uit. Ook vergroten we bewustwording van inwoners over ondermijning. Dit doen we vanuit preventief oogpunt en met het oog op het stimuleren van de meldingsbereidheid. Daarbij richten we ons primair op het buitengebied. • Digitale criminaliteit blijft zich ontwikkelen en blijft toenemen. Daarom versterken we onze digitale weerbaarheid. We zorgen dat onze systemen op orde zijn. Onze medewerkers werken digitaal veilig. En we hebben oog voor de wederzijdse beïnvloeding van de digitale en fysieke wereld in veiligheidssituaties. Bij inwoners en ondernemers versterken we de bewustwording van digitale risico’s. We hebben daarin ook aandacht voor digitale zelfredzaamheid, zodat mensen weten wat zij zelf kunnen doen. • Aanpak van de georganiseerde criminaliteit vraagt om een georganiseerde overheid. Wij willen de samenwerking met de gemeenten Dalfsen en Ommen in goed overleg, op Vechtdal niveau, en in samenwerking met de politie, versterken. Data (informatie) helpt ons om de vinger te krijgen achter ondermijning, zoals drugsactiviteiten en witwaspraktijken.

De politie zet hiervoor een speciale eenheid op. Wij willen daarop aansluiten om via een nauwe samenwerking te komen tot een effectieve aanpak.

Totaal van het programma Bedragen x €1.000

R 2022

B 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Baten Lasten Saldo programma

2.627 -13.859 -11.232

1.302 -14.712 -13.410

1.724 -15.454 -13.730

1.956 -15.203 -13.247

2.096 -15.416 -13.321

2.045 -15.643 -13.598

45

3.6

Programma 6 Financiën

Bedragen x € 1.000 Algemene uitkering Dividend

R 2022 109.992 2.276

B 2023 119.956 2.143

B 2024 130.340 2.188

B 2025 131.119 2.188

B 2026 121.625 1.538

B 2027 120.228 1.538

Lokale heffingen Onvoorzien Reserves Saldo financieringsfunctie Saldo na bestemming

18.094 -12 4.648 264 -21.825

18.462 -1.505 14.542 -178 -1.712

19.299 -2.783 1.807 -511 1.484

19.299 -3.849 1.432 -818 -1.237

19.299 -888 1.230 -1.041 542

19.299 -1.003 1.230 -1.301 1.047

Totaal

113.436

151.707

151.824

148.135

142.304

141.038

Algemene uitkering uit het Gemeentefonds De raming van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds is gebaseerd op de informatie in de meicirculaire 2023. Via de raadsbrief van 14 juni 2023 (zaaknummer 554573) hebben wij u geïnformeerd over de financiële gevolgen. Helaas is er nog geen duidelijkheid over de ontwikkeling van de gemeentefondsuitkering 2026 en volgende jaren. Daarmee is er nog geen oplossing voor de forse terugval van deze inkomsten en met de val van het kabinet Rutte IV verwachten wij dat deze duidelijkheid er in 2023 niet meer komt. Wij gaan er vanuit dat er niet wordt getornd aan de (eerdere) afspraken: - het volume accres t/m 2025 is bevroren; - de algemene uitkering wordt jaarlijks gecompenseerd voor loon- en prijsstijgingen. Verder gaan wij er vanuit dat - de aanvullende bezuiniging op jeugdzorg (besluit Rutte IV) voor de gemeente budgettair neutraal verloopt. Met andere woorden dat de "korting" op de gemeentefondsuitkering kan worden opgevangen door een verlaging van de uitgaven jeugdzorg tot eenzelfde bedrag (€ 1,6 miljoen); - de toevoeging van € 0,84 miljard in 2026 structureel is; - de opschalingskorting in 2026 weer wordt toegepast. Dividend Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van het begrote dividend. Instelling Aandeel in het kapitaal Aantal aandelen Dividend per aandeel

Dividend

BNG

0,12%

64.935

€ 2,00

€ 130.000

Enexis

0,04%

63.932

€ 0,69

€ 44.000

Wadinko

5,69%

136

€ 500,00

€ 68.000

ROVA

11,60%

816

€ 404,41

€ 330.000

Cogas

12,77%

650

€ 2.000,00

€ 1.300.000

Rendo

5,75%

57

€ 5.543,86

€ 316.000

Vitens

1,10%

63.007

€ 0,00

€

Totaal

€ 2.188.000

Met ingang van 2026 wordt een lagere dividenduitkering COGAS begroot. COGAS keert een basisdividend uit van € 1.000 per aandeel. Daarbovenop wordt tot en met 2025 een extra dividend uitgekeerd van nog eens € 1.000 per aandeel. 46

Lokale heffingen Voor de toelichting op deze belastingen, verwijzen wij u naar de paragraaf lokale heffingen in deze begroting. Saldo financieringsfunctie De rentekosten worden via een zogenaamd rente omslagpercentage doorberekend aan de programma’s. Dit percentage hebben wij berekend op 1,5%. Dit is een afgerond percentage. Omdat wij met deze afronding werken, ontstaat een verschil met de werkelijke kosten. Onvoorzien Bedragen x € 1.000 Stelpost struct. tegenvallers Overige baten en lasten Totaal

B 2024 -200 -2.583 -2.783

B 2025 -200 -3.649 -3.849

B 2026 -200 -688 -888

B 2027 -200 -803 -1.003

In de begroting is een structurele post van € 200.000 opgenomen voor onvoorziene structurele tegenvallers. De stelpost overige baten en lasten bestaat uit: Bedragen x € 1.000

2024

2025

2026

2027

stelpost structurele doorwerking 2e berap 2023

219

219

219

219

stelpost investeringsprogramma 2023-2027

333

1.747

3.134

4.059

stelpost onderuitputting kapitaallasten

-40

-169

-319

-471

stelpost investering ambities

1000

1000

1000

1000

stelpost vrije ruimte

500

500

500

500

-3.500

-3.500

taakstelling onderuitputting (lucht uit de begroting) stelpost uitvraag kunst/cultuur en jeugd/onderwijs

746

707

624

stelpost prijscompensatie

-35

-58

-58

-58

subsidieregeling energie

-70

stelpost plankosten Grondexploitatie

-83

-211

-399

-399

-1.325

-1.325

-1.325

-1.325

- open overheid

76

77

79

79

- mobiliteitsmiddelen Wet Langdurige Zorg

-44

-42

-42

-42

- landelijke structuur interventieteams

6

6

6

6

- systeemleren

18

18

18

18

71

71

programma Samen Door stelposten Gemeentefonds

- rechtsbeschermingsysteem - ondersteuning wijkteams

38

39

39

39

- prenataal onderzoek

14

14

14

14

1.119

980

608

574

58

58

58

58

-132

-132

-132

-132

Aansprakelijkheidsverzekering

79

79

79

79

Strategische kwaliteit

130

130

Overig

-24

12

14

14

2.583

3.649

688

803

- uitwerking meicirculaire 2023 Stelpost correctie BTW Bijdrage Ommen facilitair / taakstelling

47

Toelichting Stelpost structurele doorwerking 2e bestuursrapportage 2023: Hiervoor verwijzen wij naar de toelichting als opgenomen in de 2e bestuursrapportage 2023, die gelijktijdig met deze begroting aan uw raad wordt aangeboden. Stelpost investeringsprogramma 2023-2027. In de bijlagen bij deze begroting is een specificatie opgenomen van deze investeringen. Daarbij merken wij op dat een deel van deze investeringen ten laste van de stelpost onderuitputting kapitaallasten wordt gedekt. Stelpost onderuitputting kapitaallasten. Op grond van ervaringsgegevens vinden wij het reëel om deze stelpost in de begroting op te nemen. Wij doelen dan op het feit dat investeringsuitgaven later worden gerealiseerd dan begroot. De stelpost(en) investeringsambities/vrije ruimte en onderuitputting begroting zijn eerder in deze begroting al toegelicht. De stelpost prijscompensatie laat nu nog een negatief bedrag zien. Met de uitwerking van de septembercirculaire 2023 Gemeentefonds, zullen wij dit corrigeren c.q. aanvullen uit het accres. Subsidieregeling energie (Noodfonds inwoners Hardenberg). Dit betreft de inzet van de energiearmoederegisseur. Stelpost plankosten grondexploitatie. De doorberekening van plankosten sluit aan bij de geactualiseerde nota grondexploitatie 2024.

In deze nota wordt uitgegaan van de vastgestelde exploitaties en wordt geen rekening gehouden met de in voorbereiding zijnde plannen. In de begroting houden wij hier wel rekening mee en gaan wij ervan uit dat ook in de komende jaren meer uren/plankosten kunnen worden doorberekend. Het programma Samen Door bevat maatregelen om de uitgaven voor Jeugd en WMO beheersbaar te houden. Stelposten gemeentefonds. Aan het gemeentefonds zijn extra middelen toegevoegd of onttrokken, die voorshands op deze stelpost zijn gereserveerd. Deze post wordt in de loop van het jaar nader uitgewerkt en worden de betreffende posten functioneel toegedeeld c.q. toegevoegd aan de budgetten op de betreffende taakvelden. Stelpost correctie BTW. Deze post moet nog functioneel worden toegedeeld. Dit budget wordt ingezet voor o.a. inhuur externe expertise. Bijdrage Ommen facilitair. Tot en met 2024 betaalt Ommen nog een bijdrage in de facilitaire kosten uitvoering dienstverleningsovereenkomst. Vanaf 2025 is het vervallen van deze bijdrage vertaalt in een taakstelling voor de organisatie. Strategische kwaliteit. Hiervoor is in de begroting 2023 een incidenteel bedrag voor 2023-2025 beschikbaar gesteld van € 130.000 per jaar. Mutaties reserves Bedragen x 1.000 Onttrekkingen reserves

R 2022

B 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Toevoegingen reserves

6.481 -1.833

14.826 -285

1.807 0

1.432 0

1.230 0

1.230 0

Totaal

4.648

14.542

1.807

1.432

1.230

1.230

48

De onttrekkingen betreffen: 2024 algemene reserve (resultaatbestemming 2022) reserve dekking kapitaallasten

2025

2026

2027

411

50

1.396

1.382

1.230

1.230

1.807

1.432

1.230

1.230

49

4. Vaststellingsbesluit

Onderwerp: Vaststellen begroting 2024 en meerjarenbegroting 2025-2027

De raad van de gemeente Hardenberg; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 19 september 2023; gehoord de beraadslagingen; gelet op de artikelen 190 en 191 van de Gemeentewet; besluit: 1. 2. 3.

4. 5. 6.

de begroting 2024 vast te stellen; voor de continuering van het “Pak je Kans Fonds” in 2024 en 2025 per jaar € 100.000 beschikbaar te stellen ten laste van de algemene reserve; voor het aanstellen van een cultuurmakelaar en een subsidie culturele burgerinitiatieven in 2024 incidenteel € 200.000 beschikbaar te stellen ten laste van de algemene reserve en eind 2024 de functie van de cultuurmakelaar en de subsidie culturele burger initiatieven al dan niet met een structureel gevolg bespreekbaar te maken; in te stemmen met de programma-indeling zoals opgenomen in de begroting 2024; de kredieten beschikbaar te stellen voor de uitvoering van de investeringen 2024 zoals opgenomen in de bijlage '(vervangings)investeringen, behorende bij deze begroting; kennis te nemen van de meerjarenbegroting 2025 t/m 2027.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Hardenberg van 7 november 2023. De raad voornoemd,

de griffier,

de voorzitter,

F.G.S. Droste

M.W. Offinga

50

5. Financiële positie Het financiële beleid De uitgangspunten voor het financieel beleid zijn: • de (meerjaren)begroting dient structureel sluitend te zijn • de algemene reserve dient op niveau te zijn • de schuldpositie van de gemeente dient een houdbare schuld te zijn. Hiervan is sprake zolang de netto schuldquote niet meer bedraagt dan 130% • de belastingen en leges worden alleen met de inflatiecorrectie verhoogd. Uitgangspunten voor de meerjarenbegroting 2024 - 2027 In aanvulling op de hiervoor genoemde kernpunten van het financieel beleid zijn bij het samenstellen van de begroting 2024-2027 de volgende uitgangspunten gehanteerd: a) de begroting wordt samengesteld op basis van bestaand beleid, inclusief de raadsbesluiten tot en met de 1e bestuursrapportage 2023 b) de (financiële) gevolgen van nieuw beleid zijn afzonderlijk in beeld gebracht en hieronder weergegeven.

c) de begroting geeft een reëel beeld van de te verwachten lasten en baten d) voor de berekening van de gemeentefondsuitkering wordt rekening gehouden met de uitkomsten van de meicirculaire 2023 e) de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen worden geraamd conform de begroting 2024 van deze verbonden partij f) de ramingen voor grondexploitaties (inclusief de raming voor plankosten) sluiten aan bij de nota grondexploitatie 2024 en verdere jaren g) de begroting 2024 wordt opgesteld tegen lopende prijzen, dat wil zeggen: a. voor ontwikkeling loonkosten 2024 wordt uitgegaan van de werkelijke loonkosten per 1 juni 2023 te verhogen met 5,2% b. voor inhuur derden wordt gerekend met een prijsstijging van 3,9% c. voor overige prijsstijgingen 2024 wordt 3,9% gehanteerd h) er wordt een inflatoire verhoging tarieven 2024 met 4,22% toegepast i) de ramingen 2025 en volgende worden opgesteld tegen constante prijzen j) rente nieuw aan te trekken geldleningen 3,5% k) rente door te berekenen in de grondexploitaties 2,25% l) rente door te berekenen aan bestaande investeringen 1,5% (rente-omslag) m) rente nieuwe investeringen 3,5% Begrotingsuitkomsten 2024 - 2027 Hierna geven wij een overzicht van de geactualiseerde begrotingsuitkomsten c.q. de bijstellingen in deze begroting en een korte toelichting op deze bijstellingen.

51

Bedragen x € 1.000

2024

2025

2026

2027

structureel saldo na 1e bestuursrapportage 2023

9.744 10.953

2.113

2.113

structurele bijstelling

-1.784

-1.833

146

-2.085

nieuw structureel begrotingssaldo

7.960

9.120

2.259

28

incidenteel saldo na 1e bestuursrapportage 2023

-6.107

-5.553

-981

incidentele bijstelling

-3.538

-2.530

-2.021

-1.276

nieuw incidenteel begrotingssaldo

-9.645 -8.083

-3.002

-1.276

totaal saldo na 1e bestuursrapportage 2023

3.637

5.400

1.132

2.113

totaal bijstellingen

-5.322

-4.363

-1.875

-3.361

nieuw totaal begrotingssaldo

-1.685

1.037

-743 -1.248

Gevolgen voor de algemene reserve De begrotingsresultaten worden verrekend met de algemene reserve. Jaar

Stand algemene reserve per 1-1

2023

84.835

begrotingssaldo 2023 na 2e bestuursrapportage 2023 2024

86.053 83.957 1.037 -743 84.201

begrotingssaldo 2027 2028

-50

84.944

begrotingssaldo 2026 2027

-411 -1.685

begrotingssaldo 2025 2026

overige

1.218

begrotingsaldo 2024 2025

Begroot resultaat

-1.248 82.953

Bij een gezonde financiële huishouding hoort dat risico’s voldoende kunnen worden afgedekt met een adequaat weerstandsvermogen. Wij hanteren daarbij een factor tussen 1.0 en 1.4 om de som van de risico’s af te kunnen dekken. De niet-benutte belastingcapaciteit vormt een onderdeel van het weerstandsvermogen. De som van de risico's is € 22 miljoen, wat betekent dat voor de benodigde omvang van het weerstandsvermogen een ondergrens wordt gehanteerd van € 22 miljoen een bovengrens van € 31 miljoen. Het surplus hierboven kan in principe worden ingezet voor nieuwe investeringen/nieuw beleid. Voor de toelichting op deze risico’s verwijzen wij hier naar de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing verderop in deze begroting.

52

Specificatie structurele bijstellingen Bedragen x € 1.000

2024

2025

2026

2027

1. Kapitaallasten

-22

18

-146

47

2. Loonsom

-3.281

-3.281

-3.281

-3.281

3. Prijsstijging

-2.903

-2.899

-2.903

-2.903

4. OZB woningen

344

344

344

344

5. OZB niet woningen

414

400

414

414

6. Overige belastingen

530

660

718

665

7. Riool

282

260

262

274

8. Afval

31

31

31

31

9. Grondexploitatie

83

18

52

52

10. Algemene uitkering gemeentefonds

7.258

7.344

6.106

4.741

11. Verbonden partijen

-741

-741

-741

-741

12. Stelpost (vervangings)investeringen 2023-2027

-192

-498

-845

-1.770

Stelpost onderuitputting kapitaallasten

40

170

320

470

13. Verdeling uren

277

277

277

277

14. Verkiezingen

-75

120

-75

-320

15. Actualisatie budgetten 3D

-120

-120

-120

-120

16. Overige

-81

-113

6

8

Structurele doorwerking 2e bestuursrapportage 2023

-219

-219

-219

-219

-3.409

-3.604

-3.554

-3.554

3.500

3.500

Groslijst nieuwe budgetuitvraag 2024-2027 Stelpost onderuitputting Totaal bijstelling begrotingsuitkomsten

-1.784

-1.833

146 -2.085

Toelichting 1

De raming van de kapitaallasten is geactualiseerd aan de hand van de uitkomsten jaarrekening 2022 en de begrotingswijzigingen tot en met de 1e bestuursrapportage 2022.

2

De salarisramingen zijn gebaseerd op de werkelijke loonsom en de vastgestelde omvang van de personele formatie per 1 mei 2023 en de hiervoor genoemde uitgangspunten.

3

De uitgavenramingen zijn conform de uitgangspunten verhoogd met 3,9% ter compensatie van de te verwachten prijsstijgingen. Uitgaven waar een specifieke dekking (bijvoorbeeld, grondexploitatie en riolering) zijn hierin niet betrokken, evenals uitgaven waar bijvoorbeeld een rijksbijdrage tegenover staat.

4/5

De meeropbrengst wordt verklaard uit de inflatoire verhoging (met 4,2%) en volumegroei.

6

De tarieven zijn met 3,9% verhoogd. Verder begroten wij een hogere legesopbrengst als gevolg van een verwachte toename uitgifte reisdocumenten en rijbewijzen. Daarnaast leidt de invoering van de Omgevingswet tot een hogere legesopbrengst.

7/8

Dit is vooral te verklaren uit een hogere doorberekening van overheadkosten.

53

9

De ramingen zijn aangepast aan de (geactualiseerde) nota grondexploitatie 2024, die gelijktijdig met deze begroting door uw raad wordt behandeld.

10

De raming van de algemene uitkering gemeentefonds is bijgesteld op grond van de uitkomsten meicirculaire 2023. De hogere opbrengst worden vooral ingezet voor de gevolgen loon- en prijsstijgingen.

11

De bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen is aangepast aan de begroting 2024 van deze verbonden partijen (GGD, Veiligheidsregio en Omgevingsdienst).

12

Het bestaande investeringsprogramma 2023-2026 is aangevuld met de jaarschijf 2027 en opnieuw doorgerekend tegen het nieuwe rentepercentage van 3,5% (dit was 2%). Een overzicht van het geactualiseerde investeringsprogramma is als bijlage in deze begroting opgenomen.

13

Er worden meer uren doorberekend aan projecten.

14

De raming is aangepast op grond van het verwachte aantal verkiezingen in het betreffende jaar

15

De budgetten voor WMO en Jeugd zijn geactualiseerd. De toename heeft betrekking op de hogere uitgaven voor "Veilig thuis" (toegang en eerstelijnsvoorzieningen).

Voor de toelichting op de structurele doorwerking 2e bestuursrapportage 2023 verwijzen u hier naar het raadsvoorstel bij deze bestuursrapportage, die gelijktijdig met deze begroting door uw raad wordt behandeld.

De nieuwe budgetuitvraag voor de begroting 2024-2027 lichten wij hierna afzonderlijk toe. De extra uitgaven als gevolg van de nieuwe budgetuitvraag willen wij voor zoveel mogelijk inpassen door de "lucht" uit de begroting te halen. Dit zijn taakstellende bedragen. Dit betekent dat, indien het onderzoek naar deze onderuitputting onvoldoende middelen oplevert, wij op zoek gaan naar alternatieve dekkingsmiddelen. Specificatie incidentele bijstellingen Bedragen x € 1.000

2024

2025

2026

2027

doorwerking 2e bestuursrapportage 2023

0

0

0

0

Groslijst nieuwe budgetuitvraag 2024-2027

3.538

2.530

2.021

1.276

totaal incidentele bijstellingen

3.538

2.530

2.021

1.276

Toelichting De nieuwe budgetuitvraag voor de begroting 2024-2027 lichten wij hierna afzonderlijk toe.

54

Nieuwe budgetuitvraag 2024-2027 Onderstaand is een overzicht opgenomen van de in deze begroting verwerkte nieuwe budgetuitvraag. Deze wordt toegelicht in het in deze begroting opgenomen programmaplan. Omschrijving

bedragen x € 1.000 2024

2025

2026

2027

Evenementensubsidies

100

100

50

50

Bedrijventerreinstrategie

100

100

100

100

Formatie uitvoering woonbeleid

91

91

91

91

Areaaluitbreiding openbaar gebied

93

93

93

93

195

195

195

1.000

1.000

1.000

1.000

Stelpost "vrije" ruimte

500

500

500

500

Verlagen/halveren taakstelling programma Samen Door

1.325

1.325

1.325

1.325

Uitbreiden formatie griffie/budget rekenkamer

200

200

200

200

3.409

3.604

3.554

3.554

150

150

Structureel

Toekomstgerichte dienstverlening/ICT (formatie) Stelpost investeringen 2024-2027

Totaal structureel Incidenteel Planontwerp herinrichting Marktplein

750

Theater de Voorveghter

100

Ontwikkelvisie Kastanjehof

100

Ontwikkelvisie Stationsomgeving

150

Actualisatie integraal woonbeleid

150

Werkbudget uitvoering woonbeleid

10

10

Instrumentarium woningbouw doelgroepen

25

25

Verhogen budget strategische communicatie

25

25

Bijdrage regio Zwolle

432

493

547

576

Bijdrage regio Zuid- en Oost Drenthe

700

700

700

700

Kunst & Cultuur

196

307

444

Jeugd & Onderwijs

550

400

180

Aanbesteding PINK Roccade

350

420

3.538

2.530

Totaal incidenteel

2.021

1.276

Dienstverlening aan Ommen In 2024 doen wij werkzaamheden voor Ommen. Het gaat om werkzaamheden op het gebied van beleid en beheer van de openbare ruimte, de backoffice van het sociaal domein, post en archief, gegevensbeheer en automatisering. Daarvoor zijn dienstverleningsovereenkomsten afgesloten. Deze overeenkomsten eindigen op 31 december 2024 en worden niet verlengd. De bijdrage van Ommen voor de dienstverlening is in 2024 begroot op een bedrag van € 6,5 miljoen. Vanaf 2025 vervalt deze bijdrage. Daarom is vanaf dat jaar een taakstelling opgenomen voor dat bedrag. In de berekening van het weerstandsvermogen is rekening gehouden met een risico van € 1,2 miljoen dat deze taakstelling niet (direct) kan worden gerealiseerd. 55

Lokaal belastinggebied Ten aanzien van de gemeentelijke belastingen streven wij een gelijkblijvende belastingdruk na voor onze inwoners. Gemeentelijke belastingen worden dan ook met niet meer dan een inflatiecorrectie verhoogd. Tarieven meest voorkomende heffingen In onderstaande tabel staan de belastingtarieven van de meest voorkomende heffingen van 2023 en de verwachte tarieven voor 2024. De tarieven voor 2024 worden in december 2023 door de gemeenteraad vastgesteld, zodat ze in overeenstemming kunnen worden gebracht met de vastgestelde begroting voor 2024. Meest voorkomende belastingtarieven

2023

2024

Ozb-tarief eigenaar woning

0.0907

nnb

Ozb-tarief eigenaar niet-woning

0.2860

nnb

Ozb-tarief gebruiker niet-woning

0.2462

nnb

Vastrecht afvalstoffenheffing

167

170

Vastrecht afvalstoffenheffing

146

149

Lediging 240 liter container RST

10,60

10,60

Lediging 240 liter container GFT

0

0

Lediging 140 liter container RST

6,50

6,50

Lediging 140 liter container GFT

0

0

277

289

0

0

Toeristenbelasting

1,05

1,05

Forensenbelasting (tarief 30 - 40 m2)

232

242

(hoogbouw en buitengebied t/m 2018)

Rioolheffing woning Hondenbelasting (1e hond)

Voor een nadere toelichting op de gemeentelijke belastingen en heffingen verwijzen wij u naar de paragraaf lokale heffingen in deze begroting. Kengetallen Depla Door de commissie DEPLA is een aantal indicatoren ontwikkeld, die de raad kunnen helpen in het verkrijgen van inzicht in de gemeentefinanciën, namelijk:

• • • • •

de netto schuldquote inclusief de quote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen solvabiliteitsratio kengetal grondexploitatie structurele exploitatieruimte belastingcapaciteit.

Voor een nadere toelichting op deze kengetallen verwijzen wij naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in deze begroting. De schuldquote ligt ruim onder de afgesproken norm. De ratio's voor solvabiliteit en grondexploitatie liggen stabiel in de buurt van het landelijke gemiddelde. Dit zijn kengetallen die er op wijzen dat Hardenberg financieel gezond is.

56

Begroting 2024 Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit Weerstandsvermogen

Verslag 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

41% 40% 46% 4% 5% 94% 3,14

72% 70% 40% 6% 3% 94% 3,39

61% 59% 44% 4% 1% 88% 3,86

67% 66% 42% 5% 1% 88% 3,91

71% 69% 42% 1% 1% 88% 3,87

71% 70% 42% 0% 1% 88% 3,82

57

6. Overzicht van baten en lasten De raad stel de begroting vast. Met dit besluit wordt het college geautoriseerd om verplichtingen aan te gaan tot de in de begroting bedragen. De raad stelt de begroting vast op het niveau van de programma’s. Dat wil zeggen dat het college de ruimte heeft om binnen de kaders van het programma te schuiven met budgetten. Daarbij wordt opgemerkt dat deze kaders zowel financieel als beleidsinhoudelijk zijn. Onderstaand wordt een samenvattend overzicht gegeven van de baten en lasten van de programma’s. Voorgesteld wordt om onderstaande bedragen voor de baten en lasten vast te stellen. Bedragen x € 1.000 Programma

Baten

Lasten

Saldo

Ruimtelijk Hardenberg Economische en recreatief Hardenberg Duurzaam Hardenberg Sociaal Hardenberg Dienstverlenend Hardenberg

16.294 4.163 15.860 15.278 1.724

-37.454 -20.274 -14.320 -88.504 -15.454

-21.160 -16.112 1.540 -73.226 -13.730

Totaal van de programma's

53.319

-176.007

-122.688

Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Algemene uitkering Dividend

130.340 2.188

130.340 2.188

Lokale heffingen Onvoorzien Saldo financieringsfunctie Totaal algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

19.299 26 -162 151.691

-2.809 -350 -3.159

19.299 -2.783 -511 148.533

-467

-28.869

-29.336

204.544

-208.035

-3.491

Overhead Vennootschapsbelasting Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Resultaat

1.807 206.350

1.807 -208.035

-1.684

58

7. Meerjarenperspectief Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal baten

199.535

204.544

201.306

189.385

187.616

Totaal lasten

212.365

208.036

201.701

191.358

190.094

Saldo baten en lasten

-12.830

-3.492

-395

-1.973

-2.478

Verrekening met reserves

14.542

1.807

1.432

1.230

1.230

Begrotingsresultaat

1.712

-1.685

1.037

-743

-1.248

Waarvan structureel

8.349

7.960

9.120

2.259

28

Waarvan incidenteel

-6.638

-9.645

-8.083

-3.002

-1.276

Bij de doorrekening van dit perspectief is uitgegaan van de volgende aannames. • Een trendmatige stijging op belastingen en tarieven van 0%; • Een prijsstijging van 0% per jaar; • Een loonkostenstijging van 0% per jaar; • Voor de berekening van de algemene uitkering is rekening gehouden met de informatie uit de meicirculaire 2023 op basis van constante prijzen. Hierna wordt een toelichting gegeven op de ontwikkeling van het structurele begrotingsresultaat. Voor de ontwikkeling van het incidentele resultaat verwijzen wij u naar het meerjarenoverzicht van incidentele baten en lasten. Toelichting op de belangrijkste verschillen Vergelijking begroting 2024 met begroting 2023 Het verschil tussen de uitkomsten van de begroting 2024 en de begroting 2023 wordt voor een belangrijk deel bepaald door het gegeven dat in 2023 een aantal incidentele budgetbijstellingen heeft plaatsgevonden. Voor een specificatie van de incidentele baten en lasten 2024 t/m 2027 verwijzen wij hier naar het meerjarig overzicht, dat elders in deze begroting is opgenomen. Hieronder gaan wij in op de belangrijkste oorzaken voor de structurele bijstelling van het begrotingsresultaat 2024 ten opzichte van het begrotingsresultaat 2023: Omschrijving Bedragen x € 1.000 Gemeentefonds

voordeel

nadeel

2.321

Lonen en salarissen

668

kapitaallasten

1.041

stelpost nieuw beleid

169

verhoging taakstelling Samen Door Wet inburgering

1.000 41

WMO

71

overige plus afrondingen

18

som voor- en nadelen

3.362

1.967

saldo voor- en nadelen

1.395

mutaties na verwerking jaarschijf 2024

-1.584

totaal mutatie t.o.v. resultaat begroting 2023

-189

De jaarschijf 2024 ad € 1.584.000 is toegelicht in het financiële hoofdstuk. 59

Toelichting verschil begrotingsuitkomsten 2025 t.o.v. begrotingssaldo 2024 (voor bijstelling) Bedragen x € 1.000

2025

2026

2027

begrotingssaldo 2025-2027 (structureel)

9.120

2.259

28

begrotingssaldo 2024 (verwacht)

9.744

9.744

9.744

verschil

-624

-7.485

-9.716

waarvan te verklaren uit bijstellingen begroting 2024

-1.833

146

-2.085

jaarschijf meerjarenbegroting 2023-2025

1.209

-7.631

-7.631

Gemeentefonds

-1.842

5.398

5.398

doelgroepers

170

320

320

grondexploitatie (stelpost plankosten)

134

134

134

kapitaallasten

-513

-784

-784

Toelichting jaarschijf meerjarenbegrotng 2023-2025

dividend COGAS stelpost nieuw beleid (investeringsprogramma 20232026)

0

650

650

1.107

2.146

2.146

Dienstverlening Ommen

126

157

157

Wet inburgering

-123

-123

-123

WMO

-249

-249

-249

overig

-19

-18

-18

-1.209

7.631

7.631

totaal jaarschijf

60

8. Paragrafen

61

8.1 Lokale heffingen Inleiding en wettelijk kader Het doel van lokale heffingen is het verkrijgen van eigen middelen die worden gebruikt voor uitgaven voor het uitvoeren van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen gebeurt door middel van een door de gemeenteraad vast te stellen verordening. De belastingverordeningen voor 2024 kunnen worden vastgesteld na het vaststellen van de begroting. De lokale heffingen kunnen worden ingedeeld in algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en retributies. De algemene belastingen komen ten goede aan algemene middelen van de gemeente. Dit betekent dat de opbrengsten niet gelabeld zijn maar voor alle gemeentelijke taken en voorzieningen kunnen worden ingezet. De gemeenteraad bepaalt waarvoor. Onder de algemene belastingen vallen onder andere de onroerendezaakbelastingen, de parkeerbelasting, de forensenbelasting en de toeristenbelasting. Bestemmingsbelastingen zijn belastingen waarvan de opbrengsten zijn bestemd voor specifieke taken of voorzieningen met een duidelijk algemeen belang. De rioolheffing en de afvalstoffenheffing zijn bestemmingsbelastingen waarvoor geldt dat de gemeente niet meer mag heffen dan de kosten die zij voor de betreffende taak of voorziening maakt. Ook de Bedrijven Investeringszone Hardenberg (BIZ) en de reclamebelasting Dedemsvaart vallen onder de bestemmingsbelastingen.

De belastingopbrengst wordt uitgekeerd aan een door de ondernemers opgerichte uitvoeringsorganisatie. Retributies worden geheven van personen aan wie de gemeente een specifieke dienst verleent die voor die persoon een individueel voordeel oplevert. De belangrijkste retributies zijn de leges: vergoedingen voor een bij de gemeente aangevraagde dienst als het aanvragen van een paspoort of een vergunning. Net als bij bestemmingsbelastingen mogen de retributies niet meer dan kostendekkend zijn. Hieronder vallen ook de marktgelden en de lijkbezorgingsrechten. De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van gemeenten en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Een overzicht van de lokale heffingen en daarmee meer inzicht is daarom van belang voor de raad. Een aanduiding van de lokale lastendruk is van belang voor de integrale afweging tussen beleid en inkomsten. Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid maakt het beeld van de lokale lasten compleet. Al deze onderdelen zult u daarom tegenkomen in deze paragraaf lokale heffingen. De geraamde inkomsten De gemeente Hardenberg verwacht in 2024 rond 18% van haar inkomsten uit lokale heffingen te halen. Hieronder zijn alle gemeentelijke belastingen in een tabel opgenomen die door de gemeente in 2024 worden geheven.

Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Het gemeentelijk beleid is dat de tarieven van de bestemmingsbelastingen in principe kostendekkend moeten zijn. Met andere woorden: de opbrengsten dekken de gemaakte kosten. Bij de retributies is kostendekkendheid ook het uitgangspunt, maar leiden kostendekkende tarieven soms tot onevenredig hoge tarieven voor een dienst. Daarom stelt de raad in die gevallen een lager tarief vast. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de evenementenvergunning. De mate van kostendekkendheid van de bestemmingsbelastingen en retributies staan vermeld onder 'Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen'. 62

Het kaderstellend beleid voor de diverse heffingen is vastgelegd in de door de gemeenteraad vastgestelde gemeentelijke belastingverordeningen. Deze worden jaarlijks aan de gemeenteraad voorgelegd na het vaststellen van de begroting, zodat de tarieven in overeenstemming kunnen worden gebracht met de vastgestelde begroting. Uit het coalitieakkoord 2022-2026 blijkt dat het streven een gelijkblijvende belastingdruk voor inwoners is. Dat betekent dat gemeentelijke belastingen met niet meer dan het inflatiepercentage worden verhoogd. Voor 2024 is dit percentage vastgesteld op 4,22%. Bij sommige tarieven wordt hiervan afgeweken, omdat het bijvoorbeeld wettelijke tarieven betreffen of dat hierover afwijkende afspraken zijn gemaakt (voorbeeld tarief toeristenbelasting). Tarieven meest voorkomende heffingen Hieronder zijn de belastingtarieven van de meest voorkomende heffingen van 2022, de huidige tarieven 2023 en de verwachte tarieven voor 2024 opgenomen. De tarieven voor 2024 worden in december 2023 door de gemeenteraad vastgesteld. Tarieven meest voorkomende heffingen Meest voorkomende belastingtarieven

2022

2023

2024*

Ozb-eigenaren woningen

0,1042%

0,0907%

nnb

Ozb-eigenaren niet-woningen

0,3108%

0,2860%

nnb

Ozb-gebruikers niet-woningen

0,2634%

0,2462%

nnb

Vastrecht afvalstoffenheffing

166

167

170

Vastrecht afvalstoffenheffing

145

146

149

Lediging 240 liter container RST

10,60

10,60

10,60

Lediging 240 liter container GFT

0

0

0

Lediging 140 liter container RST

6,50

6,50

6,50

Lediging 140 liter container GFT

0

0

0

Rioolheffing woning

269

277

289

Hondenbelasting (1e hond)

41,50

0

0

Toeristenbelasting

1,05

1,05

1,05

Forensenbelasting

225

232

242

(hoogbouw en buitengebied t/m 2018)

* De tarieven 2024 worden in december 2023 door de gemeenteraad definitief vastgesteld. Kwaliteit uitvoering Wet WOZ en ontwikkelingen De Waarderingskamer controleert of gemeenten de Wet Waardering Onroerende zaken (Wet WOZ) goed uitvoeren. Hiervoor vinden verschillende onderzoeken en inspecties plaats. Het algemene oordeel van de Waarderingskamer over de uitvoering van de Wet WOZ in Hardenberg staat op 'Goed'. De Waarderingskamer heeft aan het begin van het jaar ingestemd met het bekend maken van de WOZ-waarden uiterlijk eind februari 2023. De gemeente is aangesloten op de Landelijke Voorziening WOZ (LV-WOZ). Via de LV-WOZ ontvangen de afnemers (belastingdienst, CBS en Waterschappen) de WOZ-gegevens. Ook wordt het WOZwaardeloket gevuld door de LV-WOZ. Hierin staan de WOZ-waarden van woningen.

63

Mede door de uitkering van de proceskostenvergoeding bestuursrecht stijgen de bezwaarschriften tegen de WOZ-waarde. Met name de bezwaren van ‘No Cure No Pay’ organisaties. Het verdienmodel is heel eenvoudig door het indienen van standaard bezwaarschriften tegen de WOZ-waarde. Tijdsinspanning voor het indienen van een bezwaarschrift is zeer beperkt. Helaas niet voor de gemeente die het moet afhandelen en juridisch moet verantwoorden. Totdat het besluit rondom de proceskostenvergoeding bestuursrecht is aangepast (vermoedelijk medio 2024) blijft dit verdienmodel zeer lucratief en houdt de stijging aan van bezwaarschriften. Mijn Overheid Mensen krijgen steeds meer berichten van de overheid in hun berichtenbox van MijnOverheid en kunnen ook steeds meer gegevens via MijnOverheid raadplegen. Dit digitale kanaal helpt veel papier te besparen, dienstverlening aan burgers begrijpelijker en sneller te maken en draagt ook bij aan efficiency van de overheid. Ook de aanslag gemeentelijke belastingen met daarop de nieuwe WOZ-waarde wordt in 2024 net als in 2023 verzonden naar de berichtenbox van MijnOverheid. Alleen als mensen zich niet hebben aangemeld voor MijnOverheid wordt de aanslag nog per post toegezonden. Bedrijven kunnen geen gebruik maken van MijnOverheid en ontvangen de aanslag daarom ook per post.