2. Bijlage bij beleidsplan - Evaluatie minimabeleid

Doel 3: we voorkomen een armoedeval - Structureel en duurzaam Wanneer een inwoner (meer) gaat werken, zijn er onzekerheden over het nieuwe besteedbare inkomen van deze inwoner. Dit is afhankelijk van de hoogte van het nieuwe inkomen en de toeslagen die de inwoner krijgt over de nieuwe verdiensten. De gemeente Hardenberg wil deze onzekerheid wegnemen door ervoor te zorgen dat mensen nooit minder inkomen gaan ontvangen nadat zij uit de bijstand aan het werk gaan. Actie: onderzoek en welk e passende maatregelen genomen moeten worden om ink omenszek erheid te creëren. De gemeente Hardenberg heeft de maatregelen van andere gemeentes geïnventariseer d. Voorbeelden van maatregelen zijn het verstrekken van individuele premies wanneer inwoners gaan werken en het verhogen van inkomensgrenzen voor de minimaregelingen. Doel 4: we bieden ondersteuning op maat en integraal met als uitgangspunt: de inwoner staat centraal - Op maat en regelarm De gemeente wil de grenzen van de Participatiewet opzoeken en verder kijken dan de regels. Dit gaat de gemeente doen door de structuur (systeemwereld) en de cultuur in de uitvoering van de Participatiewet te veranderen. Actie 1: we werk en aan een regelluwe dienstverlening door verandering van structuur en cultuur.

• Er worden bijeenkomsten georganiseerd vanuit de gemeente Hardenberg waarin medewerkers samen bespreken wat nodig is om de structuur en de cultuur te veranderen. • Er wordt een plan opgesteld om stapsgewijs de structuur en cultuur te veranderen. Ook zullen de beleidsregels worden aangepast als dit nodig is. • Er worden meerdere inwonersonderzoeken gedaan om te meten of inwoners een verandering ervaren in de dienstverlening van de gemeente Hardenberg. Actie 2: verbeteringen schulddienstverlening externe dienstverlener. Er wordt een aanbesteding gestart voor het vinden van een passende externe schulddienstverleningspartij. Deze partij moet doorlooptijden hanteren, peilen of de juiste dienstverlening wordt geboden en keuzes onderbouwen middels het screeningsinstrument MESIS. Verder monitoren de consulenten schulddienstverlening de ontwikkelingen van de inwoner en maken de consulenten schulddienstverlening tijdens de gesprekken gebruik van een aantal instrumenten uit de methodiek Mobility Mentoring ®.

19

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Doel 5: we bereiken met de minimaregelingen alle inwoners die het nodig hebben. Ondersteuning is laagdrempelig, logisch en begrijpelijk. - Op maat en regelarm De gemeente Hardenberg heeft geconstateerd dat niet alle mensen die in aanmerking komen voor de inkomensondersteunende regelingen, hier daadwerkelijk aanspraak op maken. Daarom wil de gemeente het gebruik van de ondersteuningsmogelijkheden onder de doelgroep te vergroten. Door betere voorlichting te bieden, aanvragen eenvoudiger te maken en de toekennings - en verantwoordingsprocedure te versimpelen, beoogt de gemeente dit te bereiken. De gemeente zet verder in op duidelijke communicatie en wil zoveel mogelijk helpen vanuit één aanspreekpunt. Actie 1: We onderzoek en welk e regelingen ambtshalve k unnen worden verstrek t en passen dit toe waar mogelijk . Een inwoner kan op voorhand een bepaalde regeling toegekend krijgen, omdat er in het systeem zichtbaar is dat deze inwoner hier recht op heeft. Een inwoner hoeft hiervoor niet meer een aanvraag te doen om ondersteuning te krijgen. Actie 2: we mak en een communicatieplan. De gemeente zet een extern communicatiebureau in om met een andere blik naar hun processen, formulieren en brieven te kijken.

Het idee hierachter is dat inwoners gemakkelijk gebruik kunnen maken van de dienstverlening, begrijpen wat er in de brieven staat, een aanvraag kunnen doen en weten bij ze terecht kunnen met vragen. Doel 6: door vroegtijdig te signaleren voorkomen we grotere problemen - Vroegtijdig en preventief Externe partners zijn belangrijk in het signaleren van problemen en betalingsachterstanden. Inwoners moeten zoveel mogelijk weten waar ze met vragen terecht kunnen. De gemeente wil meer structureel inzetten op het project Voor elkaar!. Actie: Pilot project Voor Elk aar! Met een aantal ketenpartners (Vechtdal Wonen, Vitens, Zilveren Kruis en de gemeentelijk e belastingen) is het project Voor Elkaar! Opgezet. Betalingsachterstanden worden in dit project onderling gemeld. In deze nauwe samenwerking kan de gemeente vroegtijdig achterstanden signaleren, de kennis bundelen en het gesprek met de inwoner aangaan. Dit project wil de gemeent e structureel inzetten14. Doel 7: we werken aan bewustwording, informatieverstrekking en vroegtijdige signalering Vroegtijdig en preventief De gemeente Hardenberg vindt het belangrijk om jongeren, kinderen en ZZP’ers goed te informeren. Voor kinderen en jongeren is dit met name gericht op het omgaan met geld, voor ZZP’ers is het gericht op alles wat er (financieel) komt kijken bij het opzetten van een eigen bedrijf.

Het Regionaal Bureau Zelfstandigen en externe partners spelen hierin een rol bij de ZZP’ers. Actie 1: Beschermingsbewind controleren en alleen inzetten waar nodig. Er is een stijging te zien in het aantal inwoners van de gemeente Hardenberg dat gebruik maakt van een beschermingsbewindvoerder. De gemeente wil dat er meer wordt gekeken naar welke inwoners dit echt nodig hebben en hierop te sturen. Daarbij gaat de gemeente een convenant en/of keurmerk ontwikkelen in samenwerking met bewindvoerders in de gemeente Hardenberg, om de betrouwbaarheid van bewindvoerders waarborgen. Er worden ook afspraken gemaakt over de i nuit- en doorstroom van bewoners. Actie 2: Preventie begint bij jongeren, daarom blijven wij inzetten op preventie op alle scholen in Hardenberg (basisscholen, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs). De gemeente Hardenberg biedt passende preventie op scholen.

14 De proef is in januari 2019 gestart en duurt in eerste instantie een jaar. Deze termijn is intussen verstreken.

Na afloop vindt een evaluatie plaats en wordt gekeken of de nieuwe manier van samenwerken wordt voortgezet. Zie https://www.hardenberg.nl/inwoners/zorg/hulp-bij-laag-inkomen/voor-elkaar

20

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

2.4. Financiering De totale kosten voor alle beschreven acties uit het beleidsplan bedragen €1.700.655, -. Het beschikbare budget voor het plan bedraagt €1.650.655,-. Om de financiering rond te krijgen wordt er €50.000 budget opgenomen uit de Algemene Reserve. De financiering voor de actie ‘aanpak intergenerationele armoede’ is niet meegenomen in deze berekening.

21

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

3. Onderzoeksmethodiek inkomens effectrapportage In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de verschillende inkomsten en uitgaven die worden onderscheiden voor de Inkomenseffect rapportage.

3.1. Huishoudens en inkomensgrenzen We berekenen de inkomenseffecten van het lokale en landelijke beleid in 2022 voor de volgende zes huishoudtypen: Niet AOW-gerechtigden: • alleenstaande; • paar zonder kinderen; • alleenstaande ouder met twee kinderen (8 en 13 jaar); • paar met twee kinderen (8 en 13 jaar); AOW-gerechtigden: • alleenstaande; • alleenstaande met zorgvraag. We brengen de inkomenseffecten in beeld voor huishoudens met inkomens van 100, 110, 120, 130, 140 en 150 procent van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm). Daarnaast berekenen we de inkomenseffecten voor huishoudens die al langer dan drie jaar een inkomen van 100 procent Wsm hebben.

3.2. Inkomensbronnen Het totaal inkomen van de minimahuishoudens is opgebouwd uit het netto-inkomen, de gemeentelijke regelingen en diverse toeslagen van het Rijk. Specifiek gaat het om de volgende categorieën: • •

•

netto-inkomen inclusief vakantietoeslag; bijdrage Rijk: o huurtoeslag; o zorgtoeslag o kinderbijslag; o kindgebonden budget; o combinatiekorting. gemeentelijke minimaregelingen.

3.3. Gemeentelijke minimaregelingen In de tabel op de volgenden pagina staat een overzicht van de gemeentelijke minimaregelingen in 2022. In bijlage 1 worden deze regelingen verder toegelicht.

22

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Tabel 3.3.1 Gemeentelijk e minimaregelingen in Hardenberg Regeling Inkomensgrens Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen 100% Wsm Collectieve zorgverzekering 130% Wsm Individuele inkomenstoeslag Drie jaar of langer 100% Wsm Sociaal cultureel fonds 120% Wsm (volledige bijdrage) 130% Wsm (gedeeltelijke bijdrage) Samen voor alle kinderen Stichting Leergeld Stichting Jarige Job 120% Wsm Nationaal Fonds Kinderhulp Stichting Vecht voor Jeugd Jeugdfonds Sport & Cultuur 110% Wsm Eenmalige energietoeslag 130% Wsm Niet meegenomen in berekeningen: Bijzondere bijstand Draagkrachtberekening Studietoeslag Specifieke doelgroep Niet meegenomen regelingen Een aantal regelingen wordt niet meegenomen in de berekeningen en begrotingen. In de meeste gevallen gaat het om een regeling die een beperkte doelgroep heeft of niet ieder jaar wordt toegekend. Hieronder staat beschreven wat de precieze reden is dat de regeling niet is meegenomen. • •

Bijzondere bijstand is niet meegenomen in de berekeningen, omdat deze vorm van bijstand wordt verstrekt voor noodzakelijke onvermijdbare individuele uitgaven en dit niet maandelijks bij iedereen voorkomt. Het is dus geen structureel (maandelijks) inkomen. De individuele studietoeslag is eveneens niet doorgerekend in de financiële overzichten. Deze regeling kent een specifieke doelgroep; namelijk studenten met een lichamelijke of psychische beperking, waarbij het niet mogelijk is dat zij naast hun studie werken. In deze inkomens effectrapportage is geen huishouden opgenomen waarbij deze regeling van toepassing is.

3.4. Uitgaven De uitgaven zijn gecategoriseerd naar: • Vaste lasten. Dit zijn uitgaven die regelmatig terugkomen. Voorbeelden zijn huur, energiekosten15 en verzekeringen; • Reserveringsuitgaven. Dit zijn uitgaven die niet regelmatig voorkomen en waarvan de hoogte vooraf niet bekend is. Er moet in principe een bedrag voor gereserveerd worden. Voorbeelden zijn kosten voor inventaris, kleding en het eigen risico voor de zorgverzekering; • Huishoudelijke uitgaven. Dit zijn terugkerende uitgaven aan voeding, persoonlijke verzorging en dergelijke; • Werkgelerateerde uitgaven. Dit zijn uitgaven die gemaakt worden als een persoon werkt. Voorbeelden zijn de kosten van woon-werkverkeer en werkkleding. Voor de uitgaven is waar mogelijk uitgegaan van lokale tarieven. Voorbeelden hiervan zijn de huur en lokale heffingen. De andere bedragen zijn gebaseerd op landelijke berekeningen van het Nibud. De normbedragen staan per huishoudtype in het financieel maandoverzicht in de bijlage. We benadrukken dat het bij alle posten gaat om de basale uitgaven en dat de normbedragen gemiddelden betreffen. Het is mogelijk dat een huishouden maandelijks minder uitgeeft dan de 15 Kosten gas en elektriciteit zijn gebaseerd op tarieven van Innova Energie (variabel contract), de kosten voor

water op de tarieven van Vitens. Heffingskortingen zijn in de maandprijs verrekend. Gegevens over het gemiddelde gebruik per huishoudtype zijn afkomstig van het Nibud (elektriciteit) en Essent (gas).

23

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

normbedragen waarmee in deze rapportage wordt gerekend, bijvoorbeeld omdat het huishouden minder geld per maand reserveert voor onregelmatige uitgaven.

3.5. Vrije bestedingen Het budget dat overblijft is vrij besteedbaar en kan worden uitgegeven aan sociale en recreatieve activiteiten. Voor deze vrije bestedingen hanteert het Nibud per huishoudtype eveneens een normbedrag, dat is terug te vinden in de begrotingen in bijlage 3. In dit normbedrag worden onder andere kosten voor contributie of een abonnement meegerekend, maar ook (familie)bezoek, vervoer en vakantie of kleinere uitjes.

3.6. Aannames Voor de inkomsten en uitgaven doen we de volgende aannames: • De huishoudens maken van alle regelingen gebruik en ontvangen daarvoor het Maximale bedrag. Daarnaast hebben huishoudens geen schulden. • bij de inkomenseffecten wordt uitgegaan van gemiddelden. Dit betekent ook dat een ongunstige situatie, bijvoorbeeld een hogere huurprijs of een slecht geïsoleerd huis, direct gevolgen kan hebben voor de inkomenseffecten zoals in dit rapport zijn weergegeven. • Iedereen woont in een huurwoning. We gaan uit van € 556 kale huur per maand voor een alleenstaande en € 598 kale huur per maand voor een meerpersoonshuishouden. Deze bedragen zijn gebaseerd op huurtoeslaggegevens van de Rijksoverheid over de gemeente Hardenberg. In de gehanteerde huurprijs is de maximale huurstijging van 2.3 procent meegenomen16. • Alleenstaande ouders met een inkomen gelijk aan de bijstandsnorm werken niet of zitten in een traject waarbij de kinderopvang wordt vergoed. Alleenstaande ouders met een inkomen van 110 tot 150 procent Wsm hebben voor hun jongste kind 10 uur BSO per week nodig tegen een tarief van € 8,08 (gemiddelde uurprijs in 2022). • Bij een paar met twee kinderen en een inkomen hoger dan 100 procent Wsm werkt slechts één van beide partners. Anders is het huishoudinkomen hoger.

Daarom gaan we er vanuit dat deze huishoudens geen kinderopvang nodig hebben omdat één van beide partners thuis is voor de kinderen. Dit is eveneens waarom een paar met kinderen geen combinatiekorting krijgt bij werkaanvaarding. • In verband met verschil in verwachte zorgkosten tussen jongere en oudere huishoudens nemen we aan dat minima van AOW-leeftijd deelnemen aan het meest uitgebreide pakket van de collectieve zorgverzekering: Zilveren Kruis met Optimaal 3. Huishoudens jonger dan de AOW-leeftijd maken gebruik van het minst uitgebreide pakket, Zilveren Kruis met Optimaal 1. • Huishoudens die (op basis van hun inkomen) geen gebruik kunnen maken van de collectieve zorgverzekering van de gemeente, maken een eigen keuze uit verschillende zorgverzekeraars. Op basis van de meest gekozen pakketten 17 bij de grootste zeven zorgverzekeraars is daarvoor een gemiddelde prijs berekend van € 142,40 per polis bij huishoudens jonger dan de AOW-leeftijd. De gemiddeld prijs voor huishoudens van AOW leeftijd bedraagt €182,35 per polis. • Huishoudens in de bijstand werken niet, en hebben daarom geen werkgerelateerde kosten. Bij een inkomen vanaf 110 procent Wsm werkt één persoon in het huishouden, en is er wel sprake van deze kosten. • De gemeente Hardenberg is aangesloten bij het waterschap Vechtstromen.

Kwijtschelding is mogelijk voor afvalstoffenheffing, rioolheffing (vanuit de gemeente), zuiveringsheffing en watersysteemheffing (vanuit het waterschap). • Samen voor alle kinderen is bundeling van meerdere fondsen voor kinderen. De regelingen Jeugdfonds Sport & cultuur, Stichting Leergeld, Stichting Jarige Job, Nationaal Fonds Kinderhulp en Stichting Vecht voor Jeugd vallen hieronder. De vergoeding vanuit Stichting Jarige Job wordt meegenomen in de begroting. De vergoeding die vanuit deze stichting wordt gegeven ontvangen de huishoudens niet in een geldbedrag op hun 16 Bron: Artikel ‘Kleinste huurstijging sinds 1960’ van CBS, 6 september 2021 17 Een

basisverzekering met een aanvullende verzekering waarbij 9 fysiotherapie behandelingen worden verzekerd en een tandartsverzekering.

24

Gemeente Hardenberg

•

•

Versie 1.0

rekening, maar in de vorm van een verjaardagsbox ter waarde van € 35. Ondanks dat dit niet als structureel inkomen kan worden gezien, kan deze regeling voor ruimte zorgen in het huishoudinkomen. Daarom is gekozen om deze regeling mee te nemen in de berekening. Ook wordt de vergoeding voor schoolspullen meegenomen in de berekening, deze bedraagt € 400 per kind per schooljaar. De overige vergoedingen uit Samen voor alle kinderen zijn niet in het rapport meegenomen, omdat er geen richtlijnen voor deze vergoedingen zijn. Het is daarom goed om te weten dat er vanuit deze fondsen o.a. activiteiten als een dagjes uit of spullen in de vorm van een fiets of kleding worden bekostigd. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur is als losse regeling in de begroting meegenomen, omdat er een andere inkomensgrens wordt gehanteerd dan de andere regelingen onder Sam en voor alle kinderen. Bij huishoudens met twee kinderen wordt aangehouden dat er één kind gebruik maakt van de vergoeding voor sport en één kind gebruik maakt van de vergoeding voor cultuur.

3.7. Eenmalige tegemoetkoming in de energiekosten Wegens sterk stijgende energiekosten heeft het Rijk in 2022 een eenmalige energietoeslag geïntroduceerd. Hiervoor is een bedrag van € 1.300 per huishouden gereserveerd waarbij de gemeente de precieze beleidskaders zelf mag vaststellen. De gemeente Hardenberg heeft besloten de energietoeslag te verstrekken aan huishoudens met een inkomen tot 130 procent Wsm. Het is belangrijk om hierbij te realiseren dat deze toeslag van eenmalige aard is. In de figuren is te zien dat de invloed van de energietoeslag relatief groot is (€ 108 per maand), maar alsnog niet opweegt tegen de toename van de kosten. Op het moment dat de energietoeslag wegvalt, kan dat beduidende resultaten hebben voor de inkomenssituatie van de huishoudens. De meegenomen kosten van gas en elektriciteit zijn gebaseerd op tarieven van Innova Energie (variabel contract, prijspeil van 20 september 202218). Heffingskortingen zijn in de maandprijs verrekend. Gegevens over het gemiddelde gebruik per huishoudtype zijn afkomstig van het Nibud (elektriciteit) en Essent (gas). Er is gekozen voor het tarief van een variabel contract, ervan uitgaande dat minima op dit moment voor de goedkoopste optie zullen kiezen en hun tarief niet lang willen vastleggen om een eventuele daling af te wachten. Bovendien verstrekken energieleveranciers op dit moment vrijwel geen vaste contracten.

Gezien het hoge prijspeil van dit moment is het van invloed hoe de huidige situatie van de huishoudens eruitziet; huishoudens met een lopend vast contract, zijn hierbij in het voordeel. Huishoudens die recent een vast energiecontract hebben afgesloten bij een andere, duurdere, aanbieder of in een slecht geïsoleerd huis wonen zijn juist in het nadeel. Dit maakt dat de situatie per huishouden sterk kan verschillen en bovendien snel kan veranderen (bij een wijziging van de energieprijzen). Per 1 januari 2023 heeft het Rijk een prijsplafond afgek ondigd omtrent de energiek osten. Dit zal gaan betek enen dat een maximum tarief wordt vastgesteld voor gas (€ 1,45 per k uub tot een verbruik van 1.200 k uub) en stroom (€ 0,40 per KWh tot een verbruik van 2.900 KWh). Het prijsplafond geldt tot het vastgestelde verbruik , daarboven betalen zij de prijzen zoals vastgelegd in het energiecontract . Het Rijk verwacht dat een gemiddeld huishouden op jaarbasis circa € 2.500 voordeel heeft van de nieuwe voornemens 19.

18 De energieprijzen kennen een sterke fluctuatie op dit moment. Dit betekent dat een actueel prijspeil wenselijk

is om de huidige situatie duidelijk in beeld te brengen. 19 Bron: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/10/04/vanaf-1-januari-lagere-energierekening-doorverruimd-prijsplafond. Geraadpleegd op 1 december 2022.

25

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

4. De inkomenseffecten In dit hoofdstuk staan de inkomenseffecten 20.

4.1. Het effect van het landelijk beleid is groter dan het gemeentelijk beleid Minima met een inkomen op bijstandsniveau maken aanspraak op landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen. Het totale bedrag uit de landelijke toeslagen (zoals huurtoeslag en zorgtoeslag) is veel groter dan het totale bedrag uit de gemeentelijke regelingen. In onderstaande figuren wordt de opbouw van het maandelijks totaal inkomen bij een inkomen van 100 procent Wsm per huishoudtype weergegeven. Daarin is ook duidelijk te zijn dat gezinnen met kinderen een aanzienlijk hoger bedrag aan landelijke toeslagen kunnen ontvangen dan huishoudens zonder kinderen. Bij de gemeentelijke bijdragen is het verschil minder groot. Het verschil in hoogte is toe te schrijven aan de verschillende kindregelingen waar gezinnen recht hebben, zoals: kindgebondenbudget of kinderbijslag. Als voorbeeld: een alleenstaande ontvangt maandelijks € 1.102 als uitkering (inclusief vakantietoeslag). Als hij gebruikmaakt van alle landelijke toeslagen, ontvangt hij daar maandelijks € 389 voor. Daarnaast kan hij maximaal € 201 aan gemeentelijke regelingen ontvangen als hij gebruikmaakt van de kwijtschelding van gemeentelijke belasting, de collectieve zorgverzekering, het Sociaal Cultureel Fonds en de eenmalige energietoeslag. Figuur 4.1.1. Maandelijk s ink omen op 100% Wsm, minima niet AOW -gerechtigd zonder k inderen Uitkering

Toeslagen Rijk

€ 1.102

Alleenstaande

Bijdrage gemeente

€ 389 € 201

€ 1.574

Paar zonder kinderen €0

€ 500

€ 517

€ 1.000

€ 1.500

€ 250

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.000

Figuur 4.1.2. Maandelijk s ink omen op 100% Wsm, minima niet AOW -gerechtigd met twee k inderen Uitkering Alleenstaande ouder met twee kinderen

Toeslagen Rijk

€ 1.102

Paar met twee kinderen

Bijdrage gemeente

€ 1.124

€ 1.574 €0

€ 500

€ 346

€ 951

€ 1.000

€ 1.500

€ 2.000

€ 376 € 2.500

€ 3.000

20 In de figuren wordt gewerkt met afgeronde bedragen. Deze bedragen kunnen minimaal verschillen met de

daadwerkelijke maandbedragen van de gemeentelijke en landelijke regelingen.

26

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Figuur 4.1.3. Maandelijk s ink omen op 100% Wsm, minima AOW -gerechtigd Uitkering

Alleenstaande AOWleeftijd

Toeslagen Rijk

€ 1.226

Bijdrage gemeente

€ 391 € 201

€ 1.660

Paar AOW-leeftijd

€0

€ 500

€ 514

€ 1.000

€ 1.500

€ 250

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.000

4.2. Opbouw maandelijkse gemeentelijke bijdrage per huishoudtype Uit de vorige paragraaf blijkt dat de (maximale) maandelijkse gemeentelijke bijdrage verschilt per huishoudtype. Hieronder geven we per huishoudtype de opbouw van het totale bedrag aan gemeentelijke regelingen weer – eerst voor minima met een inkomen van 100 procent Wsm, daarna voor minima met een inkomen van 110 procent Wsm. Bij de opbouw van de maandelijks e gemeentelijke bijdrage geven we ook de individuele inkomenstoeslag weer waar minima die drie jaar of langer een minimuminkomen hebben, recht op hebben.

4.2.1. Opbouw Maximale gemeentelijke bijdrage per maand op 100% Wsm Als voorbeeld: een alleenstaande ontvangt maandelijks (maximaal) € 62 voor de kwijtschelding gemeentelijke belastingen, € 20 voor de collectieve zorgverzekering, € 11 voor het Sociaal Cultureel Fonds. Daarnaast worden inwoners in 2022 met een laag inkomen eenmalig gecompenseerd voor de forse toename in energiekosten. Het gaat om een bedrag van € 1.300 per jaar, wat neerkomt op € 108 per maand. In totaal ontvangt hij dan € 201 per maand vanuit de gemeentelijke regelingen. Als hij al drie jaar of langer een inkomen op bijstandsniveau heeft, krijgt hij daar bovenop nog € 34 voor de Individuele inkomenstoeslag. Bij een langdurig minimuminkomen ontvangt hij € 235 als gemeentelijke bijdrage. Figuur 4.2.1. Maandelijk s bedrag per regeling op 100% Wsm, minima niet AOW -gerechtigd zonder k inderen Kwijtschelding

Collectieve Zorgverzekering

Energietoeslag

Individuele inkomenstoeslag

€ 62 € 20€ 11 € 108

Alleenstaande

€ 81

Paar zonder kinderen

€0

€ 39 € 22

Sociaal Cultureel Fonds

€ 34

€ 108

€ 49

€ 50 € 100 € 150 € 200 € 250 € 300 € 350 € 400 € 450

27

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Figuur 4.2.2. Figuur 2.2.1.2. Maandelijk s bedrag per regeling op 100% Wsm, minima niet AOW gerechtigd met twee k inderen Kwijtschelding

Collectieve Zorgverzekering

Sociaal Cultureel Fonds

Jeugdfonds Sport & Cultuur

Samen voor alle kinderen voorzieningen

Energietoeslag

Individuele inkomenstoeslag

€ 81 € 20 € 11 € 54

Alleenstaande ouder met kinderen

€ 81

Paar met kinderen

€0

€ 39 € 22 € 54

€ 73

€ 73

€ 108

€ 108

€ 44

€ 49

€ 50 € 100 € 150 € 200 € 250 € 300 € 350 € 400 € 450

Figuur 4.2.3. Figuur 2.2.1.3. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima AOW gerechtigd

Kwijtschelding

Collectieve Zorgverzekering

Sociaal Cultureel Fonds

Energietoeslag

€ 62 € 33 € 11 € 108

Alleenstaande AOW-leeftijd

€ 81

Paar AOW-leeftijd

€0

€ 65 € 22

€ 108

€ 50 € 100 € 150 € 200 € 250 € 300 € 350 € 400 € 450

4.2.2. Opbouw maximale gemeentelijke bijdrage per maand op 110 procent Wsm Bij een inkomen hoger dan 100 procent Wsm vervalt het recht op de kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen in de gemeente Hardenberg. Ook de individuele inkomenstoeslag bij langdurige minima vervalt bij een inkomensniveau hoger dan 100 procent Wsm. Bij een inkomen hoger dan 120 procent Wsm vervalt het recht op het een volledige bijdrage van het Sociaal Cultureel Fonds en vergoedingen vanuit Samen voor alle kinderen. Boven een inkomen van 130 procent Wsm kunnen huishoudens geen aanspraak meer maken op de collectieve zorgverzekering, de energietoeslag en een gedeeltelijke vergoeding van het Sociaal Cultureel Fonds . In onderstaande grafieken wordt de opbouw van de (maximale) gemeentelijke bijdrage bij een inkomen van 110 procent Wsm per huishouden beschreven: dit is een interessante vergelijking met een inkomen van 100 procent Wsm omdat individuen tussen deze situaties gaan werken.

28

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Als voorbeeld: een paar met twee kinderen (8 en 13 jaar) met een inkomen van 110 procent Wsm ontvangt maandelijks (maximaal) € 39 voor de collectieve zorgverzekering, € 22 voor de Sociaal Cultureel Fonds, € 54 voor het Jeugdfonds Sport & Cultuur, € 73 voor Samen voor alle kinderen en € 108 als eenmalige energietoeslag. In totaal ontvangen zij dan € 296 per maand vanuit de gemeentelijke regelingen. Dit is in totaal € 80 minder aan gemeentelijke regelingen dan wanneer zij een inkomen hebben op bijstandsniveau. Figuur 4.2.4. Maandelijk s bedrag per regeling op 110% Wsm, minima niet AOW -gerechtigd zonder k inderen Collectieve Zorgverzekering

Alleenstaande

Sociaal Cultureel Fonds

€ 20 € 11

€ 39

Paar zonder kinderen

€0

Energietoeslag

€ 108

€ 22

€ 108

€50

€100

€150

€200

€250

€300

Figuur 4.2.5. Maandelijk s bedrag per regeling op 110% Wsm, minima niet AOW -gerechtigd met twee k inderen Collectieve Zorgverzekering Jeugdfonds Sport & Cultuur Energietoeslag

Sociaal Cultureel Fonds Samen voor alle kinderen voorzieningen

Alleenstaande ouder met kinderen € 20€ 11 € 54

€ 73

€ 39 € 22

Paar met kinderen

€0

€ 54

€50

€100

€ 108

€ 73

€150

€ 108

€200

€250

€300

Figuur 4.2.6. Maandelijk s bedrag per regeling op 110% Wsm, minima AOW -gerechtigd Collectieve Zorgverzekering

Sociaal Cultureel Fonds

Alleenstaande AOW-leeftijd

€ 33 € 11

Paar AOW-leeftijd

€ 65

€0

€50

Energietoeslag

€ 108

€ 22

€100

29

€ 108

€150

€200

€250

€300

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

4.3. Het maandelijks vrij te besteden budget verschilt per huishoudtype Alle minimahuishoudens houden door de gemeentelijke regelingen (meer) geld over voor het doen van vrije bestedingen (bedoeld voor sociale participatie). Dit is het geld dat maandelijks overblijft na aftrek van alle vaste lasten, huishoudelijke uitgaven en reserveringsuitgaven. Per huishoudtype en inkomen verschilt het bedrag dat overblijft voor vrije bestedingen aanzienlijk. Het budget dat huishoudens nodig hebben voor, of zullen uitgeven aan vrije bestedingen verschilt ook per huishoudtype. Een paar met kinderen zal daar meer aan (willen) uitgeven dan een alleenstaande. In bijlage 3 staat per huishoudtype het normbudget voor vrije bestedingen. Uiteraard zal iemand die nauwelijks geld meer over heeft, dat niet per se daaraan besteden. Dit normbedrag is afkomstig van het Nibud. In onderstaande figuren staat per huishoudtype het budget dat zij overhouden voor vrije besteding weergeven. Dit is opgesplitst in wat zij zonder de gemeentelijke regelingen zouden overhouden en wat de gemeentelijke regelingen toevoegen aan het vrij besteedbaar budget.

4.3.1. Minima zonder kinderen Alle huishoudens zonder kinderen (in dit onderzoek) zijn op bijstandsniveau afhankelijk van de gemeentelijke bijdragen. Naarmate het inkomen stijgt wordt de afhankelijkheid steeds minder groot. Het eigen budget voor eventuele vrije bestedingen neemt geleidelijk toe, terwijl de gemeentelijk e bijdragen afnemen. De twee huishoudtypen zonder kinderen hebben te maken met een teruggang in hun vrij besteedbaar budget. Dit gebeurt in ieder geval tussen de 100 en 110 procent Wsm. Op dat moment vervalt het recht op de kwijtschelding gemeentelijke belastingen en dit wordt niet voldoende gecompenseerd door de inkomensstijging omdat er tegelijkertijd sprake is van toenemende uitgaven. Vanaf 110 procent Wsm hebben huishoudens namelijk werkgerelateerde kos ten. Dit betekent dat alleenstaanden er in eerste instantie € 18 op achteruitgaan in termen van vrij besteedbaar budget als zij gaan werken tegen een loon gelijk aan 110 procent Wsm. Bij een echtpaar zonder kinderen blijft het vrij besteedbare budget nagenoeg hetzelfde. Pas op het moment dat een alleenstaande en een echtpaar een inkomen hebben van 120 procent Wsm gaat het vrij besteedbare budget ten opzichte van 100 procent Wsm omhoog. Verder valt op dat er een teruggang plaats vindt in het besteedbaar budget tussen 130 en 140 procent Wsm, dit is waarneembaar bij beide huishoudtypes.

Vanaf 140 procent Wsm kan er geen aanspraak worden gemaakt op gemeentelijke bijdragen. Het vrij besteedbare budget van een alleenstaande stijgt ‘slechts’ € 13 bij een inkomen van 150 procent ten opzichte van een inkomen van 130 procent. Bij een echtpaar is zowel het vrij besteedbare budget bij een inkomen van 140 procent Wsm, als het vrij besteedbare budget bij een inkomen van 150 procent Wsm lager dan die van 130 procent Wsm, respectievelijk € 103 en € 19 lager.

30

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Duiding vrij besteedbaar budget Het vrij besteedbaar budget is bedoeld voor sociale participatie (een krant, abonnement, dagje uit, op bezoek gaan et cetera). Dat huishoudens in de plus staan betekent niet direct dat huishoudens ook voldoende kunnen participeren. Een alleenstaande heeft volgens het Nibud € 100 nodig voor minimale sociale participatie (zie bijlage 3). In Figuur 4.3.1 is te zien dat er op bijstandsniveau zonder de gemeentelijke bijdragen geen ruimte is in het budget. Indien zij gebruik maken van alle regelingen is er (€ -78 + € 201 =) € 123 beschikbaar voor vrije bestedingen. Een alleenstaande heeft dan voldoende budget voor sociale participatie. Bij paren met twee oudere kinderen (8 en 13 jaar) is dit plaatje volledig anders: zij hebben € 266 per maand nodig voor minimale sociale participatie, maar hebben ‘slechts’ € 258 beschikbaar op bijstandsniveau. In dat geval is er niet voldoende budget voor vrije bestedingen, waardoor het ook onvoldoende mogelijk is om sociaal te participeren als gezin. Zie bijlage 3 voor een overzicht van de overige huishoudens. Figuur 4.3.1. Maandelijk s vrij besteedbaar budget huishoudens zonder k inderen, niet -AOW 21

Vrij besteedbaar budget voor huishoudens zonder kinderen Zonder gemeentelijke bijdrage

Met alle gemeentelijke bijdragen

Individuele inkomenstoeslag € -78

Alleenstaande

100% Wsm

€ 201

€ -34

110% Wsm

€ 139 € 76

120% Wsm

€ 139

€ 151

130% Wsm

€ 135

€ 229

140% Wsm

€ 299

Paar zonder kinderen

150% Wsm

100% Wsm

€ -117

€ 250

€ -35

110% Wsm

€ 169

€ 96

130% Wsm

€ 49

€ 169

€ 42

120% Wsm

€ 161

€ 153

140% Wsm

€ 217

150% Wsm

-€ 200

€ 34

-€ 100

€0

€ 100

€ 200

€ 300

€ 400

€ 500

€ 600

4.3.2. Minima met kinderen Van de twee type huishoudens met kinderen in dit onderzoek hebben alleenstaande ouders op ieder inkomensniveau een groter budget voor het doen van vrije bestedingen dan paren met kinderen. Bij een inkomen van 100 procent Wsm hebben paren met kinderen geen vrij besteedbaar budget als ze van geen enkele gemeentelijke regeling gebruikmaken. Ze komen dan zelfs een bedrag van € 118 te kort. Alleenstaande ouders hebben bij een inkomen van 100 procent Wsm een vrij besteedbaar budget van € 54, wanneer ze van geen enkele gemeentelijke regeling gebruik maken. Alleenstaande ouders krijgen te maken met twee momenten van teruggang in hun vrije 21 Individuele inkomenstoeslag en de vergoeding van het eigen risico is alleen van toepassing voor langdurige

minima (langer dan 3 jaar een inkomen tot 100 procent Wsm)..

31

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

bestedingen. Het eerste moment is tussen 100 en 110 procent Wsm; het recht op kwijtschelding van gemeentelijke belastingen vervalt en de inkomensstijging kan dit niet compenseren. Een terugval ontstaat opnieuw als de overige gemeentelijke regelingen wegvallen na 130 procent Wsm. Paren met kinderen ondervinden flinke terugval in het vrij besteedbaar budget als de gemeentelijke regelingen wegvallen na 130 procent Wsm; het gaat om een daling van € 104. Ook valt op dat het vrij besteedpaar budget bij paar met kinderen bij 150 procent Wsm nog altijd lager is dan het vrij besteedbaar budget bij 100 procent Wsm, hier zit een verschil van € 42. Figuur 4.3.2. Maandelijk s vrij besteedbaar budget huishoudens met k inderen, niet-AOW 22

Vrij besteedbaar budget voor huishoudens met kinderen Zonder gemeentelijke bijdrage

Met alle gemeentelijke bijdragen

Alleenstaande ouder met twee kinderen

Individuele inkomenstoeslag € 346

€ 95

110% Wsm

€ 211

€ 326

130% Wsm

€ 135 € 447

140% Wsm

€ 563

150% Wsm

€ -118

€ 376

€ -37

110% Wsm

€ 242

€ 94

130% Wsm

€ 49

€ 296

€ 41

120% Wsm

€ 161

€ 151

140% Wsm

€ 216

150% Wsm -€ 200

€ 44

€ 265

€ 211

120% Wsm

100% Wsm

Paar met twee kinderen

€ 54

100% Wsm

-€ 100

€0

€ 100

€ 200

€ 300

€ 400

€ 500

€ 600

4.3.3. AOW’ers Zowel paren als alleenstaande AOW’ers met een inkomen van 100 of 110 procent Wsm zijn afhankelijk van de gemeenteregelingen. Zonder de gemeentebijdragen hebben zij niet voldoende budget voor vrije bestedingen. Alleenstaanden van AOW-gerechtigde leeftijd hebben bij een hoger inkomen (tot 130 procent Wsm) steeds een groter vrij besteedbaar budget. Met het wegvallen van de gemeentelijke bijdragen bij 140 en 150 procent Wsm, is het vrij besteedbaar budget lager dan bij 130 procent Wsm. Bij paren vindt er tussen 130 en 140 procent Wsm ook een teruggang in vrije bestedingen plaats, door het wegvallen van alle gemeentelijke regelingen. Dit resulteert erin dat paren bij 140 en 150 procent Wsm niet voldoende budget hebben voor vrije bestedingen.

22 Individuele inkomenstoeslag en de vergoeding van het eigen risico is alleen van toepassing voor langdurige

minima (langer dan 3 jaar 100% Wsm).

32

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Figuur 4.3.3. Maandelijk s vrij besteedbaar budget per huishoudtype, AOW -gerechtigd

Vrij besteedbaar budget voor AOW-gerechtigden Zonder gemeentelijke bijdrage

€ -46

Alleenstaande

100% Wsm

€ 201

€ 33

110% Wsm

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 139 € 149

120% Wsm

€ 139

€ 225

130% Wsm

€ 300

140% Wsm

€ 341

150% Wsm 100% Wsm

€ -178

Paar

€ 250

€ -67

110% Wsm

€ 169

€ 12

120% Wsm

€ 169

€ 52

130% Wsm

€ 161

€ 104

140% Wsm

€ 159

150% Wsm -€ 200

€ 135

-€ 100

€0

€ 100

€ 200

€ 300

€ 400

€ 500

€ 600

4.4. Werken vanuit de bijstand loont voor de meeste huishoudtypen Een hoger inkomen leidt voor de meeste huishoudtypen, tot een inkomensniveau van 150 procent Wsm, steeds tot een hoger totaal inkomen ten opzichte van het bijstandsniveau in de gemeent e Hardenberg. Echter, voor de meeste huishoudens nemen de bijdragen van het Rijk en de gemeent e af wanneer het inkomen stijgt. Dit zorgt ervoor dat het totaal inkomen van een huishouden niet altijd evenveel stijgt ondanks dat het loon hoger wordt. Hieronder geven we de inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding vanuit de bijstand tot een inkomen van maximaal 150 procent Wsm weer per huishoudtype. Daarna leggen we de inkomensvooruitgang per inkomensniveau uit aan de hand van twee casussen. In bijlage 2 worden al deze inkomens per huishoudtype uitgesplitst naar inkomenssoort waarmee visueel wordt weergegeven waarom het totaal inkomen stijgt of daalt.

4.4.1. Huishoudens zonder kinderen ondervinden een inkomensteruggang na 130 procent Wsm Alleenstaanden en paren zonder kinderen gaan er bij ieder hoger inkomen (tot 130 procent Wsm) telkens meer op vooruit ten opzichte van het bijstandsniveau. Bij een inkomen van 140 procent Wsm is er echter sprake van een daling in de procentuele groei voor alleenstaanden en paren. De procentuele groei van het inkomen loopt Maximaal op tot 14 procent bij alleenstaanden bij 130 en 150 procent Wsm. Paren zonder kinderen met een inkomen op 140 en 150 procent Wsm hebben te maken met een minder grote groei in vergelijking met een inkomen op 130 procent Wsm . Het wegvallen van de gemeentelijke regelingen en een daling van de toeslagen van het Rijk zijn hiervan de oorzaak. Het totaal inkomen voor een paar bij een inkomen gelijk aan 140 procent Wsm is € 115 lager dan het totaal inkomen bij een loon gelijk aan 130 procent Wsm.

33

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Figuur 4.4.1. Ink omensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werk aanvaarding, huishoudens zonder k inderen 110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

140% Wsm

150% Wsm

3% 9% Alleenstaande

14%

10% 14% 3% 6%

Paar zonder kinderen

8% 3% 6%

Tabel 4.4.1 Ink omensvooruitgang bij werk aanvaarding, huishoudens zonder k inderen Huishoudtype Alleenstaande 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm Paar zonder kinderen 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm

Netto inkomen incl. VT

Bijdrage Rijk

Bijdrage gemeente

Totaal inkomen

Verschil tov 100% Wsm (€)

Verschil tov 100% Wsm (%)

1.102 1.212 1.322 1.432 1.543 1.653

389 389 389 354 316 275

201 139 139 135 0 0

1.692 1.740 1.850 1.921 1.859 1.928

+ 48 + 158 + 229 + 167 + 236

+ 3% + 9% + 14% + 10% + 14%

1.574 1.731 1.889 2.046 2.204 2.361

517 507 427 323 211 118

250 169 169 161 0 0

2.341 2.408 2.485 2.530 2.415 2.479

+ 67 + 144 + 189 + 74 + 138

+ 3% + 6% + 8% + 3% + 6%

4.4.2. Alleenstaande ouders gaan er bijna altijd op vooruit bij ieder hoger inkomen Alleenstaande ouders hebben bij ieder hoger loon, tot 150 procent Wsm, een hoger totaal inkomen vergeleken met het bijstandsniveau. De procentuele inkomensgroei neemt zelfs toe bij ieder hoger inkomen. De enige uitzondering is bij een inkomen van 140 procent Wsm. De stijging ten opzichte van het bijstandsniveau is hier lager dan bij 130 procent Wsm. Voor alleenstaande ouders met kinderen neemt de bijdrage vanuit het Rijk niet af bij een hoger loon, maar neemt zelfs toe vanwege de combinatiekorting.

4.4.3. Paren met kinderen krijgen te maken met een terugval in totaal inkomen Bij paren met kinderen dalen de toeslagen van het Rijk als het huishoudinkomen stijgt. In combinatie met het deels vervallen van het recht op gemeentelijke regelingen is te zien dat het totaal inkomen voor paren met kinderen in verhouding het minst stijgt ten opzichte van het bijstandsniveau. De grootste stijging is te zien bij een inkomen van 120 procent Wsm, namelijk 3 procent. Opvallend is dat er bij een inkomen van 140 procent Wsm, wanneer een gezin op geen enkele gemeentelijk e regelingen recht heeft, het totale inkomen lager is dan het bijstandsniveau (een daling van 2 procent). Het totale inkomen op 150 procent Wsm is nagenoeg gelijk aan het bijstandsniveau, er is sprake van een verschil van € 12.

34

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Figuur 4.4.3. Ink omensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werk aanvaarding, huishoudens met k inderen 110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

140% Wsm

150% Wsm

3% 5% Alleenstaande ouder

7% 6% 10% 2%

3% Paar met kinderen

2% -2% 0%

Tabel 4.4.2 Ink omensvooruitgang na werk aanvaarding, huishoudens met k inderen Huishoudtype

Netto inkomen incl. VT

Bijdrage Rijk

Verschil tov 100% Wsm (€)

Verschil tov 100% Wsm (%)

2.571 2.639 2.700 2.739 2.720 2.835

+ 67 + 128 + 167 + 148 + 264

+ 3% + 5% + 7% + 6% + 10%

2.901 2.968 2.991 2.964 2.848 2.913

+ 67 + 90 + 63 - 53 + 12

+ 2% + 3% + 2% - 2% 0%

Bijdrage gemeente

Totaal inkomen

346 265 211 135 0 0 376 296 242 161 0 0

Alleenstaande ouder met twee kinderen 100% Wsm 1.102 1124 110% Wsm 1.212 1161 120% Wsm 1.322 1166 130% Wsm 1.432 1172 140% Wsm 1.543 1177 150% Wsm 1.653 1182 Paar met twee kinderen 100% Wsm 1.574 951 110% Wsm 1.731 941 120% Wsm 1.889 861 130% Wsm 2.046 757 140% Wsm 2.204 645 150% Wsm 2.361 552

35

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Voorbeeldcasussen inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding Voorbeeldcasus: alleenstaande Mees is alleenstaand en k rijgt een bijstandsuitk ering, wat neerk omt op een nettoink omen van € 1.102 per maand (dit is inclusief vak antietoeslag). Hij heeft maandelijk s recht op € 389 aan toeslagen van het Rijk . Voor Mees bestaat dit uit huurtoeslag en zorgtoeslag. Tot slot k an Mees rek enen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 201 per maand. Dit bestaat uit de k wijtschelding voor gemeentelijk e belastingen, de k orting op de collectieve zorgverzek ering, het Sociaal Cultureel Fonds en de energietoeslag. In totaal heeft Mees een ink omen van € 1.692 per maand. Als Mees werk k rijgt tegen een ink omen van 110 procent Wsm, dan stijgt zijn netto-ink omen naar € 1.212 per maand. Hij houdt recht op huurtoeslag en zorgtoeslag en deze bedragen blijven onveranderd, dus € 389 per maand. Het recht op minimaregelingen k omt deels te vervallen. Mees heeft nog recht op de k orting op de collectieve zorgverzek ering, het Sociaal Cultureel Fonds en de energietoeslag. De gemeentelijk e bijdragen zijn nu € 139 per maand. Hij k an geen k wijtschelding voor gemeentelijk e belastingen meer aanvragen. Bij een ink omen van 110 procent Wsm is het totaal ink omen van Mees € 1.740. Dit is een stijging van € 48 (3 procent) ten opzichte van zijn totaal ink omen bij een bijstandsuitk ering.

Wanneer Mees tegen een ink omen van 120 procent Wsm gaat werk en, stijgt zijn netto-ink omen naar € 1.322 per maand. De bijdrage van het Rijk en de hoogte van de gemeentelijk e bijdragen blijven onveranderd. Het totale ink omen van Mees is € 1.850 per maand, € 158 (9 procent) meer dan wanneer Mees een bijstandsuitk ering heeft. Het netto-ink omen stijgt naar € 1.432 per maand, als Mees gaat werk en tegen een ink omen van 130 procent Wsm. De huurtoeslag gaat omlaag, waardoor Mees van het Rijk een bijdrage ontvangt van € 354 per maand. Ook neemt de bijdrage van het Sociaal Cultureel Fonds af. Vanuit de gemeentelijk e regelingen ontvangt Mees nu € 135 per maand. Het totale ink omen van Mees is € 1.921. Dit is een stijging van € 229 (14 procent) ten opzichte van zijn totaal ink omen bij een bijstandsuitk ering. Als Mees werk k rijgt tegen een ink omen van 140 procent Wsm, dan stijgt zijn netto-ink omen naar € 1.543 per maand. De huurtoeslag gaat opnieuw omlaag, waardoor Mees van het Rijk een bijdrage ontvangt van € 316 per maand. Het recht op minimaregelingen vanuit de gemeente vervalt volledig. Bij een ink omen van 140 procent Wsm is het totaal ink omen van Mees € 1.859. Dit is een stijging van € 167 (10 procent) ten opzichte van zijn totaal ink omen bij een bijstandsuitk ering.

Wanneer Mees tot slot gaat werk en tegen een ink omen van 150 procent Wsm dan stijgt zijn netto-ink omen naar € 1.653 per maand. De bijdragen van het Rijk zijn gedaald naar € 275 per maand. Mees ontvangt weer minder huurtoeslag, zijn zorgtoeslag blijft gelijk . Ook nu ontvangt Mees geen gemeentelijk e bijdrage. Het totale ink omen van Mees is nu € 1.653 per maand, dit is € 236 (14 procent) meer dan toen hij een bijstandsuitk ering had.

36

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Voorbeeldcasus: paar met twee kinderen (8 en 13 jaar) Noah en Julia hebben twee k inderen van 8 en 13 jaar oud en k rijgen een bijstandsuitk ering, wat neerk omt op een netto-ink omen van € 1.574 per maand (dit is inclusief vak antietoeslag). Zij hebben maandelijk s recht op € 951 aan toeslagen van het Rijk . Voor het gezin bestaat dit uit huurtoeslag, zorgtoeslag, k inderbijslag en k indgebonden budget. Tot slot k unnen Noah en Julia rek enen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 346 per maand. Dit bestaat uit k wijtschelding van gemeentelijk e belastingen, de k orting op de collectieve zorgverzek ering, het Sociaal Cultureel Fonds en de energietoeslag. Voor hun k inderen mak en zij nog aanspraak op een bijdrage vanuit Jeugdfonds Sport & Cultuur, Samen voor alle k inderen. In totaal hebben Noah en Julia een ink omen van € 2.901 per maand. Als Noah of Julia werk k rijgt tegen een ink omen van 110 procent Wsm, dan stijgt hun netto-ink omen naar € 1.731 per maand. Zij houden recht op de toeslagen van het Rijk , maar deze bedragen zijn nu iets lager, en zijn nu in totaal € 941. Ze k unnen geen k wijtschelding voor gemeentelijk e belastingen meer aanvragen, maar houden wel recht op de andere gemeentelijk e regelingen. De gemeentelijk e bijdragen zijn dan € 296 per maand. Het totaal ink omen van Noah en Julia is bij een ink omen van 110 procent Wsm € 2.968.

Dit is een stijging van € 67 (2 procent) ten opzichte van hun totaal ink omen bij een bijstandsuitk ering. Wanneer Noah of Julia tegen een loon van 120 procent Wsm gaat werk en, stijgt hun netto-ink omen naar € 1.889 per maand. De bijdrage van het Rijk neemt iets verder af, en is nu € 861. De bijdrage vanuit het Jeugdfonds Sport & Cultuur vervalt. Vanuit de gemeentelijk e regelingen ontvangen Noah en Julia nu € 242. Het totale ink omen van het gezin is dan € 2.991 per maand. Dit is € 90 (3 procent) meer dan wanneer zij een bijstandsuitk ering hebben. Het netto-ink omen stijgt naar € 2.046 per maand, als Noah of Julia gaat werk en tegen een ink omen van 130 procent Wsm. De huurtoeslag en de zorgtoeslag gaan omlaag, waardoor Noah en Julia van het Rijk een bijdrage ontvangen van € 757 per maand. Ook neemt de bijdrage van het Sociaal Cultureel Fonds gedeeltelijk en Samen voor alle k inderen af. Vanuit de gemeentelijk e regelingen ontvangen Noah en Julia nu € 161 per maand. Het totale ink omen van Noah en Julia is € 2.964. Dit is een stijging van € 63 (2 procent) ten opzichte van hun totaal ink omen bij een bijstandsuitk ering. Als Noah of Julia werk k rijgt tegen een ink omen van 140 procent Wsm, dan stijgt hun netto-ink omen naar € 2.204 per maand. De huurtoeslag en de zorgtoeslag gaan opnieuw omlaag, waardoor Noah en Julia van het Rijk een bijdrage ontvangen van € 645 per maand.

Het recht op minimaregelingen vanuit de gemeente vervalt volledig. Bij een ink omen van 140 procent Wsm is het totaal ink omen van Noah en Julia € 2.848. Dit is een daling van € 53 (-2 procent) ten opzichte van hun totaal ink omen bij een bijstandsuitk ering. Wanneer Noah of Julia tot slot gaat werk en tegen een ink omen van 150 procent Wsm dan stijgt hun netto-ink omen naar € 2.361 per maand. De bijdragen van het Rijk zijn gedaald naar € 552 per maand. Noah en Julia ontvangen weer minder huurtoeslag en zorgtoeslag. Ook nu ontvangen zij geen gemeentelijk e bijdrage. Het totale ink omen van Noah en Julia is nu € 2.913 per maand, dit is € 12 (0 procent) meer dan wanneer zij een bijstandsuitk ering hebben.

37

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

4.5. Vergelijking inkomenseffecten 2016 – 2019 – 2022 KWIZ heeft in 2016 en 2019 tevens de inkomenseffecten van het landelijke en lokale ondersteuningsbeleid voor minima in de gemeente Hardenberg in kaart gebracht. In deze periode heeft een aantal beleidswijzigingen plaatsgevonden: • De gemeente Hardenberg heeft geïnvesteerd in de participatie van z owel volwassenen als kinderen. o In 2016 en 2019 was er nog geen sprake van Samen voor alle kinderen. Gezinnen konden aanspraak maken op de bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur. In 2022 kunnen gezinnen daarnaast ondersteuning krijgen voor schoolspullen, uitstapjes en een verjaardagsbox. o De inkomensgrens van het Sociaal Cultureel Fonds is verhoogd van 110 procent Wsm (2016) naar 120 procent Wsm (volledige bijdrage) en 130 procent Wsm (gedeeltelijk e bijdrage). • In 2022 kunnen huishoudens aanspraak maken op een eenmalige energietoeslag. • De landelijke bijdragen zijn verhoogd. o De hoogte van de bijstandsuitkering is door de jaren heen verhoogd. Zo had een alleenstaande in 2016 recht op een bijstandsuitkering van € 973 per maand. In 2022 bedraagt de bijstandsuitkering € 1.102 per maand. o De hoogte van de landelijke toeslagen is eveneens toegenomen. Zo heeft een paar met twee kinderen in 2019 recht op € 866 aan landelijke toeslagen op 100 procent Wsm, terwijl dat in 2022 op € 951 ligt.

Alle toeslagen (huurtoeslag, zorgtoeslag, kindgebonden budget en kinderbijslag) zijn gestegen tussen 2019 en 2022. Gezamenlijk verklaren zij de totale stijging. Als de resultaten naast elkaar worden gelegd vallen de volgende zaken op: • De totale gemeentelijke bijdrage is toegenomen. Huishoudens hebben daardoor een groter vrij besteedbaar budget gekregen en kunnen beter participeren in de samenleving. Meer huishoudtypen kunnen nu op een minimaal niveau sociaal participeren dan in 2016. • De procentuele inkomensgroei per inkomensniveau is voor alle huishoudtypen licht gestegen. In de rapportages van 2016 en 2019 zijn de inkomensniveaus van 140 en 150 procent Wsm niet in kaart gebracht dus het effect van het wegvallen van regelingen is daar niet te zien. De armoedeval is echter groter geworden: het bedrag aan gemeentelijk e ondersteuning is toegenomen waardoor er tevens meer wegvalt rond 130 procent Wsm. • De kosten van levensonderhoud zijn de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Dat is onder andere te zien aan de energiekosten voor een paar met twee kinderen (2016: € 177,43, 2019: € 218,04 en 2022: € 470,62). Maar ook de ziektekostenverzekering, bijdrage voor de schoolkosten, internet/tv/bellen en BSO zijn toegenomen.

In verhouding kunnen huishoudens de gestegen kosten van levensonderhoud opvangen in de situatie anno 2022 door de verhoogde bijdragen (en extra regelingen) vanuit het Rijk en de gemeente. Het valt wel op dat de energietoeslag de gestegen energiekosten niet volledig kan compenseren. Wanneer deze (of andere regelingen wegvallen) komen meerdere huishoudens in financiële problematieken terecht.

38

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

5. Gebruik inkomensondersteunende voorzieningen Het voorgaande hoofdstuk gaf een beeld van de financiële situatie van huishoudens als zij gebruikmaken van de beschikbare regelingen. In dit hoofdstuk gaan we nader in op het daadwerkelijke gebruik en bereik onder de doelgroep van de gemeentelijke regelingen. Met deze regelingen wil de gemeente ervoor zorgen dat inwoners met een minimuminkomen kunnen participeren in de samenleving. Zij kunnen door deze regelingen financieel worden ondersteund.

5.1. Regelingen voor het minimabeleid De volgende tabel geeft de inkomensgrens en doelgroep per regeling weer. Tabel 5.1.1 Ink omensgrenzen regelingen en omvang doelgroep Categorie Kwijtschelding Individuele bijzondere bijstand Individuele inkomenstoeslag Collectieve zorgverzekering Sociaal Cultureel Fonds Samen voor alle kinderen Jeugdfonds Sport & Cultuur Individuele studietoeslag

Inkomensgrens

Doelgroep

100% Wsm Individuele draagkrachtberekening 100% Wsm 130% Wsm 120% en 130% Wsm 120% Wsm 110% Wsm Geen inkomensgrens

1.355 huishoudens 1.820 personen 850 huishoudens 2.451 huishoudens 2.451 huishoudens 2.018 huishoudens 1.509 huishoudens -

5.2. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Huishoudens kunnen kwijtschelding aanvragen voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing en Waterschapsbelasting. De doelgroep bestaat uit huishoudens met een inkomen tot 100 procent Wsm. In 2021 is aan 791 huishoudens geheel of gedeeltelijk kwijtschelding van gemeentelijke belastingen verstrekt. Met elkaar is dit een bereik van 58 procent onder de primaire doelgroep. Een dergelijk gebruiksaandeel ligt onder het gemiddelde bereik in andere gemeenten; daar ligt het bereik tussen de 70 en 75 procent. Het bereik van de k wijtschelding van gemeentelijk e belastingen is lager dan in 2018. Destijds maak ten 1.207 huishoudens gebruik van k wijtschelding op een doelgroep van 1.579; dat gaf een bereik van 76 procent. Tabel 5.2.1 Bereik k wijtschelding gemeentelijk e belastingen Categorie Doelgroep Gebruik kwijtschelding Percentage bereik

1.355 huishoudens 791 huishoudens 58%

5.3. Bijzondere bijstand Het bijzondere bijstandsbeleid van de gemeente Hardenberg is erop gericht om mensen die bijzondere noodzakelijke kosten hebben en deze niet zelf kunnen betalen, te ondersteunen. De gemeente beoordeelt bij iedere aanvraag of er sprake is van bijzondere omstandigheden. De doelgroep bestaat uit 1.820 huishoudens met inkomens tot 100 procent van de bijstandsnorm. Voor de bijzondere bijstand geldt een draagkrachtberekening. Over het inkomensdeel dat hoger ligt dan de inkomensgrens, wordt een draagkrachtpercentage van 35 procent berekend. Dit is het deel van de kosten dat voor rekening van de inwoner komt. Het deel van de kosten dat daar boven komt, wordt vergoed door de gemeente Hardenberg.

39

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

In 2021 hebben 575 unieke personen een verstrekking vanuit de bijzondere bijstand gekregen. In totaal hebben zij 4.846 verstrekkingen gekregen. Het gemiddeld aantal verstrekkingen per persoon is 8,4. Dit komt neer op een bereik (tot de inkomensgrens van 100 procent Wsm) van 32 procent. Tabel 5.3.1 Bereik bijzondere bijstand Categorie Doelgroep Gebruik bijzondere bijstand Percentage bereik

1.820 personen 575 personen 32%

5.4. Individuele inkomenstoeslag De individuele inkomenstoeslag is bedoeld als inkomensondersteuning voor mensen die langdurig afhankelijk zijn van een minimuminkomen. In de gemeente Hardenberg behoort iedereen tussen de 21 jaar en pensioengerechtigde leeftijd, die gedurende drie jaar een inkomen heeft tot 100 procent Wsm, tot de doelgroep. Verder geldt als voorwaarde voor toekenning dat er in de afgelopen drie jaar geen mogelijkheden waren voor inkomensverbetering. De doelgroep bestaat dan uit 850 huishoudens. In 2021 hebben 443 huishoudensgebruik gemaakt van deze regelingen. Dit komt neer op een bereik van 52 procent. Vergeleken met andere gemeenten, waar een bereik rond de 45 procent en 50 gangbaar is, ligt het bereik in de gemeente Hardenberg iets hoger dan het gemiddelde. Tabel 5.4.1 Bereik individuele ink omenstoeslag Categorie Doelgroep Gebruik individuele inkomenstoeslag Percentage bereik

850 huishoudens 443 huishoudens 52%

5.5. Collectieve zorgverzekering De gemeente biedt minima de mogelijkheid om deel te nemen aan de collectieve aanvullende zorgverzekering van het Zilveren Kruis. Ze krijgen korting op de premie en profiteren van extra vergoedingen voor zorgkosten. Inwoners kunnen kiezen uit drie pakketten; Optimaal Aanvullend 1, Optimaal Aanvullend 2 of Optimaal Aanvullend 3. Om deel te nemen aan de collectieve zorgverzekering mag het huishoudinkomen niet hoger zijn dan 130 procent Wsm. De doelgroep bestaat uit 2.451 huishoudens. Op dit moment maken 1.015 hoofdverzekerden gebruik van deze regeling. Met elkaar vormen deze personen 757 huishoudens 23. Dit komt neer op een bereik van 31 procent. Het bereik van de zorgverzekering ligt landelijk gezien rond de 35 tot 40 procent van de doelgroep. Het bereik in de gemeente Hardenberg ligt daarmee iets onder het gemiddelde. Tabel 5.5.1 Bereik collectieve zorgverzek ering Categorie Doelgroep Gebruik collectieve zorgverzekering Percentage bereik

2.451 huishoudens 757 huishoudens 31%

5.6. Sociaal Cultureel Fonds De gemeente Hardenberg wil ervoor zorgen dat iedereen mee kan blijven doen in de maatschappij. Dit wil de gemeente bereiken door ervoor te zorgen dat minima kunnen deelnemen aan sociale activiteiten. Daarom kunnen minima gebruikmaken van het Sociaal Cultureel Fonds. Het Sociaal 23 In

de minimahuishoudens in de gemeente Hardenberg wonen gemiddeld 1,3 volwassen personen per economische eenheid.

40

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

Cultureel Fonds hanteert twee inkomensgrenzen met verschillende vergoedingen. Bij een inkomen tot 120 procent Wsm kan een volwassene een volledige bijdrage van € 130 per jaar ontvangen. Bij een inkomen tot 130 Procent Wsm hoort een gedeeltelijke bijdrage van € 80 per jaar. Om te bepalen wat het gebruik is van deze regeling wordt naar de totale doelgroep van 130 procent Wsm gekeken. De doelgroep is 2.451 huishoudens. In 2021 hebben 590 personen gebruik gemaakt van deze regeling. Met elkaar vormen deze personen 440 huishoudens 24. Daarmee ligt het bereik van deze regeling op 18 procent. Landelijk gezien hebben dergelijke regelingen vaak een bereik rond de 40 en 45 procent. Tabel 5.6.1 Bereik Sociaal Cultureel Fonds Categorie Doelgroep Gebruik Sociaal Cultureel Fonds Percentage bereik

2.451 huishoudens 440 huishoudens 18%

5.7. Samen voor alle kinderen In de gemeente Hardenberg kunnen inwoners met kinderen gebruik maken van de regelingen van Samen voor alle kinderen. Regelingen die hierbij horen zijn afkomstig van Jeugdfonds S port en Cultuur, Stichting Leergeld, Stichting Jarige Job, Nationaal Fonds Kinderhulp en Stichting Vecht voor Jeugd. Het Jeugdfond Sport en Cultuur heeft een andere inkomensgrens dan de regelingen van Samen voor alle kinderen, daarom is deze apart weergegeven. De bijdrage die ouders van Samen voor alle kinderen voor de schoolspullen van hun kinderen kan ontvangen bedraagt € 400 per kind per jaar. Ook kunnen ouders een verjaardagsbox ter waarde van € 35 ontvangen per kind per jaar. Er is een inkomensgrens van 120 procent Wsm. De doelgroep bestaat uit 1.170 kinderen. In 2021 zijn er 1563 verstrekkingen vanuit Samen voor alle kinderen gedaan. Het is onbekend aan hoeveel unieke kinderen deze verstrekkingen zijn gedaan. Voor een kind dat opgroeit in een huishouden met een inkomen tot 120 procent Wsm kan meerdere verstrekkingen hebben gekregen, waardoor het niet te bepalen is om hoeveel unieke personen en/of huishoudens het gaat. Hierdoor kan het bereik van de regelingen van Samen voor alle kinderen niet worden berekend. Tabel 5.7.1 Bereik Samen voor alle k inderen Categorie Doelgroep kinderen Gebruik Samen voor alle kinderen Percentage bereik

1.170 kinderen 1563 verstrekkingen n.t.b.

5.8. Jeugdfonds Sport en Cultuur Jeugdfonds Sport en Cultuur is bedoeld voor kinderen in de leeftijd van 0 tot 21 jaar uit minimagezinnen. Er kan per kind maximaal één sport- of cultuuractiviteit per 12 maanden worden aangevraagd. Voor sport is er jaarlijks maximaal € 250 per kind beschikbaar, voor cultuur is er jaarlijks maximaal € 500 per kind beschikbaar. Dit geld kan gebruikt worden voor de contributie of lesgeld. Er is een inkomensgrens van 110 procent Wsm. De doelgroep bestaat uit 1.050 kinderen. Het gebruik en bereik van het Jeugdfonds Sport en Cultuur is niet vast te stellen. De verstrekkingen hiervan worden namelijk onder Samen voor alle kinderen geregistreerd.

24 In

de minimahuishoudens in de gemeente Hardenberg wonen gemiddeld 1,3 volwassen personen per economische eenheid.

41

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

5.9. Studietoeslag De studietoeslag wordt alleen uitgekeerd aan een specifieke doelgroep. Er geldt geen inkomensgrens voor deze regeling, maar men mag niet bijverdienen naast de studie. De hoogte van de toeslag varieert per leeftijdsjaar. De doelgroep kan niet worden gespecificeerd. In 2021 maakten 11 personen gebruik van de studietoeslag. Tabel 5.9.1 Bereik Studietoeslag Categorie Doelgroep Gebruik individuele studietoeslag Percentage bereik

N.t.b. 11 personen N.t.b.

42

Gemeente Hardenberg

Versie 1.0

6. Uitvoering van het beleid In dit hoofdstuk wordt de uitvoering van het huidige beleid beschreven. Er he bben twee groepsgesprekken plaatsgevonden met interne medewerkers van de gemeente Hardenberg die betrokken zijn bij het beleid en de uitvoering hiervan. Daarnaast heeft er een groepsgesprek plaatsgevonden met samenwerkingspartners van de gemeente Hardenberg. De resultaten van de groepsgesprekken zijn verwerkt in dit hoofdstuk.

6.1. Doelgroep Kenmerken, ontwikkelingen en complexiteit Vanuit de interne medewerkers worden geen specifieke kenmerken genoemd van de doelgroep die gebruikmaakt van minimaregelingen. De inwoners met een hulpvraag laten een uiteenlopend beeld aan kenmerken zien. Ook de ketenpartners zien en beschrijven een brede doelgroep. Er worden bijvoorbeeld jongeren, ouderen, gezinnen, alleenstaanden en statushouders genoemd. Verder zien ketenpartners dat de complexiteit van de hulpvragen toeneemt, doordat inwoners (te) lang wachten met vragen van hulp. De interne medewerkers benoemen dat de doelgroep minima die nu in beeld is, anders is dan voorheen. De energietoeslag brengt een nieuwe groep inwoners in beeld die voorheen geen beroep heeft gedaan op minimaregelingen. Interne medewerkers zien dat met name ouderen gebruik maken van de energietoeslag. Een reden voor de veranderende minimadoelgroep door de energietoeslag kan liggen bij het ontbreken van een vermogenstoets voor deze regeling. De ervaring van interne medewerkers leert dat dat inwoners vaak denken dat ze door te hoog eigen vermogen (bijvoorbeeld in de vorm van een huis) geen recht hebben op minimaregelingen. Door het ontbreken van een vermogenstoets voor de energietoeslag, komt er nu mogelijk een groep in beeld die voorheen niet in aanmerking kwam of dacht te komen voor de gemeentelijke regelingen.

Dat er verder niet veel verschuivingen te merken zijn in de minimadoelgroep, hoeft niet te betekenen dat er geen verschuivingen plaatsvinden. Het is opvallend dat er vooralsnog geen tot weinig dringende aanvragen voor financiële ondersteuning binnenkomen bij de gemeente. Het kan zijn dat de groep inwoners die nu ondersteuning nodig hebben, zich een lange tijd zelf konden redden. Zij kennen mogelijk de weg naar hulp (nog) niet goed. Daarnaast kunnen inwoners last hebben van schaamte. De interne medewerkers benoemen dat ze eerder tijdens de coronaperiode al verwachtten dat er meer aanvragen zouden binnenkomen bij de gemeente (bij bijvoorbeeld de bijzondere bijstand, TOZO en TONK), maar dit bleef uit. Dit zou nu weer zo kunnen zijn. Daarbij geven interne medewerkers aan dat ze het idee hebben dat er door de gemeente signalen worden gemist, waardoor schuldenproblematiek bij inwoners te laat aan het licht komt. Ook ziet de gemeent e dat de inwoners van Hardenberg over het algemeen bekend staan om hun behouden leefstijl en het laat zoeken van hulp. Dit komt overeen met het beeld dat de ketenpartners van de inwoners va n Hardenberg schetsen. Bereiken van de doelgroep Het is lastig om de doelgroep goed te bereiken, omdat deze heel divers is. De gemeente maakt elk kwartaal reclame voor het Budgetloket met advertenties in bushokjes en op sociale media.