1. Aanbieding Rekenkamerbrief - Uitkomsten DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht

,

,

,

/ 20

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

Figuur 19

•

Hoe komt u aan deze informatie? (meer antwoorden mogelijk) n=301)

Anders namelijk: via milieucontroles bedrijven wijzen op informatieplicht samenvoeging verschillende informatiebronnen (RVO KVK BAG) Waarom ontbreekt informatie? Geen inzicht in energieverbruiksgegevens van bedrijven. Het aanleveren van gegevens door netbeheerders kan helpen volledig inzicht te krijgen. Daarnaast in enkele gevallen ook te weinig capaciteit bij omgevingsdienst. Welke acties heeft omgevingsdienst ondernomen om inzicht wel te krijgen? Registratie energieverbruik bij reguliere milieucontroles opzetten (online) informatiecampagne om bedrijven op verplichtingen te wijzen eigen inschatting maken o. b. v. ervaringscijfers (oppervlakte bedrijfsactiviteit gemiddelde verbruikscijfers). ,

,

,

•

•

,

,

,

,

,

Er wordt op verschillende manieren contact gemaakt met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing. Er wordt door de gemeente Hardenberg per brief / e-mail telefonisch en persoonlijk contact gemaakt met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing. Uit het landelijk onderzoek blijkt dat dit de meest voorkomende manieren zijn om contact te leggen met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing. Ook andere omgevingsdiensten maken veelvuldig gebruik van deze manieren (zie figuur 20).

,

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

Figuur 20 Hoe maakt u contact met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing? (n=382)

2. 2. 4

Organisatie van het toezicht De omgevingsdienst IJsselland handhaaft op de uitvoering van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing door specifieke energiecontroles uit te voeren aan de hand van de erkende maatregelenlijst. Het aantal bedrijven dat per jaar wordt gecontroleerd wordt door de omgevingsdienst IJsselland bepaald op basis van eventuele gemeentelijke inbreng in combinatie met de beschikbare rijksmiddelen volgens een verdeelsleutel op basis van het aantal grote gebruikers in de provincie. Uit het landelijk onderzoek komt naar voren dat de meeste omgevingsdiensten op dezelfde manier handhaven en bepalen hoeveel bedrijven per jaar gecontroleerd dienen te worden (zie Figuur 21). Daarnaast maken andere omgevingsdiensten gebruik van algemene milieucontroles energiescans en de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsdiensten (LHSO). ,

Figuur 21

Geef aan op welke manier

uw

omgevingsdienst handhaaft op de uitvoering van de

energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing? (meer antwoorden mogelijk) (n=240)

• •

Anders namelijk: toepassing Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsdiensten (LHSO). Hoe wordt het aantal bedrijven dat wordt gecontroleerd per jaar bepaald? In afstemming met gemeente/provincie afhankelijk van het budget aantal bedrijven. ,

,

,

/ 21

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

Naar schatting heeft de omgevingsdienst IJsselland nog meer dan 10 jaar nodig vanaf de start van de werkzaamheden om alle bedrijven en instellingen binnen de gemeente te controleren op de energiebesparings- en informatieplicht. In vergelijking met het landelijk onderzoek: maar 8% van de andere omgevingsdiensten geeft aan meer dan tien jaar nodig te hebben (zie Figuur 22). Het merendeel van de omgevingsdiensten heeft minder dan tien jaar nodig om alle bedrijven en instellingen te controleren zo blijkt uit het landelijk onderzoek. ,

Figuur 22

Hoeveel jaar heeft u naar inschatting nodig om alle bedrijven en instellingen binnen de gemeente/provincie te controleren op de energiebesparingsplicht en informatieplicht (n=133)

De omgevingsdienst IJsselland stelt prioriteit in de te controleren bedrijven voor de gemeente Hardenberg op basis van een eigen risicoanalyse die specifiek gericht is op de energiebesparingsplicht. Uit het landelijk onderzoek komt naar voren dat dit een veel gebruikte manier is voor omgevingsdiensten om prioriteiten te stellen. Andere omgevingsdiensten doen dat ook op die wijze. Omgevingsdiensten maken ook vaak gebruik van de rubricering die RVO toevoegt aan de informatieplicht rapportages of op basis van bedrijven met het hoogste besparingspotentieel of energieverbruik (zie Figuur 23).

/ 22

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

Figuur 23

Stelt uw omgevingsdienst prioriteiten met betrekking tot welke bedrijven gecontroleerd worden m. b. t. de energiebesparingsplicht? (meer antwoorden mogelijk) (n=266)

Anders namelijk en/of toelichting: prioriteit op basis van het energieverbruik een onderverdeling per branche en hierin onderverdeling naar het hoogste besparingspotentieel en/of voorkeur van gemeente/provincie. ,

2. 2. 5

,

Resultaten van toezicht en handhaving In de enquête is bij de omgevingsdienst kwantitatieve informatie opgehaald zoals het aantal ,

controles en het aantal overtredingen tussen 2019 en 2023 per gemeente. In de gemeente Hardenberg is het aantal controles de ureninzet en het aantal overtredingen toegenomen ten opzichte van 2020 en 2021 maar is dit aantal de afgelopen jaren redelijk stabiel gebleven. ,

,

In het landelijk onderzoek zien we wel een groei in het aantal controles ureninzet en totaal aantal overtredingen tussen 2019 en 2023. ,

,

Er is ook gevraagd hoeveel bedrijven een ‘vooraankondiging last onder dwangsom’ of overige repressieve handhaving heeft ontvangen tussen 2019 en 2023. Er zijn door de omgevingsdienst IJsselland voor de gemeente Hardenberg geen sancties opgelegd. Uit het landelijk onderzoek blijkt dat er in het geval er repressieve handhaving heeft plaatsgevonden de volgende sancties zijn opgelegd door andere omgevingsdiensten: een hersteltermijn een dwangsom of een vooraankondiging lasten onder dwangsom (zie Figuur 24). ,

/ 23

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

Figuur 24

In geval er repressieve handhaving heeft plaatsgevonden , welke sancties zijn opgelegd? (meer antwoorden mogelijk) (n=198)

Anders namelijk: termijn (meestal een jaar) voor een plan van aanpak voor het treffen van ontbrekende energiebesparende maatregelen. ,

De omgevingsdienst IJsselland heeft indicatief zicht op het energiebesparingspotentieel bij het bedrijf of instelling waar een controle plaats heeft gevonden. De omgevingsdienst IJsselland geeft een prognose van de besparing van alle bij de omgevingsdienst bekende bedrijven binnen de gemeente. Er wordt een potentiële besparing van 5% na constatering van overtreding(en) en toepassen van de opgelegde maatregel(en) gehanteerd conform het landelijk geprognotiseerde besparingspotentieel. In vergelijking: maar een kleine groep omgevingsdiensten (14%) uit het landelijk onderzoek geeft aan een indicatie te kunnen geven van het energiebesparingspotentieel bij bedrijven en instellingen binnen een gemeente op basis van de informatieplicht (zie Figuur 25). Figuur 25

Heeft uw omgevingsdienst zicht op het energiebesparingspotentieel (bijv. in kWh , m 3 bij bedrijven en instellingen? (n=133) gas , COreductie) 2

/ 24

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

De omgevingsdienst IJsselland heeft daarentegen geen zicht op de totale gerealiseerde energiebesparing die dankzij de energiebesparingsplicht. Ook hebben ze niet aangegeven welke energiebesparende maatregelen door bedrijven en instellingen zijn getroffen in de periode 2019 tot en met 2023. Uit het landelijk onderzoek ontstaat hetzelfde beeld: 60% van de omgevingsdiensten heeft geen zicht op de totale gerealiseerde energiebesparing die dankzij de energiebesparingsplicht is gerealiseerd (zie Figuur 26). Figuur 26 Heeft uw omgevingsdienst zicht op de totale gerealiseerde energiebesparing die dankzij de 3 , CO 2 reductie) (n=133) energiebesparingsplicht is gerealiseerd? (bijv. in kWh , mgas

Getroffen energiebesparende maatregelen: in veel gevallen wordt het type getroffen maatregelen niet door omgevingsdiensten bijgehouden. Enkele omgevingsdiensten geven aan dat het met name om gebouwmaatregelen gaat.

/ 25

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

Conclusie

Het beeld dat uit dit aanvullende onderzoek voor de gemeente Hardenberg komt is in lijn met het beeld dat uit het landelijk onderzoek kwam. In het landelijk onderzoek is geconcludeerd dat het toezicht en de handhaving van de energiebesparingsplicht de afgelopen jaren is toegenomen. Het budget is vergroot het aantal controles en ingezette uren toegenomen en ook het aantal geconstateerde overtredingen is gestegen. Echter zijn er nog steeds bedrijven en instellingen die niet aan de verplichtingen voldoen of buiten beeld van de omgevingsdiensten zijn. ,

,

Op een aantal punten verschilt het beeld voor de gemeente Hardenberg met die uit het landelijk onderzoek: • In de gemeente Hardenberg zijn geen afspraken gemaakt over monitoring en verantwoording. Het merendeel van de gemeenten uit het landelijke onderzoek heeft dat wel gedaan. Deze afspraken zijn in ongeveer een kwart van de gevallen in de opdracht vastgelegd. Het betreft afspraken over aantal controles urenbesteding en behaalde resultaten. Deze afspraken dragen bij aan het inzicht van de gemeenten over de uitvoering van de energiebesparings- en informatieplicht. • De voortgangsrapportages die de gemeente Hardenberg ontvangt leveren adequate informatie over de resultaten van de energiebesparingsplicht en informatieplicht. Uit het landelijk onderzoek blijkt dat maar 12% van de gemeenten deze mening deelt. De gemeente Hardenberg vindt het positief dat de omgevingsdienst IJsselland inzicht kan bieden in de CO 2 reductie die de uitgevoerde toezicht- en handhavingstaken hebben opgeleverd. Dat levert extra inzicht op in de resultaten van de energiebesparingsplicht en informatieplicht. • De omgevingsdienst IJsselland heeft meer dan tien jaar nodig om alle bedrijven te controleren terwijl andere omgevingsdiensten over het algemeen minder dan tien jaar nodig hebben. Om dit te versnellen is meer (structureel) budget en capaciteit nodig bij de omgevingsdienst. ,

,

,

,

/ 26

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

Bijlage 1: Onderzoeksvragen In het DoeMee-onderzoek staat de vraag centraal: Welke inspanningen plegen gemeenten en provincies bij het toezicht en de handhaving van de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing en wat zijn daarvan de resultaten? Met het onderzoek wordt inzicht gegeven in: 1. Gemeenten a. De manier waarop gemeenten de invulling van de energiebesparings- en informatieplicht hebben opgenomen in hun begroting; b. De manier waarop gemeenten sturen op toezicht en handhaving van de energiebesparings- en Informatieplicht energiebesparing door de omgevingsdienst; c. De manier waarop gemeenten zelf – naast de opdracht aan de omgevingsdienst – uitvoering geven aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en Informatieplicht energiebesparing. 2. Provincie a. De manier waarop de provincie de invulling van de energiebesparings- en informatieplicht heeft opgenomen in de begroting; b. De manier waarop provincie stuurt op toezicht en handhaving van de energiebesparings- en Informatieplicht energiebesparing door de omgevingsdienst; c. De manier waarop provincie zelf – naast de opdracht aan de omgevingsdienst – uitvoering geeft aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en Informatieplicht energiebesparing. 3. Omgevingsdienst a.

De mate waarin de omgevingsdienst zicht heeft op de bedrijven en instellingen die onder de verplichtingen vallen; b. De mate waarin de omgevingsdienst zicht heeft op bedrijven en instellingen die zich niet aan de Informatieplicht energiebesparing houden en de wijze waarop de omgevingsdienst contact maakt met deze bedrijven en instellingen; c. De manier waarop de omgevingsdienst toeziet en handhaaft op de uitvoering van de verplichting tot het treffen van energiebesparende maatregelen en de Informatieplicht energiebesparing; inclusief het aantal jaren dat zij nodig heeft om alle bedrijven en instellingen te controleren en de prioriteiten die gesteld worden; d. De resultaten van deze werkwijze in termen van aantal bezochte bedrijven ingezette uren aantal geconstateerde overtredingen eventuele sancties aantal en aard van de daadwerkelijk getroffen maatregelen en indien mogelijk de gerealiseerde energiebesparing. 4. Verantwoording a. De afspraken die gemeenten hebben gemaakt met de omgevingsdienst over monitorings- en verantwoordingsinformatie (denk aan doelstellingen (KPI's) informatie over de uitvoering (tussentijdse) evaluaties bereikte resultaten); b. De kwaliteit van de rapportages van de omgevingsdiensten aan de deelnemende gemeenten over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht en de daarmee bereikte resultaten; c.

De kwaliteit van de informatieverstrekking van de colleges aan hun gemeenteraden over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht door de omgevingsdiensten én hen zelf en de daarmee bereikte resultaten. ,

,

,

,

,

,

,

/ 27

DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing

Bijlage 2: Begrippenlijst

Afkorting/begrip

Uitleg

EML

Erkende maatregelenlijst

KPI

Kritische prestatie indicator

VVR

Vereniging van Rekenkamers

RES

Regionale Energiestrategie

RVO

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

SPUK-THE

Specifieke uitkering toezicht en handhaving energiebesparingsplicht

VTH

Vergunningverlening , toezicht en handhaving

VUE

Versterkte Uitvoering Energiebesparingsplicht

/ 28

Postbus 4175 3006 AD Rotterdam Nederland Watermanweg 44 3067 GG Rotterdam Nederland T 010 453 88 00 F 010 453 07 68 E netherlands @ecorys.com K. v. K. nr. 24316726 W www. ecorys. nl

Toelichting grondslagen In dit document kunt u secties vinden die onleesbaar zijn gemaakt. Deze informatie is achterwege gelaten op basis van de Wet open overheid (Woo). De letter die hierbij is vermeld correspondeert met de bijbehorende grondslag in onderstaand overzicht.

J Art. 5.1 lid 2 sub e Het belang van de openbaarmaking van deze informatie weegt niet op tegen het belang van de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen