1. Aanbieding Rekenkamerbrief - Uitkomsten DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht
Tekst van het document
________________________
INGEKOMEN STUK 1 RAAD d. d. 6 mei 2025 ________________________
Aan: de gemeenteraad Hardenberg Kopie: College van burgemeester en wethouders CMT/gemeentesecretaris
Datum
31 maart 2025
Uw kenmerk Contactpersoon
Hanneke Kuik - Posthuma
Zaaknummer
980523
Onderwerp
Uitkomsten DoeMee-onderzoek 2024: energiebesparingsplicht
Beste raadsleden , In 2024 heeft de Vereniging van Rekenkamers een grootschalig onderzoek gedaan naar toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing bij bedrijven en instellingen. Daarbij is samengewerkt met de Algemene Rekenkamer. De Rekenkamer Oost-Nederland heeft vervolgonderzoek gedaan. In het Programma Energie van de gemeente Hardenberg (maart 2025) lezen we dat ook de gemeente Hardenberg nog de nodige stappen heeft te zetten op de weg naar energieneutraal in 2050. Dat toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht een bijdrage kan leveren aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente , was voor ons aanleiding om samen met in totaal 109 andere rekenkamers deel te nemen aan het onderzoek. Samenvatting In grote lijnen kan naar aanleiding van de verschillende onderzoeken naar de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing het volgende worden geconcludeerd: •
• •
•
Landelijke en provinciale financiering maakten intensivering van de handhaving en het toezicht op de energiebesparingsplicht mogelijk. De complexe regelgeving vereist specialistische toezichthouders bij omgevingsdiensten. Door het tijdelijke karakter van de bekostiging is er een gebrek aan continuïteit bij de omgevingsdiensten. Het gevolg hiervan is bijvoorbeeld het niet kunnen aanstellen van vast personeel voor energietoezicht. Er is bij gemeenten , provincies en omgevingsdiensten gebrekkig zicht op bedrijven en instellingen die moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht en de informatieplicht en of zij hieraan voldoen. Pagina 1 van 6
•
Er is gebrekkig zicht op zowel het energiebesparingspotentieel als de gerealiseerde energiebesparing , doordat hier weinig gegevens over beschikbaar zijn.
De uitkomsten van de verschillende onderzoeken zijn voor ons geen aanleiding om eigen vervolgonderzoek te doen. Met de resultaten hopen wij u van dienst te kunnen zijn op uw pad naar een energieneutraal Hardenberg in 2050. Wij informeren u daarom hierbij over de onderzoeksresultaten.
Achtergrond
en
doel DoeMee-onderzoek
Het DoeMee-onderzoek geeft inzicht in de mogelijkheden om te sturen op de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing. Bovendien heeft het een bijdrage geleverd aan een nationaal onderzoek van de Algemene Rekenkamer. De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht in hoeverre opeenvolgende ministers hebben bevorderd dat doelen van de energiesparingsplicht zijn behaald. Tenslotte heeft de Rekenkamer Oost-Nederland op het onderdeel resultaten en effecten van de energiebesparingsplicht een specifiek Overijsselse en Gelderse inkleuring gegeven aan de onderzoeksresultaten. De rapporten zijn te vinden op de websites van de Vereniging van Rekenkamers en voormelde rekenkamers. i Ook kunt u de pagina van onze rekenkamer op de gemeentelijke website raadplegen. De centrale onderzoeksvraag van het DoeMee-onderzoek is: Welke inspanningen plegen gemeenten en provincies bij het toezicht en de handhaving van de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing en wat zijn daarvan de resultaten? In het kort hier onder een weergave van de beide plichten: Energiebesparingsplicht: bedrijven en instellingen ii die jaarlijks meer dan 50. 000 kWh stroom of 25. 000 m3 aardgas gebruiken zijn verplicht energiebesparende maatregelen te treffen. Het gaat hierbij om investeringen die binnen vijf jaar kunnen worden terugverdiend.
Het instrument is door de jaren heen een aantal keren aangepast. Vanaf 1 juli 2023 is de energiebesparingsplicht uitgebreid met CO2reducerende maatregelen en maatregelen voor het produceren van duurzame energie en elektrificatie , met eveneens een terugverdientijd van vijf jaar of minder. Ook de doelgroep is behoorlijk uitgebreid. Een andere verplichting die er is bijgekomen is de verplichting dat een kantoorgebouw minimaal energielabel C moet hebben. Een gebouw dat niet voldoet aan de verplichting mag niet meer als kantoorgebouw gebruikt worden. Strikt formeel is dit geen onderdeel van de energiebesparingslicht , maar de gemeente is wel bevoegd gezag om hierop toe te zien. Informatieplicht energiebesparing: bedrijven en instellingen moeten eens in de vier jaar actief informatie verstrekken aan hun omgevingsdienst over de energiebesparende maatregelen die zij hebben getroffen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) beheert het digitale loket waarmee bedrijven dit aan hun omgevingsdienst laten weten. Het is de omgevingsdienst IJsselland (ODIJ) die toezicht houdt op de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing in opdracht van de gemeente Hardenberg.
Bevindingen Algemene Rekenkamer Uit het rapport van de Algemene Rekenkamer blijkt dat de energiebesparingsplicht in de praktijk de nodige moeilijkheden kent. De minister heeft onvoldoende grip op de uitvoering van het toezicht en kan onvoldoende sturen op de doelen. Het toezicht ligt immers bij gemeenten en provincies. De ambities van de minister blijken niet realistisch en de aanpak niet doelmatig en doeltreffend. Zowel bedrijven , die aan de verplichting moeten voldoen , als toezichthouders , die moeten controleren op naleving , lopen tegen problemen aan. Bedrijven weten niet dat zij aan de plicht moeten voldoen en worden om verschillende redenen – waar onder financiële – belemmerd om maatregelen door te voeren. Toezichthouders weten niet welke bedrijven onder de plicht vallen en worden evenals de bedrijven geconfronteerd met slecht-werkende IT van de rijksoverheid. Deels is dit terug te voeren op het ontbreken van effectieve acties van de minister om zicht te krijgen op zaken zoals kosten , controles en naleving. Veel van de ingrepen van de minister zijn niet onderbouwd of de resultaten worden niet onderzocht. Hierdoor is onvoldoende zicht op wat de verplichting oplevert en wordt naar alle waarschijnlijkheid minder energie bespaart dan het rijk wil. Tenslotte is vastgesteld dat de plicht nauwelijks wordt nageleefd en dat er beperkt toezicht wordt gehouden.
De Algemene Rekenkamer beveelt de minister aan om beter onderbouwde en meer realistische keuzes te maken in de aanpak van de energiebesparingsplicht. Onderdeel daarvan zou moeten zijn een voor bedrijven beter te hanteren energiebesparingsplicht. Tenslotte wordt aanbevolen met gemeenten en provincies in gesprek te gaan over (de uitvoering van) het gewenste en realistische toezicht , alsmede het beschikbaar stellen van mensen en middelen.
Bevindingen Rekenkamer Oost-Nederland Ook uit het onderzoek van de Rekenkamer Oost-Nederland is gebleken dat een aanzienlijk deel van de bedrijven zich niet houdt aan de energiebesparingsplicht. Energietoezicht en -handhaving zijn – blijkbaar – nodig om bedrijven te bewegen om energie te besparen. Onvoldoende duidelijk is hoe groot de energiebesparing is als gevolg van het nemen van energiemaatregelen. Indicaties laten echter zien dat de besparing substantieel is en dat toezicht dus loont. Door de risicogerichte insteek binnen vergunningverlening , toezicht en handhaving (VTH) heeft energietoezicht lange tijd geen prioriteit gehad. Financiële impulsen vanuit rijk en provincies zijn nodig gebleken om het energietoezicht op de kaart te zetten. Ondanks dat energietoezicht inmiddels onderdeel is van het basistakenpakket van de omgevingsdiensten en investering in opbouw van expertise , is dit nog geen garantie voor toereikend energietoezicht in de toekomst. Continuïteit in de financiering is van belang. Om alle betrokkenen het belang van energietoezicht in te laten zien is het volgens de Rekenkamer Oost-Nederland aan te bevelen de resultaten zoveel mogelijk zichtbaar te maken.
Bevindingen DoeMee-onderzoek Wij hebben de conclusies uit het DoeMee-onderzoek vergeleken met de situatie in de gemeente Hardenberg. De factsheet en de benchmark treft u aan in de bijlagen en zijn terug te vinden op de webpagina van onze rekenkamer.
Hieronder de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek: Voor het merendeel van de gemeenten zijn rollen en taken met betrekking tot het toezicht op de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing helder. Hardenberg: Dat geldt ook voor de gemeente Hardenberg. • Bij ruim driekwart van de gemeenten is de opdracht op toezicht en handhaving van de •
energiebesparingsplicht aan de omgevingsdienst in de begroting opgenomen , meestal onder het overkoepelende onderwerp ‘omgevingsdiensten’. In 70% van de gevallen is er een opdracht richting de omgevingsdiensten geformuleerd met betrekking tot de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing. Aan de opdracht wordt in de meeste gevallen ook voldaan. Hardenberg: Dit is ook in Hardenberg het geval. De opdracht is geformuleerd in een projectplan. Deze is uitgangspunt voor de werkzaamheden en is waar op wordt verantwoord. De opdracht wordt in de praktijk ook uitgevoerd. • Door 80% van de gemeenten wordt gestuurd op de taken van de omgevingsdienst met bijvoorbeeld voortgangsrapportages , periodieke overleggen of evaluatie van de voortgang. Bij 61% van de gemeenten zijn hier over ook formeel afspraken gemaakt. In 46% zijn er ook kritische prestatie indicatoren (KPI’s) aan verbonden , zoals het aantal controles. Hardenberg: In het projectplan wordt invulling gegeven aan het toezicht op de energiebesparingsplicht. Per onderdeel wordt het aantal uren en benodigde budget vermeld. Er vindt periodieke afstemming plaats met de ODIJ over de uitvoering van de werkzaamheden en er wordt geëvalueerd. Afspraken omtrent monitorings- en verantwoordingsinformatie met de ODIJ ontbreken , evenals KPI’s met betrekking tot de energiebesparingsplicht.
Uitgangspunt zijn tweejaarlijkse plannen , waarbij
jaarlijks wordt teruggekoppeld en geëvalueerd met een eindrapportage tot slot. De rapportages geven informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht. Daarnaast bevat de rapportage informatie over bereikte resultaten. Zo wordt een prognose gegeven van de besparing van alle bij de ODIJ bekende bedrijven en instellingen in de gemeente. Er wordt gewerkt met een potentiële besparing van 5% na constatering van overtredingen en toepassen van opgelegde maatregelen conform het landelijk geprognotiseerde besparingspotentieel. • Ongeveer een kwart van de gemeenten vervult zelf ook nog taken. Een aantal gemeenten hebben eigen toezichthouders die toezien op de ‘niet basistaakbedrijven’. Een gemeente is zelf actief met het opvragen van energiegegevens. En een aantal gemeenten voert het toezicht op kantoorgebouwen , die over minimaal energielabel C moeten beschikken , zelf uit. Hardenberg: De gemeente geeft zelf geen invulling aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht. Dit ligt volledig bij de ODIJ. • Ruim een kwart van de gemeenten geeft aan dat er weleens vragen of opmerkingen vanuit de gemeenteraad zijn geweest. Vragen gingen bijvoorbeeld over de werkwijze , de voortgang van de uitvoering van werkzaamheden (aantal controles , naleefgedrag) en de bereikte resultaten.
De meeste vragen over de bereikte resultaten betroffen gerealiseerde CO2 reductie , de hoeveelheid controles , het naleefgedrag en het type uitgevoerde maatregelen.
Hardenberg: Voor zover bekend zijn er vanuit de raad geen vragen of opmerkingen gekomen over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht door de ODIJ. Dat geldt ook voor vragen over de bereikte resultaten , zoals reductie CO2 en vermindering verbruik van gas en elektriciteit. De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek onder omgevingsdiensten zijn: Omgevingsdiensten hebben allemaal (deels) zicht op bedrijven en instellingen die vallen onder de energiebesparings- en informatieplicht. Veel informatie verzamelen ze zelf of is beschikbaar via de RVO. Als belangrijkste oorzaak van het ontbreken van informatie (in sommige gevallen) is gebrek aan inzicht in energieverbruikgegevens van bedrijven en instellingen. De suggestie wordt gedaan netbeheerders te vragen om inzicht te verschaffen. Hardenberg: De ODIJ heeft gedeeltelijk zicht op het aantal bedrijven dat valt onder verplichtingen. Naast de hiervoor vermelde verzameling van informatie heeft de ODIJ (aanvullende) actie ondernomen om meer inzicht te krijgen. Er zijn proactief bedrijven bezocht , die geen informatie hebben ingediend. Tijdens reguliere milieucontroles zijn energiegegevens opgevraagd.
• Omgevingsdiensten geven aan dat het aantal controles per jaar wordt bepaald in afstemming met de gemeente/provincie en afhankelijk is van het budget (waar onder aanvullende middelen van rijk en/of provincie) , beschikbare capaciteit en het aantal betrokken bedrijven en instellingen. Hardenberg: Ook bij Hardenberg is het aantal controles afhankelijk van de beschikbaar gestelde •
middelen en is de erkende maatregelenlijst leidend. Daarnaast kunnen gemeenten eigen prioriteiten aangeven op basis van lokale risico’s en aandachtspunten. Het aantal ‘grote gebruikers’ in een gemeente is een onderdeel van de verdeelsleutel voor budget en dus bepalend voor de capaciteit. De ODIJ stelt prioriteiten op basis van een eigen risicoanalyse die specifiek gericht is op de energiebesparingsplicht. • Van 2019 tot en met 2023 is een intensivering van het aantal controles en ingezette uren zichtbaar. Een groot deel van de omgevingsdiensten geeft aan tussen de 5 en 10 jaar nodig te hebben om alle bedrijven en instellingen te controleren op de energiebesparings- en informatieplicht. Hardenberg: Naar schatting heeft de ODIJ meer dan 10 jaar nodig om alle bedrijven en instellingen in de gemeente te controleren. • Meer dan de helft van de omgevingsdiensten geeft aan geen zicht te hebben op het energiebesparingspotentieel van bedrijven en instellingen in de betreffende gemeente of provincie. Een klein deel van de omgevingsdiensten (14%) kan een indicatie geven van het potentieel op basis van de informatieplicht. Hardenberg: De ODIJ heeft zicht op het energiebesparingspotentieel bij het bedrijf of instelling waar controle heeft plaats gevonden.
Hiervoor gaven wij al aan dat een prognose wordt gegeven van de potentiële besparing van alle bij de ODIJ bekende bedrijven binnen de gemeente. Er wordt tweemaal per jaar gerapporteerd aan de gemeente over het energiebesparingspotentieel.
Meer dan
omgevingsdiensten (60%) geeft aan geen zicht te hebben op de totaal gerealiseerde energiebesparing dankzij de energiebesparingsplicht. Slechts 38% kan indicatief hier iets over zeggen. Veel omgevingsdiensten monitoren ook niet het type getroffen maatregelen. Hardenberg: Ook de ODIJ heeft geen zicht op de totale energiebesparing die dankzij de energiebesparingsplicht is gerealiseerd. De ODIJ kan wel gegevens over getroffen energiebesparende maatregelen verstrekken. e
Heeft
u
Voor
meer
de helft
de
vragen? informatie
bijgevoegde rekenkamer,
de onderzoeken
over
factsheet
(technische) vragen
Met
van
en
met
de onderzoeken
over
Hanneke
benchmark
Kuik-Posthuma
verwijzen wij u naar de vermelde rapporten en de betrekking tot de gemeente Hardenberg en de ODI. Bij kunt
u
contact
opnemen
(rekenkamer@hardenberg.nl)
met
de secretaris
van
of telefonisch op 06
de
(geanonimiseerd) Lp
vriendelijke groet,
namens
de rekenkamer
van
de
gemeente Hardenberg,
Harriët Gerrits, voorzitter.
(geanonimise rd) Bijlagen:
‘DoeMee
Fact sheet
en
benchmark
gemeente Hardenberg.
onderzoek 2024. Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing. Eindrapport Vereniging van Rekenkamers; Energiebesparingsplicht, 2008-2023. Hoge ambities, onbekend resultaat. Rapport Algemene Rekenkamer; Toezicht levert energie op! Bestuurlijke nota toezicht op energiebesparingsplicht. Rekenkamer Oost-Nederland. i De verplichtingen gelden ook voor instellingen, zoals scholen, kerken en sportverenigingen.
Factsheet DoeMee Onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing
Het DoeMee Onderzoek 2024 richt zich op de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing. Deze factsheet is opgesteld voor de gemeente Hardenberg op basis van de ingevulde vragenlijst door de gemeente en omgevingsdienst IJsselland. De blauwe tekst geeft het antwoord op de enquête en eventuele toevoegingen/ wijzigingen vanuit de schriftelijke validatie weer. Er is gevraagd om aanvullende informatie aan te leveren over de opdrachtformulering afgesproken doelstellingen resultaten en energiebesparende maatregelen die zijn getroffen. Een documentenanalyse is indien er documenten zijn aangeleverd opgenomen aan het eind van de factsheet. De factsheet is gevalideerd door de gemeente Hardenberg en omgevingsdienst IJsselland. ,
,
,
,
Gemeente Hardenberg Algemene informatie De rollen en taken van gemeenten provincies en omgevingsdienst met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en informatieplicht zijn op dit moment helder. ,
De opdracht op toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht aan de omgevingsdienst is wel in de begroting opgenomen. Deze werkzaamheden zijn opgenomen onder het overkoepelende onderwerp ‘omgevingsdiensten’. Er is een opdracht geformuleerd voor de omgevingsdienst over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht. Deze opdracht is geformuleerd in projectplannen. De opdracht wordt in de praktijk ook uitgevoerd. Het projectplan vormt het uitgangspunt voor de werkzaamheden en daar wordt ook op verantwoord. In het projectplan wordt aangegeven hoe het energietoezicht c. a. gaat plaatshebben. Daarbij is per onderdeel aangegeven hoeveel uur voor de werkzaamheden nodig zijn en daarmee ook het benodigde budget. Om te sturen op de taak van de omgevingsdienst m. b. t. toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht vindt periodieke afstemming plaats met de omgevingsdienst over uitvoering van de werkzaamheden. Daarnaast wordt er ook geëvalueerd. De gemeente Hardenberg geeft zelf geen invulling aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht energiebesparing naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn belegd sinds 1 juli 2023. ,
Informatievoorziening Er zijn geen afspraken gemaakt over de monitorings- en verantwoordingsinformatie met de omgevingsdienst m. b. t. de energiebesparingsplicht. Er zijn geen KPI’s afgesproken met omgevingsdiensten over de monitorings- en verantwoordingsinformatie met betrekking tot de energiebesparingsplicht.
1
De gemeente Hardenberg ontvangt periodieke rapportages over de resultaten van de handhaving van de energiebesparingsplicht van de Omgevingsdienst. Uitgangspunt waren tweejaarlijkse plannen waarbij jaarlijks werd teruggekoppeld en geëvalueerd en ook een eindrapportage. De rapportages die door de omgevingsdienst aan de gemeente Hardenberg worden verstrekt leveren adequate informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht. De gemeente krijgt een voldoende beeld van de uitvoering op basis van de evaluatie. De rapportages geven adequate informatie over de bereikte resultaten. In de rapportage die wordt versterkt staat bijvoorbeeld wat het besparingspotentieel is. Dit betreft een prognose van de besparing van alle bij de omgevingsdienst bekende bedrijven bij elkaar binnen de gemeente. Er wordt een potentiële besparing van 5% na constatering van overtreding(en) en toepassen van de opgelegde maatregel(en) gehanteerd conform het landelijk geprognotiseerde besparingspotentieel. ,
Er zijn vanuit de gemeenteraad geen vragen gekomen over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht door de omgevingsdienst. Er zijn zover bekend vanuit de gemeenteraad geen vragen gekomen over de bereikte resultaten (zoals reductie CO 2 en vermindering verbruik van gas en elektriciteit)
Omgevingsdienst IJsselland en gemeente Hardenberg Algemene informatie De rollen en taken van gemeenten provincies en omgevingsdienst met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en informatieplicht zijn op dit moment helder. De energiebesparingsplicht is als apart taakveld onderdeel van het VTH-stelsel (Vergunningverlening Toezicht en Handhaving). ,
,
Resultaat Er is gedeeltelijk zicht op het aantal bedrijven dat valt onder de energiebesparings- en informatieplicht. Deze informatie verzamelt de omgevingsdienst zelf en wordt gedownload bij het e-loket van RVO. nl en vervolgens gecombineerd met bedrijven waarvan de omgevingsdienst weet dat ze aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen. De informatie ontbreekt in sommige gevallen omdat de energiegegevens van bedrijven niet zomaar beschikbaar zijn. Daarom moet de omgevingsdienst eerst vaststellen wat de energiegebruiken van een locatie zijn. De omgevingsdienst heeft (aanvullende) acties ondernomen om (volledig) inzicht te krijgen door proactief bedrijven te zoeken die geen informatieplicht hebben ingediend en reguliere toezichthouders de energiegegevens op te laten vragen tijdens milieucontroles. Er is gedeeltelijk zicht op het aantal bedrijven dat zich niet aan de informatieplicht energiebesparing houdt. Deze informatie verzamelt de omgevingsdienst zelf en wordt gedownload bij het e-loket van RVO. nl en vervolgens gecombineerd met bedrijven waarvan de omgevingsdienst weet dat ze aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen. De informatie ontbreekt in sommige gevallen omdat het niet inzichtelijk is welke bedrijven onder de verplichting vallen.
De omgevingsdienst heeft acties ondernomen om (volledig) inzicht te krijgen door proactief bedrijven te zoeken die geen informatieplicht hebben ingediend en reguliere toezichthouders de energiegegevens op te laten vragen tijdens milieucontroles. Er wordt per brief / e-mail telefonisch en persoonlijk contact gemaakt met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing. ,
2
Organisatie van het toezicht De omgevingsdienst handhaaft op de uitvoering van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing door specifieke energiecontroles uit te voeren aan de hand van de erkende maatregelenlijst. Het aantal bedrijven dat per jaar wordt gecontroleerd wordt bepaald op basis van eventuele gemeentelijke inbreng in combinatie met de beschikbare rijksmiddelen volgens een verdeelsleutel op basis van het aantal grote gebruikers in de provincie. Gemeentes kunnen invloed uitoefenen door aan te geven welke bedrijven of sectoren zij prioriteit willen geven afhankelijk van specifieke lokale risico’s of aandachtspunten (gemeentelijke inbreng). Hoeveel rijksmiddelen er beschikbaar zijn voor controles is tevens afhankelijk van de verdeelsleutel van het aantal grote gebruikers in de provincie. Hoeveel geld er beschikbaar is bepaalt direct hoeveel inspecties er worden uitgevoerd. Naar schatting heeft de omgevingsdienst nog meer dan 10 jaar nodig vanaf de start van de werkzaamheden om alle bedrijven en instellingen binnen de gemeente te controleren op de energiebesparings- en informatieplicht.
,
De omgevingsdienst stelt prioriteit in de te controleren bedrijven op basis van een eigen risicoanalyse die specifiek gericht is op de energiebesparingsplicht. Kwantitatieve informatie De omgevingsdienst heeft de kwantitatieve informatie uit onderstaande tabellen ingevuld voor de gemeente. Als er een – staat in de tabel betekent dit dat de vraag niet is ingevuld. ,
Tabel 1 Jaar
Informatie over het aantal gecontroleerde bedrijven en de ureninzet op jaarbasis door de omgevingsdienst in de periode 2019 – 2023 Aantal bedrijven gecontroleerd
Ureninzet op jaarbasis
2019
1
12
2020
44
358
2021
49
378
2022
61
442
2023
53
502
Onderstaande tabel bevat informatie over het percentage bedrijven waar overtredingen zijn aangetroffen voor en na hercontrole tussen 2019 en 2023. Het resultaat van de hercontroles is in deze periode onvoldoende bijgehouden. Er zijn wel hercontroles uitgevoerd en alle hercontroles hebben er al dan niet na een dwangsom toe geleidt dat de maatregelen zijn getroffen. Precieze percentages zijn echter niet goed bijgehouden. Tabel 2
Informatie over het percentage bedrijven waar overtredingen zijn aangetroffen voor en na hercontrole tussen 2019 en 2023
Jaar
% bedrijven met overtredingen bij eerste
% bedrijven met overtredingen bij hercontrole
controle 2019
0
-
2020
69
-
2021
64
-
2022
60
-
2023
42
-
3
Informatie over het aantal jaarlijks geconstateerde overtredingen tussen 2019 en 2023
Tabel 3 Jaar
Aantal overtredingen
2019
0
2020
77
2021
117
2022
87
2023
91
In het geval er repressieve handhaving heeft plaatsgevonden zijn er zijn geen sancties opgelegd. ,
De omgevingsdienst heeft zicht op het energiebesparingspotentieel bij het bedrijf of instelling waar een controle plaats heeft gevonden. De omgevingsdienst geeft een prognose van de besparing van alle bij de omgevingsdienst bekende bedrijven binnen de gemeente. Er wordt een potentiële besparing van 5% na constatering van overtreding(en) en toepassen van de opgelegde maatregel(en) gehanteerd conform het landelijk geprognotiseerde besparingspotentieel. Het energiebesparingspotentieel wordt tweemaal per jaar gerapporteerd aan de gemeente. De omgevingsdienst heeft geen zicht op de totale gerealiseerde energiebesparing die dankzij de energiebesparingsplicht is gerealiseerd. Wat betreft de getroffen energiebesparende maatregelen in de periode 2019 tot en met 2023 is er in de enquête geen informatie opgegeven. De omgevingsdienst geeft aan dat deze gegevens wel inzichtelijk en beschikbaar zijn. Aanvullende documentenanalyse Tabel 4
Gebruikte documenten
Categorie
Aanwezig?
Toelichting
x
Begroting
√
Opdracht
x
Beleidstukken
√ √
Werkprogramma
Documenten Begroting 2020-2023; Ontwerpbegroting 2024 Kaderbrieven 2020-2022; Projectplan 2020-2021 VTH Uitvoeringsprogramma 2023-2024; Jaarprogramma VTH 2020-2024; Uitvoeringsplan E&D 2020-2021; 2022-2023
Voortgangsrapportage Aanvullend
√ √
Evaluatie project E&D 2022 OD IJsselland Aanvullende vragen op evaluatie 2022
Begroting De Omgevingsdienst IJsselland heeft de begrotingen 2020-2023 en de ontwerpbegroting 2024 met ons gedeeld. In 2024 zet de OD IJsselland de inzet op de activiteiten op energiebesparingsplicht voort. Om dit te kunnen doen stelt de OD de middelen die reeds door de partners zijn ingebracht voor de huidige projectmatige inzet vanaf 2024 structureel voor dit doel beschikbaar. De middelen die de provincie Overijssel de afgelopen jaren beschikbaar stelde ter versterking van het toezicht op de energiebesparingsverplichting worden in 2024 niet verder verleent. Het Rijk stelt daarentegen voor 2022-2026 wel geld beschikbaar via de SPUK-THE regeling (Specifieke uitkering toezicht en handhaving energiebesparingsplicht). In de begroting Energie & Duurzaamheid van de OD IJsselland is in 2023 en 2024 het volgende budget opgenomen voor de gemeente Hardenberg:
4
Tabel 5
Begroting Energie en Duurzaamheid
Bron:
Ontwerpbegroting Omgevingsdienst IJselland 2024
Beleidstukken De Omgevingsdienst IJsselland stelt elk jaar een kaderbrief op waarin de gemeenteraden en Provinciale Staten worden geïnformeerd over inhoudelijke thema’s in het werkveld van de Omgevingsdienst IJsselland ontwikkelingen in de bedrijfsvoering van de Omgevingsdienst IJsselland en de begrotingstechnische doorvertaling daarvan. Over Energie & Duurzaamheid zegt de kaderbrief van 2022 het volgende: ,
‘Eind 2019 heeft het Algemeen Bestuur het Projectplan Energie & Duurzaamheid 2020-2021 vastgesteld waarmee uitvoering wordt gegeven aan het toezicht op energiebesparing bij bedrijven. Voor de uitvoering van dit projectplan hebben de partners in de regio voor de jaren 2020-2021 financiële middelen beschikbaar gesteld en geïnvesteerd in de opbouw van kennis. Daarmee kunnen wij jaarlijks tussen de 5 en 10% van de energierelevante bedrijven in de regio controleren. De uitvoering van het project wordt onder meer verantwoord via de reguliere P&C-cyclus (bestuur rapportages). In de 2° helft van 2021 zullen wij een meer uitgebreide verantwoording opmaken over de uitvoering van dit project en in beeld brengen welke resultaten wij daarmee hebben bereikt. Op dat moment zullen er voorstellen worden voorbereid met verschillende ambitieniveaus waaruit bestuur en deelnemers kunnen kiezen voor de periode vanaf 2022. ’ ,
Werkprogramma’s De gemeente Hardenberg en de omgevingsdienst IJsselland hebben een aantal werkprogramma’s met ons gedeeld waaronder het Uitvoeringsplan Energie & Duurzaamheid 2022-2023. In dit uitvoeringsplan wordt de uitvoering van de wettelijke taak rondom de energiebesparingsplicht en informatieplicht met de beschikbare middelen vastgelegd. Vervolgens wordt deze uitvoering vastgelegd in dienstverleningsovereenkomsten om de uitvoering van de wettelijke taak te borgen. ,
,
Belangrijke input voor het uitvoeringsplan van de omgevingsdienst IJselland vormt een evaluatie op het projectplan Energie & Duurzaamheid over 2020-2021. Hieruit bleek dat maar liefst 75% van de gecontroleerde bedrijven onvoldoende energiebesparende maatregelen heeft getroffen. Bij al deze bedrijven is een hercontrole uitgevoerd en zijn handhavingsinstrumenten ingezet. Omdat de omgevingsdienst bij alle bedrijven ook na verloop van tijd controleert of de maatregelen getroffen zijn en eventueel handhavingsinstrumenten inzet kan geconcludeerd worden dat het project actief bijdraagt aan de klimaatdoelstellingen en het terugdringen van de CO-emissie in de regio. In 2022 is 2 ,
5
tevens een externe evaluatie uitgevoerd waaruit de aanbeveling kwam om in de regio meer prioriteit te geven aan ‘hardere instrumenten zoals handhaving. Om het project te continueren is voor 2022-2023 een nieuw projectplan opgesteld met een nadere financiële vertaling per deelnemer. 1 ,
,
De OD IJsselland voert in het kader van de milieuwet- en regelgeving de volgende activiteiten uit: • Energietoezicht bij inrichtingen vallend onder artikel 2. 15 van het activiteitenbesluit milieubeheer. • Toezicht op de Informatieplicht energiebesparing. • Toezicht op energiebesparing bij vergunningplichtige bedrijven die vallen onder het gemeentelijk of provinciaal gezag. • Omgevingsvergunningen milieu actueel houden. • Diverse overige energie gerelateerde (advies) werkzaamheden voor partners en lokale netwerken. De volgende tabel geeft inzicht in de financiële vertaling van de inzet voor de uitvoering en borging van VTH-taken op het gebied van Energie & Duurzaamheid voor de gemeente Hardenberg in 2022: Tabel 6
Bron:
Uitvoeringsprogramma 2022
Omgevingsdienst IJsselland - Uitvoeringsplan 2022-2023 Energie en Duurzaamheid
In 2023 worden bestaande stimuleringsmaatregelen voor energiebesparing en duurzaamheid voortgezet. De SPUK-regeling is daarnaast in 2022 toegekend en voorziet in een flinke financiële stimulans om de komende vijf jaren te zorgen dat dit thema definitief verankerd wordt bij omgevingsdiensten. Deze regeling voorziet in inzet naast de reguliere uitvoeringstaken. In 2024 komen veel lopende VTH-werkzaamheden te vervallen door de afloop van meerdere incidentele geldstromen zoals de SIE en VUE (Versterkte Uitvoering Energiebesparing).
1
Projectplannen 2022-2023 en 2023-2024 zijn niet aangeleverd.
6
Voortgangsrapportages Uit de evaluatie van de OD IJsselland over het project Energie & Duurzaamheid 2022 2 blijkt dat in totaal 45 fysieke eerste energiecontroles zijn uitgevoerd in lijn met de doelstelling om jaarlijks bij 12-15% van de energierelevante bedrijven in de gemeente en provincie een energiecontrole uit te voeren. Bij 60% van deze controles is door de toezichthouder vastgesteld dat er onvoldoende energiebesparende maatregelen waren getroffen. Deze bedrijven zijn in de gelegenheid gesteld om dit alsnog te doen binnen een termijn van zes maanden tot één jaar. Ook zijn er 16 hercontroles uitgevoerd waarbij werd vastgesteld of bedrijven de maatregelen daadwerkelijk hebben getroffen. Daarnaast wordt in de voortgangsrapportage gerapporteerd over: • Het aantal controles dat per bedrijfstak is uitgevoerd in de gemeente Hardenberg en bij hoeveel van deze controles er is vastgesteld dat er onvoldoende energiebesparende maatregelen zijn getroffen: Figuur 1
Bron:
•
Omgevingsdienst IJsselland Evaluatie Energie en Duurzaamheid 2022 – Hardenberg
De meest voorkomende energiebesparende maatregelen:
Figuur 2
Bron:
2
In 2022 Uitgevoerde controles + resultaat per branche
Vaak voorkomende besparingsopties
Omgevingsdienst IJsselland Evaluatie Energie en Duurzaamheid 2022 – Hardenberg
We rapporteren over de meest recente voortgangsrapportage die we hebben ontvangen. Die van 2023 en 2024 zijn niet aangeleverd.
7
•
Het besparingspotentieel in de gemeente Hardenberg:
Tabel 7
Besparingspotentieel energiemaatregelen in de gemeente Hardenberg
Toelichting bij tabel : Gerekend met de tarieven van €086 , per m 3 aardgas en € 035 , per kWh. Gerekend met 0526 , kg CO 2 voor grijze stroom en 1887 , kg CO 2 per m 3 aardgas. Bron: Omgevingsdienst IJsselland Evaluatie Energie en Duurzaamheid 2022 – Hardenberg •
De voortgang
Tabel 8
Bron: •
Bron:
de Informatieplicht Energiebesparing:
Voortgang Informatieplicht energiebesparing
Omgevingsdienst IJsselland Evaluatie Energie en Duurzaamheid 2022 – Hardenberg
De voortgang
Tabel 9
van
van
de VUE3-regeling:
Voortgang VUE3
Omgevingsdienst IJsselland Evaluatie Energie en Duurzaamheid 2022 – Hardenberg
Aanvullend Provinciale Staten hebben aan Gedeputeerde Staten de vraag gesteld hen te informeren over de effectiviteit met betrekking tot de financiële inzet van de Omgevingsdiensten Twente & IJsselland. Het gaat daarbij ook om inzet in de financiële bijdrage van de provincie en een vergelijking van de werkwijzen tussen de twee diensten. In een bijgevoegde brief beantwoord de OD IJsselland de vragen door te verwijzen naar het projectplan en de jaarevaluatie van 2022-2023 (zie hierboven). Daarnaast wordt informatie gedeeld over de samenwerking tussen gemeenten (zie hierboven) en de omgevingsdiensten. Over dat laatste zegt de brief dat de energieteams van beide omgevingsdiensten gezamenlijk informatie- en kennismakingsbijeenkomsten organiseren. De samenwerking wordt de komende jaren verder geïntensiveerd.
8
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht Informatieplicht Energiebesparing
en
Benchmark gemeente Hardenberg Rotterdam
,
17 februari 2025
DoeMee
onderzoek
2024
Energiebesparingsplicht Informatieplicht Energiebesparing Benchmark
Rotterdam,
(geanonimise rd) (geanonimiseerd)
PUN/IW
1006745
gemeente Hardenberg
17 februari
Auteur:
en
2025
/ 3
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Inhoudsopgave 1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
2 2. 1 2. 2
Benchmark . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Vergelijking gemeente Hardenberg met de benchmark gemeenten 6 Vergelijking resultaten Hardenberg met de benchmark omgevingsdiensten 16 . . . . .. . . . . . . .. . . .
Conclusie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Bijlage 1: Onderzoeksvragen
... ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ ........ .....
27
Bijlage 2: Begrippenlijst. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
1
Inleiding
In het DoeMee-onderzoek 2024 hebben in totaal 109 rekenkamers onderzoek gedaan naar de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing op initiatief en onder begeleiding van de NVRR. De rekenkamer van de gemeente Hardenberg was niet in staat aan het landelijk georganiseerde DoeMee onderzoek deel te nemen. Ecorys heeft daarom aanvullend op het DoeMee onderzoek 2024 ook de onderzoeksresultaten voor de gemeente Hardenberg opgehaald. Als resultaat hebben wij onderstaande benchmark en bijbehorende factsheet opgeleverd. In deze benchmark wordt een vergelijking gemaakt tussen de onderzoeksresultaten voor de gemeente Hardenberg en de 109 gemeenten uit het landelijk DoeMee onderzoek. ,
Belangrijke begrippen Om de uitkomsten van het onderzoek goed te kunnen duiden is inzicht in de werking en organisatie van de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing nodig. In de onderstaande grijze tekstbox worden deze begrippen kort toegelicht. Voor een uitgebreidere toelichting op de plichten en de bijbehorende beleidscontext verwijzen we naar Hoofdstuk 2 in het DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing. ,
Energiebesparingsplicht Sinds 1993 geldt de verplichting voor bedrijven en instellingen om zuinig om te gaan met energie. Sinds 2008 zijn bedrijven en instellingen die jaarlijks meer dan 50. 000 kWh stroom of 25. 000 m 3 aardgas gebruiken verplicht energiebesparende maatregelen te nemen. Het gaat hierbij specifiek om investeringen die zij binnen vijf jaar kunnen terugverdienen. Informatieplicht energiebesparing Bedrijven en instellingen zijn vanaf 1 juli 2019 verplicht eens in de vier jaar actief informatie te verstrekken aan hun omgevingsdienst over de energiebesparende maatregelen die zij hebben genomen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) beheert het digitale loket waarmee bedrijven dit aan hun omgevingsdienst laten weten. Indien bedrijven/instellingen voldoen aan de informatieplicht betekent dit niet dat zij ook automatisch voldoen aan de energiebesparingsplicht. ,
Taakverdeling toezicht en handhaving Gemeenten en provincies hadden de uitoefening van toezicht en handhaving van bovenstaande verplichtingen in de meeste gevallen gemandateerd aan hun omgevingsdienst maar sommige gemeenten en provincies voerden zelf de toezichts- en handhavingstaken uit. In 2022 is echter door bedrijven instellingen en het bevoegd gezag aangegeven het toezicht bij voorkeur door één partij te laten uitvoeren. Dit is efficiënter en verlaagt de lastendruk. De energiebesparings- en informatieplicht zijn daarom toegevoegd aan het Basistakenpakket van omgevingsdiensten per 1 juli 2023. Het is daarom de omgevingsdienst die het toezicht uitvoert in opdracht van het bevoegd gezag. ,
,
/ 4
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Doel en onderzoeksmethodiek In het DoeMee-onderzoek naar de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing stond de vraag centraal: Welke inspanningen plegen gemeenten en provincies bij het toezicht en de handhaving van de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing en wat zijn daarvan de resultaten. De deelvragen waarop dit onderzoek antwoord geeft zijn te vinden in bijlage 1. Voor het onderzoek heeft Ecorys een enquête uitgezet onder de gemeente Hardenberg en de Omgevingsdienst IJsselland. De antwoorden hebben wij vervolgens samen met aanvullende documentatie verwerkt in een factsheet. Deze factsheets zijn vervolgens gevalideerd. Tevens hebben wij een benchmark opgesteld waarbij de resultaten van de gemeente Hardenberg met andere gemeenten uit het landelijke onderzoek worden vergeleken. Voor een uitgebreidere toelichting op de onderzoeksmethodiek verwijzen we naar Bijlage 1 van het DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing rapport. ,
,
/ 5
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
2
Benchmark
In dit hoofdstuk worden de resultaten voor de gemeente Hardenberg vergeleken met de resultaten van de andere gemeenten uit het landelijke onderzoek. We bespreken eerst de resultaten voor de gemeente Hardenberg. Vervolgens maken we een vergelijking met de resultaten uit het landelijk onderzoek. In de figuren zijn de resultaten uit het landelijk onderzoek weergegeven. In sommige gevallen geeft een tekstbox onder de figuur nog verdere duiding van de resultaten uit het landelijk onderzoek. Bij de uitwerking is het aantal respondenten per vraag in de titel van het figuur opgenomen. Het kan zijn dat de vraag niet is beantwoord of dat meerdere antwoorden mogelijk waren waardoor de n kan wisselen per vraag. ,
,
2. 1 Vergelijking gemeente Hardenberg met de benchmark gemeenten 2. 1. 1
Helderheid rollen en taken In de gemeente Hardenberg zijn de rollen en taken met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en informatieplicht op dit moment helder. Als we dat vergelijken met de resultaten uit het landelijk onderzoek dan zien we dat dit resultaat voor de gemeente Hardenberg overeenkomt met het grootste deel van de gemeenten en omgevingsdiensten uit het landelijk onderzoek (zie Figuur 1). ,
Figuur 1
Zijn de rollen en taken van de gemeenten en omgevingsdiensten met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en informatieplicht op dit moment helder? (n=111)
Nee of niet altijd: taakverdeling is nog niet altijd ingeregeld
/ 6
/ 7
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
2. 1. 2
Opdrachtverlening voor toezicht en handhaving op de verplichtingen Hieronder bespreken we de belangrijkste uitkomsten met betrekking tot de opdrachtverlening in hoeverre de opdracht in de begroting is opgenomen en in hoeverre de opdracht in de praktijk wordt uitgevoerd. De opdracht op toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht aan de omgevingsdienst is in de gemeente Hardenberg in de begroting opgenomen. In vergelijking met het landelijke onderzoek blijkt dat de gemeente Hardenberg onder ruim driekwart van gemeenten (77%) valt die de opdracht voor de omgevingsdienst met betrekking tot het toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht in de begroting heeft opgenomen (zie Figuur 2). Figuur 2
Is de opdracht op toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht aan de omgevingsdienst in de begroting van uw gemeente opgenomen? (n=111)
In de gemeente Hardenberg is de energiebesparingsplicht opgenomen in de begroting onder het overkoepelende onderwerp ‘omgevingsdiensten’. In vergelijking met het landelijk onderzoek blijkt dat de gemeente Hardenberg hoort bij 39 andere gemeenten waar de energiebesparingsplicht onder het overkoepelende onderwerp ‘omgevingsdiensten’ is opgenomen (Figuur 3). ,
,
,
/ 8
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Figuur 3
Op welke wijze is de energiebesparingsplicht opgenomen in de begroting? (meer antwoorden mogelijk) (n=91) De energiebesparingsplicht is als specifiek onderdeel benoemd in de begroting
5
De energiebesparingsplicht is als onderdeel van een programma benoemd in de begroting
14
Onder het overkoepelende onderwerp ‘omgevingsdiensten’ Onder het overkoepelende onderwerp ‘energie’
39 1
Onder het overkoepelende onderwerp ‘VTH’
5
Onder het overkoepelende onderwerp ‘milieu’
13
Anders , namelijk. . . Dat weet ik niet
10 4
Er is door de gemeente Hardenberg een opdracht geformuleerd voor de omgevingsdienst over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht. Dit komt overeen met bijna driekwart van de gemeenten dat heeft deelgenomen landelijk onderzoek (zie Figuur 4). Figuur 4
aan
het
Is er door uw gemeente een opdracht geformuleerd voor de omgevingsdienst over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht (n=111)
Geen opdracht geformuleerd: gemeenten geven aan dat dit onderdeel is van de basistaak van omgevingsdiensten en het niet nodig is een aanvullende opdracht te formuleren. In andere gevallen is de rol- en taakverdeling (nog) niet duidelijk en moet de opdracht nog worden geformuleerd.
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
De gemeente Hardenberg geeft aan dat de opdracht is geformuleerd in projectplannen. In het projectplan wordt aangegeven hoe het energietoezicht c. a. gaat plaatshebben. Daarbij is per onderdeel aangegeven hoeveel uur voor de werkzaamheden nodig zijn en daarmee ook het benodigde budget. Als we de resultaten vergelijken met het landelijk onderzoek zien we dat de gemeente Hardenberg valt onder de 58% van de gemeenten die deelnamen aan het landelijk onderzoek die anders namelijk hebben ingevuld. Gemeenten in deze categorie gaven aan een opdracht geformuleerd te hebben in jaarlijkse uitvoerings- of werkprogramma’s. Er zijn ook gemeenten die werkzaamheden hebben benoemd in een opdrachtformulier (14%) of een gemeenschappelijke regeling hebben opgesteld (18%) (Zie Figuur 5) ,
,
Figuur 5
Hoe is de opdracht voor de omgevingsdienst over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht geformuleerd? (meer antwoorden mogelijk) (n=78)
In geval anders namelijk: opdracht geformuleerd in jaarlijks uitvoerings- of werkprogramma. ,
In de gemeente Hardenberg wordt de opdracht in de praktijk ook uitgevoerd. Hetzelfde geldt voor bijna alle gemeenten in het landelijk onderzoek (zie Figuur 6) Figuur 6
Wordt de opdracht in de praktijk ook uitgevoerd? (n=78)
/ 9
/ 10
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
2. 1. 3
Sturen op toezicht en handhaving Er is gevraagd of er door de gemeente acties ondernomen worden om te sturen op de omgevingsdiensten met betrekking tot toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht. In de gemeente Hardenberg vindt periodieke afstemming plaats met de omgevingsdienst over uitvoering van de werkzaamheden. Daarnaast wordt er ook geëvalueerd. Als we dit vergelijken met het landelijk onderzoek gaf 25% van de deelnemende gemeenten aan periodiek te overleggen met de omgevingsdienst over de voortgang en 41% periodiek te evalueren op basis van voortgangsrapportages (zie Figuur 7). De gemeente Hardenberg valt dus onder de meerderheid van gemeenten die sturen op de taak van de omgevingsdienst aan de hand van periodiek overleg en periodiek evaluatie van de voorgangsrapportages. ,
Figuur 7
Welke actie(s) heeft uw gemeente richting de omgevingsdienst ondernomen om te sturen op de taak van de omgevingsdienst m. b. t. toezicht en handhaving van de
energiebesparings- en informatieplicht? (n=110)
De gemeente Hardenberg geeft niet zelf invulling aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht energiebesparing naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn belegd sinds 1 juli 2023. ,
In vergelijking met het landelijk onderzoek zien we dat dit ook geldt voor het merendeel de deelnemende gemeenten (zie Figuur 8). ,
van
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Figuur 8
Geeft
uw
gemeente zelf invulling aan toezicht en handhaving van de energiebesparings-
en informatieplicht energiebesparing naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn
belegd sinds 1 juli 2023? (n=110)
Indien ja: een aantal gemeenten geeft aan eigen toezichthouders in dienst te hebben die toezien op niet-basistaakbedrijven. Twee gemeenten voeren zelf het toezicht en de handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht uit. Een aantal gemeenten geeft daarnaast aan actief te communiceren stimuleren en adviseren over de verplichtingen. Ook zijn er gemeenten die aangeven zelf het toezicht op kantoorgebouwen uit te voeren die over minimaal energielabel C dienen te beschikken. ,
,
2. 1. 4
Informatievoorziening Er is gevraagd welke afspraken er zijn gemaakt over informatievoorziening tussen de gemeenten en omgevingsdiensten. De gemeente Hardenberg heeft geen afspraken gemaakt over de monitorings- en verantwoordingsinformatie met de omgevingsdienst m. b. t. de energiebesparingsplicht. Hiermee hoort de gemeente Hardenberg tot de minderheid van gemeenten uit het landelijk onderzoek (27%). De meeste gemeenten hebben wel afspraken gemaakt over de monitorings- en verantwoordingsinformatie met de omgevingsdiensten (zie Figuur 9).
/ 11
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Figuur 9
Zijn er afspraken gemaakt tussen uw gemeente en de omgevingsdienst over de monitorings- en verantwoordingsinformatie m. b. t. de energiebesparingsplicht? (n=110)
Nee of niet altijd: taakverdeling is nog niet helemaal ingeregeld. Ook zijn er in de gemeente Hardenberg geen doelstellingen (KPI’s) afgesproken met de omgevingsdienst. In vergelijking: uit het landelijk onderzoek komt dat in iets minder dan de helft van de gemeenten (46%) ook geen KPI’s zijn afgesproken. In 31 gemeenten zijn er wel KPI’s afgesproken (zie Figuur 10). Voorbeelden zijn aantal controles en hercontroles per jaar de besteedde uren en het soort overtreding. ,
Figuur 10
Zijn er doelstellingen (KPI’s) afgesproken met omgevingsdiensten over de monitoringsen verantwoordingsinformatie m. b. t. de energiebesparingsplicht? (n=67)
Voorbeelden van KPI’s zijn aantal controles en hercontroles het soort overtreding.
per jaar , de
besteedde uren en
/ 12
/ 13
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Als we kijken naar de wijze waarop de gemeente Hardenberg informatie ontvangt over de resultaten van de handhaving van de energiebesparingsplicht van de omgevingsdienst dan ontvangt de gemeente Hardenberg periodieke tussenrapportages. Uitgangspunt waren tweejaarlijkse plannen waarbij jaarlijks werd teruggekoppeld en geëvalueerd en ook een eindrapportage. ,
,
In Figuur 11 zijn de resultaten uit het landelijk onderzoek weergegeven. Hieruit blijkt dat het merendeel van de gemeenten periodieke tussenrapportages of een jaarlijkse eindrapportage genoemd. Ook de beantwoording van vragen wanneer noodzakelijk en tussentijdse informele terugkoppeling worden meermaals genoemd. Figuur 11
Op welke wijze ontvangt uw gemeente informatie over de resultaten van de handhaving van de energiebesparingsplicht van de omgevingsdienst? (meer antwoorden mogelijk)
(n=122)
In geval anders namelijk: halfjaarlijkse en/of jaarlijkse evaluatie incidentele informatie via de mail of er zijn nog geen duidelijke afspraken hierover gemaakt. Ook ontvangen veel gemeenten jaarrapportages of tussenrapportages. ,
,
Er is ook gevraagd naar de kwaliteit van de ontvangen informatie over zowel de uitvoering als de resultaten. De rapportages die door de omgevingsdienst aan de gemeente Hardenberg worden verstrekt leveren adequate informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht. De gemeente krijgt een voldoende beeld van de uitvoering op basis van de evaluatie. In vergelijking maar 38% van de gemeenten uit het landelijk onderzoek geeft aan adequate informatie te ontvangen (zie Figuur 12). Wanneer dat niet het geval was dan werd aangegeven dat de informatie globaal is en vaak geen inzicht geeft in behaalde resultaten zoals hoeveelheid gerealiseerde energiebesparing. Ook krijgen sommige gemeenten geen rapportages. ,
,
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Figuur 12
Geven de rapportages van de omgevingsdiensten aan de deelnemende gemeenten adequate informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht? (n=109)
Geen/op sommige punten: informatie is globaal en geeft vaak geen inzicht in behaalde resultaten zoals hoeveelheid gerealiseerde energiebesparing. Rapportages krijgt mijn organisatie niet: gemeenten geven aan dat zij niet om specifieke informatie vragen op dit vlak of dat er nog nadere afspraken moeten worden gemaakt over rapportages. ,
De rapportages die aan de gemeente Hardenberg worden verstrekt geven adequate informatie over de bereikte resultaten. In de rapportage die wordt verstrekt staat bijvoorbeeld wat het besparingspotentieel is. Uit het landelijk onderzoek kwam naar voren dat maar 12% van de gemeenten daar hetzelfde over denkt (zie Figuur 13). De andere gemeenten geven aan dat vaak de concrete energiebesparing die de uitgevoerde toezicht- en handhavingstaken hebben opgeleverd ontbreekt (CO-reductie) terwijl hier wel behoefte aan is. In sommige gevallen is wel een indicatie van 2 de CO-besparing via de omgevingsdienst beschikbaar. 2 ,
/ 14
DoeMee
Figuur
13
onderzoek 2024
Geven
de
nemende
[15
Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
rapportages
van
de
omgevingsdiensten adequate
gemeenten
over
de
bereikte
resultaten?
energiebesparingsplicht oplevert (bijv.
Let op:
reductie CO2en
informatie
het gaat
aan
de
deel-
hier over wat de
vermindering
gas- en
elektri-
citeitsverbruik) (n=108)
De
B
rapportages leveren adequate (n=13)
informatie B De
rapportages leveren geen adequate (n=32)
informatie
rapportages leveren op sommige punten adequate informatie (n=26) De
krijgt mijn organisatie
B Deze rapportages niet (n=15) Hier heb
ik geen zicht
op/ dat weet ik niet
(n=22}
Rapportages leveren geen/op sommige punten adequate informatie: de sparing die de uitgevoerde toezichtreductie).
In
en
sommige gevallen is een indicatie
beschikbaar.
Gemeenten geven
We hebben ook gevraagd
aan
in hoeverre
concrete
energiebe-
handhavingstaken hebben opgeleverd ontbreekt (CO van
wel behoefte
er
de CO? besparing via de omgevingsdienst dit inzicht te hebben.
aan
zijn gekomen vanuit
vragen
de
gemeenteraad.
In de
gemeente Hardenberg zijn geen vragen gesteld door de gemeenteraad over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht door de omgevingsdienst of de bereikte resultaten. In ten
vergelijking
het
met
geldt (66%).
In het
landelijk onderzoek, blijkt dat ook geval
er wel vragen
zijn gesteld, ging
wijze, voortgang
en
bereikte resultaten (zie Figuur 14).
Figuur
er
wel
14
Zijn
resultaten
het merendeel
voor
eens
vragen/opmerkingen gekomen
(bijv.
reductie COz2en
vermindering
van
gas
de en
energiebesparingsplicht? (n=108)
(geanonimise rd)
E
Dat weet
m
Ja
ik niet
(n=10)
B Nee
(n=71)
van
dat onder andere
(n=27)
gemeenteraad elektriciteit)
van
de gemeen-
over
over
de
de werk-
de bereikte
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
2. 2 Vergelijking resultaten Hardenberg met de benchmark omgevingsdiensten 2. 2. 1
Algemene informatie De omgevingsdienst IJsselland voert het toezicht en de handhaving op de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing uit voor de gemeente Hardenberg. Bij de omgevingsdienst IJsselland is de energiebesparingsplicht een apart taakveld oftewel een specifiek werkgebied binnen het VTH-stelsel (Vergunningverlening Toezicht en Handhaving. ,
,
,
Uit het landelijk onderzoek kwam naar voren dat dit ook het geval is voor de meeste andere omgevingsdiensten (zie Figuur 15). Figuur 15
Is de Energiebesparingsplicht als apart taakveld onderdeel van het VTH-stelsel bij uw omgevingsdienst? (n=133)
2. 2. 2
Zicht op de bedrijven en instellingen die onder de verplichtingen vallen In de enquête is gevraagd in hoeverre de omgevingsdiensten zicht hebben op het aantal bedrijven dat onder de energiebesparings- en informatieplicht valt. De omgevingsdienst IJsselland geeft voor de gemeente Hardenberg aan dat zij gedeeltelijk zicht heeft op het aantal bedrijven dat onder deze verplichtingen valt. In vergelijking: uit het landelijk onderzoek komt naar voren dat 54% van de omgevingsdiensten daar ook gedeeltelijk zicht op hebben (zie Figuur 16).
/ 16
/ 17
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Figuur 16 Is er zicht op het aantal bedrijven dat valt onder de energiebesparings- en informatieplicht? (n=133)
Wanneer we vervolgens vragen hoe de omgevingsdienst aan deze informatie komt dan geeft de omgevingsdienst IJsselland aan dat deze informatie wordt verzameld door de omgevingsdienst zelf en wordt gedownload bij het e-loket van RVO. nl. Vervolgens wordt dat gecombineerd met bedrijven waarvan de omgevingsdienst weet dat ze aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen. De omgevingsdienst IJsselland geeft aan dat de informatie in sommige gevallen ontbreekt omdat de energiegegevens van bedrijven niet zomaar beschikbaar zijn. De omgevingsdienst IJsselland heeft (aanvullende) acties ondernomen om (volledig) inzicht te krijgen door proactief bedrijven te zoeken die geen informatieplicht hebben ingediend en reguliere toezichthouders de energiegegevens op te laten vragen tijdens milieucontroles. ,
,
Als we dat vergelijken met het landelijk onderzoek dan zien we dat dezelfde bronnen door andere omgevingsdiensten worden gebruikt. Vooral de combinatie van eigen informatie verzamelen met informatie vanuit het e-loket van RVO. nl komt vaak voor (zie Figuur 17). Ook uit het landelijk onderzoek komt naar voren dat omgevingsdiensten niet altijd zicht hebben in het energieverbruik van bedrijven. Het aanleveren van gegevens door netbeheerders wordt gezien als een hulpmiddel om volledig inzicht te krijgen. Ook meer capaciteit bij omgevingsdiensten kan hieraan bijdragen. Uit het landelijk onderzoek kwamen ook acties naar voren zoals registratie energieverbruik bij reguliere controles opzetten (online) informatiecampagne om bedrijven op verplichtingen te wijzen of een eigen inschatting te maken op basis van ervaringscijfers zoals oppervlakte bedrijfsactiviteit of gemiddelde verbruikscijfers. ,
,
,
,
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Figuur 17
•
Hoe komt u aan deze informatie? (meer antwoorden mogelijk) (n=391)
Anders namelijk: informatieverzameling via regulier toezicht en/of eigen inschatting o. b. v. oppervlakte type bedrijf gemiddelde gebruikscijfers. Waarom ontbreekt informatie? Geen inzicht in energieverbruik gegevens van bedrijven. Het aanleveren van gegevens door netbeheerders kan helpen volledig inzicht te krijgen. Daarnaast in enkele gevallen ook te weinig capaciteit bij omgevingsdiensten. Welke acties heeft de omgevingsdienst ondernomen om inzicht wel te krijgen? Registratie energieverbruik bij reguliere controles opzetten (online) informatiecampagne om bedrijven op verplichtingen te wijzen eigen inschatting maken o. b. v. ervaringscijfers (oppervlakte bedrijfsactiviteit gemiddelde verbruikscijfers). ,
,
•
•
,
,
,
,
2. 2. 3
,
Zicht op non-conformiteit Ook hebben we gevraagd of de omgevingsdienst IJsselland voor de gemeente Hardenberg zicht heeft op het aantal bedrijven dat zich niet aan de informatieplicht energiebesparing houdt. Ook hier geeft de omgevingsdienst aan dat dit inzicht er gedeeltelijk is. Als we de vergelijking maken met het landelijk onderzoek zien we dat dat voor het merendeel van de omgevingsdiensten het geval is (zie Figuur 18). ,
/ 18
/ 19
DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing
Figuur 18
Is er bij uw omgevingsdienst zicht op de mate waarin bedrijven zich niet aan de informatieplicht energiebesparing houden? (n=133)
Vervolgens hebben we gevraagd hoe omgevingsdiensten aan dit inzicht komen. De omgevingsdienst IJselland voor de gemeente Hardenberg geeft aan dat deze informatie zelf wordt verzamelt en wordt gedownload bij het e-loket van RVO. nl. Vervolgens wordt de informatie gecombineerd met bedrijven waarvan de omgevingsdienst weet dat ze aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen. De informatie ontbreekt in sommige gevallen omdat het niet inzichtelijk is welke bedrijven onder de verplichting vallen. De omgevingsdienst IJsselland heeft (aanvullende) acties ondernomen om (volledig) inzicht te krijgen door proactief bedrijven te zoeken die geen informatieplicht hebben ingediend en reguliere toezichthouders de energiegegevens op te laten vragen tijdens milieucontroles. ,
In vergelijking met het landelijk onderzoek gebruikt de omgevingsdienst IJsselland min of meer dezelfde bronnen als de andere omgevingsdiensten (zie Figuur 19). Ook in het landelijk onderzoek wordt aangegeven dat er geen inzicht is in de energieverbruiksgegevens van bedrijven. Hierbij kan het aanleveren van gegevens door netbeheerders helpen om volledig inzicht te krijgen. Ook meer capaciteit bij omgevingsdiensten kan hieraan bijdragen. Acties die andere omgevingsdiensten nemen zijn o. a. registratie energieverbruik bij reguliere controles opzetten (online) informatiecampagne om bedrijven op verplichtingen te wijzen of een eigen inschatting te maken op basis van ervaringscijfers zoals oppervlakte bedrijfsactiviteit of gemiddelde verbruikscijfers. ,