Visie op Cultuur in Halderberge 2024-2034.pdf

Deze nota is een uitgave van de gemeente Halderberge Onderzoek en teksten: Nelleke van Aken, Colinda Voet, Monique Otten Vormgeving en illustraties: Denise Vervuren Foto’s: Gemeente Halderberge Halderberge, mei 2024

2

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Halderberge Kleine kernen in al hun glorie Zoveel rijkdom om trots op te zijn Statige Laurentius toren als Gastels baken al van ver brengt hij een gastvrije groet Gastels Laag, Dorpsbos, met eeuwenoud verleden het imposante Mastboomhuis Aan de rand van ons dorp stroomt, door bomen omgeven, nog steeds de Vliet het geeft een gevoel, hier hoor ik thuis Stampersgat, een kleine kern maar zo groots in eenheid van samen sterk zijn Oktober wanneer een zoete geur van suikerbieten hangt over het land zijn we ons Fabriek eeuwenlang trouw, sterke band Zilveren strepen trekken hun spoor in de blauwe lucht boven Seppe, Breda Airport met een sierlijke vlucht in drang naar vrijheid vangt ze de zon boven de trots van Oudenbosch, de stralende Basiliek Neogotisch monument conferentiecentrum Bovendonk met de oorsprong en wortels in de ontstaansperiode van Hoeven voert ons terug naar de tijd van de monniken in de abdij, die met vaste hand en bruine pij de streek bestuurden, op één hoeve grond Samenspel in ons Hartelijk Halderberge waar kleine dorpen toch zo groots kunnen zijn Musea, cultuur en voldoende ontspanning hier ligt ons hart, dit is ons domein Laten we wat nog is, toch behouden en trots zijn op onze geboortegrond waar over eeuwen en eeuwen onze nakomelingen nog kunnen vertellen waar de wieg van u en mij eens stond Elly Schepers-Corstjens Dorpendichter gemeente Halderberge Oud Gastel, 5

januari 2024

3

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Inhoudsopgave

4

VOORWOORD SAMENVATTING

6 7

Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1. Aanleiding Leeswijzer 1.2. Kunst en Cultuur 1.3. Doelgroepen 1.4. Totstandkoming 1.5. Beleidskader en rol gemeente

9 9 9 9 10 11 13

Hoofdstuk 2. Een blik op cultuur in Halderberge 2.1. Wat gaat er goed? 2.1.1. Communicatie 2.1.2. Activiteiten 2.1.2.1. Bibliotheek West-Brabant 2.1.2.2. Marktplaats Cultuureducatie Halderberge 2.1.3. Voorzieningen en Instellingen 2.2. Wat kan er beter en hoe? 2.2.1. Communicatie 2.2.2. Activiteiten 2.2.3. Voorzieningen en instellingen 2.2.4. Financiën 2.3. Verbinding met andere beleidsterreinen 2.3.1. Onderwijs 2.3.2. Volksgezondheid en eenzaamheid 2.3.3. Toerisme, recreatie en economie 2.3.4. Jongerenwerk 2.3.4.1. Leerlingen voortgezet onderwijs

14 14 15 15 15 17 17 19 19 19 20 21 21 21 22 23 24 25

Hoofdstuk 3. Kunst en Cultuur in Halderberge in 2034 3.1. Inleiding 3.2. Het behouden en versterken van de culturele basisvoorzieningen 3.2.1. Multifunctioneel centrum 3.2.2. Bibliotheek West-Brabant 3.2.3. Marktplaats Cultuureducatie Halderberge 3.2.4. Amateurkunst 3.2.5. Specifieke culturele voorzieningen 3.2.5.1. Stichting Streekomroep West-Brabant: Zuidwest TV 3.2.6. Verenigingen en hun vrijwilligers 3.3. Talentontwikkeling en vernieuwing 3.3.1. Creatieve ondernemers 3.3.2. Klassieke muziek 3.3.3. Kunst in de openbare ruimte 3.4. Cultuur voor iedereen 3.4.1. Volkscultuur 3.4.2. Communicatie 3.4.3. Jeugd en jongeren

26 26 26 27 28 29 30 31 32 32 33 33 33 33 34 35 36 37

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

5

Hoofdstuk 4: Erfgoed

38

Hoofdstuk 5. Actielijst

41

Hoofdstuk 6. Financiën 6.1. Inleiding 6.2. Financiële gevolgen kunst en cultuurbeleid 2024 - 2034 6.3. Formatie 6.4. Benodigd Budget Uitvoeringsprogramma

44 44 45 46 47

BIJLAGE 1: 1. 2. 3.

PARTICIPATIEMOMENTEN Brainstormsessies Enquête inwoners Interne en externe gesprekken

48 48 49 50

BIJLAGE 2:

FOTO’S BRAINSTORMSESSIES

51

BIJLAGE 3:

GERAADPLEEGDE BRONNEN

52

BIJLAGE 4:

FINANCIËN

53

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Voorwoord

Cultuur heeft een verbindende kracht. Mensen beleven cultuur vaak samen, of het nu als bezoeker is in een theaterzaal of als maker in een dorpshuis. Samen muziek maken, deelnemen aan een culturele uitvoering of elkaar ontmoeten bij een tentoonstelling schept een band en draagt bij aan de levendigheid van onze gemeenschap. Halderberge heeft een rijk en gevarieerd cultureel aanbod voor jong en oud. Tientallen individuen, verenigingen en instellingen organiseren samen vele culturele activiteiten in de vijf kernen van onze gemeente. Tegelijkertijd zien we voor veel inwoners nog drempels om mee te doen aan culturele activiteiten en gebruik te maken van het kunst- en cultuuraanbod. Daarom is cultuuronderwijs belangrijk, werken we aan toegankelijkheid van activiteiten en kiezen we voor aanbod dat herkenbaar is voor verschillende doelgroepen. Laten we trots zijn op het rijke culturele leven in Halderberge en samen het gesprek aangaan, elkaar inspireren om meer deel te nemen. Het is mijn overtuiging dat zichtbaarheid en verbinding de sleutels zijn tot een bloeiende culturele gemeenschap. Met deze visie op cultuur streven we ernaar het culturele leven in onze gemeente te behouden en te versterken, waarbij de participatie van iedereen van essentieel belang is.

Ik kijk uit naar de gezamenlijke inspanningen om deze visie tot leven te brengen en ons culturele erfgoed te koesteren voor de generaties die komen. Patrick Schouw Wethouder Cultuur

6

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Samenvatting In het collegewerkprogramma van 2022 – 2026 is vastgelegd dat er een nieuwe visie op cultuur moet worden ontwikkeld. Een belangrijk aspect dat in deze visie concreet gemaakt wordt, is het vergroten van de belevingswaarde van wat we hebben aan kunst, cultuur en cultuurhistorie. Om inhoud te geven aan deze nota heeft er op 4 april 2023 een brainstormsessie met het college plaatsgevonden, waarin zij drie belangrijke pijlers hebben meegegeven, te weten: belevingswaarde, verbinding en participatie. Samen met de opbrengsten en de ideeën uit de verschillende participatie momenten met werksessies, gesprekken en onderzoeken is deze nota tot stand gekomen. De rode draad van alle opbrengsten en de daaruit voortgekomen actiepunten is: Behouden wat moet, veranderen wat kan! Ambitie Waar ligt de kracht van kunst en cultuur en hoe kan deze van waarde zijn voor de gemeente Halderberge? De gemeente Halderberge biedt kansen om de creatieve talenten van ieder van haar inwoners te ontwikkelen en in te zetten. Er wordt met enthousiasme gewerkt aan culturele programma’s voor al haar inwoners in de vrije tijd, maar ook in het onderwijs. Cultuureducatie (kunst-, media- literatuur- en erfgoededucatie) is een essentieel deel van de persoonlijke en sociale ontwikkeling van kinderen en jongeren. De kracht van het onderwijs speelt hier een grote rol.

Het maatschappelijk belang van kunsteducatie is groot. Kunst zet de geesten van mensen open, prikkelt hen tot nadenken en daagt hen uit nieuwe oplossingen te vinden. Het maakt mensen creatiever. De cultuursector vervult een aantal kerntaken, waaronder het zichtbaar maken van alternatieven, een spiegel voorhouden, het bieden van ervaringen en schoonheid, het vervullen van een educatieve rol en het bevorderen van verbinding, kansengelijkheid en inclusie. In het bijzonder bieden amateurkunst en de daarmee gepaard gaande culturele activiteiten een rijke beleving aan een breed en divers publiek. Deze vormen van expressie stimuleren het vertrouwen om anderen te ontmoeten, over persoonlijke grenzen heen te stappen en nieuwe gebieden te verkennen. Op die manier versterken ze op waardevolle wijze de lokale leefomgeving. Doelstellingen De cultuurvisie van de gemeente Halderberge voor de periode van 2024 – 2034 is gebaseerd op de overtuiging dat cultuur een essentiële rol speelt in het versterken van onze gemeenschap, het stimuleren van creativiteit en het bevorderen van onderling begrip. Met deze visie beogen we een bloeiende culturele gemeenschap te creëren waarin diversiteit wordt omarmd en waarin iedereen zich uitgenodigd voelt om deel te nemen aan culturele uitingen.

7

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Hat landelijk beleid ‘De kracht van creativiteit’ van gemeenten zet in op vijf pijlers die dienen als kader voor de gemeentelijke visie: • versterken van de positie van de culturele en creatieve professional • inzetten van creativiteit bij maatschappelijke vraagstukken • cultuur is overal en voor iedereen • investeren in de kansen van digitalisering • erfgoed voor de toekomst We erkennen het belang van cultuureducatie als instrument voor persoonlijke ontwikkeling. Daarom zorgt de gemeente samen met de kunst- en cultuursector en het onderwijs voor een versterking van het cultureel onderwijs en bieden we educatieve programma’s aan die het begrip van kunst en cultuur bevorderen. Daarnaast wordt er maatwerk per school en schoolbestuur geboden aansluitend bij de visie en ambitie van het onderwijs. We omarmen onze vijf verschillende kernen, maar weten elkaar ook te vinden als Halderbergenaren. We streven ernaar de culturele participatie van alle inwoners te vergroten, ongeacht leeftijd, achtergrond of sociaaleconomische status. Door diverse culturele activiteiten en evenementen te organiseren, willen we een breed scala aan mensen betrekken bij het culturele leven van onze gemeente. We streven naar het behoud en de ontwikkeling van ons cultureel erfgoed.

Dit omvat niet alleen monumenten en historische plaatsen, maar ook immaterieel erfgoed zoals tradities, ambachten en verhalen die onze culturele identiteit weergeven. We leggen nieuwe verbindingen met andere domeinen, zodat het culturele veld zich kan ontwikkelen en meer betrokken is bij maatschappelijke opgaven. We moedigen vernieuwing en experiment in de kunst aan door een stimulerende omgeving te creëren waarin kunstenaars zich vrij voelen om nieuwe wegen te verkennen en de grenzen van creativiteit te verleggen. Daarnaast ondersteunen we de groei van de creatieve industrie in onze gemeente mede als motor voor economische ontwikkeling en werkgelegenheid. Om dit te kunnen realiseren, zullen we nauw samenwerken met culturele instellingen, het onderwijs, bedrijven en natuurlijk met de inwoners zelf. We zullen een actief subsidiebeleid voeren, participatieve besluitvorming stimuleren en de samenwerking tussen verschillende sectoren bevorderen. Samen streven we naar een gemeenschap waarin cultuur bloeit, creativiteit wordt gekoesterd en verbindingen worden gelegd. Deze cultuurvisie vormt de leidraad voor onze gezamenlijke inspanningen om een levendige en inclusieve culturele gemeenschap op te bouwen in Halderberge.

8

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1. Aanleiding In het vastgestelde collegewerkprogramma van 2022–2026 is het volgende omschreven over kunst en cultuur in de gemeente Halderberge: De belevingswaarde vergroten van wat we hebben aan kunst, cultuur en cultuurhistorie. Er wordt een integrale visie opgesteld over cultuur. Dat doen we in samenspraak met de betrokken plaatselijke organisaties. Met het uitschrijven van een prijsvraag stimuleren we acties om de belevingswaarde te vergroten op het gebied van het cultureel erfgoed. Kunst in de openbare ruimte: Er wordt samen met plaatselijke kunstenaars een actieplan ‘Kunst in de openbare ruimte’ opgesteld, met aandacht voor o.a. kunst op rotondes, langs routes, en teksten op gevels, en bestickeren van stroomhuisjes e.d. Hierbij betrekken we inwoners (waaronder jongeren) en ondernemers zoveel mogelijk met onder andere prijsvragen. We werken samen met plaatselijke kunstenaars, samenstichtingen, scholen, inwoners en ondernemers. De gemeente Halderberge heeft op dit moment geen actuele nota kunst en cultuur. De laatste cultuurnota die geschreven is, dateert van 2010 – 2014. In 2017 zijn aan de hand van de oriëntatienota ‘het culturele speelveld’ en het onderliggende ‘Cultuurkompas’ de beleidsvoornemens vastgesteld. Leeswijzer Deze nota is opgebouwd vanuit de structuur van het plan van aanpak.

In het eerste hoofdstuk is het waarom van de visie op cultuur uiteengezet. In hoofdstuk 2 brengen we de huidige situatie in beeld aan de hand van de opbrengsten vanuit de verschillende participatie momenten. In hoofdstuk 3 beschrijven we waar we naar toe willen, de stip op de horizon, voor kunst en cultuur in de gemeente Halderberge en hoe we dat willen bereiken. We zetten door middel van de actiepunten in hoofdstuk 5 in het beleid uiteen hoe we de visie uiteindelijk gaan bereiken en aan welke doelen er de komende jaren gewerkt gaat worden. In het laatste hoofdstuk 6 is tenslotte de financiële onderbouwing en de financiering van de te bereiken doelen en acties opgenomen. 1.2. Kunst en Cultuur Met deze nota stelt de gemeente Halderberge de ambities, doelen en acties vast voor de komende jaren op het gebied van kunst en cultuur vanuit de vraag: Waar ligt de kracht van kunst en cultuur en hoe kan deze van waarde zijn voor de gemeente Halderberge? De begrippen kunst en cultuur worden in verschillende betekenissen gebruikt. Om duidelijk te maken wat we onder beide begrippen verstaan, volgt hieronder eerst een korte definitie van kunst en cultuur.

9

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Cultuur is datgene wat mensen bindt en onderscheidt en wat samenhang, diversiteit en dynamiek creëert. Cultuur levert een belangrijke bijdrage aan de samenleving (de sociale cohesie), maakt de woonwerkomgeving aantrekkelijk en versterkt de toeristisch-recreatieve sector. Cultuur is een totaal van zaken, die mede de kwaliteit van het leefklimaat bepalen. Kunst is een product van cultuur. Het is de bewuste creatie van iets moois of betekenisvols met behulp van vaardigheden en verbeelding. Het omvat een breed scala aan menselijke activiteiten, waaronder schilderen, tekenen, beeldhouwen, mediakunst, theater, dans, muziek en zang, fotografie, film, architectuur, literatuur en poëzie. Het is een subjectieve expressie vanuit de kunstenaar. In veel beleidsdocumenten van overheden en verschillende literatuur worden de drie waarden van cultuur beschreven. Hieronder een korte uitleg van deze waarden. Artistieke waarde De artistieke waarde van cultuur gaat over de invloed van cultuur op de ontwikkeling van de individuele mens. Deze waarde ontstaat door te genieten van cultuur (passieve cultuurparticipatie: het bezoeken van een theatervoorstelling, museum, film) of door zelf cultuur te beoefenen (actieve cultuurparticipatie: het bespelen van een muziekinstrument, een dansles volgen, een kunstwerk creëren).

Scholing en opvoeding spelen hierbij een grote rol door enerzijds het kennis maken met kunst en cultuur en anderzijds het leren om kunst en cultuur te waarderen. Maatschappelijke waarde De maatschappelijke waarde van cultuur gaat over de invloed op buurt- of sociaal niveau. Het samen iets doen verbindt en betrekt mensen en draagt bij aan het uitdragen van een gezamenlijke identiteit. Cultuur levert een belangrijke bijdrage aan sociale cohesie en heeft een positieve invloed op de mentale gezondheid. Culturele instellingen en verenigingen worden vaak ondersteund door trouwe vrijwilligers. Zij halen uit dit werk veel zingeving en plezier. Het is een goede manier om actief te blijven en betrokken te zijn bij de maatschappij. Kunstbeoefening en -beleving wordt daarom steeds vaker ingezet in het sociaal domein. Economische waarde De economische waarde van cultuur gaat over de besteding van culturele voorzieningen door bezoekers en gebruikers. Dit wordt vaak gecombineerd met een bezoek aan de lokale horecagelegenheden of andere voorzieningen. Daarnaast zorgt de culturele sector voor werkgelegenheid en draagt een levendige culturele sector met kwalitatief cultureel aanbod bij aan een aantrekkelijk imago van de gemeente waar het prettig wonen en leven is: ‘Hartelijk Halderberge’. 1.3. Doelgroepen Het cultuurbeleid richt zich op alle inwoners van de gemeente Halderberge.

Binnen dit algemene beleid willen we specifiek beleid richten op jongeren. In deze nota wordt gesproken over de voorschoolse leeftijd (2 tot 4-jarigen) kinderen tot en met het primair onderwijs (12 jaar) en jongeren tot 23 jaar. Na het volgen van voortgezet onderwijs in de gemeente vertrekken jongeren vaak naar de steden

10

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

voor een vervolgopleiding en maken ze minder gebruik van de lokale culturele voorzieningen. Dit heeft gevolgen voor de culturele afname maar ook voor het culturele aanbod. In Halderberge vormen kinderen (14%) en jongeren (11%) een kwart deel van de bevolking, maar de bestaande georganiseerde infrastructuur blijkt slechts beperkt gericht te zijn op de actieve en passieve participatie van jongeren. In tegenstelling tot traditionele verenigingen lijken jongeren vaak de voorkeur te geven aan minder gestructureerde, maar even inspirerende verbanden. Door met jongeren apart het gesprek aan te gaan over cultuur brengen we duidelijk in beeld waar hun wensen en behoeften liggen en nemen deze mee in de doelen en actiepunten voor de komende tien jaar. 1.4. Totstandkoming Brainstormsessie Op 4 april 2023 vond een inspirerende brainstormsessie plaats met het college, waarbij de collegeleden en de secretaris hun visie op ‘cultuur’ presenteerden. De bijeenkomst belichtte diverse boeiende onderwerpen die gezamenlijk de rijke en gevarieerde culturele identiteit van de gemeente Halderberge weerspiegelen. Een centraal thema dat naar voren kwam, was het vergroten van de belevingswaarde van kunst, cultuur en cultuurhistorie. Hierbij werd gedacht aan het integreren van (groene) kunst op rotondes en het verfraaien van trafo’s met kunstwerken.

Cultuur werd ook gezien als een krachtige verbindingsfactor tussen mensen, waarbij participatie van inwoners een belangrijke rol speelt. Ideeën zoals het integreren van quotes, spreuken en gedichten op gevels en het bevorderen van kunst op scholen door het creëren van kunstzinnige afvalbakken. Banksy diende als inspiratiebron voor het stimuleren van creativiteit op onverwachte plekken. Het delen van kunstenaarsfilmpjes op de gemeentewebsite, waarbij kunstenaars uitleg geven over hun kunstobjecten, werd gezien als een educatieve en toegankelijke manier om de lokale gemeenschap te betrekken. Het gebruik van infographics voor kort en krachtige communicatie en het betrekken van verenigingen bij en door de samenleving werden met enthousiasme ontvangen. Het belang van cross-sectorale samenwerking met de economie werd benadrukt, naast het enthousiasme voor een kunstroute, geïnspireerd door het succesvolle voorbeeld van Hilvarenbeek. Daarnaast werd het waardevolle karakter van volkscultuur, zoals carnaval, kermis en jaarmarkten erkend en het bevorderen van cultuureducatie binnen de gemeenschap en het onderwijs. De termen “Ontdekken, Kunst, Verleden, Toerisme, Genieten en Verhalen” werden geïdentificeerd als kernwaarden die de culturele identiteit van de gemeenschap weerspiegelen.

Hierbij werd ook de suggestie gedaan om historische figuren zoals Elisabeth en lokale helden, zoals de Drie Koningen van Oudenbosch (Pastoor Hellemons, burgemeester van den Dries en Vader Vincentius), te eren met portretten in de openbare ruimte en schilderijen tentoongesteld bij het toeristisch informatiepunt in Sint Anna. Inspiratie hiervoor werd gehaald uit projecten zoals de Blind Walls Gallery in Breda.

11

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Instellingen zoals bibliotheken werden beschouwd als belangrijke cultuurdragers. Om participatie te bevorderen werd het voorstel gedaan om het digipanel in te zetten en bestaande netwerken en structuren te benutten. Muziek, festivals, dans en fotografie werden gezien als waardevolle expressievormen die deel uitmaken van het culturele palet. Tot slot werden culturele hotspots, theaterroutes, kunst- en atelierroutes, en het betrekken van het erfgoed zoals het verhaal van Oudenbosch genoemd als strategieën om de rijke culturele tradities van Halderberge te benutten en te vieren. Deze suggesties getuigen van een levendige visie op het bevorderen en verankeren van cultuur in de lokale samenleving. Dit startgesprek leidde tot het maken van een plan van aanpak om te komen tot de visie op cultuur voor de gemeente Halderberge en het daaruit voortkomend beleid. Plan van aanpak In het plan van aanpak gaan we bouwen aan beleid voor cultuur in het onderwijs en de vrije tijd voor alle inwoners van de gemeente Halderberge. Centraal staat de vraag: Waar ligt de kracht van kunst en cultuur en hoe kan deze van waarde zijn voor de gemeente Halderberge? Door middel van participatie met verschillende doelgroepen binnen de gemeente Halderberge zijn we op zoek gegaan naar deze waarde.

Het direct en actief betrekken van verschillende doelgroepen binnen de gemeente zorgt voor een groter bereik, meer draagvlak en betere resultaten. We hebben getracht dit te bereiken door de volgende participatie momenten (bijlage 1): • Startbijeenkomst met culturele instellingen en inwoners die zich betrokken voelen; • Enquête onder de inwoners; • Gesprekken met jongeren; • Politieke veld; • Interne organisaties; • Rondetafelgesprekken. Door deze participatie momenten hebben alle inwoners, instellingen en het culturele veld de kans gehad mee te denken en te praten over de visie op cultuur voor de gemeente Halderberge. Alle gesprekken hadden als uitgangspunt:’ waarderend vernieuwen’, dus wat gaat goed, wat kan beter en hoe? Bij de gesprekken met de interne organisaties is er gekeken hoe er verbinding op het gebied van cultuur gemaakt kan worden met de verschillende beleidsterreinen, zoals: onderwijs, volksgezondheid, economie en toerisme. De gesprekken zijn met de betreffende beleidsadviseurs gevoerd. Al deze participanten samen formuleerden wat er op het gebied van kunst en cultuur in de gemeente Halderberge behouden moet blijven, versterkt moet worden en wat we nog missen en samenvattend leidde dit tot een soort hartenkreet: BEHOUDEN WAT MOET, VERANDEREN WAT KAN!

12

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

We hebben in onze gemeente heel veel goede en mooie culturele parels. Laten we die behouden en veranderingen aanbrengen daar waar het kan en nodig is. Samen met de drie pijlers vanuit het college (belevingswaarde, verbinding en participatie) is dit leidraad geworden voor het tot stand komen van de actiepunten en het actieplan. 1.5. Beleidskader en rol gemeente Naast de wettelijke taken op het gebied van cultuur en erfgoed is de huidige rol van de gemeente vooral het bieden van mogelijkheden en kansen aan haar inwoners om aan cultuurbeoefening te kunnen doen. Deels zorgt de gemeente voor middelen en faciliteert organisaties, cultuurmakers en andere inwoners waar mogelijk bij het uitvoeren van activiteiten op het gebied van kunst en cultuur. Erfgoed is binnen de gemeente Halderberge een zelfstandig beleidsterrein, maar onlosmakelijk verbonden met cultuur. In hoofdstuk 4 wordt hier kort op ingegaan en verwezen naar het beleidsdocument voor erfgoed en monumenten. Oriëntatienotitie ‘het culturele speelveld en ‘Cultuurkompas’ 2017 Om de cultuurhistorische kwaliteit en het culturele aanbod van de gemeente te behouden en zichtbaar te maken heeft het college aan de hand van de oriëntatienotitie ‘het culturele speelveld’ en het onderliggende ‘Cultuurkompas’ in 2017 de beleidsvoornemens vastgesteld.

De oriëntatienotitie gaat in op de huidige positie en toekomstige ontwikkelingen die op cultuurgebied spelen, met dwarsverbanden naar andere werkvelden, zoals immaterieel (cultureel) erfgoed en cultuurtoerisme. Het ‘Cultuurkompas’ is een richtinggevend instrument waarin binnen de kaders richtlijnen worden gegeven voor de manier waarop de gemeente het bestaande cultuurbeleid in de toekomst kan richten en de koers kan bijstellen. Hiermee heeft het college een stip op de horizon gezet. De beleidsvoornemens zijn: a. Zorgdragen voor een culturele infrastructuur; b. Samenwerken en stimuleren tot samenwerking; c. Vergroten van de zichtbaarheid. Om cultureel ondernemerschap te stimuleren heeft de gemeenteraad de subsidieregeling ‘Cultuurinitiatieven Halderberge’ vastgesteld voor de ondersteuning van culturele initiatieven die een bijdrage leveren aan het stimuleren en uitdragen van een cultureel aantrekkelijke gemeente. GALA Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft in februari 2023 het GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) mede ondertekend. Met dit akkoord wordt door verschillende partijen gebouwd aan een fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. Deze partijen zijn het ministerie van VWS, de VNG, Zorgverzekeraars Nederland en GGD GHOR Nederland.

De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving, en waarin sprake is van een sterke sociale basis. In het akkoord wordt aangegeven dat een bezoek aan een museum of het theater van betekenis kan zijn. Het verbindt mensen met elkaar, vergroot hun veerkracht en draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling.

13

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Hoofdstuk 2. Een blik op cultuur in Halderberge

Het rijke en gevarieerde culturele aanbod van de gemeente Halderberge komt uit de bijeenkomsten, gesprekken intern en extern en de enquête duidelijk naar voren. De kracht van kunst en cultuur wordt door iedereen onderschreven, maar waar ligt nu precies die kracht en hoe kan deze van waarde zijn voor de gemeente Halderberge? In dit hoofdstuk beschrijven we de opbrengsten vanuit de diverse participatie momenten met inwoners, culturele instellingen en andere beleidsterreinen. Vanuit het waarderend onderzoek omschrijven we wat er goed gaat, wat er beter kan en hoe we dit kunnen bereiken. Met de andere beleidsterreinen kijken we naar de verbindingen die er zijn met cultuur en hoe we elkaar daarin kunnen versterken. 2.1. Wat gaat er goed? Cultuur staat momenteel prominent op de agenda van de gemeente Halderberge en krijgt steeds meer aandacht en waardering. De gemeente beschikt over een ruim en gevarieerd cultureel aanbod, mogelijk gemaakt door vele bevlogen vrijwilligers die zich met groot enthousiasme inzetten en zo zorgen voor een levendig Halderberge. De Halderbergse Cultuurmaand met hieraan gekoppeld de kunst- en atelierroute, waaraan vele individuele kunstenaars deelnemen en de uitreiking van de jaarlijkse Cultuurprijs Halderberge worden gezien als een van de jaarlijkse culturele hoogtepunten.

De betrokkenheid van de inwoners is duidelijk zichtbaar door hun talrijke initiatieven op verschillende terreinen, waarbij ze met trots kijken naar wat ze samen hebben weten te verwezenlijken. Bovendien koesteren ze hun rijke historisch verleden, waarbij de grootschalige aanpak van het religieus en cultureel erfgoed deze gemeente tot een ware parel maakt.

14

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Het toeristisch informatiepunt Visit Halderberge speelt een cruciale rol in het verspreiden van informatie over deze culturele activiteiten, waardoor ze toegankelijk zijn voor een breed publiek. De gemeenschap van Halderberge laat zien dat cultuur niet alleen verrijkt, maar ook verbindt en trots doet bloeien. 2.1.1. Communicatie De gemeente is toegankelijk en bereikbaar en biedt voldoende ondersteuning bij de organisatie van evenementen. Inwoners ervaren een grote betrokkenheid vanuit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders (B&W) en er is een goed contact met de beleidsambtenaren. Deze betrokkenheid komt niet alleen tot uiting in de actieve aanwezigheid bij culturele activiteiten, maar ook in het inspelen op actuele ontwikkelingen, zoals de energietoelage voor verenigingen en instellingen. Vanuit toerisme is er veel aandacht voor bewegwijzering en informatieborden. Hierdoor wordt Halderberge letterlijk zichtbaar gemaakt. Op de website van Visit Halderberge is er veel aandacht voor de activiteiten die door de culturele instellingen worden ondernomen, maar ook informatie over ons rijke culturele leven is op de website te vinden. Verenigingen en instellingen hebben onderling goed contact en dit contact wordt verstevigd door netwerkavonden die door de gemeente worden geïnitieerd.

De samenwerking onderling wordt versterkt door aandacht te hebben voor elkaars activiteiten en deze ook te promoten. 2.1.2. Activiteiten Halderberge heeft een brede culturele agenda. Er worden veel activiteiten geïnitieerd voor verschillende doelgroepen en door diverse culturele aanbieders. Dit kunnen gesubsidieerde instellingen zijn, maar ook zelfstandige ondernemers. Niet alle activiteiten zijn bekend bij het brede publiek. Deze beperkte bekendheid zit hem deels in het feit dat er specifieke activiteiten worden ontwikkeld voor bepaalde doelgroepen door gesubsidieerde instellingen. 2.1.2.1. Bibliotheek West-Brabant De bibliotheek vervult een spilfunctie in de samenleving. Dit komt tot uitdrukking in de uiteenlopende functies die zij uitvoert. Naast haar primaire rol als publieke informatievoorziening, neemt de bibliotheek ook een belangrijke sociaal-maatschappelijke, educatieve en culturele positie in. De bibliotheek in Halderberge heeft als doel om haar inwoners aan te moedigen en te ondersteunen bij het vergroten van hun verbeeldingskracht en kennis. Dit gebeurt via een fysieke, educatieve en digitale bibliotheek. Hierbij staat het faciliteren van toegang tot informatie en educatieve bronnen centraal.

15

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Daarnaast draagt de bibliotheek zorg voor lokale zichtbaarheid, bekendheid en bereikbaarheid van de organisatie. Door actief in te spelen op de behoeften van de gemeenschap, vervult de bibliotheek een brugfunctie tussen diverse sectoren en speelt ze een essentiële rol in het bevorderen van levenslang leren, culturele participatie en gemeenschapsopbouw binnen Halderberge. De activiteiten die de bibliotheek op het gebied van kunst en cultuur aanbiedt zijn divers en voor verschillende leeftijden en doelgroepen. Voor iedere inwoner van Halderberge is er iets interessants te vinden. Van boekenproeverijen, taaloefengroepen en activiteiten in het kader van de Kinderboekenweek op school of op de bibliotheek locatie. De huidige tijdelijke locatie onder de Basiliek zorgt voor een opzichzelfstaande culturele belevenis. Bij het organiseren van de activiteiten of het uitvoeren van werkzaamheden dient de bibliotheek actief invulling te geven aan inclusief beleid. Het doel van dit beleid is dat mensen met een beperking vanzelfsprekend en op een gelijkwaardige manier kunnen deelnemen aan alle aspecten van het maatschappelijke leven. Inclusief beleid is een brede, overkoepelende benadering voor het bereiken van de doelstellingen van zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie.

Dit houdt concreet in dat zowel de organisatie alsook de activiteiten toegankelijk zijn of gemaakt worden voor mensen met een beperking. Het kabinet streeft naar een toekomstgerichte bibliotheek(voorziening) in elke gemeente. De Raad voor Cultuur ziet een groot potentieel voor de bibliotheek als meest bezochte (gratis) publieke voorziening in Nederland, die bovendien publiek aanspreekt van elke leeftijd, elk opleidingsniveau en elke achtergrond. Een recente evaluatie van de Bibliotheekwet laat zien dat het aantal bibliotheeklocaties tussen 2012 en 2018 afnam met 27,2%. Hierdoor komen geletterdheid, taalvaardigheid, digitale vaardigheid, leesmotivatie en leesvaardigheid onder druk te staan. Uit onderzoek blijkt dat de taal- en leesvaardigheid van basis- en middelbare scholieren sterk afneemt en dat laaggeletterdheid voor steeds meer Nederlanders een probleem vormt. Vanaf 2025 krijgen gemeenten daarom structureel extra geld voor de bibliotheken, met daaraan gekoppeld een zorgplicht. Deze zorgplicht houdt in dat de gemeenten met het geld van het Rijk de aanwezigheid van en toegang tot de bibliotheek moeten waarborgen. Hiervoor is vanaf 2025 jaarlijks landelijk 54 miljoen Euro beschikbaar. Gunay Uslu, voormalig Staatssecretaris Cultuur en Media: “Als je lid bent van de openbare bibliotheek, heb je een abonnement op de hele wereld.

Want lezen is fundamenteel, en een bibliotheek brengt je nog veel meer dan dat. Het is een plek waar mensen cultureel en maatschappelijk ontwaken en groeien. Waar als kind werelden voor je opengaan. Waar je als ouder met een gerust hart je kind heen stuurt. Een plek waar kennis, verhalen en andere perspectieven voor iedereen binnen handbereik zijn. Daarom investeer ik een flink deel van het extra cultuurbudget in de openbare bibliotheek.”

16

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

2.1.2.2. Marktplaats Cultuureducatie Halderberge Cultuuronderwijs laat mensen kennis maken met kunsten cultuuruitingen van lokale, regionale en landelijke cultuuraanbieders en schoolt amateurkunstbeoefenaars. Dit gebeurt via cultuureducatie in het onderwijs en via het culturele aanbod in de vrijetijdssector. Cultuureducatie vormt de schakel tussen amateurkunst en professionele kunst, en is daarmee de basis voor een levendiger culturele gemeente. De gemeente Halderberge beschikt over de Marktplaats Cultuureducatie Halderberge die de vraag vanuit het onderwijs afstemt op het aanbod vanuit de culturele instellingen. Dit resulteert in een cultureel aanbod onder schooltijd voor alle leerlingen in het primair onderwijs van de gemeente Halderberge. Daarnaast voorziet de gemeente ook in een naschools aanbod op het gebied van cultuureducatie: de verlengde schooldag. Door laagdrempelig culturele activiteiten na school aan te bieden krijgen alle kinderen de kans om kennis te maken met verschillende kunst- en cultuuruitingen ook de kinderen die deze kans (van huis uit) niet krijgen. Naast activiteiten voor leerlingen van het primair onderwijs worden er ook activiteiten aangeboden aan het voortgezet onderwijs. Aangezien het voortgezet onderwijs zelf de beschikking heeft over vakdocenten gebeurt dit minder structureel.

Daarnaast is er geen apart geoormerkt budget voor culturele activiteiten voor het voortgezet onderwijs zoals dat wel het geval is voor het primair onderwijs. 2.1.3. Voorzieningen en Instellingen Amateurkunst omvat het actief beoefenen van creatieve en kunstzinnige activiteiten zonder daarmee primair in het levensonderhoud te willen voorzien. Het verschilt van kunst als verplicht onderdeel op school doordat het een vrije keuze is die wordt gemaakt in de vrije tijd. Hierbij kan men denken aan het nemen van lessen, het volgen van cursussen of het deelnemen aan workshops, met als doel vaardigheden te leren of te verbeteren. Deze activiteiten kunnen zowel individueel als in groepsverband, al dan niet georganiseerd in verenigingsverband, plaatsvinden. De Monitor Amateurkunst (2023, LKCA) laat zien dat 55% van de Nederlandse bevolking van zes jaar en ouder kunstzinnige, creatieve of muzikale activiteiten beoefent in de vrije tijd. Daarmee is het kunst van ons allen en van de samenleving. Amateurkunst biedt een betekenisvolle en zingevende vrijetijdsbesteding die ons plezier en vervulling geeft en waarbij we uitgedaagd willen worden om met elkaar iets te doen of te maken.

17

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

In de gemeente Halderberge zijn talrijke verenigingen actief op het gebied van amateurkunst. De recent gehouden enquête over cultuur in Halderberge, gericht op de inwoners, vertoont opmerkelijke overeenkomsten met de landelijke monitor amateurkunst wat betreft het aantal deelnemers, geslacht, leeftijd en opleidingsniveau. Een substantieel deel van de inwoners van Halderberge participeert binnen de amateurkunst en is lid van verenigingen op het gebied van zang en muziek, een trend die tevens vergelijkbaar is met de landelijke situatie. De amateurkunstverenigingen ontvangen van de gemeente een structurele subsidie. Daarnaast zijn er ook diverse initiatieven en activiteiten die geen structurele gemeentelijke financiering ontvangen, maar werken met incidentele budgetten, sponsoring en een groot aantal vrijwilligers. De vrijwilligers vormen een belangrijke pijler voor de hele sector. De structurele subsidies zijn van groot belang voor de diverse verenigingen. Het wegvallen van een centrum voor de kunsten heeft geleid tot een verschuiving van verantwoordelijkheden, waarbij de muziekverenigingen nu de taak op zich hebben genomen om muziekleerlingen op te leiden. Dit brengt extra kosten met zich mee. Voor het voortbestaan en de groei van de amateursector in de gemeente is financiële ondersteuning vanuit de gemeente van cruciaal belang.

De gemeente Halderberge heeft een subsidieregeling opgezet om alle kinderen de kans te bieden muziekeducatie en beeldende vorming te volgen. Deze regeling stelt ouders en verzorgers in staat om financiële ondersteuning aan te vragen voor de lessen.

Sint Maarten Reliëf, Oud Gastel

18

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Naast de noodzaak van financiële ondersteuning, vereist de beoefening van amateurkunst ook een fysieke locatie. Gelukkig beschikt elke kern binnen de gemeente Halderberge over een dorshuis of cultureel centrum, wat van essentieel belang is voor de leefbaarheid van de kleine kernen en het behoud van de amateurkunst. Deze centra fungeren niet alleen als ruimte voor verenigingen, maar ook als locatie voor het aanbieden van cursussen, workshops en lessen. Bovendien dienen ze als ontmoetingsplek en bevorderen ze verbindingen tussen verschillende sectoren en doelgroepen. Op deze manier spelen de dorshuizen en culturele centra een belangrijke rol bij het ondersteunen van de amateurkunst, het faciliteren van educatieve initiatieven en het versterken van sociale banden binnen de gemeenschap.

2.2. Wat kan er beter en hoe? Tijdens de verschillende participatie momenten is er ook gevraagd wat er beter kan op het gebied van kunst en cultuur en hoe dat gerealiseerd kan worden. Hier kwamen een aantal hoofdzaken naar voren die hieronder puntsgewijs behandeld worden. 2.2.1. Communicatie Er gaat veel goed op het gebied van communicatie, maar er zijn ook veel verbeterpunten. Over het algemeen kan de communicatie vanuit de gemeente aanzienlijk worden verbeterd. Bewoners worden vaak laat op de hoogte gesteld van belangrijke zaken, zoals de aanpak van religieus erfgoed en culturele gebouwen. Een tijdigere en effectievere communicatie is essentieel om een grotere participatie van de inwoners te bevorderen. Een specifiek knelpunt is het ontbreken van een duidelijk aanspreekpunt voor cultuur binnen de gemeente. Het gebrek aan een beleidsambtenaar en/of adviseur die bekend is met de juiste wegen binnen de gemeente op dit beleidsterrein, vormt een uitdaging. Het aanstellen van een toegewijde professional kan helpen om de coördinatie en efficiëntie van het cultuurbeleid te vergroten, evenals de communicatie tussen de gemeente en de inwoners te verbeteren. Het culturele aanbod in de gemeente is momenteel verspreid en niet op een centrale plek te vinden.

Hoewel de onderlinge contacten met de muziekverenigingen over het algemeen goed verlopen, ontbreekt het aan effectief contact met andere culturele verenigingen, instellingen en ondernemers. Hierdoor zijn de verenigingen niet of nauwelijks op de hoogte van elkaars activiteiten en kunnen op deze manier niet anticiperen op het aanbod of samenwerken binnen diverse projecten. 2.2.2. Activiteiten Aanbod en bereik Binnen de gemeente kennen we een diverse inwonerspopulatie. Het culturele aanbod sluit niet aan op de culturele diversiteit van de gemeente. Ook het aanbod voor de jeugd en jongeren laat te wensen over. Het aanbod voor deze groep krijgt vanuit de inwoners enquête zelfs een onvoldoende. In het algemeen worden er meer culturele activiteiten aangeboden voor volwassenen die actief aan cultuurbeoefening doen. Nieuwe groepen worden nog niet bereikt. Kunst in de openbare ruimte Kunst in de openbare ruimte is aanwezig, maar hier is de laatste jaren weinig aandacht voor. Dit is enerzijds te zien aan het onderhoud en anderzijds aan de documentatie van de kunstwerken. Er is geen bijgewerkte lijst van kunstwerken aanwezig bij de gemeente. De meest recente dateert uit 2008. Sociale projecten, zoals de spottersplek op Seppe, worden positief ontvangen en vergroten de belevingswaarde van kunst. Dit kunstwerk is ontstaan met plaatselijke kunstenaars en inwoners van Halderberge.

Ook de KinderKunstRoute, waarbij de kunst in de openbare ruimte in beeld wordt gebracht met voor iedere kern een kunstroute is ontwikkeld door samenwerking met onderwijs, heemkundige kringen en de inwoners van Halderberge.

19

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

2.2.3. Voorzieningen en instellingen Ontmoeting Een wezenlijk aspect van het creëren van verbinding is de mogelijkheid om elkaar daadwerkelijk te ontmoeten. Een onmisbare schakel hierin is de aanwezigheid van een multifunctioneel centrum, waarin alle facetten van cultuur onder één dak samenkomen. Gelukkig beschikt elke kern momenteel over zo’n voorziening of wordt er op dit moment aan de realisatie ervan gewerkt. Desondanks heerst er onder de gebruikers bezorgdheid over de onzekerheid met betrekking tot het voortbestaan van deze centra en de huidige staat waarin ze verkeren. Het behouden en koesteren van deze ontmoetingsplekken blijft erg belangrijk voor het versterken van gemeenschappen en het bevorderen van sociale samenhang. Subsidieregeling muzieklessen Sinds 2014, na het wegvallen van het Centrum voor de Kunsten Amadeus, heeft de gemeente een subsidieregeling opgezet ter ondersteuning van muzieklessen voor kinderen tot 18 jaar, verzorgd door professionele docenten. Opvallend is echter dat het subsidiebedrag, ondanks de gestaag stijgende kosten (denk recentelijk aan de gestegen energiekosten) van deze lessen sindsdien nooit is geïndexeerd. De lessen worden op diverse locaties binnen de gemeente aangeboden door voornamelijk zelfstandige docenten (ZZP’ers), wat resulteert in behoorlijke financiële drempels die de toegankelijkheid voor velen beperken.

Hoewel muziekverenigingen hun uiterste best doen om te ondersteunen en te faciliteren, blijkt het lastig om volledig te voorzien in de behoefte. Het is wellicht zinvol dat de gemeente overweegt de subsidieregeling aan te passen en te indexeren om zo de gelijke toegang tot muziekonderwijs voor alle jeugdige inwoners te waarborgen. Samenwerking Verenigingen zijn sterk afhankelijk van hun vrijwilligers om succesvolle activiteiten en evenementen te kunnen organiseren. Vaak worden ze echter geconfronteerd met talloze regels en administratieve uitdagingen tijdens het planningsproces. Een oplossing voor deze hindernissen ligt in een nauwere samenwerking tussen verenigingen, waarbij ze elkaar kunnen ondersteunen en versterken. Door krachten te bundelen, kunnen ze niet alleen efficiënter met regelgeving omgaan, maar ook profiteren van elkaars ervaringen en middelen. Vrijwilligers zijn er nooit te veel!

De Stoet, Oudenbosch

20

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

2.2.4. Financiën Cultuur mag dan wel geld kosten, maar het brengt ook vele voordelen met zich mee, zoals het versterken van sociale cohesie en het bevorderen van gezondheid. De gemeente erkent dit en investeert door zowel structurele als incidentele subsidies te verstrekken aan culturele projecten. Het streven is om succesvolle initiatieven, die hun waarde hebben bewezen, structureel te verankeren. Het is van groot belang dat deelname aan cultuur voor gezinnen betaalbaar en toegankelijk blijft. Deze toegankelijkheid kan enkel worden gewaarborgd door blijvende financiële steun vanuit de gemeente, waarmee de waardevolle bijdrage van cultuur aan onze samenleving kan worden behouden en verder gestimuleerd. 2.3. Verbinding met andere beleidsterreinen Binnen de gemeente Halderberge zijn er verschillende beleidsterreinen die aanknopingspunten bieden voor verbinding met cultuur of waar dergelijke verbindingen al plaatsvinden. We onderzoeken waar de mogelijkheden liggen tot intensivering van de samenwerking tussen deze terreinen, met als doel wederzijdse versterking. 2.3.1. Onderwijs De gemeente Halderberge neemt deel aan het landelijk programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK).

De Marktplaats Cultuureducatie Halderberge is het onafhankelijke loket tussen het onderwijs en de culturele aanbieders voor alles wat met cultuureducatie tijdens schooltijd te maken heeft in Halderberge en geeft uitvoering aan dit programma. In de vorm van een intermediair wordt er nauw samengewerkt met Kunstloc Brabant en is de Marktplaats een meedenkend adviseur bij het maken van een cultureel programma dat aansluit bij de visie van de school. Om deze plannen te realiseren heeft iedere school een interne cultuurcoördinator die samen met de intermediair via netwerkbijeenkomsten en persoonlijke gesprekken de vraag bij de scholen ophaalt, zodat er een passend aanbod gerealiseerd kan worden. De Marktplaats is verantwoordelijk voor het uitvoeren van het Kunstmenu voor alle basisscholen in de Halderberge. Via dit menu krijgen leerlingen culturele activiteiten in alle kunstdisciplines en erfgoed aangeboden. Ook is de Marktplaats nadrukkelijk betrokken bij grote projecten zoals de opening van de Cultuurmaand met daaraan gekoppeld de Open Monumenten Klassendag, waarbij alle leerlingen van de groepen zeven en acht van de Halderbergse basisscholen een gemeentelijk monument bezoeken.

21

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Naast de rijksmiddelen die via het Fonds voor Cultuurparticipatie beschikbaar worden gesteld, investeert de gemeente Halderberge in cultuureducatie binnen het primair onderwijs met een extra bijdrage voor cultureel-educatieve activiteiten op lokaal/regionaal gebied. Regelmatig wordt er overleg gevoerd met de beleidsadviseur onderwijs en de directies van de scholen. Op deze manier blijft het onderwijs op de hoogte van de landelijke en provinciale ontwikkelingen op het gebied van cultuureducatie en wordt er gekeken naar hoe de programma’s verbonden kunnen worden met de andere leerdoelen van het onderwijs. 2.3.2. Volksgezondheid en eenzaamheid In samenwerking met de GGD en de jeugdgezondheidszorg worden er preventieprogramma’s aangeboden, gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl en gezond gewicht binnen de Halderbergse bevolking. Deze programma’s dragen bij aan de zes pijlers van Positieve Gezondheid: Lichaamsfuncties – Ik voel me gezond en fit, Mentaal welbevinden – Ik voel me vrolijk, Zingeving – Ik heb vertrouwen in mijn eigen toekomst, Kwaliteit van leven – Ik geniet van mijn leven, Meedoen – Ik heb goed contact met andere mensen, Dagelijks leven – Ik kan goed voor mezelf zorgen. Om bepaalde informatie effectief onder de aandacht te brengen worden verschillende cultuurvormen ingezet.

Thema’s zoals omgaan met geld worden bijvoorbeeld op school aangeboden in de vorm van (interactieve) theatervoorstellingen. Daarnaast worden er activiteiten ontwikkeld voor het versterken van de sociale basis waaronder het bestrijden van eenzaamheid en dementie. In alle kernen van de gemeente worden er in de steunpunten koffiemomenten georganiseerd. Er is een concreet plan van aanpak voor een gezond en actief leefstijlakkoord. De preventie in de gemeente wordt nog steviger aangepakt en om de doelen te bereiken zou kunst en cultuur meer ingezet kunnen worden. De kunstprojecten die zijn uitgevoerd, zoals: de participatie projecten ‘Social Sofa’ en ‘Ik vergeet je niet’ zijn succesvol maar kostbaar. Daarnaast blijkt dat de huidige vorm van deze projecten niet alle doelgroepen bereikt, met name de groep die niet uit zichzelf om hulp vraagt.

Mozaïek Bankje Seppe, Bosschenhoofd

22

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

2.3.3. Toerisme, recreatie en economie In de gemeente Halderberge worden tal van activiteiten georganiseerd om zowel de lokale toeristen als bezoekers van buitenaf te voorzien van een rijke culturele ervaring. Van rondwandelingen en kunstroutes tot concerten en evenementen in culturele centra, er is een breed scala aan mogelijkheden, zowel passief als actief. Veel van deze activiteiten hebben direct of indirect te maken met cultuur, zoals culturele voorstellingen en tentoonstellingen op erfgoedlocaties. Het toeristisch informatiepunt in Oudenbosch, genaamd Visit Halderberge, wordt beheerd door vrijwilligers en is momenteel gehuisvest in de Doopkapel in de Basiliek. Om toeristen te verleiden om culturele locaties te verkennen, zijn er informatiezuilen geplaatst waarop bezoekers digitale informatie kunnen vinden over bezienswaardigheden, evenementen en horecalocaties. Hoewel Oudenbosch met zijn unieke verhaal als het “Rome van Willem Hellemons” rijk is aan religieus en cultureel erfgoed, wordt dit nog onvoldoende beleefbaar in de openbare ruimte. Om hier verandering in te brengen, is het concept “De 9 wonderen van Oudenbosch” ontwikkeld. Dit concept maakt het verhaal van Oudenbosch toegankelijk in de openbare ruimte via informatiepanelen met QR-codes die de geschiedenis van de locatie onthullen.

Daarnaast is er een themaroute opgezet die via het knooppuntennetwerk bewandelbaar is en is het concept vertaald naar een citygame met spelopdrachten en vragen om een bredere doelgroep aan te spreken. Visit Halderberge beschikt over een culturele agenda op de website, waar dagelijks activiteiten in Halderberge te vinden zijn. Deze agenda wordt ook weergegeven op informatiepanelen bij toeristische trekpleisters. Het potentieel van deze agenda kan verder benut worden door culturele instellingen aan te moedigen hun activiteiten hierop te plaatsen, zodat het volledige culturele aanbod van Halderberge goed zichtbaar is.

23

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

2.3.4. Jongerenwerk De afgelopen jaren heeft de gemeente geïnvesteerd in het jongerenwerk, waarbij de jongerenwerkers niet meer in dienst zijn bij een welzijnsinstelling, maar in dienst van de gemeente. Deze inzet heeft geleid tot een toename van de zichtbaarheid van het jongerenwerk, waarbij er structureel overleg is tussen de jongerenwerkers, de buurtsportcoach, jeugdprofessionals, politie en BOA’s. Het jongerenwerk richt zich op jongeren in de leeftijd van 8 tot 23 jaar met uitloop naar 27 jaar wanneer er sprake is van een specifieke hulpvraag. De aanpak richt zich voornamelijk op preventie en het aanpakken van sociale vraagstukken, waarbij intensieve samenwerking met het voortgezet onderwijs een essentieel onderdeel is geworden. De jongerenwerkers spelen een actieve rol in het ophalen van hulpvragen bij jongeren en delen hun expertise met scholen. Het jongerenwerk heeft meerdere doelen: Talentontwikkeling, ontwikkeling van een gezonde leefstijl of bijvoorbeeld het voorkomen van crimineel gedrag. Jongerenwerkers vormen een brug tussen jeugdhulpverlening, de ouders, school, sport- en culturele organisaties. In het jongerencentrum worden door de jongerenwerkers met grote inzet diverse initiatieven ontplooid. Ze organiseren talloze activiteiten en zetten zich in voor een positieve beeldvorming.

Hoewel er al veel gebeurt, zijn er nog volop mogelijkheden om in de leeftijdsgroep 8-12 jaar nog meer vooruitgang te boeken om zo nog meer jongeren te betrekken bij onze gemeenschap. Op woensdagmiddag richt het jongerenwerk zich daarom op deze leeftijdsgroep, om zo al eerder in contact te komen met de doelgroep. Om het bereik te vergroten, wordt er op diverse terreinen samengewerkt met verenigingen en instellingen. Deze brede samenwerking is bedoeld om jongeren op verschillende manieren te bereiken en betrekken, met als uiteindelijk doel een positieve impact te hebben op hun welzijn en sociale betrokkenheid. Cultuur biedt de gelegenheid tot ontwikkeling en ontmoeting, verbindt kinderen en jongeren met kunst en cultuur en daagt hen uit om te laten zien wat ze kunnen.

24

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

2.3.4.1. Leerlingen voortgezet onderwijs Het is een foutieve aanname dat jongeren niet erg geïnteresseerd zijn in kunst en cultuur. Gaandeweg de gevoerde gesprekken blijken ze wel degelijk een duidelijke mening te hebben en goed weten waar hun behoeftes liggen. Ze waarderen hun erfgoed en volkscultuur en uiten de wens om meer verhalen van bijvoorbeeld oorlogsveteranen te horen. Verbindingen aangaan met nieuwe doelgroepen en daar activiteiten mee ondernemen lijkt ze eveneens interessant. Desondanks ervaren jongeren belemmeringen, voornamelijk in de vorm van kosten. Ze zouden graag meer deelnemen aan voorstellingen en concerten, maar financiële beperkingen maken dit moeilijk. In essentie verlangen jongeren vooral naar zelf actief bezig zijn met muziek maken, het bijwonen van festivals en concerten, en het beleven van meer van dergelijke ervaringen. Echter, de hoge kosten en het gebrek aan toegankelijkheid in hun omgeving vormen obstakels. Een opvallende ontdekking was dat de meeste jongeren niet op de hoogte waren van de mogelijkheden die het jongerenwerk biedt. Dit inzicht fungeerde als een eyeopener, waarmee duidelijk wordt dat het jongerenwerk een rol kan spelen in het faciliteren van de behoeftes en interesses van jongeren op het gebied van kunst, cultuur en participatie.

25

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Hoofdstuk 3. Kunst en Cultuur in Halderberge in 2034 3.1. Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven we de stip op de horizon voor kunst en cultuur in de gemeente Halderberge, hoe we dat willen bereiken en aan welke doelen er de komende jaren gewerkt gaat worden. De opbrengsten vanuit de raadsinformatiebijeenkomst worden hierin meegenomen. Kunst en Cultuur zijn onlosmakelijk verbonden met Halderberge. Het zorgt ervoor dat inwoners actief (als beoefenaar) en passief (als bezoeker, toeschouwer) meedoen in de samenleving. Dat geldt ook en juist voor meer kwetsbare doelgroepen als ouderen en mensen met een beperking en de moeilijk bereikbare groepen zoals de jeugd en jongeren. Grote groepen mensen in onze gemeente ontlenen een gevoel van trots en identiteit aan kunst, cultuur en erfgoed. Het helpt mee antwoord te geven op de vraag: wie zijn wij en waar komen we vandaan? Cultuur geeft een gezamenlijk gevoel van herkenbaarheid en verbindt mensen in en tussen onze kernen. De komende jaren is het cultuurbeleid gebaseerd op behouden wat moet en veranderen wat kan, waarbij verbinden, belevingswaarde en participatie een centrale rol spelen. Bovenstaande ambitie is uitgewerkt in een aantal speerpunten: behouden en versterken van de culturele basisvoorzieningen, ruimte voor talentontwikkeling en vernieuwing en iedereen kan meedoen. In de volgende paragrafen worden deze speerpunten beschreven.

3.2. Het behouden en versterken van de culturele basisvoorzieningen In iedere kern kunnen inwoners actief en passief deelnemen aan activiteiten op het gebied van kunst en cultuur. Om hieraan te kunnen voldoen is er een bepaald basisniveau van culturele voorzieningen nodig. Zij vormen de ruggengraat van de lokale kunst- en cultuursector en dragen verantwoordelijkheid voor het algehele culturele klimaat in de gemeente Halderberge. Deze culturele basisvoorzieningen moeten toekomstbestendig zijn en hier zullen we door middel van subsidiëring blijvend in moeten investeren. Met deze organisatie worden structurele subsidieafspraken gemaakt met een jaarlijkse monitoring en evaluatie. Dit zorgt voor zekerheid en continuïteit voor deelnemers, bezoekers, medewerkers en de organisaties als geheel. De culturele basisvoorzieningen bestaan uit de volgende onderdelen: • Multifunctioneel centrum • Bibliotheek West-Brabant • Marktplaats Cultuureducatie Halderberge • Amateurkunst • Specifieke culturele voorzieningen • Vrijwilligers

26

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

Culturele organisaties en gemeenten zijn gebaat bij een heldere afbakening van verantwoordelijkheden. Organisaties zijn relatief autonoom binnen hun discipline en zijn zelf verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering. De gemeente bepaalt op welke manier zij subsidies inzet om culturele en maatschappelijke doelen te realiseren. Daarnaast is het binnen de culturele instelling een vereiste dat heldere afspraken worden gemaakt over de rolverdeling tussen toezichthouderschap, sturing en uitvoering. Hiervoor zijn drie codes relevant. Dit zijn: Governance Code Cultuur, Code Diversiteit & Inclusie en Fair Practice Code. Governance Code Cultuur De Governance Code Cultuur biedt een kader voor goed bestuur en toezicht in culturele organisaties. Governance gaat over het besturen en de continuïteit van organisaties. Daarnaast speelt governance een belangrijke rol in het vertrouwen en de legitimiteit die de organisaties in de buitenwereld genieten. Bewust omgaan met governance is essentieel voor de versterking van culturele organisaties en voor een gezonde sector. Code Diversiteit & Inclusie De Code Diversiteit & Inclusie is een gedragscode van, voor en door de Nederlandse culturele en creatieve sector. Het doel van de code is dat de culturele en creatieve sector de brede diversiteit van de Nederlandse samenleving representeert.

Een basisvereiste is dat de sector gelijkwaardig toegankelijk is voor iedereen: als maker, producent, werkende en publiek. Zo wordt de sector van iedereen. Iedereen draagt er op eigen wijze aan bij. Iedereen wordt gewaardeerd, gerespecteerd, gehoord en voelt zich thuis in de sector en veilig in de werkomgeving. Fair Practice Code De Fair Practice Code biedt handvaten voor culturele professionals om toe te werken naar en toe te zien op een eerlijke beloning voor kunstenaars en creatieve makers. Ook voor anderen die zich inzetten voor de culturele sector, zoals stagiaires en vrijwilligers, biedt de code handvaten. Het belonen gaat dan niet enkel over geld, maar ook over het bieden van ontwikkelingsmogelijkheden.

3.2.1. Multifunctioneel centrum In iedere kern is een multifunctioneel centrum aanwezig. Dit kan in de vorm van een dorpshuis of cultureel centrum zijn. Voor de leefbaarheid van de afzonderlijke kernen is dit van essentieel belang. Dit is de plek voor ontmoeting, verbinding en samenwerking en zorgt voor vergroting van de belevingswaarde van kunst en cultuur. Verenigingen vinden hier hun thuisbasis voor repetities, bijeenkomsten en uitvoeringen. Daarnaast kunnen de ruimtes gebruikt worden voor het geven van lessen en workshops.

27

Visie op cultuur gemeente Halderberge 2024 - 2034

De uitgerustheid van de centra is afhankelijk van de ambities van de verschillende clusterbesturen. Wel moeten de centra ten alle tijden prijstechnisch toegankelijk zijn voor de gesubsidieerde instellingen. Zij zijn belangrijk om het aanbod in de directe woon- en leefomgeving te kunnen faciliteren. Het commerciële gebruik vanuit de verenigingen en instellingen, gebruik voor het toerisme of bedrijfsmatige activiteiten is een inkomstenbron van de centra. Centra moeten de mogelijkheden onderzoeken en kijken hoe ze op dit gebied ook een inkomstenbron kunnen zijn. Hierbij is het van belang dat er met de gebruikers samengewerkt wordt en verbindingen leggen daar waar mogelijk is. De gemeente investeert op dit moment flink in de multifunctionele centra, maar zal dit voor het behoud blijvend moeten doen.

Actiepunt 1 Multifunctioneel Centrum 3.2.2. Bibliotheek West-Brabant De openbare bibliotheek is een laagdrempelige organisatie met een vestiging in Oudenbosch en een haal- en brengpunt in Hoeven en Oud Gastel bij Surplus en is onderdeel van de regionale organisatie bibliotheek West-Brabant. Naast de uitleen van boeken zijn er op de vestiging in Oudenbosch workshops, spreekuren en activiteiten. Steeds vaker is de bibliotheek naast partner in kunst en cultuur ook partner in het sociale domein. Dat vraagt om integraal beleid, een netwerkaanpak. De bibliotheek biedt ruimte voor een leven lang ontwikkelen en zorgt ervoor dat je mee kan doen in de samenleving door je basisvaardigheden bij te houden. De bibliotheek is een fysieke plek waar een brede collectie aan boeken en informatie (fysiek en online) te vinden is en waar advies beschikbaar is. De bibliotheek is gevestigd in een toegankelijke omgeving voor iedereen of het nu gaat om het lezen van de krant, studeren, ontspannen of hulp zoeken. De huidige vestiging van Oudenbosch is op dit moment ondergebracht in de Basiliek Pelgrim I in afwachting van de nieuwbouw in het cluster Sint Anna. De openingstijden tijden zijn nu nog beperkt, maar op de toekomstige locatie waar ook Visit Halderberge gevestigd gaat worden zullen deze tijden uitgebreid worden door samenwerking met de andere partners in het cluster Sint Anna.