Transitievisie Warmte gemeente Halderberge 2021.pdf

Toch kijken we alvast naar het voorlopig eindbeeld. Dat helpt ons om zeker te stellen dat keuzes in een totaalbeeld voor Halderberge passen. Zo zorgen we dat schaarse warmtebronnen ingezet worden waar ze het beste passen. Ook dit totaalbeeld wordt elke vijf jaar herzien, om zo te leren van opgedane ervaringen.

5.1 Woonwijken

In deze gebieden zijn ook klein-collectieve oplossingen een optie. Dit is bijvoorbeeld een gezamenlijke bodemwarmtepomp voor 3 tot 7 woningen.

Isolatie In alle gevallen is isolatie een belangrijke eerste stap. Dit is ongeacht of uw buurt in de toekomst verwarmd wordt met een warmtenet, warmtepompen of duurzaam gas. Isolatie zorgt voor comfort, verlaagt de energierekening en zorgt dat we meer woningen kunnen verwarmen met de kostbare duurzame energie- en warmtebronnen.

Kansrijk voor een warmtenet

Delen van Oudenbosch en Oud-Gastel (voornamelijk rond het centrum) In Oudenbosch en Oud-Gastel is een warmtenet een interessante optie. Dit is een warmtenet met een lokale warmtebron waar enkele honderden woningen op zijn

Aardgasvrije oplossing Voor de aardgasvrije oplossingen is het beeld divers. In grote delen van Halderberge passen individuele oplossingen het best. In sommige woonkernen lijkt het

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 26

aangesloten. Het is ook mogelijk een buurtenergiesysteem coöperatief te ontwikkelen, in (mede)eigenaarschap van de bewoners. Een warmtenet is aantrekkelijk in deze kernen omdat de warmtedichtheid (zie Figuur 6) vrij hoog is en er een warmtebron in de buurt is.

Buurtenergiesysteem in eigendom van bewoners Een buurtenergiesysteem is een warmtenet met een lokale warmtebron waar enkele honderden woningen op zijn aangesloten. Er ontstaan in Nederland steeds meer lokale warmtenetten die in eigendom zijn van een coöperatie van bewoners. Bewoners zijn dan dus (mede)eigenaar, dat kan positief zijn voor het draagvlak.

Overigens betekent de keuze voor een warmtenet niet dat alle woningen daar verplicht op worden aangesloten. Voor eigenaren van een goed geïsoleerde woning kan het bijvoorbeeld aantrekkelijker zijn alsnog voor een individuele warmtepomp te kiezen.

De gemeente vindt het belangrijk dat bewoners zelf invloed kunnen hebben op hun energiesysteem. Als onderdeel van een buurtuitvoeringsplan kan de mogelijkheid van een buurtenergiesysteem worden onderzocht.

Individueel of warmtenet

Delen van Oudenbosch, Oud-Gastel, Hoeven en Stampersgat. In de gebieden die oranje-blauw gearceerd zijn, is nog onzeker wat de meest haalbare oplossing is. Dit kan individueel elektrisch of met een warmtenet zijn. In deze gebieden is aanvullende onderzoek nodig naar de besparingsmogelijkheden, de beschikbaarheid van warmtebronnen, de kosten en de voorkeur van bewoners.

Individueel of groen gas

Delen van Oudenbosch, Oud-Gastel, Hoeven, Stampersgat en Bosschenhoofd. In de meeste woonkernen en daarbuiten staan op verschillende plekken oudere woningen en monumentale panden. Die hebben ook in de toekomst waarschijnlijk een hogere temperatuur nodig hebben om comfortabel te blijven (de rode gebieden in Figuur 5).

Wanneer in een aangrenzend gebied een warmtenet gerealiseerd wordt, dan kan dit een kans zijn om in een gearceerd gebied ook op dit warmtenet aan te sluiten.

In het geval van lintbebouwing is de bebouwingsdichtheid laag. Daardoor is er hier geen warmtenet mogelijk. In dat geval voorzien we dat een hybride warmtepomp of een cv-ketel op groen gas wellicht de beste optie is.

Warmtenet of groen gas

Delen van Oudenbosch, Oud-Gastel, Hoeven en Stampersgat. In sommige delen van de dichtbebouwde gebieden van Halderberge staan (voornamelijk vooroorlogse) woningen. We verwachten dat die in de toekomst een hogere temperatuur warmteafgifte nodig hebben. In deze gebieden is het nog onzeker wat de meeste rendabele oplossing is. Aansluiten bij een warmtenet zou kunnen, of anders kan de inzet van groen gas worden onderzocht.

Landelijk en lokaal is de beschikbaarheid van groen gas echter schaars. Dat zal het waarschijnlijk ook blijven. Om zo verstandig mogelijk keuzes te maken zullen we goede afwegingen moeten maken over welke panden het meest gebaat zijn bij groen gas. Het blijft hier sowieso verstandig om primair in te zetten op isoleren.

Wanneer in een aangrenzend gebied een warmtenet gerealiseerd wordt, dan kan dit een kans zijn om een gearceerd gebied ook op dit warmtenet aan te sluiten.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 27

Figuur 7. Warmtevisie Halderberge met een eindbeeld voor onze gemeente inclusief duurzame warmtebronnen en indicatie van het jaarlijks potentieel (TJ/jaar).

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 28

inkoopproces. Anderzijds beperkt het de vrijheden voor ondernemers om bijvoorbeeld zelf het moment van investering te bepalen.

5.2 Bedrijven en kantoren Bedrijven die gevestigd zijn in buurten met een mix van woningen, winkels en kantoren gaan gelijk op met de rest van de buurt. Immers, als aardgas verdwijnt, dan heeft dat consequenties voor alle gebouwen in een buurt. Voor bedrijventerreinen en kantorenparken zijn aparte plannen nodig. Het doel is om in de transitie van bedrijventerreinen zoveel mogelijk aan te sluiten op natuurlijke (gebieds-) ontwikkelingen van het bedrijventerrein zelf.

Kantoren Kantoren hebben over het algemeen een grotere vraag naar koeling dan woningen. Bodemenergie is daarom erg geschikt: warmte die in de zomer aan de gebouwen wordt onttrokken, wordt in de winter weer gebruikt. Dit kan per gebouw, of voor een cluster gebouwen worden aangelegd. Ook luchtwarmtepompen en luchtkoelers behoren tot de mogelijkheden. Ook hier geldt dat er gekozen kan worden voor een aanpak waarbij elk bedrijf zelf een aanpak en tempo kiest. Tevens kan ook hier voor een gezamenlijke aanpak worden gekozen. Bij intensief gebruik van de ondergrond wordt aanbevolen om gezamenlijk op te trekken. Dat helpt om een ordening aan te brengen in het gebruik van de ondergrond.

Bedrijventerrein Industrie en maakbedrijven gebruiken aardgas niet alleen om gebouwen te verwarmen, maar soms ook in het bedrijfsproces11. Tegelijkertijd hoeft niet elk gebouw verwarmd te worden, bijvoorbeeld opslagloodsen hebben meestal weinig verwarming nodig. Bedrijventerreinen vragen daarom maatwerk: een afzonderlijk traject, waarin naar de specifieke behoeften van alle bedrijven wordt gekeken. Net als bij woningen zijn er een aantal belangrijke overwegingen: -

-

5.3 Toets op betaalbaarheid Eén van de belangrijkste uitgangspunten (zie hoofdstuk 3), is dat we zoeken naar de optie met de laagste kosten. De verschillende gebieden in Halderberge hebben daarom in onze warmtevisie de meest voordelige en haalbare warmteoplossing (met de huidige kennis) toegewezen gekregen. Voor een eerste inschatting van de totale kosten van de diverse warmte-opties is de ‘ tartanalyse’ van het lanbureau voor de Leefomgeving (PBL) gebruikt. Hierin wordt de oplossing berekend met de laagste nationale kosten: de totale kosten van alle maatregelen die nodig zijn voor een warmteoplossing, ongeacht wie die kosten betaalt .

Op bedrijventerreinen kan het interessant zijn om een warmtenet aan te leggen, bijvoorbeeld als er grotere bedrijfspanden zijn met een grote warmtevraag. Dat warmtenet kan, als de warmtebron groot genoeg is, doorgetrokken worden naar omliggende woongebieden. Andersom kan een warmtenet vanuit een woonwijk worden doorgetrokken naar een bedrijventerrein. Een andere mogelijkheid is dat ieder bedrijf individueel een alternatieve warmtevoorziening kiest, zoals een luchtwarmtepomp of bodemenergie. Een lage-temperatuur warmtenet of bronnet is aantrekkelijk voor locaties waar de warmtedichtheid redelijk hoog is en er op lage temperatuur warmte en koude uitgewisseld kan worden.

De berekeningen van het PBL gaan per CBS-buurt. In Halderberge blijkt dat binnen een CBS-buurt heel verschillende huizen kunnen staan. Daarom is in de analyse hierboven ook naar kleinere (logische) clusters bebouwing gekeken. Soms verschillen de resultaten hierdoor. Een toelichting op de startanalyse is te vinden in Bijlage G.

Behalve technische en financiële argumenten speelt ook mee in hoeverre bedrijven een gezamenlijke aanpak prefereren. Gezamenlijkheid ontzorgt ondernemers deels en kan financiële voordelen hebben. Denk bijvoorbeeld aan een gezamenlijk 11

Dit wordt ook wel proceswarmte genoemd, het vraagt om maatwerk om geschikte alternatieven voor aardgas in dit soort bedrijfsprocessen te selecteren.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 29

6. In fases naar een aardgasvrij Halderberge ondernemers en andere lokale partijen centraal. We benadrukken dat we in deze buurten starten met onderzoek, en dat nog niet is besloten wanneer en hoe de buurt van het aardgas gaat. We verwachten dat deze buurten rond 2035 aardgasvrij kunnen zijn.

Dit hoofdstuk beschrijft het tijdpad waarin de gemeente Halderberge aardgasvrij wil worden. Zo kunnen bewoners, bedrijven, de woningcorporatie en de netbeheerder hun investeringen afstemmen op dit voorgesteld tijdspad. We benadrukken dat de fasering en het tijdspad in dit hoofdstuk een globale planning is. Er blijft ruimte om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, kansen, bewonersinitiatieven, of initiatieven van bedrijven. In hoofdstuk 3 beschreven we wat een buurt geschikt maakt als verkenningsbuurt. Om tot een tijdpad te komen zijn de onderhoudsplanningen van wegen en riolering geïnventariseerd, net als geplande renovaties van bedrijventerreinen. Hiervoor is informatie vanuit gemeente en de werkgroep gebruikt. Dit alles heeft geleid tot een tijdspad waarbinnen Halderberge van het aardgas af gaat. Dit tijdspad weergegeven is in Figuur 8. In paragraaf 6.1 t/m 6.6 geven we aanvullende informatie.

Middellange termijn (2030-2045) - In deze buurten zien we kansen voor een buurtenergiesysteem. Of het is een buurt waar kansen liggen om gezamenlijk aan individuele oplossingen te werken. Op dit moment ontbreken echter directe aanknopingspunten om op korte termijn te beginnen. In vergelijking met de verkenningsbuurten is het daarom minder zeker wat de beste oplossingsrichting is. Wij willen daarom eerst ervaringen opdoen in de verkenningsbuurten, voordat de focus naar deze buurten verschuift.

Klimaatakkoord & Verkenningsbuurten De ambitie in het Klimaatakkoord is om in 2030 minstens 1,5 miljoen huishoudens aardgasvrij te maken. Dat is ongeveer 20% van alle woningen in Nederland.

Lange termijn (2040-2050) - Voor sommige gebieden, vooral met oude bebouwing, is een combinatie van een (hybride) warmtepomp en groen gas een serieuze optie. De beschikbaarheid en prijs van groen gas is op dit moment nog erg onzeker. Deze gebieden zijn daarom later in de planning gezet: we wachten de ontwikkelingen rond groen gas af. Wel willen we bewoners motiveren om de keuze voor een hybride warmtepomp te overwegen op vervangingsmomenten van cvketels.

Als Halderberge streven we er daarom naar om vóór 2030 in ieder geval voor ongeveer 20% van alle woningen te starten met een verdere verkenning van de mogelijkheden.

Natuurlijk tempo (2020-2050) - Voor deze buurten liggen individuele warmteoplossingen per gebouw voor de hand. We kiezen hier voor een natuurlijk tempo: niet de hele buurt tegelijk, maar juist de maximale vrijheid om het gebouw op een logisch moment anders te gaan verwarmen. Dit kan bijvoorbeeld bij een verbouwing of verhuizing of het vervangingsmoment van de aardgasgestookte cvketel.

Verkenningsbuurt (2022-2035) - Buurten waar het mogelijk lijkt om op kortere termijn aardgasvrij te worden. Voor deze buurten starten we in de periode vanaf 2022 met de verkenning om te komen tot een buurtuitvoeringsplan. Hierin staan de haalbaarheid (technisch en financieel) en het betrekken van bewoners,

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 30

Figuur 8. Tijdspad van de warmtetransitie in de gemeente Halderberge

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 31

6.1 Verkenningsbuurten Halderberge In dit hoofdstuk benoemen we de buurten waar een verdere verkenning tussen nu en 2025 al interessant lijkt. In de gemeente Halderberge zijn dit: - Oud Gastel - Stampersgat - Albano lob C (Oudenbosch) - Lintbebouwing (Bosschenhoofd). Ook al lijkt 2050 nu nog ver weg, wij kunnen de warmtetransitie van onze gemeente niet voor ons uitschuiven. Wij moeten een proces uitdenken en vormgeven. En daarbij moeten we dat proces ook in de praktijk gaan doorlopen. Op die manier kunnen we actief leren en het proces stap voor stap verbeteren.

Wat gaat er gebeuren? We starten met een verkenning, dit is een integraal onderdeel van een buurtuitvoeringsplan wat we samen met de buurt oppakken. We krijgen hiermee beter inzicht in de haalbaarheid en financiële gevolgen van verschillende opties. Uiteindelijk willen we met de bewoners een onderbouwde keuze maken voor een aardgasvrije warmtevoorziening. Dit hoeft niet voor de hele buurt dezelfde oplossing te zijn.

Wanneer? In de genoemde buurten voorzien we een start van de verkenning tussen 2022-2025. Na het afronden van die verkenning is de buurt nog niet aardgasvrij! Het uitvoeren van de concreet gemaakte plannen neemt meer tijd in beslag. We houden daarbij rekening met een periode van 5 tot 15 jaar, zie Figuur 10. In Halderberge voorzien we dat wijken pas ná 2030 als geheel aardgasvrij worden gemaakt.

Figuur 9 Stappenplan van een buurtuitvoeringplan

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 32

Waarom hier starten? De verkenningsbuurten zijn om meerdere redenen uitgekozen: -

In Oud-Gastel zien we kansen voor een warmtenet. Met een verkenning willen we uitzoeken hoe dit haalbaar zou kunnen zijn. We willen in de eerste plaats kijken of het mogelijk is met warmte uit het Mark-Vlietkanaal en/of de Blankershove Vijver.

-

In Stampersgat moet een verdere verkenning uitwijzen of een warmtenet of individuele oplossingen met een warmtepomp de meest voordelige oplossing is. De rivier de Dintel geeft een grote warmtepotentie voor een eventueel warmtenet. Er zijn lokaal ook enkele grote opwekprojecten, zoals windmolens die in de lokale energiebehoefte kunnen voorzien.

-

In het zuiden van Oudenbosch (Albano lob C) willen we samen met inwoners verkennen wat er nodig is om als gehele wijk aardgasvrij te worden. Dan is het gasnet niet langer meer nodig. Onze verwachting is dat een individuele oplossing in deze buurt het meest gunstig is.

-

In de lintbebouwing van Bosschenhoofd willen we met de buurt verkennen of en hoe deze bewoners over kunnen stappen op duurzaam gas. Per gebouw willen we dan ook kijken of een hybride warmtepomp haalbaar is.

Figuur 10 Het aardgasvrij maken van buurten begint met een verkenning, we schatten dat het hele traject om aardgasvrij te worden 5 tot 15 jaar kan duren.

Disclaimer We voorzien dat het uitwerken van de plannen voor verkenningsbuurten een aanzienlijke inzet vragen van de gemeentelijke organisatie. Wij zijn hierbij als gemeente grotendeels afhankelijk van de middelen van het Rijk. Bij beperkte middelen vanuit het Rijk voorzien we dat het tijdspad zoals geschetst is in onze Transitievisie Warmte moet worden bijgesteld. Dat kan invloed hebben op de onderzoeken in de voorgestelde verkenningsbuurten.

Elke route richting een aardgasvrije warmtevoorziening vraagt om een maatwerk proces. Als gemeente kunnen we dit proces in de verkenningsbuurten vormgeven. In de jaren erna kunnen we het dan in telkens verder verbeterde vorm hergebruiken in andere delen van onze gemeente.

Verhouding tot het Klimaatakkoord Gecombineerd liggen er in de verkenningsbuurten 2.499 woningen. Dat is ongeveer 19% van alle woningen in Halderberge. In het Klimaatakkoord is als doel gesteld om 20% van de woningen in Nederland aardgasvrij te maken in 2030. Met de selectie van de verkenningsbuurten zit Halderberge dus op dezelfde lijn als het Klimaatakkoord.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 33

Verkenningsbuurt Oud Gastel

Verkenningsbuurt Stampersgat

In Oud Gastel zijn we er in de warmtevisie op uitgekomen dat een warmtenet hier interessant kan zijn. Als duurzame warmtebron denken we daarbij aan aquathermie uit het Mark-Vlietkanaal.

In Stampersgat zijn we er in de warmtevisie op uitgekomen dat zowel een warmtenet als individuele warmtepompen hier een optie is. Als duurzame warmtebron denken we daarbij aan aquathermie uit de Dintel. Daarnaast wordt er lokaal duurzame elektriciteit opgewekt die gebruikt zou kunnen worden voor de warmtepompen. Aanvullend kan ook worden gekeken naar de inzet van duurzame restwarmte.

De volgende buurteigenschappen zijn aanleiding om hier te starten met een verkenning: Er is voldoende warmtevraagdichtheid en warmtevraag Er is een warmtebron, namelijk aquathermie uit het Mark-Vlietkanaal Er is mogelijk een extra warmtebron, aquathermie uit de Blankershovevijver Een midden temperatuur warmtenet lijkt een optie, er zijn dan minder gebouwaanpassingen nodig Woningcorporatie Woonkwartier heeft hier een aanzienlijk bezit

De volgende buurteigenschappen zijn aanleiding om hier te starten met een verkenning: Er is een warmtebron, namelijk aquathermie uit de Dintel Er is een actieve samenstichting die inwoners goed kan bereiken. De energiecoöperatie Energiek Halderberge is bezig met een grootschalig zon op dak project.

Figuur 11 Afbakening van een verkenning in Oud Gastel.

Figuur 12 Afbakening van een verkenning in Stampersgat.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 34

Verkenningsbuurt Albano lob C

Verkenningsbuurt Lintbebouwing Bosschenhoofd

Voor de wijk Albano lob C zijn we in de warmtevisie uitgekomen bij een individuele oplossing. Met een verdere verkenning willen we onderzoeken: Wat er voor inwoners nodig is om de overstap te maken Hoe de gemeente de inwoners bij deze overstap kan ondersteunen Of het elektriciteitsnet lokaal moet worden verzwaard Of het lokale gasnet op een gegeven moment uit bedrijf kan worden genomen.

In het oude lint van Bosschenhoofd voorzien we in de warmtevisie dat duurzaam gas hier op termijn de aardgasvrije oplossing zal worden. Omdat de panden relatief ouder zijn en een laag energielabel hebben is een individuele oplossing of een warmtenet hier niet logisch. Dit lint komt daarom in aanmerking voor een duurzaam gas oplossing. We verwachten dat het gasnet hier op termijn ook operationeel zal blijven. Met de verkenning willen we in beeld krijgen in welke panden en onder welke voorwaarden een hybride warmtepomp een deel van het gasverbruik kan vervangen. Op termijn kan het aardgas dan voor een duurzaam gas worden vervangen.

De volgende eigenschappen zijn aanleiding om hier te starten met een verkenning: Er is sprake van relatief homogene bebouwing met een recent bouwjaar. Er zijn beperkt isolatie-/gebouwmaatregelen nodig bij een overstap. De buurt krijgt vrijwel zeker een individuele oplossing.

Figuur 13 Afbakening van verkenning in Albano lob C.

Figuur 14 Afbakening van een verkenning in de lintbebouwing in Bosschenhoofd.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 35

6.2 Natuurlijk tempo (2020-2050)

6.4 Lange termijn (2040-2050)

In grote delen van Halderberge voorzien we dat gebouwen op termijn overstappen op een individuele voorziening zoals een warmtepomp. Als gemeente willen we dat onze inwoners de overstap kunnen doen wanneer het uitkomt. Dat kan bijvoorbeeld zijn wanneer een cv-ketel moet worden vervangen, tijdens een verhuizing of wanneer er een grote verbouwing staat gepland.

Er zijn verschillende buurten met een diversiteit van gebouwen, waarvan een deel (vooroorlogse woningen) lastig te verduurzamen is. Hier starten we pas op de lange termijn, namelijk tussen 2040 en 2050.

Uiteraard kunnen inwoners van gebieden met een natuurlijk verloop altijd rekenen op advies en ondersteuning van de gemeente. Zo combineren we maximale vrijheid voor inwoners met een passende begeleiding en support.

Door specifiek in deze buurten langer te wachten kan er maximaal gebruik worden gemaakt van ontwikkelingen en prijsdalingen. Ook weten we op deze manier of er (gedeeltelijk) kan worden aangehaakt bij een warmtenet in aangrenzende buurten. Als er geen warmtenet opties zijn, dan zullen we moeten kijken welke gebouwen het beste kunnen overstappen op duurzaam gas.

We benadrukken dat nationaal beleid en regelgeving kunnen veranderen. Daar hebben wij als gemeente weinig invloed op. In gebieden waar we een natuurlijk tempo voorzien is het aan de bewoners om te besluiten op welk moment tussen nu en 2050 men de overstap naar aardgasvrij maakt.

e eten al elke panden in deze ‘lange termijn’ buurten lastig zijn te isoleren. Deze panden kunnen al worden ondersteund bij een eventuele overstap op een hybride warmtepomp. Er is geen reden om dat 20 jaar uit te stellen. Op die manier kan nu al een deel van het aardgasverbruik worden vervangen.

We voorzien dat vooral het buitengebied (buiten de woonkernen) een natuurlijk tempo zal volgen.

We voorzien dat delen met lintbebouwing op de lange termijn volgen. Voorbeelden zijn de lintbebouwing bij Oud Gastel, Stampersgat en Hoeven

6.3 Middellange termijn (2030-2045)

6.5 Bedrijventerreinen

In gebieden waar we op middellange termijn starten voorzien we tussen 2030 en 2045 volgende stappen te gaan nemen. We kunnen dan voortbouwen op de ervaringen uit de verkenningsbuurten.

De bovenstaande verdeling geldt ook voor bedrijven, winkels en kantoren die verspreid in de buurten gevestigd zijn. Deze gaan mee in de transitie met de buurt waarin ze liggen.

Op middellange termijn willen we vooral aan de slag met buurten waar een warmtenet een optie kan zijn. Ook interessant zijn buurten in de woonkernen waar individuele oplossingen de buurt aardgasvrij kunnen maken.

Verspreid over de gemeente ligt ook een aantal bedrijventerreinen. Voor bedrijventerreinen willen we zoveel mogelijk aansluiten op ambities van ondernemers en herontwikkeling van bedrijventerreinen.

We voorzien dat vooral de grotere woonkernen in Halderberge op middellange termijn aardgasvrij worden. Voorbeelden zijn het centrum van Oudenbosch, Hoeven en het nieuwere deel van Bosschenhoofd.

Als gemeente Halderberge willen we dat op elk bedrijventerrein uiterlijk in 2040 een verkenning is gestart naar de mogelijkheid om aardgasvrij te verwarmen. Het is aan individuele bedrijven om dan ook direct naar duurzame proceswarmte te kijken.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 36

6.6 Snelheid van de lokale warmtetransitie Van elke buurt in onze gemeente weten we het aantal woningen. Met het tijdspad kunnen we inschatten hoeveel woningen er in Halderberge dan per jaar duurzaam worden verwarmd. Dit wordt weergegeven in Figuur 15. Figuur 15 laat een inschatting zien van hoe Halderberge aardgasvrij wordt. Te zien is dat we in Halderberge pas vanaf 2030 op tempo komen met het aardgasvrij worden. Vóór 2030 kunnen bewoners natuurlijk wel zelf al beslissen om aardgasvrij te worden. Nieuwbouwwijken in Halderberge zullen we ook standaard aardgasvrij realiseren. Uiteindelijk zal het tot 2050 duren voordat we als gemeente volledig aardgasvrij zijn. Tussen 2030 en 2040 willen we dus grote stappen zetten. Op die manier hebben we ruimte om vanaf 2040 te focussen op lastige gebouwen en gebieden.

Figuur 15 Inschatting van het aantal woningen in Halderberge dat per jaar van het aardgas gaat (gele balken). De groene lijn geeft aan hoe het aardgasverbruik over de tijd afneemt ten opzichte van 2020.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 37

7. Stap voor stap aan de slag met aardgasvrij Met isoleren kunnen we in Halderberge in totaal ongeveer 21% CO2-reductie bereiken. Betere isolatie betekent vaak ook een lagere energierekening. Een investering in isoleren kan zich dus terugverdienen. Veel bedrijven en inwoners zijn nu al aan de slag met energie besparen en beter isoleren.

De komende jaren zetten we de eerste stappen om uiteindelijk in 2050 een volledig aardgasvrije gemeente te zijn. De activiteiten die de gemeente al organiseert en nog wil opzetten worden in dit hoofdstuk kort uiteengezet. We zetten in de eerste plaats in op beter isoleren. In enkele buurten willen we ook verkennen hoe we aardgasvrij kunnen verwarmen. Hoe gaan we samen aan de slag met isoleren en energie besparen? Hoe stemmen we dit af met regionale en nationale ambities?

Het verschilt per bouwperiode welke isolatiemaatregelen rendabel zijn. Vooroorlogse woningen zijn vaak lastig, bijvoorbeeld omdat er geen spouwmuur aanwezig is. ij oningen uit de jaren ’50, ’60 en ’70 is veel te winnen met HR++glas en isolatie van spouwmuur, dak en vloer. Woningen die rond 2000 gebouwd zijn, zijn bij de bouw al goed geïsoleerd tot een label B of A. Daar is isolatie bijna niet, of helemaal niet meer nodig.

Met dit hoofdstuk voorzien we in verschillende aandachtspunten waar we in Halderberge rekening mee willen houden. Zie Figuur 16.

We ondersteunen onze bewoners en bewonersgroepen wanneer die hun huis willen verduurzamen. Dat doen we door advies op maat aan te bieden. Op dit moment hebben we daarom de volgende zaken voor inwoners beschikbaar. •

Energieloket voor advies en vragen: Dit is een algemeen loket waar bewoners en Vv ’s tere ht kunnen met vragen, en waar initiatieven zich kunnen melden voor ondersteuning. Bewoners kunnen hier online terecht voor advies over mogelijke oplossingen voor hun woning en om meer te weten te komen over financiering-/subsidiemogelijkheden. Zie https://regionaalenergieloket.nl/halderberge

•

Energiecoaches: Via Energiek Halderberge kunnen energiecoaches worden ingezet. Deze coaches kunnen de verbindende schakel zijn tussen inwoners en gemeente. Er kan bijvoorbeeld worden gedacht aan huis-aan-huis advies over isoleren en rendabele energiemaatregelen. Via het netwerk van deze coaches kunnen inwoners worden bereikt die niet uit zichzelf bezig zijn met de energietransitie.

Figuur 16 Onderverdeling van de uitvoeringsstrategie

7.1 Inzetten op energie besparen en isoleren Door onze gebouwen beter te isoleren hoeven we minder te stoken. Dat scheelt direct in onze CO2-uitstoot. Beter isoleren is vaak ook een voorwaarde om ook in de toekomst betaalbaar en comfortabel te kunnen verwarmen. Isoleren is dus sowieso een goed idee.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 38

De inzet op energiebesparing en aardgasvrij worden is een gezamenlijke inspanning. Als gemeente kunnen we veel faciliteren, maar het uiteindelijk initiatief ligt bij de inwoners en gebouweigenaren. Wij als gemeente kunnen helpen door informatie en het stimuleren van energiebesparende maatregelen. Inwoners kunnen de gemeente en hun buren helpen door zelf en samen aan de slag te gaan.

7.4 Regionale afstemming en updaten TvW Onze gemeente Halderberge is onderdeel van de Regionale Energie Strategie (RES) West-Brabant. Nederland telt in totaal 30 RES gebieden en elk hiervan heeft een regionale strategie opgeleverd. Hierin wordt gekeken wat er regionaal mogelijk is om onze nationale CO2-uitstoot per 2030 met 49% te verminderen. Dat is de ambitie zoals overeengekomen in het Klimaatakkoord.

7.2 Aanpak verkenningsgebieden Vanaf 2022 willen we aan de slag met de verkenningen van de eerste buurten. Kort samengevat voorziet de gemeente dat er tot 2030 ruimte is om verschillende verkenningen op te starten. We maken bewust de keuze om elk van de oplossingsrichtingen (warmtenet, individueel, duurzaam gas) te verkennen en daar een passend proces voor in te richten. Dit proces en de leerervaringen kunnen we later dan meenemen naar andere wijken en buurten in onze gemeente. In deze verkenningen gaan we nog niet aangeven wanneer de wijk dan van het gas af gaat. Dit komt in de stap erna.

Onze plannen voor Halderberge moeten ook passen binnen de RES West Brabant. We voorzien dat we om de paar jaar moeten kijken of beide plannen (en ook nationale ambities) met elkaar in lijn zijn. Voornamelijk de ontwikkeling van een regionaal warmtenet, met restwarmte van verschillende industriële bedrijven, zal goed worden gevolgd. Op dit moment is de haalbaarheid van een regionaal warmtenet nog onzeker. Zoals eerder in paragraaf 1.4 aangegeven willen we elke 5 jaar onze TvW bijstellen. Op die manier houden we de puzzel passend, terwijl we recente ontwikkelingen kunnen blijven meewegen.

In hoofdstuk 6 is toegelicht welke verkenningsbuurten interessant zijn voor Halderberge. In de verkenningsbuurten willen we de volgende Samenstichtingen nauw betrekken bij het proces: • Bosschenhoofd: Samenstichting Groet en ontmoet • Stampersgat: Samenstichting Stampersgat (actieve energie coöperatie) • Oud-Gastel: Samenstichting Oud-Gastel • Oudenbosch-Albano: Wijkvereniging

Afstemming met onze naaste buurgemeenten in bijvoorbeeld De6 verband blijft ook aan de orde. Onderdeel van De6 verband zijn Etten-Leur, Halderberge, Roosendaal, Rucphen en Zundert. Er vindt periodiek overleg plaats binnen De6 verband zodat plannen op elkaar aansluiten en kennis wordt gedeeld.

7.5 Communicatie In elke gemeente zijn er binnen de energietransitie koplopers en achterblijvers. De grote middengroep heeft echter een duidelijke aanpak en inzicht in de bijkomende kosten nodig. Pas daarna kan worden verwacht dat de middengroep stappen gaat ondernemen. Inwoners willen bijvoorbeeld weten of investeringen zichzelf terugverdienen en of deze aansluiten bij buurtplannen.

7.3 Aanpak bedrijven en utiliteit In hoofdstuk 6 is toegelicht hoe de gemeente voorziet dat bedrijfspanden en utiliteit meegaan in het tijdspad naar een aardgasvrije warmtevoorziening. Hierbij geldt dat wanneer bedrijven(terreinen) zelf eerder aan de slag willen, dat wij dit als gemeente ondersteunen.

Een heldere en toegankelijke communicatie met bewoners en bedrijven vinden we daarom erg belangrijk. Een goede communicatie is een centraal onderdeel om draagvlak en brede participatie te creëren.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 39

Als gemeente volgen we de principes van de participatietrap, zie Figuur 17. Tijdens het opstellen van deze Transitievisie Warmte hebben we ingezet op ‘inventariseren’. Hiermee is er vooral getracht de meningen en standpunten van de stakeholders in beeld te krijgen en waar mogelijk al te verwerken in de visie.

-

De volgende stap is om in buurten te starten met een verkenning als eerste stap van een buurtuitvoeringsplan. De nadruk daarin zal dan veel sterker komen te liggen bij hogere treden: ‘verdiepen’ en ‘samen doen’. Hiermee willen we inwoners echt betrekken bij het onderwerp en hen mee laten denken over de plannen. We willen daarvoor ook de samenwerking opzoeken met de Samenstichtingen per dorp.12

We maken gebruik van bestaande netwerken en communicatiekanalen. We hanteren het liefst een persoonlijke benadering: liever een gesprek dan een brief. Hiervoor kunnen de ambassadeurs per woonkern een rol spelen. De vindbaarheid van informatie en een regelmaat in de communicatie is hierbij essentieel. Dit legt een basis voor het vertrouwen. Een persoonlijke aanpak, aandacht, een plek en tijd voor zorgen van mensen, dat is wat het echte verschil maakt en wat vertrouwen geeft.

Belangrijke uitgangspunten voor een effectieve communicatie met onze inwoners zijn: - In de communicatie hanteren we waar mogelijk drie niveaus: o Eenvoudige informatie, voor iedereen te begrijpen, o De mogelijkheid voor inwoners om zich verder te verdiepen, bijvoorbeeld via een projectwebsite. o Online beschikbaarheid van alle rapporten en onderzoeken voor de inwoners die alles willen weten. -

Elke buurt is anders en vraagt om maatwerk in de communicatie. Voor elk buurt moeten we dus een afweging maken over het soort informatie, de keuze van de communicatiekanalen en de participatieaanpak zelf.

-

We willen helder zijn over de kaders, over wat er al vast staat en over wat we nog niet weten of kunnen beloven. We moeten daarbij ook helder zijn over rollen, pro es, planning, verant oordelijkheden, dilemma’s, hinder, risi o’s, en de mate van invloed van bewoners. Al dit soort aspecten moeten vanaf de start helder worden toegelicht.

12

Figuur 17 Participatietrap met daarin verschillende gespreksdoelen. We voorzien dat buurtuitvoeringsplannen een intensiever afstemming en dialoog met de inwoners hebben.

Zie https://www.halderberge.nl/ambassadeurs

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 40

Basisboodschap voor verdere communicatie

Naar een aardgasvrij Halderberge

Waarom van het aardgas af?

Op dit moment verwarmen veel Nederlanders hun woning en water met aardgas en koken ze op aardgas. Dit gebeurt met een cv-ketel. Om klimaatverandering tegen te gaan, is landelijk in het Klimaatakkoord afgesproken dat we stapsgewijs van het aardgas afgaan (uiterlijk in 2050).

Bij de verbranding van aardgas komt CO2 vrij waardoor onze aarde opwarmt. Daarom moeten we met elkaar op zoek naar duurzame alternatieven.

In Nederland willen we ook versneld stoppen met gaswinning, dat is vanwege de aardbevingen in Groningen. En we willen niet te afhankelijk worden van (duur) buitenlands aardgas.

We stappen over op duurzame alternatieven zoals een elektrische warmtepomp, groen gas of een warmtenet. Dit heet de warmtetransitie.

We vinden het wel belangrijk dat het alternatief voor aardgas betaalbaar, duurzaam en betrouwbaar&veilig is.

Transitievisie Warmte

Verkenningsgebieden

Buurtuitvoeringsplan

Alle gemeenten in Nederland maken uiterlijk in 2021 een plan over hoe ze aardgasvrij willen worden. Dit is de Transitievisie Warmte.

We hebben in onze gemeente een aantal verkenningsbuurten benoemd. Daar lijkt het ons interessant om de komende jaren in gesprek te gaan met de bewoners, bedrijven en andere partijen over de warmtetransitie.

Het hele traject om met een wijk of buurt aardgasvrij te worden brengen we onder in een ‘buurtuitvoeringsplan’.

In dit plan onderbouwen we per buurt welk aardgasvrij alternatief het meest geschikt lijkt. Ook schetsen we een tijdspad naar een aardgasvrije gemeente en hoe we hier mee aan de slag willen gaan.

We schatten in dat het 5 tot 15 jaar duurt om met een buurt aardgasvrij te worden. Dat hangt af van veel verschillende dingen, bijvoorbeeld het gekozen alternatief voor aardgas en hoe groot de verschillen zijn tussen gebouwen.

Keuzevrijheid is een belangrijk onderdeel van de verkenning. Pas als er voldoende draagvlak is voor een oplossing, dan willen we de plannen om met een buurt van het aardgas af te gaan concreet maken.

Wat kunt u als inwoner zelf al doen? U kunt nu al zelf stappen zetten, ook als onze Transitievisie voorziet dat uw buurt pas later aardgasvrij wordt. - Isoleer uw woning, daarmee krijgt u meer comfort en een lagere energierekening. - Nieuwe keuken? Stap dan over naar elektrisch koken. - Overweeg ook kleine ingrepen, zoals tochtstrippen en radiatorfolie.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 41

8. Nawoord

Op tijd starten is van groot belang Wel wordt duidelijk dat het Rijk in navolging van het Klimaatakkoord steeds meer aanstuurt op strengere isolatiestandaarden. Zo moeten woningbouwcorporaties in 2021 hun bezit gemiddeld op label B hebben. Kantoorpanden (van meer dan 100 m2) dienen in 2023 minimaal een energielabel C te hebben. Particuliere woningen zijn sinds 1 januari 2015 verplicht om een energielabel te overleggen bij de verkoop van woningen. Tot nu toe zijn er geen strengere eisen voor particuliere woningen. In maart 2021 heeft het Rijk wel een nieuwe isolatiestandaard voor particuliere woningen aangekondigd. Ook deze standaard wordt in de komende jaren niet verplicht gesteld. Het is echter wel waarschijnlijk dat de Rijksoverheid steeds meer gaat aansturen op isolatie en de uitfasering van aardgas. De gemeente Halderberge hoopt met deze transitievisie haar bewoners dan ook zo goed mogelijk voor te bereiden op de warmtetransitie.

Met dit document willen we onze inzichten en de globale planning voor de warmtetransitie met inwoners delen. We benadrukken dat in dit stadium nog geen besluiten zijn genomen over het wanneer aardgasvrij maken van buurten of wijken. Besluiten worden op buurtniveau genomen. Dit doet de gemeente in samenspraak met bewoners en andere lokale partijen. Alleen bij voldoende draagvlak zal een buurt overgaan naar een nieuwe warmtevoorziening. Daarmee beschouwen we dit document als het startpunt om het gesprek aan te gaan met onze inwoners. Betaalbaarheid Betaalbaarheid is voor veel bewoners het belangrijkste criterium. Dit is begrijpelijk en daarmee is betaalbaarheid ook voor de gemeente een essentiële voorwaarde. Ook voor de gemeente geldt dat plannen alleen uitvoerbaar zijn als het Rijk de benodigde middelen vrijmaakt. In de buurtuitvoeringsplannen zal daarom goed gekeken worden naar de kosten en baten voor bewoners en andere betrokkenen in de wijk. Als er sprake is van een meerprijs voor buurten die aardgasvrij worden, dan zal uitgezocht worden hoe de meerprijs zoveel mogelijk opgevangen kan worden met subsidies.

In de komende jaren willen we ons blijven inzetten zodat bewoners en bedrijven zich optimaal en tijdig kunnen voorbereiden op een toekomst waarin we niet langer verwarmen met aardgas.

Keuzevrijheid De huidige regelgeving biedt bewoners keuzevrijheid. Bijvoorbeeld, als er een optie wordt aangeboden in een bestaande wijk voor een warmtenet, dan kan een bewoner ervoor kiezen om aan te sluiten of niet. Bewoners die geen warmtenetaansluiting willen en hun woning op een andere manier aardgasvrij willen maken, hebben in de huidige regelgeving de ruimte om zelf voor een alternatief te kiezen. Ook in wijken waar individuele oplossingen met een warmtepomp slimmer lijken, benaderen we bewoners op basis van vrijwilligheid. Er is vooralsnog geen regelgeving om aan te sturen op het verplicht afsluiten van bewoners. De huidige programma’s en proje ten zetten we op samen met bewoners en bedrijven, om na te gaan welke stappen wenselijk zijn en kunnen rekenen op draagvlak (en onder welke voorwaarden).

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 42

Bijlage A.

Overzichtskaarten gemeente Halderberge

Als onderdeel van een technische analyse voor de gemeente Halderberge zijn verschillende overzichtskaarten gemaakt. In deze bijlage worden de overzichtskaarten voor de gehele gemeente bijgevoegd. In de gemeente Halderberge liggen verschillende woonkernen, detailkaarten voor de woonkernen Oudenbosch, Oud-Gastel en Hoeven zijn opgenomen in Bijlage B t/m Bijlage D. Een korte toelichting bij de onderstaande figuren: •

Figuur 18 toont een overzicht van de energielabels zoals bekend voor panden in de gemeente Halderberge. De energielabels geven een indicatie van de verwachte warmtebehoefte. Panden met een lager energielabel hebben typisch een hogere warmtebehoefte. Door een woning te isoleren zijn er minder warmteverliezen. Hierdoor verbeterd ook het energielabel.

•

Figuur 19 toont een overzicht van de bouwjaren zoals bekend voor panden in de gemeente Halderberge. Globaal geven bouwjaren een indicatie van de verwachte warmtebehoefte. Oudere panden zijn typisch minder goed geïsoleerd. Voor die panden wordt dus verwacht dat ze een relatief hoge warmtevraag hebben. Ook verwachten we dat de systemen om oudere panden te verwarmen zijn ontworpen voor een hogere temperatuur. In dat geval zijn ingrijpender aanpassingen nodig om ze geschikt te maken voor lagere temperatuur.

•

Figuur 20 toont waar de vooroorlogse panden liggen binnen de gemeente Halderberge. Dit zijn typisch panden die moeilijker zijn te isoleren, omdat hier tijdens de bouw nog geen aandacht voor was. Voor deze panden verwachten we eerder dat groen gas een interessante optie kan zijn. Op deze manier maken we inzichtelijk waar sprake is van zogenaamde lintbebouwing.

•

Figuur 21 geeft een overzicht van de warmteprofielen zoals nodig worden geacht om comfortabel te kunnen voorzien in de warmtebehoefte. De kleur geeft aan of er hogere of lagere temperaturen nodig zijn om comfort te bieden. Om de kaart overzichtelijk te houden hebben we vooral gekeken naar clusters van woningen. We zien dat hogere temperaturen vooral nodig zijn rondom de oudere dorpskernen.

•

Figuur 22 toont de verwachte warmtevraagdichtheid nadat economisch haalbare isolatiemaatregelen zijn toegepast. De warmtevraagdichtheid is een indicator voor de haalbaarheid van een warmtenet. Als er in een gebied meer warmte wordt verbruikt, dan kan een warmtenet daar een haalbare oplossing zijn. o Merk op dat de warmtevraagdichtheid voor industrie- en bedrijventerreinen minder precies is. De haalbaarheid van een warmtenet op deze plekken moet dus verder worden onderzocht, bijvoorbeeld in een buurt uitvoeringsplan.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 43

Figuur 18 Overzichtskaart gemeente Halderberge met een weergave van de energielabels van panden.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 44

Figuur 19. Overzichtskaart gemeente Halderberge met een weergave van de bouwjaren van panden.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 45

Figuur 20. Overzichtskaart gemeente Halderberge met een weergave van vooroorlogse panden.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 46

Figuur 21. Overzichtskaart gemeente Halderberge met de warmteprofielen, ofwel een indicatie van de temperatuur om comfortabel te kunnen voorzien in de warmtebehoefte.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 47

Figuur 22. Overzichtskaart gemeente Halderberge met een indicatie van de verwachte concentratie van de warmtevraag nadat economische isolatiemaatregelen zijn toegepast.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 48

Bijlage B.

Detailkaarten woonkern Oudenbosch

Deze bijlage bevat detailkaarten voor de woonkern Oudenbosch.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 49

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 50

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 51

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 52

Bijlage C.

Detailkaarten woonkern Oud-Gastel

Deze bijlage bevat detailkaarten voor de woonkern Oud-Gastel.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 53

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 54

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 55

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 56

Bijlage D.

Detailkaarten woonkern Hoeven

Deze bijlage bevat detailkaarten voor de woonkern Hoeven.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 57

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 58

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 59

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 60

Bijlage E.

Detailkaarten woonkern Stampersgat en Bosschenhoofd

Deze bijlage bevat detailkaarten voor de woonkernen Stampersgat en Bosschenhoofd.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 61

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 62

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 63

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 64

Bijlage F.

Specificatie verschillende individuele oplossingen

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 65

Bijlage G.

Toelichting andere rekenmodellen

In hoofdstuk 5 hebben we de warmtevisie voor gemeente Halderberge gepresenteerd. Met deze warmtevisie maken we op wijk- en buurtniveau inzichtelijk welk type warmtevoorziening kansrijk is als alternatief voor aardgas. Er zijn ook andere landelijke en lokale modellen die in beeld brengen welke warmtevoorziening kansrijk of het goedkoopst is. In deze bijlage geven we een overzicht van de modellen die iets zeggen over de mogelijke toekomstige warmtevoorziening in gemeente Halderberge. We vergelijken de uitkomsten van de modellen met onze eigen warmtevisie en lichten de overeenkomsten en verschillen toe. Het is belangrijk om bij elke methodiek de gemaakte aannames en interpretaties in acht te nemen en niet alleen op basis van de resultaten conclusies te trekken. Elk model is uiteindelijk een presentatie van een versimpelde weergave van de (toekomstige) werkelijkheid.

De Startanalyse van de Leidraad – versie september 2020 De Startanalyse van de Leidraad is een analyse die de kosten van verschillende strategieën voor de toekomstige warmtevoorziening in kaart brengt. Er zijn in totaal vijf strategieën: -

Strategie S1; Individuele warmtepompen Strategie S2; Warmtenet met midden- en hogere temperatuur bronnen Strategie S3; Warmtenet met lagere temperatuur bronnen Strategie S4; Groen gas Strategie S5; Waterstof

Per CBS-buurt wordt de Startanalyse strategie met de laagste nationale kosten weergegeven op de kaart in Figuur 23.

Figuur 23. Overzichtskaart Gemeente Halderberge met resultaten PBL Startanalyse

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 66

3.

Interpretatie van de Startanalyse resultaten De Startanalyse van de Leidraad verschilt in methodiek met de analyse in Hoofdstuk 5 waarin de warmtevisie gepresenteerd is. Hier bespreken we de belangrijkste aandachtspunten bij het interpreteren van de resultaten in Figuur 23. 1.

Op de kaart in Figuur 23 is niet te zien hoe groot het verschil in nationale kosten is met het goedkoopste alternatief. Regelmatig zijn de verschillen in kosten tussen de verschillende strategieën klein en dan is het wel relevant is dit in acht te nemen.

CBS-buurten in plaats van logische clusters

Verschillen tussen de Startanalyse en de Warmtevisie

De kostenberekening van een techniek uit de Leidraad Startanalyse gaat per CBSbuurt. Omdat binnen een CBS-buurt verschillende type woningen kunnen staan, kan het resultaat een vertekend beeld geven dat niet representatief is voor de verschillende gebieden in de CBS-buurt. 2.

De kaart van de Startanalyse laat geen verschillen met de alternatieven zien

Het eindbeeld van de Startanalyse is niet per buurt één op één te vergelijken met de warmtevisie, met name vanwege de genoemde verschillen in methodiek. Voor Halderberge geldt dat vrijwel géén van CBS-buurten in zijn geheel homogeen gebouwd is. Dat betekent dat er per buurt veel nuances te maken zijn, die niet terugkomen in de resultaten van de Startanalyse. Dit maakt de resultaten van de Startanalyse moeilijk te interpreteren.

Beschikbare warmtebronnen in Strategieën S2 t/m S5

De nationale kosten in Strategieën S2 en S3 worden berekend op basis van de beschikbare warmtebronnen die bij het PBL bekend zijn. Doordat de Startanalyse rekent met de algemene openbare data, komen er ook warmtebronnen voor in de Startanalyse die in praktijk niet (meer) beschikbaar zijn. Andersom geldt dat relevante warmtebronnen niet meegenomen zijn.

De uitkomsten van de startanalyse komt voor de gemeente Halderberge op hoofdlijnen goed overeen met de uitkomsten van de technische analyse en de daaruit volgende Warmtevisie (zie Figuur 7). Oudenbosch

Voor Strategie S3 geldt dat vaak niet de hele CBS-buurt aangesloten wordt op het warmtenet met lage temperatuurbron. Dit maakt het interpreteren van Strategie S3 lastig. Daarnaast zijn de kosten voor het aansluiten van de hele buurt niet inzichtelijk, wat een vergelijking met andere strategieën of andere buurten moeilijker maakt.

-

-

Strategieën S4 en S5 geven de nationale kosten wanneer de energiedragers groengas of waterstof ingezet worden. Waterstof wordt in de Startanalyse nog niet toegewezen als goedkoopste alternatief, omdat er nog veel onzekerheid is over de beschikbaarheid van waterstof. Voor groengas wordt ook rekening gehouden met de beperkte beschikbaarheid en groengas wordt alleen als goedkoopste strategie weergegeven in de CBS-buurten waar de andere strategieën veel duurder zijn.

-

In Oudenbosch zien we in de startanalyse voornamelijk een warmtenet met een lage temperatuur bron (Aquathermie) als meest rendabele oplossing, wat overeenkomt met de warmtevisie. In Pagnevaart is het resultaat van de startanalyse een warmtenet met een midden temperatuurbron. Onderzoek wijst uit dat de aangenomen MT bron (restwarmte uit de industrie) geen reële optie is. Het geeft wel aan dat een warmtenet (met een andere warmtebron) ook daar een interessante optie kan zijn. Voor Albano lob C komt de all-electric warmteoplossing als meest rendabele oplossing naar voren. De kosten voor de andere s enario’s armtenet verschillen echter niet veel van het all-electric scenario. In de warmtevisie is een opdeling van de nieuwere (all-electric) en oudere woningen gemaakt (warmtenet/all-electric).

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 67

Oud-Gastel In Oud-Gastel is een warmtenet met een lage temperatuurbron (aquathermie) de meest rendabele oplossing volgens de resultaten van de Startanalyse. Binnen de CBS buurt van Oud-Gastel zijn veel verschillende type woningen. In de warmtevisie is daarom onderscheid gemaakt in de beste warmteoplossingen voor de verschillende type woningen. Over het algemeen komt het warmtenet scenario goed overeen met de uitkomst van de warmtevisie. Stampersgat, Bosschenhoofd en Hoeven Stampersgat, Bosschenhoofd en Hoeven hebben groen gas (hybride) toegewezen gekregen als meest rendabele optie in de Startanalyse. In de warmtevisie is groen gas (hybride) ook voor delen van deze woonkernen aangewezen. Voor woningen van recentere bouwjaren is echter gekozen voor een all-electric warmteoplossing of een warmtenet. Hiervoor is gekozen omdat er verwacht wordt dat er in de toekomst een beperkte beschikbaarheid van groen gas. De verwachting is dat 10-15% van de woningen in de toekomst verwarmd kunnen worden met groen gas. Het aantal woningen wat groen gas toegewezen heeft gekregen in de warmtevisie is hierop aangepast.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 68

Bijlage H.

De warmtetransitie en de impact op de energie-infrastructuur

Er zijn verschillende technische oplossingen om de warmtevoorziening in de gebouwde omgeving te verduurzamen. Elke oplossing heeft in meer of mindere mate impact op de energienetten. De aanpassing van de energienetten is daarom essentieel in de transitie.13

Impact op het elektriciteitsnet Als de keuze wordt gemaakt om (deels) elektriciteit te gebruiken voor het verwarmen van woningen, kan het nodig zijn het elektriciteitsnet te verzwaren. Dit kan ook noodzakelijk zijn als huishoudens overstappen op elektrisch koken. Verzwaren betekent dikkere en meer kabels in de grond en het plaatsen van meer transformatoren in de wijk. Mogelijk moeten er ook elders in de gemeente nieuwe (midden- en/of hoogspanning) stations komen en is het nodig om aansluitingen in de woningen aan te passen. Ook de toename van elektrisch vervoer en zonnepanelen zorgt voor een grotere belasting van het elektriciteitsnet. Het Enexis Buurtinzicht laat op kaarten de impact per buurt zien.

Enexis Netbeheer beheert en onderhoud de infrastructuur voor elektriciteit en gas in deze gemeente. Daarbij ondersteunt en faciliteert zij bij de analyse van de mogelijk verduurzamingsopties en bij de uiteindelijke uitvoering van de warmtetransitie voor het aanpassen en uitbreiden van deze infrastructuur. Het is daarom van belang dat Enexis in een vroegtijdig stadium wordt betrokken bij de plannen en uitvoering.

Algemene impact voor netbeheerders De warmtetransitie vraagt om aanpassing van de energienetten. Het aanpassen van de infrastructuur kost geld. Het uitbreiden van energienetten kan bovendien jaren duren, afhankelijk van het type aanpassing en geldende procedures, zoals het verkrijgen van vergunningen. Aanpassingen aan de infrastructuur hebben ook gevolgen voor de openbare ruimte, zowel boven als onder de grond. Onder de grond wordt het steeds ‘drukker’; er komen steeds meer leidingen en kabels, de ruimte daarvoor is echter niet onbegrensd. En voor de verzwaring van het elektriciteitsnet in een wijk zijn meer transformatorhuisjes nodig. Deze nemen ruimte in beslag. Bij de aanleg van warmtenetten is het zaak om dit wijk voor wijk aan te pakken. Zo wordt voorkomen dat verschillende typen infrastructuur voor de warmtevoorziening naast elkaar worden gebruikt en de infrastructuur meerdere keren aangepast moet worden. Dat scheelt maatschappelijke kosten en beperkt de overlast in wijken.

13

Impact op het gasnet Afhankelijk van de keuze van de warmtevoorziening verliest het gasnet al dan niet zijn functie en moet het worden verwijderd. Het lijkt weliswaar efficiënt om dit te doen wanneer verouderde gasleidingen toch al aan vervanging toe zijn. Maar de praktijk kan anders zijn: -

Een warmtenet is bijvoorbeeld niet direct operationeel nadat de eerste leidingen gelegd zijn, terwijl er wel het hele jaar vraag naar warmte is. Soms zijn gasleidingen verouderd en moeten ze vanuit veiligheidsoogpunt eerst worden vernieuwd, voordat andere werkzaamheden in het gebied van start kunnen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij gasleidingen die snel kapot kunnen gaan als er gegraven wordt. De netbeheerder kan inzicht geven in de locaties waar dit speelt. In 2010 is door alle netbeheerders in Nederland een saneringsprogramma gestart om zulke gasleidingen te vervangen.

De algemene reflectie op de energietransitie in deze bijlage is afkomstig van Enexis.

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 69

Tegenwoordig bestaat het gasnet grotendeels uit stalen en kunststoffen leidingen. Bestaande gasnetten zullen niet overal hun functie verliezen. Een deel van de wijken zal verwarmd worden met duurzaam gas. In andere gebieden hebben woningen straks weliswaar geen gasaansluiting meer, maar blijft het gasnet liggen vanwege de

transportfunctie, of heeft het gasnet nog een functie als back-upvoorziening in een warmtenet. Hieronder het overzicht van de aanpassingen van de infrastructuur bij diverse s enario’s:

Transitievisie Warmte Halderberge - Concept 70