Eindrapport Effectiviteit van de Jeugdhulp.pdf

2.2.1 Centrale rol voor jeugdprofessionals (van SPRING) Wanneer ouders contact opnemen met de gemeente, worden zij direct doorverbonden met een jeugdprofessional van SPRING. De jeugdprofessionals van SPRING zijn werkzaam voor de negen gemeenten. In 2015 is er bewust voor gekozen om geen eigen jeugdprofessionals in dienst te nemen. Hoewel deze jeugdprofessionals formeel geen medewerkers van de gemeente Halderberge zijn, worden zij in de praktijk wel als zodanig beschouwd. Het contract loopt in 2027 af. De jeugdprofessionals voeren het eerste gesprek met de ouders en stellen de basisvragen. Tijdens dit gesprek wordt niet alleen gekeken naar jeugd gerelateerde problematiek, maar vindt tevens een bredere inventarisatie plaats. Vaak melden ouders zich met een specifieke zorgvraag over hun kind, maar in veel gevallen blijkt deze samen te hangen met andere problematiek/hulpvraag, zoals een echtscheiding of andere gezin/volwassen gerelateerde kwesties. De jeugdprofessionals wijzen door naar eerstelijns of tweedelijnsvoorzieningen. Mocht het mogelijk zijn om ondersteuning te bieden in vrij toegankelijke of algemene voorzieningen heeft dat de voorkeur. De jeugdprofessionals bieden zelf ook ambulante ondersteuning. Praktische problemen in de samenwerking Binnen de gemeente wordt gewerkt met een backofficesysteem voor het registreren van cliënten en het opslaan van gezinsplannen.

Echter geven gesprekspartners aan dat dit backofficesysteem niet optimaal werkt. Zij constateren dat dit systeem op verschillende vlakken tekortschiet op het gebied van gebruiksvriendelijkheid. Hoewel sommige collega’s het systeem wel beheersen, ondervinden anderen nog steeds problemen. De inrichting van de uitvoering van het sociaal domein Verschillende professionals uit Team Zorg & Jeugd, waaronder jeugdprofessionals, WMO-consulenten, meedenkcoaches, jongerenwerkers, hulp bij financiële zorgen en participatie, zijn fysiek op één afdeling gehuisvest. Dit zorgt voor korte lijnen, doordat zij elkaar goed kennen en weten waar ze terechtkunnen. Betrokkenen ervaren dit als een laagdrempelige manier om kennis te delen.

2.2.2 Een gezinsplan als basis voor de hulpverlening De gemeente Halderberge werkt in de jeugdhulp met gezinsplannen als centraal instrument voor het vastleggen van de hulpvraag en de te behalen doelen. Na een telefonische aanmelding ontvangt het gezin gezinsplan deel 1. Dit wordt door het gezin ingevuld, eventueel met hulp van de jeugdprofessional, en teruggestuurd. In dit gezinsplan worden de zorgvraag en de gezamenlijke doelen

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 32.

in kaart gebracht. Afhankelijk van de problematiek wordt ook aandacht besteed aan het cliëntenprofiel. Op basis van de eerste versie van het gezinsplan gaan de jeugdprofessional in gesprek met de ouders en/of met het kind, scholen en het netwerk. De verzamelde informatie wordt verwerkt in het tweede deel van het gezinsplan. Het is vervolgens aan de ouders om het gezinsplan te ondertekenen, waarna wordt bepaald welke vorm van hulp passend is. Dit proces is zorgvuldig ingericht om waar te borgen dat er niet te licht of te zwaar wordt geïndiceerd. Het gezinsplan wordt binnen zestien weken na de melding afgerond en schriftelijk vastgelegd. Wanneer een jeugdprofessional inschat dat de zorgvraag binnen het kader van vrij toegankelijke zorg valt, begeleidt hij of zij de ouders naar de juiste samenwerkingspartners. In het geval van preventieve ondersteuning wordt er geen gezinsplan opgesteld. Elke casus met een budget van meer dan 25.000 euro gaat langs een kwaliteitsmedewerker. Stopzetten inloopmogelijkheid In het verleden was er sprake van een fysiek inlooppunt waar de jeugprofessionals vragen konden beantwoorden. Inwoners maken nauwelijks gebruik van de mogelijkheid om fysiek binnen te lopen. Vanwege de zeer beperkte opkomst is deze inloopmogelijkheid stopgezet.

2.2.3 De gemeente heeft regie op medisch verwijzers De gemeente Halderberge houdt regie op medisch verwijzers, zoals huisartsen, jeugdartsen en medisch specialisten, door middel van contractuele en procedurele afspraken met jeugdhulpaanbieders. Wanneer een medisch verwijzer een jeugdige doorverwijst naar een gecontracteerde aanbieder, is deze aanbieder verplicht om voorafgaand aan de inzet van jeugdhulp de geïndiceerde zorg af te stemmen met de jeugdprofessionals. Dit waarborgt dat de gemeente zicht houdt op de aard, omvang en kosten van de ingezette hulp en kan sturen op passend aanbod en budget. Indien een verwijzing plaatsvindt naar een niet-gecontracteerde aanbieder, is expliciete toestemming van de gemeente vereist voordat de hulp kan starten. Deze afspraken zijn vastgelegd in de Verordening Jeugdhulp gemeente Halderberge 2019 en zorgen ervoor dat de gemeente, ondanks de wettelijke directe toegang via medisch verwijzers, de regie behoudt over de inzet, kwaliteit en financiering van jeugdhulp. Op basis van de verwijscijfers van 2022, 2023 en 2024 is nog geen duidelijke afname te zien van nieuwe verwijzingen door medisch verwijzers. Tabel 2. Overzicht van aantallen indicaties naar herkomst (medisch)25

2022

2023

2024

Huisarts

150

133

135

Jeugdarts

47

38

45

Totaal

197

171

180

25 Informatie aangeleverd door de ambtelijke organisatie

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 33.

2.2.4 Wachtlijsten zijn momenteel geen probleem voor de gemeente Halderberge Momenteel bedraagt de wachttijd ongeveer twee weken. Deze korte wachttijd biedt jeugdprofessionals de mogelijkheid om grip te houden. Voor medisch dagverblijven zijn er lange wachtlijsten. Wanneer de wachtlijsten bij de jeugdprofessionals te hoog oplopen, biedt de GGD ondersteuning in de tussentijd. De GGD biedt niet alleen ondersteuning wanneer er sprake is van een wachtlijst. Er regelmatig overleg waarin casussen worden besproken die mogelijk op een laagdrempelige manier kunnen worden ondersteund door iemand van de GGD, met name bij lichte opvoedvragen. Elke casus die in aanmerking komt voor ondersteuning door de GGD wordt om de twee weken besproken tijdens het overleg.

2.3 Vroegsignalering en preventie Kernbevinding: Halderberge investeert bewust in preventie via maatschappelijk werk en jongerenwerkers, maar lange wachttijden en gebrek aan inzicht in het voorliggende veld beperken de effectiviteit en gerichte doorverwijzing. Ook is er weinig zicht op de effectiviteit van preventieve maatregelen. Kinderen zijn, door de samenwerking tussen verloskundigen, GGD, VVE’s en scholen snel en voortdurend in beeld.

2.3.1 Maatschappelijk werk en jongerenwerk staat centraal in de preventie De gemeente Halderberge zet sterk in op preventieve maatregelen. De twee belangrijkste pijlers van preventie binnen de gemeente Halderberge zijn de inzet van maatschappelijk werk en jongerenwerkers. Maatschappelijk werk In Halderberge wordt het maatschappelijk werk uitgevoerd door Surplus. Maatschappelijk werk richt zich grotendeels op volwassenen, maar kan ook kinderen (en hun ouders) ondersteunen waar nodig. Wanneer vragen voor een jeugdprofessional te 'licht' zijn om jeugdhulp in te zetten, kunnen deze via maatschappelijk werk worden doorgeleid naar de jongerenwerkers. Maatschappelijk werk wordt ook ingezet bij scheidingsproblematiek en bij veiligheidscasuïstiek vanuit Veilig Thuis. Jongerenwerkers Daarnaast werkt de gemeente Halderberge met jongerenwerkers. Er zijn in de gemeente Halderberge drie jongerenwerkers die verschillende taken hebben, waaronder26: • Het bieden van lichte begeleiding en ondersteuning bij problemen, het bieden van advies en waar nodig doorverwijzen naar de juiste instanties; • Het uitvoeren van preventieprogramma’s zoals SOVA-training (sociale vaardigheden) en KopOp (gericht op mentale gezondheid) en het organiseren van activiteiten over onderwerpen zoals eenzaamheid, pesten, geld, gezonde relaties en seksuele voorlichting.

• Talentontwikkeling en loopbaanoriëntatie doormiddel van workshops, trainingen en coaching op verschillende gebieden, zoals muziek, beroepen, vaardigheden en sport. • Het bieden van vrijetijdsactiviteiten variërend van openstellingen bij jongerencentrum Tune Inn tot activiteiten op diverse locaties in de gemeente. • Netwerken en samenwerken met verschillende partners, zoals scholen, jeugdprofessionals, buurtsportcoaches en andere lokale instellingen.

26 https://www.halderberge.nl/jongerenwerk

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 34.

Daarnaast zijn jongerenwerkers aanwezig op de plekken waar jongeren zijn. Bijvoorbeeld bij de Summerfun Week, op schoolpleinen en op straat. De jongerenwerkers krijgen vaak de kans om jongeren te spreken waar andere professionals dit niet kunnen. Zij proberen in het contact ook mee te kijken en denken om te zien welke mogelijkheden er zijn. Op deze manier proberen de jeugdprofessionals jongeren ervan bewust te maken dat er vaak meer (hulp) mogelijk is dan zij denken. Vervullen van de behoefte Hoewel de wachttijd voor jeugdprofessionals zelf relatief kort is (ongeveer twee weken), zijn de wachttijden voor preventieve trainingen (zoals SOVA-training) regelmatig onwenselijk lang, vaak langer dan een halfjaar, soms zelfs negen maanden. Dit belemmert de effectiviteit van preventie, aangezien een tijdige interventie cruciaal is. Ook het vullen van KIES-groepen (Kinderen In Een Scheiding) vormt een uitdaging, ondanks dat er wordt gekeken of dit meer regionaal kan worden opgepakt. Hierdoor loopt de ondersteuning van kinderen in scheidingssituaties vertraging op. Uit gesprekken blijkt dat de gemeente onvoldoende zicht heeft op de mogelijkheden en de drukte in het voorliggende veld (vrij toegankelijke zorg). Hierdoor is het lastig om inwoners gericht te verwijzen naar lichtere, preventieve ondersteuning.

Dit komt vooral door het grote aanbod, dat niet altijd in beeld van de gemeente is, en het zelf ontwikkelde aanbod van bijvoorbeeld scholen, zonder betrokkenheid van de gemeente. Er is een overzicht van activiteiten, maar uit gesprekken blijkt dat dit overzicht niet voldoende bekend is. In de jaarmonitor sociaal domein staan geen specifieke cijfers over de effecten van preventieve maatregelen. Dit maakt het lastig om de daadwerkelijke impact van preventieve investeringen op de lange termijn in kaart te brengen en het aanbod te stroomlijnen

2.3.2 Vroegsignalering vindt vooral passief plaats De gemeente Halderberge vindt het belangrijk om vroeg problematieken te herkennen. Daarin spelen jongerenwerk en maatschappelijk werk een grote rol. In het verleden was vroegsignalering nadrukkelijk aanwezig op scholen via een schoolmaatschappelijk werker. Deze functie is in het verleden wegbezuinigd. Uit gesprekken blijkt dat het ontbreken van schoolmaatschappelijk werkers een gat in de hulpverlening slaat. Op scholen zijn ‘kwaliteitscoördinatoren’ aanwezig die fungeren als contactpersoon tussen zorg en onderwijs (in hoofdstuk 3 wordt dit nader beschreven) maar deze functie richt zich primair op onderwijs, en niet op het leveren van individuele ondersteuning of het herkennen van problematiek. Wel is elke jeugdprofessional gekoppeld aan één van de scholen. De jeugdprofessional kan meedenken over een passend hulpaanbod als de school problemen signaleert. paragraaf 3.1.1. is hier meer over opgenomen. Daarnaast zet de gemeente vooral meer ‘passieve instrumenten’ in; zo liggen er in de ontvangsthal van het gemeentehuis informatiemapjes en is er informatie beschikbaar online. Kind in beeld: een loopbaan van hulpverlening Ondanks dat de gemeente beperkt aan actieve vroegsignalering doet, is het hulpverleningssysteem in Nederland (en Halderberge) vrij compleet, vooral door de inzet van de GGD.

Na de geboorte De GGD wordt betrokken zodra een kind is geboren en bij de 22 weken prik. Indien een verloskundige zorgwekkende signalen oppikt over de opvoedomgeving, wordt dit doorgegeven aan de GGD. Hierdoor is er sprake van een warme overdracht tussen de verloskundige en de GGD. De

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 35.

GGD werkt momenteel niet met alternatieve verloskundigen, bijvoorbeeld voor islamitische gezinnen. Peuter en kleuter De GGD maakt gebruik van verschillende instrumenten, zoals Kansrijke Start en postnatale bezoeken. Zodra een kind leerplichtig wordt, vindt er volgens contact plaats met een zorgcoördinator (of kwaliteitscoördinator) op school. Daarnaast is er een nauwe samenwerking met kinderdagverblijven en vinden er VVE gesprekken plaats. Verder heeft de GGD ook contact met de peuterconsulent. Basisschool De zorgcoördinatoren (of kwaliteitscoördinatoren) krijgen een overdracht van de voorschool. Uit gesprekken blijkt dat het weinig voorkomt dat grote problematieken nog niet in beeld zijn als het kind naar de basisschool gaat. Daarnaast kunnen kwaliteitscoördinatoren gegevens over kinderen opvragen bij de GGD. Het is niet mogelijk dat de kwaliteitscoördinatoren doorverwijzen naar hulpverlening. Ook niet naar laagdrempelige voorzieningen.

2.4 Monitoring en evaluatie Kernbevinding: Halderberge heeft een betrouwbaar jeugdhulpdashboard en levert goede data aan de regionale monitor, maar voert de verplichte jaarlijkse cliënttevredenheidsmeting niet systematisch uit waardoor de klanttevredenheid niet in beeld is.

2.4.1 Dashboards en monitoring De gemeente Halderberge maakt binnen de ambtelijke organisatie gebruik van een dashboard waarin gegevens met betrekking tot jeugdhulp worden verzameld. Het dashboard biedt een gedetailleerder inzicht in de uitvoering dan de jaarmonitor. De jeugdzorgregio West Brabant West beoordeelt maandelijks de ‘volwassenheid’ van de ambtelijke organisatie betreffende het aanleveren van data voor de kwaliteitsmonitor jeugd. Daaruit blijkt dat de gemeente Halderberge een goede informatiepositie heeft en bijdraagt aan de kwaliteitsmonitor met correcte data. De kwaliteitsmonitor wordt momenteel niet meer gebruikt.

2.4.2 Cliënttevredenheidsrapportages In de jeugdzorg is het verplicht om de cliënttevredenheid te meten, specifiek via een cliëntervaringsonderzoek. Dit is vastgelegd in de Jeugdwet27, en gemeenten zijn verplicht dit jaarlijks uit te voeren onder een representatief aantal jongeren en ouders die jeugdhulp hebben ontvangen. De gemeente Halderberge voert een dergelijk onderzoek niet jaarlijks uit. Wel wordt incidenteel aan cliënten om ervaringen gevraagd bij de afronding van een zorgtraject. Deze cijfers bieden incidenteel inzicht, maar dragen niet bij aan een constant inzicht in de cliënttevredenheid. De gemeente heeft de ambitie om vanaf 2024 jaarlijks cliëntonderzoek uit te voeren.

27 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2025, 1 januari). Wet op de jeugdzorg (BWBR0034925). Overheid.nl.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 36.

3. Samenwerking met partners In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de samenwerking met partners. Allereerst wordt een overzicht gegeven van de partners in de zorgketen. Vervolgens wordt beschreven hoe deze samenwerking functioneert en op welke wijze de gemeente regie houdt op de jeugdhulpketen. In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 3. 4. 5.

Welke organisaties spelen een rol in de uitvoering van de jeugdhulp in de gemeente Halderberge? Hoe wordt er omgegaan met multidisciplinaire vraagstukken? Hoe functioneert de samenwerking binnen de gemeente Halderberge en met maatschappelijke partners hierin? Op welke wijze voert de gemeente regie op de uitvoering van jeugdhulp (preventie, toegang, toeleiding) door maatschappelijke partners?

De samenwerking tussen de gemeente en (maatschappelijke) samenwerkingspartners is cruciaal voor een succesvolle uitvoering van de jeugdhulp. De kwaliteit van deze samenwerking wordt beoordeeld aan de hand van onderstaande randvoorwaarden. Tabel 3. Randvoorwaarden voor samenwerking

Randvoorwaarden voor de samenwerking Eindverantwoordelijkheid en coördinatie Kwaliteit van diagnostiek Concrete afspraken Ondersteuning zonder gaten Evalueren en monitoren

Gedeeld begrippenkader

Afspraken over eindverantwoordelijkheid en regie. Duidelijke coördinatie die zowel jeugdhulp, onderwijs en andere systemen/partners coördineert. Moet leiden naar een gezamenlijke probleemanalyse en gedeelde visie op doelen en aanpak. Concrete afspraken over de werkwijze, werkprocessen en taakverdeling. Informatie-uitwisseling moet goed geregeld zijn. Hulpverlening die op elkaar aansluit en met minimale wachttijden tussen de verschillende vormen van zorg Systematisch evalueren en monitoren van geboden hulp en dit terug te koppelen aan de organisaties en eventueel met cliënten zelf, ter verbetering van de jeugdhulp. Hanteren van dezelfde begrippen en definities

3.1 De relatie met maatschappelijke partners Kernbevinding: In Halderberge werkt de jeugdhulp intensief samen met scholen, Surplus, huisartsen en de GGD, waarbij elk een specifieke rol vervult in signalering, doorverwijzing en ondersteuning. Deze samenwerking is gericht op korte lijnen, vaste aanspreekpunten en preventie, met als doel de jeugdhulp effectief en geïntegreerd te organiseren. Uit de praktijk blijkt dat deze samenwerking in de afgelopen jaren is verbeterd. In de jeugdhulp wordt door gemeenten zeer veel samengewerkt met allerlei partijen. Een groot deel daarvan zorgaanbieders. In onderstaand overzicht zijn de partners aangeboden die onderdeel zijn van het gemeentelijk systeem, en geen aanbieder in de jeugdhulp zijn.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 37.

Tabel 4. Overzicht van samenwerkingspartners

Samenwerkingspartners

Rol van de samenwerkingspartner

Relatie met de gemeente

Scholen

Signaleren en doorverwijzen,

Geen directe financiering;

(kwaliteitscoördinatoren)

samenwerking in zorgstructuren

samenwerking via onderwijszorgnetwerken

Surplus (maatschappelijk

Welzijnsorganisatie;

werk)

maatschappelijke ondersteuning,

Subsidie / resultaatfinanciering

ouderenwerk

Huisartsen

Medische verwijzingen naar jeugdhulp

Veilig Thuis

GGD

Geen directe financiering; afspraken in verordening en contracten met aanbieders

Advies- en meldpunt huiselijk

Gemeentelijke bijdrage

geweld en kindermishandeling

(wettelijke taak)

Jeugdgezondheidszorg,

Gemeentelijke bijdrage

vaccinaties, preventie en

(wettelijke taak)

signalering

Hieronder wordt de aard van de samenwerking verder geschetst.

3.1.1 Samenwerking met scholen: de kwaliteitscoördinator KC’ers, zoals de kwaliteitscoördinator bij OBO de Regenboog en de adviseur onderwijs en kwaliteit bij Borgesius, spelen een cruciale rol in het opbouwen van kennis over kinderen en het fungeren als contactpersoon voor zorg richting leerkrachten en ouders. Zij ontvangen doorgaans een overdracht van de voorschool en kunnen gegevens over kinderen opvragen bij de GGD. De gemeente Halderberge heeft elke school gekoppeld aan een jeugdprofessional, wat zorgt voor korte lijnen en een vast aanspreekpunt. Ook jongerenwerkers zijn verbonden aan scholen en fungeren als zichtbare en actieve aanwezigen om vroegtijdig signalen op te merken en ondersteuning te bieden. De samenwerking tussen KC’ers en jeugdprofessionals is de afgelopen periode versterkt en verbeterd, hoewel dit een doorlopend proces van optimalisatie blijft. Jeugdprofessionals zijn verantwoordelijk voor het opstellen van gezinsplannen en zoeken hierbij contact met KC’ers om relevante informatie te verkrijgen. Soms bezoeken jeugdprofessionals de klas om een completer beeld van de situatie van een kind te krijgen. Een belangrijk overlegplatform is het Zorgadviesteam (ZAT) op basisscholen, waar een KCer, een jeugdprofessional, de jeugdverpleegkundige van de GGD en soms een leerkracht aanwezig zijn. Op het voortgezet onderwijs sluit de jeugdarts op afroep aan.

Het ZAT heeft de taak om kinderen waar zorg en hulp nodig is te ondersteunen, problemen vast te stellen en een plan van aanpak te maken om de situatie van de leerlingen te verbeteren. Casussen kunnen door school, ouders, jeugdprofessionals of de jeugdverpleegkundige worden ingebracht, anoniem of met toestemming van de ouders. Leerlingen

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 38.

kunnen gedurende een periode worden gevolgd en het ZAT dient dan om partijen te informeren over de stand van zaken, bijvoorbeeld in afwachting van externe hulpverlening.

3.1.2 Samenwerking met Surplus De samenwerking tussen Surplus (als organisatie die maatschappelijk werk levert en andere sociale diensten aanbiedt) en de gemeente Halderberge is vormgegeven op meerdere niveaus, met zowel formele contacten als operationele afstemming. Over het algemeen verlopen de contacten met Surplus en maatschappelijk werk als goed.

3.1.3 Samenwerking met huisartsen Over het algemeen verlopen de contacten met huisartsen goed. Om de samenwerking te stroomlijnen, is elke huisarts in Halderberge gekoppeld aan een specifieke jeugdprofessional. Dit zorgt voor korte lijnen en een vast aanspreekpunt, wat bijdraagt aan een efficiënte afstemming. De jeugdprofessionals voeren jaarlijks een ronde langs de huisartsen in de gemeente. Wanneer een persoon door een huisarts wordt doorverwezen, checkt een jeugdprofessional of de inzet passend is. De gemeente Halderberge zet sterk in op preventieve maatregelen. Huisartsen spelen hierin een rol door (potentiële) zorgvragen te signaleren. Er wordt binnen de gemeente geëxploreerd hoe de samenwerking met huisartsen verder versterkt kan worden, onder meer door in te zetten op de jeugdPOH (praktijkondersteuner huisarts jeugd), in lijn met de Hervormingsagenda. Een concreet voorbeeld van preventieve samenwerking is de lokale implementatie van de ketenaanpak 'Welzijn op recept'. Huisartsenpraktijken en eerstelijns hulpverleners kunnen hierbij inwoners doorverwijzen naar welzijnscoaches, vooral wanneer de oplossing voor gezondheidsklachten meer in de sociale sfeer of rondom zingeving ligt. Eind 2024 waren vier huisartsenpraktijken aangesloten en hadden huisartsen in totaal 20 inwoners doorverwezen naar een welzijnscoach.

3.1.4 Samenwerking met de GGD De GGD West-Brabant heeft een formele relatie met de gemeente Halderberge. Er vinden accountgesprekken plaats op zowel regionaal als lokaal niveau. De gemeente neemt producten en diensten van de GGD af via een zogenaamd cafetariamodel. Cruciaal voor de aansturing en monitoring van beleid is de informatievoorziening vanuit de GGD: de GGD levert cijfers aan de gemeente ten behoeve van de Jaarmonitor Sociaal Domein en het interne dashboard. Elke twee weken worden casussen besproken tussen GGD en jeugdprofessionals, waarbij gezamenlijk wordt afgestemd welke partij het beste past bij een specifieke casus. Als een kind moet wachten op hulp, blijft de GGD betrokken tot de ondersteuning beschikbaar is. De GGD biedt ondersteuning, met name bij lichte opvoedvragen, wanneer de wachtlijsten bij de jeugdprofessionals oplopen.

3.2 De kwaliteit van de samenwerking met partners Kernbevinding: De gemeente Halderberge stuurt de jeugdhulp en faciliteert samenwerking, vooral bij complexe casussen, maar mist een overkoepelend overlegplatform en duidelijke informatievoorziening voor inwoners. De afschaling van laagcomplexe zorg verloopt moeizaam door onduidelijke nazorgregie. Bovendien ontstaan door onduidelijke taakverdeling tussen scholen, jeugdprofessionals, maatschappelijk werkers en jongerenwerkers regelmatig overlappingen en inefficiënties.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 39.

3.2.1 Regie door de gemeente De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdhulp. Ook als een groot deel wordt uitgevoerd door partners. De gemeente is stelselverantwoordelijk en moet vanuit die rol ook de samenwerking in het veld stimuleren en faciliteren. Bijzonder vorm van ondersteuning: de PGB Een persoonsgebonden budget (pgb) in de jeugdhulp is een financiële regeling waarmee ouders of jongeren zelf de regie krijgen over de hulp en ondersteuning die ze nodig hebben. In plaats van dat de gemeente of zorgaanbieder de zorg organiseert, ontvangen zij een bedrag waarmee ze zelf hulpverleners kunnen inhuren, bijvoorbeeld voor begeleiding, therapie of andere vormen van ondersteuning. Het pgb biedt zo meer keuzevrijheid en maatwerk, maar vereist ook dat de budgethouder zelf verantwoordelijk is voor de administratie, inkoop en kwaliteit van de zorg. De gemeente stelt meestal voorwaarden aan het gebruik van het pgb en controleert de besteding om misbruik te voorkomen. De gemeente Halderberge hanteert een specifiek beleid ten aanzien van het Persoonsgebonden Budget (PGB) voor jeugdhulp, gericht op monitoring, effectiviteit en controle. Enkele jaren geleden verstrekte de gemeente PGB's voor langere periodes, maar deze periode is inmiddels verkort om de effecten van de inzet beter te kunnen monitoren.

Binnen het team van jeugdprofessionals zijn drie specialisten specifiek verantwoordelijk voor PGB-zaken. Het aantal lopende PGB-trajecten is relatief beperkt, wat ervoor zorgt dat de controle hierop goed gewaarborgd is. De gemeente Halderberge staat niet onwillig tegenover het verstrekken van een PGB. Echter, er wordt erkend dat de effectiviteit van een PGB afhankelijk is van de wijze waarop ouders ermee omgaan. Hoewel sommige ouders goed in staat zijn het budget te benutten, ervaren anderen meer uitdagingen, en een financiële tegemoetkoming biedt niet altijd de meest passende oplossing Regie op samenwerking De gemeente Halderberge probeert samenwerking in het uitvoeringsveld van de jeugdhulp te faciliteren. Zo is er twee keer per jaar een bijeenkomst met het onderwijs. Hierbij sluiten IB-ers (Intern begeleiders), KC-ers, Jeugdprofessionals, jongerenwerkers, kwaliteitsadviseur jeugd en beleidsadviseur Onderwijs aan. Gezamenlijk wordt er bepaalt welke thema’s prioriteit hebben en hoe deze het beste kunnen worden aangepakt. De gemeente voert daarnaast tweemaal per jaar accountgesprekken met aanbieders van hoogcomplexe zorg en streeft ernaar dit ook voor de top 10 van laagcomplex aanbieders te doen, om de samenwerking en eventuele knelpunten te evalueren. Er worden door de gemeente onregelmatig themabijeenkomsten georganiseerd.

Informatievoorziening aan inwoners De gemeente heeft geïnvesteerd in de centrale toegang voor inwoners via de wijkteams. De informatievoorziening richting inwoners behoeft echter in het algemeen verbetering, blijkt uit gesprekken. Voor het netwerk, inclusief partners zoals scholen en huisartsen, en inwoners is het soms onduidelijk waar inwoners met hulpvragen terechtkunnen en welke mogelijkheden er bestaan. Een betere afstemming aan de voorkant is cruciaal voor gerichtere verwijzingen en om te voorkomen dat gezinnen van het kastje naar de muur worden gestuurd.

3.2.2 Casusregie bij complexe casuïstiek De wijkteams werken waar mogelijk domeinoverstijgend samen. Er vindt met regelmaat casusoverleg plaats en de medewerkers hebben structureel intervisie. Ook gaan medewerkers van verschillende domeinen, als het nodig is, samen naar een keukentafelgesprek waardoor zij goed op elkaar kunnen

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 40.

inspelen. Hierbij worden ook medewerkers van het Werkplein en/ of Maatschappelijk Werk betrokken. De in 2024 uitgevoerde pilot procesregie heeft als eerste resultaat dat daar waar de samenwerking in een casus tussen wijkteam en partners niet goed verloopt, de procesregisseurs een actieve rol nemen in het bevorderen van deze samenwerking. Dit komt ten goede van het (hulpverlenings)traject van de inwoners.

3.2.3 Afschaling van laagcomplex naar de voorkant De afschaling van laagcomplexe zorg naar de voorkant of lichtere zorg, hoewel een belangrijk doel in het regionale én lokale beleid, gebeurt in de praktijk weinig. Bij het afgeven van een indicatie zou er aandacht moeten zijn voor het netwerk van de cliënt, en op welk netwerk de cliënt kan terugvallen. Dit gebeurt niet altijd, blijkt uit meerdere gesprekken. Een cruciaal knelpunt is het ontbreken van een duidelijke regievoerder voor nazorg nadat een zorgtraject is afgerond. Hoewel de zorgaanbieder in eerste instantie de verantwoordelijkheid draagt, is er geen verdere opvolging meer zodra het traject is voltooid. Zorgaanbieders nemen niet altijd contact op met scholen; scholen moeten hier zelf actief naar informeren. De verantwoordelijkheid voor nazorg wordt vaak teruggelegd bij de ouders, wat kan leiden tot een hiaat in de ondersteuningsketen.

3.2.4 Overlap tussen werkzaamheden Uit het onderzoek blijkt dat verschillende samenwerkingspartners én de gemeente ervaren dat er op momenten langs elkaar heen wordt gewerkt, of dat hulpverleners elkaar voor de voeten lopen. Hieronder schetsen wij enkele voorbeelden. Kwaliteitscoördinatoren (KC’ers) op scholen ervaren regelmatig onduidelijkheid over de grens tussen de verantwoordelijkheden van de school en die van de zorginstanties. Zo behoort het doorverwijzen naar passende zorg niet tot de taken van de KC’er, maar juist tot die van een jeugdarts of jeugdprofessional. Tegelijkertijd ervaart de gemeente dat het soms gebeurt dat scholen specifieke adviezen geven over in te zetten zorgtrajecten, zoals het aanbevelen van PMT (Psycho Motorische Therapie), wat voor verwarring bij ouders kan zorgen omdat een jeugdprofessional vervolgens een eigen afweging moet maken over het in te zetten traject. Ook zetten scholen zelf, vanuit hun opvoedkundige en onderwijskundige taak, initiatieven op. Dit is niet altijd bekend bij jeugdprofessionals of jongerenwerkers waardoor hier overlap in kan ontstaan. Bijvoorbeeld bij voorlichtingsavonden georganiseerd door verschillende partijen. Ook tussen maatschappelijk werkers en jongerenwerkers kan een directe samenwerking leiden tot overlappingen of ‘elkaars weg blokkeren’ wanneer de taakverdeling niet helder is.

Er is echter bewust gekozen om lichtere hulpvragen, die voor jeugdprofessionals te licht zijn om formele jeugdhulp in te zetten, door te leiden naar jongerenwerkers, die een laagdrempelige en outreachende rol vervullen. Het is voor zowel maatschappelijk werkers én jongerenwerkers niet altijd helder bij wie welke taken behoren.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 41.

4. Rol van de gemeenteraad I n dit laatste hoofdstuk beschrijven we in hoeverre de gemeenteraad voldoende informatie, visie en instrumenten heeft om grip te hebben op het dossier jeugdhulp. De focus ligt met name op hoe zij dit momenteel ervaren en welke mogelijkheden er zijn tot kaderstelling en sturing op dit beleidsthema. Hoe ervaart de gemeenteraad de mogelijkheden tot kaderstelling en sturing op de jeugdhulp op dit moment? In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 6. 7.

Hoe wordt de gemeenteraad geïnformeerd over jeugdhulp en aanpalende vraagstukken? Op welke wijze kan de gemeenteraad van Halderberge regie voeren op de lokale en regionale invulling van de jeugdhulp?

4.1 Informatievoorziening aan de gemeenteraad Kernbevinding: De gemeenteraad van Halderberge toont grote betrokkenheid bij het sociaal domein en wordt goed geïnformeerd over ontwikkelingen in de jeugdhulp. De invloed op het regionale beleid is beperkt. Verantwoording vindt plaats binnen de P&C-cyclus, ondersteund door de Jaarmonitor Sociaal Domein die beleidsdoelen meet aan de hand van diverse indicatoren. Hoewel de monitor een belangrijke rol speelt bij het beoordelen van beleidsresultaten, is de koppeling tussen beleidsinzet en effectmeting soms onduidelijk, waardoor aanvullende verantwoording via het uitvoeringsprogramma nodig blijft. Er is een actieve werkgroep sociaal domein. In deze werkgroep deelt het college relevante informatie. Deze werkgroep fungeert als voorbereiding voor de commissie en zorgt ervoor dat raadsleden optimaal geïnformeerd zijn, zodat het politieke debat in de commissie gevoerd kan worden. Uit gesprekken blijkt dat de gemeenteraad grote betrokkenheid toont bij het sociaal domein. De raad ondersteunt de visie van de gemeente om vanuit menselijk oogpunt te werken aan een samenleving waar inwoners goed in hun vel zitten. Om raadsleden goed mee te nemen in ontwikkelingen op het gebied van jeugdhulp worden er themaavonden georganiseerd en informatiebrieven gestuurd. Hierin komen bijvoorbeeld de Hervormingsagenda aan bod.

Daarnaast hebben raadsleden in de afgelopen jaren regelmatig politiekeen technische vragen gesteld over de jeugdhulp. Deze waren vooral zorginhoudelijk van aard. Informatievoorziening en stukkenstroom In de P&C-cyclus legt het college verantwoording af over het gevoerde jeugdbeleid. Deze agenda bepaalt in hoge mate de inhoud van de verschillende documenten die onderdeel uitmaken van de jaarlijkse begrotingscyclus: de kadernota, de programmabegroting en de jaarstukken. Voor het controleren of het beleid zich verder ontwikkelt volgens de principes van de gestelde kaders, heeft de gemeenteraad van Halderberge de volgende gegevens tot zijn beschikking: • Via de reguliere P&C-cyclus per jaar: o Programmabegroting o Halfjaarlijkse voortgangsrapportages o Jaarrekening en verslag van de gemeente Tiel o Accountantsverslag o Jaarmonitor Sociaal Domein • Verantwoording uitvoeringsprogramma de Kracht van Samen

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 42.

De Jaarmonitor Sociaal Domein De Jaarmonitor Sociaal Domein is een periodieke rapportage van de gemeente Halderberge die de doelen en ambities in het sociaal domein beschrijft op basis van het beleidsplan 'De kracht van samen'.28 Deze monitor is gemaakt voor het college, leden van de gemeenteraad en beleidsadviseurs. De ontwikkeling van de cijfers in de monitor is belangrijker dan de cijfers zelf, omdat deze ontwikkeling wordt gebruikt om een beeld te vormen van de effectiviteit van het ingezette beleid en of bijsturing nodig is. De jaarmonitor is ingedeeld de vijf thema’s, die ook terugkomen in het beleidskader. Voor dit onderzoek is vooral het thema ‘opvoeden en opgroeien van belang’. Over de doelen uit het beleidskader wordt aan de hand van enkele indicatoren geëvalueerd. In onderstaande tabel is opgenomen welke indicatoren hiervoor worden gebruikt. Tabel 5. Beleidsdoelen uit het beleidsplan Sociaal Domein, inzet en indicatoren

Doel (Beleidsplan Sociaal Domein)

Beleidsinzet/activiteiten

Indicatoren om succes te meten

Jongeren nemen actief deel aan het sociale en culturele leven.

-

Jongerenwerkers: vroegsignalering ondersteuning, en stimulering Programma voor naschools sporten cultuuraanbod. Inzet combinatiefunctionaris

Jaarmonitor sociaal domein: - Aantal deelnemers Sjors sportief/creatief (jaarmonitor sociaal 2023)

Kinderen en jongeren ontwikkelen zich gezond en veilig naar volwassenheid. De risico’s die dit bedreigen worden in een nog vroeger stadium gesignaleerd

-

Ondersteuning kwetsbare gezinnen in eerste 1000 dagen met prenatale huisbezoeken en interventies + evaluatie hiervan. Deelnemen aan landelijke ontwikkelingen GIA Onderzoeken mogelijkheid subsidie Rijke schooldag voor middelbare school Pilot preventieve opvoedondersteuning statushoudersgezinnen Onderzoeken mogelijkheid voorleesexpress uitbreiden met doorleesexpress

Jaarmonitor sociaal domein: - Cijfers jeugdhulp in Halderberge: strafbaar feit, jeugdzorgplus, complexe veiligheidscasussen, jeugdbeschermingsmaatregel, ambulante inzet, vrij toegankelijke zorg, pleegzorg - Meldingen Veiligthuis en adviesvragen - Weerbaarheid kinderen in Halderberge - Psychosociale problematiek onder jongeren

Ondersteuning onderwijs en kinderopvang bij inlopen onderwijsachterstanden (NPO) Ondersteuning bij implementatie visie kindcentra Invulling aan IHP

Jaarmonitor sociaal domein: - Aantal leerlingen verschillend onderwijs

Uitwerking van VVE en implementatie visie kindcentra Onderzoek naar ondersteuning peuters met extra zorgvraag in thuisnabije omgeving

Jaarmonitor sociaal domein: - Aantal nieuw voortijdig schoolverlaters - Langdurig relatief verzuimers

-

-

Kinderen en jongeren uit Halderberge kunnen toekomstbestendig basisen voortgezet onderwijs volgen in de gemeente Halderberge.

-

Kinderen hebben een passende onderwijsplek in de eigen of vertrouwde omgeving, waardoor we

-

-

-

28 Gemeente Halderberge. (2024). Monitor Sociaal Domein 2024. Gemeente Halderberge.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 43.

thuiszitters, schooluitvallers en voortijdig schoolverlaters voorkomen.

-

Kwetsbare jongeren worden bij de overgang naar volwassenheid ondersteund. Deze jongeren worden begeleid tot de basis op orde is, zodat ze vervolgens op eigen kracht hun toekomst verder vorm kunnen geven.

-

Uitvoering Regionale Educatie Agenda Onderzoek naar mogelijkheden uitbreiden sociaal netwerk van gezinnen Onderzoek of er draagvlak is bij schoolbesturen voor financiering van de structurele kosten Medische Advisering Ziekgemelde Leerlingen Onderzoek om nog meer aan de voorkant te komen via scholen

Geen indicator opgenomen

Waar de jaarmonitor een goede poging doet om de effectiviteit van beleid te meten, is er niet altijd een duidelijke relatie tot de beleidsinzet en de indicator die het effect moet aangeven. Aanvullend op de jaarmonitor wordt daarom een verantwoording opgesteld voor het uitvoeringsprogramma van de beleidsvisie sociaal domein29. Hierin wordt per activiteit verantwoord op welke manier er vorm is gegeven aan het doel, wat de stand van zaken is en met welk resultaat.

4.1.1 Betrokkenheid van de gemeenteraad van Halderberge bij regionaal jeugdhulpbeleid De gemeente Halderberge neemt deel aan de jeugdhulpregio West-Brabant West (WBW), samen met acht andere gemeenten. Binnen deze regio wordt het beleid voor de uitvoering van de Jeugdwet in gezamenlijkheid voorbereid en vastgesteld. De gemeenteraad van Halderberge is formeel betrokken bij de vaststelling van de regionale beleidskaders. Dit geldt zowel voor het Inrichtingskader Zorg voor Jeugd WBW (2014) als voor de Regiovisie Jeugdhulp 2022–2025. Beide documenten zijn door het college ingebracht en door de raad vastgesteld. Op die manier is de gemeenteraad onderdeel van de formele besluitvorming over de regionale koers. Naast de formele vaststelling worden raadsleden op regionaal niveau geïnformeerd via raadsbijeenkomsten die periodiek door de regio worden georganiseerd. Een voorbeeld hiervan is de bijeenkomst in februari 2025 in Etten-Leur. Tijdens dergelijke bijeenkomsten ontvangen raadsleden informatie over de voortgang van het beleid en over regionale afspraken. De bijeenkomsten zijn primair gericht op informatievoorziening en kennisdeling. De samenwerking in WBW is gebaseerd op de Wet gemeenschappelijke regelingen. Binnen dit kader zijn afspraken gemaakt over gezamenlijke inkoop en uitvoering. Deze afspraken worden via raadsvoorstellen aan de raad van Halderberge voorgelegd.

Afwijking van deze afspraken door één gemeente is in de praktijk nauwelijks mogelijk, omdat de samenwerking binnen de regio is ingericht als “niet-vrijblijvend”. In de praktijk betekent dit dat de raad van Halderberge betrokken is bij de vaststelling van regionale beleidsdocumenten en bij de bekrachtiging van samenwerkingsafspraken, maar dat dit doorgaans plaatsvindt nadat de inhoud op regionaal niveau al in belangrijke mate is voorbereid.

29 Gemeente Halderberge. (2024). Verantwoording Uitvoeringsprogramma De Kracht van Samen 2024.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 44.

Bijlage 1. Geraadpleegde bronnen 4.2 Schriftelijke documentatie Voor de geraadpleegde schriftelijke documentatie wordt verwezen naar de voetnoten in de rapportage.

4.3 Gevoerde interviews Datum gesprek

Functie

Organisatie

26 februari 2025

Jeugdverpleegkundige

GGD West Brabant

26 februari 2025

Kwaliteitscoördinator

Basisschool in Halderberge

26 februari 2025

Adviseur onderwijs en kwaliteit

Basisschool in Halderberge

26 februari 2025

Manager

GGD West Brabant

26 februari 2025

Jongerenwerker

Gemeente Halderberge

26 februari 2025

Wethouder

Gemeente Halderberge

26 februari 2025

Beleidsadviseur

Gemeente Halderberge

26 februari 2025

Kwaliteitsadviseur Zorg & Jeugd

Gemeente Halderberge

26 februari 2025

Manager Zorg & Jeugd

Gemeente Halderberge

26 februari 2025

Jeugdprofessional

Gemeente Halderberge

26 februari 2025

Jeugdprofessional

Gemeente Halderberge

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 45.

Bijlage 2. Cijfers over jeugdhulpgebruik Zorg per type verwijzer Aantal van Type verwijzer jaar Type verwijzer 2022 Gecertificeerde instelling Gemeente Huisarts Jeugdarts Medisch specialist Rechter, Officier van Justitie, functionaris Justitiële jeug Zelfverwijzer/geen verwijzer Totaal 2022 2023 Gecertificeerde instelling Gemeente Huisarts Jeugdarts Medisch specialist Rechter, Officier van Justitie, functionaris Justitiële jeug Zelfverwijzer/geen verwijzer Totaal 2023 2024 Gecertificeerde instelling Gemeente Huisarts Jeugdarts Medisch specialist Rechter, Officier van Justitie, functionaris Justitiële jeug Zelfverwijzer/geen verwijzer Totaal 2024 Eindtotaal

Totaal 64 270 142 46 18 55 27 622 77 399 140 38 41 62 24 781 49 216 88 17 15 72 17 474 1877

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 46.