Document · PDF

Eindrapport Effectiviteit van de Jeugdhulp.pdf

Gemeenteraad 5 februari 2026, gemeente HalderbergeBij agendapunt: 8: Rekenkamerrapport ‘Effectiviteit van de jeugdhulp’14.332 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Effectiviteit van de jeugdhulp Rekenkamer Halderberge

Effectiviteit van de jeugdhulp | 30-10-2025 Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 1.

Colofon Datum: 30-10-2025 Rekenkamer Halderberge: Lauryan Bakker, directeur Contactgegevens: Robert Klaassen, secretaris 06 199 20 550 / robert@necker.nl Onderzoekers: Nick Woudstra Julia de Langen

Foto op de voorpagina: Olya Kuzovkina

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 2.

Inhoudsopgave Bestuurlijke nota

Onderzoeksverantwoording

Kernbevindingen

Conclusies en aanbevelingen

Conclusies Aanbevelingen

10 11

Reactie van college van B&W

Nawoord

1. Beleid en visie

1.1 Van transitie naar transformatie: jeugdhulp in beweging 1.2 Structuur van het regionaal en lokaal beleid 1.3 Regionale visie en beleid 1.4 Lokale visie en beleid 1.5 Financieel kader voor de jeugdhulp

21 21 23 26 29

2. Uitvoering en inrichting

2.1 De inrichting van de jeugdhulp 2.2 Toegang tot jeugdhulp 2.3 Vroegsignalering en preventie 2.4 Monitoring en evaluatie

31 32 34 36

3. Samenwerking met partners

3.1 De relatie met maatschappelijke partners 3.2 De kwaliteit van de samenwerking met partners

37 39

4. Rol van de gemeenteraad

4.1 Informatievoorziening aan de gemeenteraad

Bijlage 1. Geraadpleegde bronnen

4.2 Schriftelijke documentatie 4.3 Gevoerde interviews

45 45

Bijlage 2. Cijfers over jeugdhulpgebruik

Zorg per type verwijzer

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 3.

Bestuurlijke nota

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 4.

Onderzoeksverantwoording Aanleiding Het is nu tien jaar geleden dat de bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheden voor het organiseren en inkopen van jeugdzorg bij gemeenten zijn komen te liggen. De transformatie is voor gemeenten een complexe opgave gebleken. Gemeenten blijven zoeken naar manieren om kosten in de hand te houden en de jeugdhulp zo effectief mogelijk te organiseren met als doel het bieden van tijdige en passende hulp. In de afgelopen jaren heeft de Halderbergse gemeenteraad verschillende keren haar zorgen geuit over de houdbaarheid van het zorglandschap. De betaalbaarheid, beschikbaarheid en continuïteit van de jeugdhulp staat onder aanzienlijke druk. Daarnaast is de instroom van jeugdigen groter dan de uitstroom, zeker met de huidige inzet op transformeren van zware zorg naar lichtere vormen van zorg.1 Deze omstandigheden vormen voldoende aanleiding voor de Rekenkamer om een onderzoek uit te voeren naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het jeugdhulpbeleid in de gemeente Halderberge.

Definities In dit onderzoek hanteert de rekenkamer de volgende definities voor jeugdbeleid, jeugdhulp, jeugdzorg, preventie en vroegsignalering: Begrip

Definitie

Jeugdbeleid

Alles wat de gemeente, samen met maatschappelijke partners, doet voor jeugd in haar gemeente

Jeugdhulp

Alle vormen van hulp en ondersteuning variërend van hulp bij psychische problemen en opvoedvraagstukken, jeugdhulp zonder verblijf (vanuit wijkteams, op school of thuis) tot en met intensieve, gespecialiseerde zorg met verblijf (bijvoorbeeld in een pleeggezin of instelling)

Jeugdzorg

De gehele jeugdhulp en daarnaast ook jeugdbescherming en jeugdreclassering

Preventie

Preventie in de jeugdhulp richt zich op het vroegtijdig voorkomen en signaleren van jeugdproblematiek, het bevorderen van de opvoedkundige vaardigheden en het opvoedkundig klimaat en het versterken van het eigen probleemoplossend vermogen om (gespecialiseerde) jeugdhulp te voorkomen

Vroegsignalering

Het zo vroeg mogelijk signaleren en onderkennen van dreigende risico’s op diverse terreinen en deze ook doorgeven/oppakken, zodat er tijdig gehandeld wordt. Vroegsignalering is breder kijken dan de hulpvraag en vraagt een integrale blik.

Doelstelling en vraagstelling Met een onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van het jeugdhulpbeleid biedt de Rekenkamer de Halderbergse gemeenteraad inzicht in hoeverre het jeugdhulpbeleid zijn beoogde doelen bereikt en of dit op een kosteneffectieve manier gebeurt. Streeft de gemeente bijvoorbeeld wel

1 Zie: AEF. (2020). Noodzaak structurele middelen jeugd. Geraadpleegd van (overheid.nl)

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 5.

voldoende naar maatschappelijk partnerschap? En is het jeugdhulpbeleid op de lange termijn houdbaar? Dergelijke inzichten kunnen de gemeenteraad helpen bij het uitvoeren van zijn kaderstellende en controlerende rol. De Rekenkamer heeft voor dit onderzoek de volgende hoofdvraag geformuleerd: In hoeverre voert de gemeente Halderberge het jeugdbeleid doelmatig en doeltreffend uit? Om de hoofdvraag te beantwoorden zijn er deelvragen geformuleerd. De deelvragen zijn:

Beleid en visie 1. 2.

Hoe is de jeugdhulpregio WBW georganiseerd? Wat zijn de doelstellingen, taken en bevoegdheden van het samenwerkingsverband? Wat is de lokale opgave m.b.t. jeugdhulp en hoe hebben lokale ambities en doelen in het regionale beleid een plek gekregen?

Uitvoering en inrichting 3. 4.

Op welke wijze heeft de gemeente Halderberge de toegang tot jeugdhulp ingericht? Sluit de inrichting van de jeugdhulp in Halderberge aan bij de behoefte en de vraag?

Samenwerking met partners 5. 6. 7.

Welke organisaties spelen een rol in de uitvoering van de jeugdhulp in de gemeente Halderberge? Hoe wordt er omgegaan met multidisciplinaire vraagstukken? Hoe functioneert de samenwerking binnen de gemeente Halderberge en met maatschappelijke partners hierin? Op welke wijze voert de gemeente regie op de uitvoering van jeugdhulp (preventie, toegang, toeleiding) door maatschappelijke partners?

Rol van de gemeenteraad 8. 9.

Hoe wordt de gemeenteraad geïnformeerd over jeugdhulp en aanpalende vraagstukken? Op welke wijze kan de gemeenteraad van Halderberge regie voeren op de lokale en regionale invulling van de jeugdhulp?

Verloop van het onderzoek Dit onderzoek is grotendeels in 2025 uitgevoerd. Het onderzoek is eerder opgestart doormiddel van een startgesprek met de ambtelijke organisatie. Vervolgens zijn documenten opgevraagd. De onderzoekswerkzaamheden bestonden uit een documentanalyse en interviews. In februari 2025 zijn meerdere interviews afgenomen. Vervolgens is in de zomer van 2025 de rapportage opgesteld. Vanwege personele krapte bij de rekenkamer heeft het opstellen van de rapportage vertraging opgelopen. Daarna volgde een fase van ambtelijk en bestuurlijk wederhoor. De nota van bevindingen is op 20 augustus 2025 aangeboden aan de ambtelijke organisatie voor een feitenverificatie. De onderzoekers ontvingen de ambtelijke reactie op 10 september 2025. Na het verwerken van de ambtelijke reactie is het volledige rapport op 19 september 2025 aangeboden aan het college voor de bestuurlijke reactie. De onderzoekers ontvingen deze op 29 oktober 2025. Op 30 oktober 2025 is de definitieve rapportage aangeboden aan de gemeenteraad van Halderberge.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 6.

Leeswijzer Dit rapport bestaat uit twee delen: de bestuurlijke nota en de nota van bevindingen. De bestuurlijke nota bevat deze onderzoeksverantwoording, die wordt gevolgd door de centrale boodschap van dit onderzoek (inclusief conclusies en aanbevelingen). Daarna is de bestuurlijke reactie van het college integraal opgenomen.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 7.

Kernbevindingen 1. 2.

De jeugdhulp in Halderberge is voornamelijk regionaal georganiseerd en het regionale beleid is leidend. De gemeente geeft lokaal uitvoering aan het beleid en kent een beperkte couleur locale met eigen beleidsuitgangspunten. De jeugdhulpregio WBW is geen formele gemeenschappelijke regeling, waardoor de gemeente nog wel zelf verantwoordelijk is, waardoor raadssturing ingewikkeld is. Alle regionale beleidskaders kennen een duidelijke kern die overeenkomt: problemen moeten vroeger worden gezien en (duurzaam) opgelost en er wordt meer verwacht van het eigen netwerk (door te normaliseren). Dit komt terug in de couleur locale. Halderberge heeft een overkoepelend beleidskader voor het sociaal domein, maar de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s bevatten niet altijd meetbare acties, waardoor sturing en evaluatie beperkt zijn. De lokale paragraaf in het regionale beleid heeft aandacht voor gemeente-specifieke problematiek (maar er zijn hardnekkige knelpunten bij complexe casuïstiek en lange OTS-trajecten2). In 2024 gaf Halderberge € 12,8 miljoen uit aan jeugdzorg, € 1,1 miljoen meer dan begroot, vooral door dure vormen van specialistische zorg en onverwachte trajecten.

De gemeente is van plan haar begrotingsmethodiek en monitoring te verbeteren om in de toekomst (voor waar de gemeente gezien de openeindfinanciering controle over heeft) realistischer te plannen en kostenoverschrijdingen te beperken. 3. 4.

Op welke wijze heeft de gemeente Halderberge de toegang tot jeugdhulp ingericht? Sluit de inrichting van de jeugdhulp in Halderberge aan bij de behoefte en de vraag?

Halderberge heeft een integrale toegang tot jeugdhulp met jeugdprofessionals van SPRING, die breed kijken naar gezinsproblematiek en werken met gezinsplannen. De gemeente houdt via afspraken met medische verwijzers grip op kwaliteit, aanbod en budget. De verwijzingen via de medische route zijn in de afgelopen jaren niet afgenomen door deze afspraken. Wachttijden zijn kort, maar er zijn knelpunten zoals een beperkt gebruiksvriendelijk registratiesysteem en lange wachttijden bij specifieke aanbieders. De GGD levert aanvullende ondersteuning bij lichte opvoedvragen. Halderberge investeert bewust in preventie via maatschappelijk werk en jongerenwerkers, maar lange wachttijden en gebrek aan inzicht in het voorliggende veld beperken de effectiviteit en gerichte doorverwijzing. Ook is er weinig zicht op de effectiviteit van preventieve maatregelen. Kinderen zijn, door de samenwerking tussen verloskundigen, GGD, VVE’s en scholen snel en voortdurend in beeld.

2 OTS staat voor Ondertoezichtstelling. Het is een kinderbeschermingsmaatregel waarbij een kind onder toezicht wordt gesteld van

een gecertificeerde instelling, meestal met een gezinsvoogd. De maatregel wordt opgelegd door de kinderrechter wanneer er zorgen zijn over de ontwikkeling van een kind en er een gevaar is voor de veiligheid of opvoeding.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 8.

Halderberge heeft een betrouwbaar jeugdhulpdashboard en levert goede data aan de regionale monitor, maar voert de verplichte jaarlijkse cliënttevredenheidsmeting nog niet systematisch uit waardoor de klanttevredenheid niet in beeld is. 5. 6. 7.

In Halderberge werkt de jeugdhulp intensief samen met scholen, Surplus, huisartsen en de GGD, waarbij elk een specifieke rol vervult in signalering, doorverwijzing en ondersteuning. Deze samenwerking is gericht op korte lijnen, vaste aanspreekpunten en preventie, met als doel de jeugdhulp effectief en geïntegreerd te organiseren. Uit de praktijk blijkt dat deze samenwerking in de afgelopen jaren is verbeterd. De gemeente Halderberge stuurt de jeugdhulp en faciliteert samenwerking, vooral bij complexe casussen, maar mist een overkoepelend overlegplatform en duidelijke informatievoorziening voor inwoners. De afschaling van laagcomplexe zorg verloopt moeizaam door onduidelijke nazorgregie. Bovendien ontstaan door onduidelijke taakverdeling tussen scholen, jeugdprofessionals, maatschappelijk werkers en jongerenwerkers regelmatig overlappingen en inefficiënties.

8. 9.

De gemeenteraad van Halderberge toont grote betrokkenheid bij het sociaal domein en wordt goed geïnformeerd over ontwikkelingen in de jeugdhulp. De invloed op het regionale beleid is beperkt. Verantwoording vindt plaats binnen de P&C-cyclus, ondersteund door de Jaarmonitor Sociaal Domein die beleidsdoelen meet aan de hand van diverse indicatoren. Hoewel de monitor een belangrijke rol speelt bij het beoordelen van beleidsresultaten, is de koppeling tussen beleidsinzet en effectmeting soms onduidelijk, waardoor aanvullende verantwoording via het uitvoeringsprogramma nodig blijft.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 9.

Conclusies en aanbevelingen Conclusies Hieronder worden de conclusies op basis van de nota van bevindingen geschetst. De conclusies zijn opgedeeld in vier categorieën: beleid en visie, uitvoering en inrichting, samenwerking met partners en Rol van de gemeenteraad.

Beleid en visie Conclusie 1. Het regionale kader is leidend, waardoor lokale sturing beperkt is. Hoewel Halderberge beschikt over een eigen beleidskader sociaal domein en jaarlijks uitvoeringsprogramma’s opstelt, is de inhoudelijke ruimte voor lokale keuzes klein. De regiovisie Jeugdhulp West-Brabant West 2022–2025 bepaalt de hoofdlijnen, inclusief inkoop en werkwijzen, en functioneert feitelijk als het richtinggevende beleidsdocument. De lokale invulling blijft daardoor beperkt tot accenten in de ‘lokale paragraaf’, zoals aandacht voor specifieke problematiek en de organisatie van de toegang via wijkteams. Deze accenten geven kleur, maar veranderen weinig aan de koers die regionaal is vastgesteld. Daarmee kan de raad slechts beperkt invloed uitoefenen op het beleid, terwijl hij wel verantwoordelijk blijft voor de uitvoering en de kosten (par. 1.3 en 1.4) Conclusie 2. Lokale uitvoeringsprogramma’s zijn beperkt stuurbaar en toetsbaar. Hoewel Halderberge beschikt over een overkoepelend beleidsplan sociaal domein, bevatten de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s veel procesgerichte acties (“samenwerken”, “onderzoeken”) in plaats van meetbare resultaten. Dit bemoeilijkt zowel de interne sturing als de evaluatie door de gemeenteraad (par. 1.4)

Uitvoering en inrichting Conclusie 4. De toegang en preventie zijn goed georganiseerd Halderberge heeft de toegang tot jeugdhulp goed ingericht via jeugdprofessionals van SPRING. Zij werken met gezinsplannen, houden de wachttijden kort en kijken breed naar de situatie van gezinnen. Ook preventie is stevig verankerd in het beleid. Met jongerenwerk, maatschappelijk werk en samenwerking met de GGD, VVE’s en scholen worden kinderen al vanaf de geboorte structureel in beeld gebracht. Daarmee is er een breed netwerk ontstaan dat problemen tijdig kan signaleren en gezinnen snel de weg naar hulp kan wijzen (par. 2.2 en 2.3). Conclusie 5. Nazorg en vroegsignalering zijn kwetsbaar (en op onderdelen passief). Naast een stevige toegang en preventie kent de uitvoering enkele zwaktes. Het registratiesysteem voor jeugdprofessionals is weinig gebruiksvriendelijk en bij de afschaling en nazorg van trajecten ontbreekt een duidelijke regie, waardoor gezinnen na afloop van hulp tussen wal en schip kunnen raken. Ook benut Halderberge de mogelijkheden van preventie en vroegsignalering nog niet volledig. Het wegvallen van schoolmaatschappelijk werk en beperkte doorverwijzing vanuit het voorliggende veld zorgen ervoor dat signalen niet altijd leiden tot lichte of tijdige interventies. Hierdoor bestaat het risico dat problemen onnodig verergeren en alsnog in de zwaardere jeugdhulp terechtkomen (par.

2.2, 2.3 en 3.2).

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 10.

Samenwerking met partners Conclusie 6. De samenwerking met partners is verbeterd, maar versnipperd. De samenwerking met scholen, huisartsen en GGD is de afgelopen jaren versterkt, met korte lijnen en vaste aanspreekpunten. Toch ontbreken een overkoepelend overlegplatform (zoals een periodiek afstemmingsmoment tussen alle betrokken partners) en een duidelijke informatievoorziening voor inwoners. Hierdoor ontstaan overlap in taken (bijvoorbeeld tussen scholen, jeugdprofessionals en maatschappelijk werkers) en andere inefficiënties omdat meerdere partijen dezelfde doelgroep bedienen (par. 3.1 en 3.2). Conclusie 7. Onvoldoende regie bij complexe casuïstiek belemmert effectieve hulpverlening. Bij multi-problematiek ontbreekt een heldere taak- en verantwoordelijkheidsverdeling. De afschaling van laagcomplexe naar lichtere zorg verloopt moeizaam door onduidelijke nazorgregie, waardoor gezinnen te lang afhankelijk blijven van zwaardere (en daarmee duurdere) trajecten (par. 3.2).

Rol van de gemeenteraad Conclusie 8. De gemeenteraad is goed geïnformeerd, maar heeft beperkt zicht op resultaten. De gemeenteraad ontvangt via de P&C-cyclus, de jaarmonitor sociaal domein en themabijeenkomsten structureel informatie. Deze informatie richt zich echter meer op beleidsinzet en minder op daadwerkelijke effecten, waardoor de raad beperkt zicht heeft op de maatschappelijke impact van beleid en daardoor minder goed in staat is om gericht bij te sturen (par. 4.1). Conclusie 8. Begrotingssystematiek staat onder druk, maar verbetering wordt onderzocht. De gemeente Halderberge kampt met forse financiële overschrijdingen op de jeugdhulp, vooral door dure specialistische trajecten. In 2024 bedroeg dit tekort ruim € 1,1 miljoen. De gemeente ziet dit probleem en onderzoekt hoe de begrotingssystematiek kan worden verbeterd, onder meer door een nieuwe methodiek die meerjarig beter inzicht moet geven in de uitgaven en ruimte moet scheppen voor bijsturing. Daarmee wordt erkend dat het huidige systeem onvoldoende grip biedt, maar is ook duidelijk dat de oplossing nog in ontwikkeling is (par. 2.5).

Aanbevelingen Op basis van het rapport doet de rekenkamer vier aanbevelingen over de inrichting van de jeugdhulp in uw gemeente, en een aparte aanbevelingen over het versterken van de rol van de raad in de toekomstige ontwikkeling van de regionale samenwerking tot een volwaardige GR.

Inrichting van de jeugdhulp in Halderberge Aanbeveling 1. Maak uitvoeringsprogramma’s concreter en toetsbaar. De gemeente werkt jaarlijks met uitvoeringsprogramma’s om beleid te vertalen naar de praktijk. Op dit moment zijn veel acties procesmatig geformuleerd (“doorlopend samenwerken”, “onderzoeken van mogelijkheden”), waardoor het moeilijk is om achteraf vast te stellen wat er precies bereikt is. Door meer te werken met meetbare doelen en expliciete resultaatindicatoren krijgt de raad zicht op de effecten van beleid. Dat maakt het ook mogelijk om tijdig bij te sturen, in plaats van pas achteraf te constateren dat ambities niet gehaald zijn. Aanbeveling 2. Overweeg herstel en versterking vroegsignalering op scholen. Het wegvallen van schoolmaatschappelijk werk heeft een gat geslagen in de vroegsignalering. Leerkrachten en interne begeleiders signaleren wel problemen, maar missen vaak de tijd en de

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 11.

expertise om deze signalen door te vertalen naar passende ondersteuning. Hierdoor worden problemen soms pas laat opgepakt. Door vroegsignalering op scholen structureel te versterken, bijvoorbeeld door schoolmaatschappelijk werk te herstellen of door nauwere samenwerking met jeugdprofessionals en maatschappelijk werkers, kan de gemeente zorgen dat kinderen eerder passende hulp krijgen en zware trajecten worden voorkomen. Aanbeveling 3. Verbeter de nazorg en regie bij afschaling van zorg. De toegang tot jeugdhulp is goed georganiseerd, maar zodra een traject wordt afgerond ontstaat vaak onduidelijkheid: wie is verantwoordelijk voor het vervolg? Scholen moeten zelf navragen of er nog contact is met hulpverleners, ouders worden vaak weer primair verantwoordelijk gemaakt en de gemeente heeft weinig zicht op hoe gezinnen verdergaan. Het risico is dat kinderen te snel terugvallen of opnieuw instromen in zwaardere trajecten. Door expliciet regie te beleggen op nazorg en afschaling, bijvoorbeeld via vaste afspraken met scholen, maatschappelijk werk en wijkteams, kan de gemeente zorgen voor een beter sluitende keten. Aanbeveling 4. Zorg voor duidelijke regie bij complexe casuïstiek. In gezinnen met meerdere, vaak langdurige problemen is het nu vaak onduidelijk wie de verantwoordelijkheid draagt voor de coördinatie van hulp.

Daardoor duurt het langer voordat passende zorg op gang komt en bestaat het risico dat gezinnen van het kastje naar de muur worden gestuurd. De gemeente kan dit doorbreken door regie expliciet te beleggen: wijs één vaste professional aan die het overzicht bewaakt, zorg dat taken en verantwoordelijkheden helder zijn afgesproken met partners, en leg dit vast in werkafspraken en gezinsplannen. Zo ervaren gezinnen meer samenhang in de hulp en wordt voorkomen dat problemen verergeren door versnipperde inzet.

Positie van de gemeenteraad Aanbeveling 5. Versterk de positie van de raad bij de ontwikkeling van een volwaardige GR De regio West-Brabant West beweegt richting een formele Gemeenschappelijke Regeling. Dat betekent dat de gemeenteraad van Halderberge een formele regionale positie krijgt, maar de regie op de uitvoering van het eigen beleid wat afneemt. Hier kan de raad van Halderberge op voorsorteren. Dat begint met het scherper benutten van de lokale paragraaf in het regionaal beleid: door dit niet alleen als een invuloefening te zien, maar als een instrument om lokale prioriteiten te markeren en door te vertalen naar de regionale tafels. Daarnaast kan de raad expliciete kaders stellen voor de eigen vertegenwoordigers in de bestuurstafel van WBW: wat moet er in ieder geval ingebracht worden, waar ligt de ruimte om te onderhandelen, en welke rode lijnen gelden er? Het helpt om dit vooraf vast te leggen in raadsafspraken of moties, zodat het college niet alleen mandaat maar ook richting meekrijgt. Ook kan de raad zijn controlerende rol versterken door structureel terugkoppeling te organiseren. Dat kan bijvoorbeeld via technische sessies met beleidsambtenaren of door periodieke raadsinformatieavonden waar de regionale dossiers centraal staan.

Sommige raden werken daarnaast met een gezamenlijke raadscommissie van meerdere gemeenten, juist om informatie en invloed in een vroeg stadium te delen. Een andere optie is het aanstellen van raadsrapporteurs. Dit zijn raadsleden die, onafhankelijk van hun partijpolitieke rol, zich beter verdiepen in het functioneren van de regionale samenwerking en daarover terugkoppelen aan de gemeenteraad. Als de raad deze instrumenten actief inzet, blijft zij in positie wanneer de samenwerking een meer verplichtend karakter krijgt. Zo kan de raad ook in een nieuwe governance-structuur zijn kaderstellende en controlerende rol waarmaken, en ervoor zorgen dat Halderbergse accenten niet onderbelicht raken op regionale schaal. Een nieuwe, formelere GR-structuur, biedt namelijk ook kansen. De rol van de gemeenteraad wordt duidelijker en er zijn meer formele routes om invloed uit te oefenen.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 12.

Reactie van college van B&W

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 13.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 14.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 15.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 16.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 17.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 18.

Nawoord De Rekenkamer dankt het college van burgemeester en wethouders van Halderberge voor de uitvoerige en zorgvuldige bestuurlijke reactie op het rapport Effectiviteit van de jeugdhulp. De Rekenkamer constateert dat het college de bevindingen overwegend herkent en waardeert dat het college de aanbevelingen wil benutten voor verdere verbetering van beleid en uitvoering. Over de typering van het onderzoek In haar reactie plaatst het college enkele kanttekeningen bij de onderzoeksopzet en onderbouwing. Wij benadrukken dat de rekenkameronderzoeken zijn bedoeld om de gemeenteraad te ondersteunen in zijn kaderstellende en controlerende rol. Onze onderzoeken richten zich op het bieden van handelingsperspectief voor de raad. Dat betekent dat we signalen, patronen en belemmeringen zichtbaar maken die relevant zijn voor de sturings- en verantwoordingsrelatie tussen raad en college. Het onderzoek beoogt de raad in staat te stellen gericht vragen te stellen aan het college en scherp bij te sturen. Over de bestuurlijke reactie De Rekenkamer is verheugd te lezen dat het college zich in de meeste conclusies herkent en dat er erkenning is voor de noodzaak tot verdere verbetering op onderdelen als nazorg, vroegsignalering, regie bij complexe casuïstiek en de concretisering van uitvoeringsprogramma’s.

Tegelijkertijd constateert de Rekenkamer dat de reactie vooral een beschrijving bevat van bestaande of voorgenomen inspanningen, en nog weinig zicht biedt op de wijze waarop de aanbevelingen daadwerkelijk kunnen worden omgezet in concreet beleid of meetbare resultaten. De Rekenkamer beveelt het college aan om in de verdere uitwerking – daar waar de gemeenteraad de aanbevelingen overneemt - niet te blijven bij procesgerichte verbeteringen, maar expliciet te maken wat er wordt bereikt, wanneer, en hoe de raad hierover wordt geïnformeerd. Juist dat maakt het mogelijk om te beoordelen of de ingezette verbeteringen effect sorteren. Tot slot De rekenkamer waardeert de open houding van het college en de bereidheid om de bevindingen te benutten. Wij hopen dat het rapport en de bestuurlijke reactie gezamenlijk bijdragen aan een beter zicht op de effectiviteit van de jeugdhulp in de gemeente Halderberge, en dat de gemeenteraad hiermee de handvatten krijgt om zijn kaderstellende en controlerende rol verder te versterken.

Lauryan Bakker Directeur Rekenkamer Halderberge

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 19.

Nota van bevindingen

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 20.

1. Beleid en visie In dit hoofdstuk brengt de rekenkamer in kaart wat de visie van de gemeente Halderberge is op preventie in de jeugdhulp. Allereerst wordt de context geschetst door landelijke en regionale ontwikkelingen uiteen te zetten. Vervolgens gaan we in op het regionale en gemeentelijke beleid rondom gezondheid en preventie in de jeugdhulp. Vervolgens is er aandacht voor de doelen en beoogde resultaten die de gemeente heeft gesteld en de investeringen die de gemeente in de jeugdhulp doet. In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 1. Hoe is de jeugdhulpregio WBW georganiseerd? Wat zijn de doelstellingen, taken en bevoegdheden van het samenwerkingsverband? 2. Wat is de lokale opgave m.b.t. jeugdhulp en hoe hebben lokale ambities en doelen in het regionale beleid een plek gekregen?

1.1 Van transitie naar transformatie: jeugdhulp in beweging Sinds 2015 zijn gemeenten vanuit de Jeugdwet verantwoordelijk voor jeugdhulp. Gemeenten zijn daarmee verantwoordelijk voor de toegang tot deze hulp, welke aanbieders de hulp leveren en hoe deze hulp wordt bekostigd. Het idee achter deze decentralisatie in de jeugdzorg was dat het dichter bij de inwoner organiseren van de dienstverlening ertoe zou leiden dat er minder zware zorg verleend zou hoeven worden en dat daarmee de jeugdzorg goedkoper zou worden. Uit het landelijke beeld blijkt dat deze transformatie nog niet voldoende op gang komt: het aantal ontvangers van jeugdhulp blijft stijgen en de duur van trajecten wordt steeds langer. 3 Ook de kosten nemen toe, waardoor gemeenten zich zorgen maken om de druk die jeugdzorg op hun begroting legt. Cliëntenorganisaties (MIND en Ieder(in)), professionals (Samenwerkende Beroepsverenigingen Jeugd), aanbieders (Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd), de gemeenten (VNG) en het Rijk hebben in 2023 de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld.4 In deze hervormingsagenda staan afspraken over verbeteringen van de jeugdzorg en ingrepen om de transformatie te versnellen. Ook in de gemeente Halderberge wordt (vooral regionaal) actief gewerkt met de Hervormingsagenda Jeugd.

1.2 Structuur van het regionaal en lokaal beleid Kernbevinding: De jeugdhulp in Halderberge is voornamelijk regionaal georganiseerd en het regionale beleid is leidend. De gemeente geeft lokaal uitvoering aan het beleid en kent een beperkte couleur locale met eigen beleidsuitgangspunten. De jeugdhulp in Halderberge is voornamelijk regionaal georganiseerd. Er zijn diverse regionale en lokale documenten die bijdragen aan het jeugdbeleid. Het geheel aan maatregelen, plannen en acties richt zich op het welzijn, de ontwikkeling en bescherming van kinderen en jongeren. Het doel is hen veilig, gezond en kansrijk te laten opgroeien, met ondersteuning waar nodig. In onderstaande tabel is de beleidsstructuur van de gemeente Halderberge toegelicht. In de rest van het hoofdstuk zal worden ingegaan op de visie en uitgangspunten die voortkomen uit dit beleid.

3 Uit cijfers van het CBS blijkt dat het aantal jeugdhulpontvangers blijft stijgen: van 363 duizend in 2015 naar 461.000 in 2021:

Landelijke Jeugdmonitor CBS (2022). 4 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (20 juni 2023). Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 21.

Tabel 1. Overzicht van beleidskaders5

Niveau

Relevante (beleids)documenten)

Betrokken overheden

Regionale visie Regionaal

Regiovisie Jeugdhulp West-Brabant

Samenwerking tussen 9

West 2022 – 2025

gemeenten: Bergen op Zoom, Etten-Leur, Halderberge, Moerdijk, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht en Zundert. West Brabant West heeft geen statuten omdat het geen formele GR is.

Regionaal

Visie op crisiszorg jeugd 2022-2025

9 gemeenten WBW

West-Brabant West Regionaal

West-Brabant Regionaal

Gemeenschappelijke

Beleidskader Geweld in

regeling tussen gemeenten:

Afhankelijkheidsrelaties (GIA) en

Alphen-Chaam, Altena,

Meldpunt Crisiszorg

Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht en Zundert

Uitwerking regionale visie Regionaal

WBW Jeugdhulp catalogus

9 gemeenten WBW

laagcomplex WBW Jeugdhulp catalogus hoogcomplex Regionaal

Plan van Aanpak Transformatie

9 gemeenten WBW

Jeugdzorgplus WBW Regionaal

WBW Beleidsregels PGB

9 gemeenten WBW

Lokale visie 5 Dit is een overzicht van de belangrijkste documenten. De ambtelijke organisatie heeft aangegeven dat het niet mogelijk is om,

door de veelheid van documenten, alle stukken beschikbaar te stellen aan de rekenkamer.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 22.

Lokaal

Bestuursakkoord Samen aan de Slag

Gemeente Halderberge

2022 – 2026 Lokaal

Collegewerkprogramma Samen aan

Gemeente Halderberge

de Slag 2022 – 2026 Uitwerking lokale visie Lokaal

Uitvoeringsprogramma 2023

Gemeente Halderberge

Lokaal

Verordening Jeugdhulp 2019

Gemeente Halderberge

Lokaal

Lokaal Plan van Aanpak Geweld in

Gemeente Halderberge

Afhankelijksheidsrelaties (GIA) De regionale visie is vastgelegd in de Regiovisie Jeugdhulp West-Brabant West. Aanvullend is er een visie op crisiszorg jeugd van West-Brabant West. Ook maakt Halderberge deel uit van de onderlinge samenwerking van de West-Brabantse gemeenten bij de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA). Hierbij hoort een regionaal beleidskader dat voor verschillende onderdelen van de jeugdhulp is uitgewerkt in een plan van aanpak of inkoopcatalogi. Lokaal is er momenteel geen overkoepelend beleidsstuk wat betreft jeugdhulp. De lokale visie op jeugdhulp is momenteel vastgelegd in het bestuursakkoord en het collegewerkprogramma. Deze visie is uitgewerkt in verschillende andere documenten. Zo kent de gemeente het uitvoeringsprogramma "De Kracht van Samen" dat zich richt op het sociaal domein. Ook kent de gemeente Halderberge een verordening jeugdhulp en een nadere regel Meerkosten Covid-19 Jeugdwet en WMO. Verder heeft Halderberge een Lokaal Plan van Aanpak GIA vastgelegd om uitvoering te geven aan de aanpak van huiselijk geweld in afhankelijkheidsrelaties. In dit hoofdstuk worden bovenstaande visies en uitwerkingen uiteengezet

1.3 Regionale visie en beleid Kernbevinding: De jeugdhulpregio WBW is geen formele gemeenschappelijke regeling, waardoor de gemeente nog wel zelf verantwoordelijk is, waardoor raadssturing ingewikkeld is. Alle regionale beleidskaders kennen een duidelijke kern die overeenkomt: problemen moeten vroeger worden gezien en (duurzaam) opgelost en er wordt meer verwacht van het eigen netwerk (door te normaliseren). Dit komt terug in de couleur locale.

1.3.1 De jeugdhulpregio WBW stelt regionale visie vast Het regionale beleid van de jeugdhulpregio West-Brabant West is leidend voor de gemeente Halderberge. Naast Halderberge bestaat deze jeugdhulpregio uit acht andere gemeenten: Bergen op Zoom, Etten-Leur, Moerdijk, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht en Zundert. Deze gemeenten werken samen sinds de decentralisatie van de jeugdzorg in 2015. De samenwerking richt zich op het gezamenlijk inkopen van specialistische jeugdhulp en het ontwikkelen van een breed gedragen jeugdhulpstelsel.6 Jeugdhulpregio WBW: geen gemeenschappelijke regeling? De gemeente Halderberge werkt samen met 8 andere gemeente op de inkoop van jeugdhulp op basis van een beleidsvisie. Toch zijn alle deelnemende gemeenten zelf verantwoordelijk voor het organiseren van de jeugdhulp. De regionale samenwerking is dan ook formeel geen gemeenschappelijke regeling. De gemeente Halderberge benoemt de jeugdhulpregio ook niet als 6 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. Regiovisie Jeugdhulp West-Brabant West 2022-2025, p. 4. Geraadpleegd op 1 juli 2025,

van https://www.jeugdhulpwbw.nl/publish/pages/2058/jhwbw-jeugdhulp-regiovisie-2022-2025.pdf

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 23.

verbonden partij (zoals bijvoorbeeld de GGD, de belastingsamenwerking of de Sociale Dienst Werkplein). De samenwerking is in de recente regiovisie expliciet aangeduid als een “nietvrijblijvende samenwerking”7. In plaats van een zelfstandige GR met een eigen bestuur, kiezen de negen gemeenten voor een governance-structuur bestaande uit een regionaal team dat verantwoordelijk is voor de coördinatie, ondersteuning en uitvoering van gezamenlijke taken zoals inkoop, contractmangement en monitoring. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het opstellen van een lokaal beleidskader en de monitoring van de uitvoering van de lokale paragraaf in het regionaal beleid. Binnen de regio zijn er drie lagen ingericht op de samenwerking vorm te geven: - Een beleidstafel: wekelijks, bedoeld voor beleidsmedewerkers uit de negen gemeenten en de medewerkers van het zorginformatie en -inkoopteam. - Een managementtafel: maandelijks, bestaande uit managers sociaal domein uit de negen gemeenten. - Een bestuurstafel: maandelijks, met de wethouders van de negen gemeenten. Daarnaast is op uitvoeringsniveau een LAT-overleg. Dit is een maandelijkse overlegtafel van lokale aanstuurders van de 9 gemeenten. Hier sluiten ook afgevaardigden van de beleidstafel, het Zi2t en Spring aan.

Vanuit het wetsvoorstel Verbetering beschikbaarheid Jeugdzorg ligt er een opdracht om te komen tot een Gemeenschappelijke Regeling (GR) Jeugd binnen de Jeugdhulpregio. De opdracht voor WBW van de gemeentelijke bestuurders is om de jeugdhulp af te bakenen, waarbij kwaliteit behouden blijft of verbetert; knelpunten op te lossen; en kosten te beheersen.8 Dit is verwerkt in de huidige regiovisie. Deze regiovisie geldt als paraplu en kader voor het beleid in en tussen de negen gemeenten in WBW. De regiovisie voor 2022 – 2025 is gebaseerd op vier kernwaarden die de basis vormen voor de jeugdhulp in de regio: 1. Eigen kracht en eigen leven als continu streven Focus op de zelfredzaamheid van gezinnen gedurende het hele zorgproces. Hulp stopt bij ‘goed genoeg’ zodat gezinnen de laatste stappen zelf zetten. 2. Jeugdhulp is een teamsport Samenwerking tussen gezinnen, lokale ondersteuning en zorgpartners is essentieel. Een stabiel en vertrouwd team biedt de beste hulp. 3. Ieder kind verdient een thuis Kinderen hebben recht op een veilige plek, thuis of elders. Hulp wordt zo dicht mogelijk bij huis gegeven, en vervangend verblijf lijkt zoveel mogelijk op een gezinssituatie. 4. Sturen vanuit kwaliteit Zorg op maat, met voldoende beschikbaarheid en keuzevrijheid. Hoge kwaliteit leidt tot sneller herstel en lagere kosten, met gedeelde verantwoordelijkheid voor de doelen.

Gemeentelijke inkoop jeugdhulp ‘Koersvast, op weg naar de nieuwe balans’ is het motto van de Regiovisie Jeugdhulp WBW 2022 – 2025. Dit motto geldt ook voor de jeugdhulpcatalogus. De jeugdhulpcatalogus van WBW biedt een uitgebreid overzicht van de jeugdhulpvoorzieningen en procedures die beschikbaar zijn voor jeugdigen met 7 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. Regiovisie Jeugdhulp West-Brabant West 2022-2025, p. 8. Geraadpleegd op 1 juli

2025, van https://www.jeugdhulpwbw.nl/publish/pages/2058/jhwbw-jeugdhulp-regiovisie-2022-2025.pdf 8 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. (2023, april). Jeugdhulpcatalogus laagcomplex.. p.5.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 24.

verschillende niveaus van zorgbehoefte. De catalogus is een naslagwerk bedoeld voor professionals in de jeugdzorg om hen te helpen de juiste hulp te bieden, afgestemd op de individuele behoeften van jeugdigen en hun gezinnen. De Jeugdhulpcatalogus maakt onderdeel uit van de inkoopdocumenten. Volgens WBW kan de jeugdcatalogus worden gezien “als spelregels over de manier waarop we samenwerken en weten wat er van iedereen verwacht wordt. Voor een deel vormen wettelijke afspraken de achtergrond, voor een deel afspraken uit het contract tussen een aanbieder en gemeenten.”9 Er zijn twee jeugdhulpcatalogussen: een voor laagcomplexe zorg, de ander voor hoogcomplexe zorg. Laagcomplexe zorg omvat zowel basiszorg als gespecialiseerde zorg. Het gaat hier om planbare en acute situaties, met als doel iemand zo snel mogelijk weer zelfstandig te laten functioneren. Jongeren met een hoog complexe hulpvraag zijn het meest kwetsbaar binnen de jeugdzorg. De problemen zijn vaak domein overstijgend en het bieden van deze intensieve hulp vereist een brede en integrale samenwerking tussen verschillende jeugdhulpverleners.

1.3.2 De jeugdhulp is doorontwikkeld in de afgelopen jaren In de jaren voor de regiovisie 2022 – 2025 heeft de jeugdhulp in WBW naar eigen zeggen voortuitgang geboekt door de ‘next steps’ uit het beleidskader van 2018 – 2021. Ondanks deze verbeteringen zijn er nog steeds belangrijke uitdagingen en knelpunten die aandacht vereisen.10 Het aantal kinderen in de jeugdhulp groeit en de casuïstiek wordt complexer. Zorg volgt vaak de jeugdige zonder goede probleemanalyses en er is een financiële druk op de jeugdzorg, wat de kwaliteit belemmert. Bovendien heeft extra budget sinds 2022 niet alle knelpunten opgelost. Zo waren er wachtlijsten en opnamestops. Hoewel preventie en lichte zorg toegenomen zijn, stromen kinderen te langzaam uit, wat tot opstoppingen leidt. Er was dus behoefte aan een efficiëntere aanpak om passende zorg te bieden, aldus de gemeente11. Om deze uitdagingen aan te pakken richt de regio zich op verschillende doorontwikkelingen, die als volgt worden benoemd: • • • • • • • •

Menselijke maat terugbrengen in de jeugdhulp doormiddel van vaste gezichten, minder wisselingen en hulpbehoefte als uitgangspunt. Normaliseren en problematiseren door het makkelijker te maken om af te schalen en meer te verwachten van de omgeving en het gezin. Beter samenspel tussen onderwijs en zorg door beide dichterbij elkaar te brengen. Het vinden van een balans tussen beschikbaarheid, continuïteit en financierbaarheid waarbij er aandacht is voor afbakening van de jeugdhulp. Betere balans tussen kwaliteit en keuzevrijheid door verder te automatiseren en samenwerking tussen aanbieders te stimuleren. Meer gebruik maken van data en inzichten en ontwikkelen naar datagestuurd werken. Slimmer werken met meer specialisme aan de voorkant, waarbij gebruik gemaakt wordt van deskundigheid van andere domeinen. Uniforme afspraken met gemeenten over algemene en vrij toegankelijke voorzieningen om de aansluiten tussen specialistische en niet-specialistische zorg te verbeteren.

9 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. (2023, april). Jeugdhulpcatalogus laagcomplex.. p.4. 10 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. Regiovisie Jeugdhulp West-Brabant West 2022-2025, p. 9. Geraadpleegd op 1 juli

2025, van https://www.jeugdhulpwbw.nl/publish/pages/2058/jhwbw-jeugdhulp-regiovisie-2022-2025.pdf 11 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. Regiovisie Jeugdhulp West-Brabant West 2022-2025, p. 9. Geraadpleegd op 1 juli 2025, van https://www.jeugdhulpwbw.nl/publish/pages/2058/jhwbw-jeugdhulp-regiovisie-2022-2025.pdf

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 25.

Normaliseren of problematiseren In de regiovisie wordt kritisch gekeken naar het snel problematiseren van kinderen die afwijken van normatieve ontwikkelingsverwachtingen. Er wordt geconstateerd dat er sprake is van een tendens om snel over te gaan op diagnostiek en behandeling. De visie pleit voor een verschuiving van wat mogelijk is naar wat echt nodig is. "Voor de benodigde hulp is goed soms ook goed genoeg (een ‘6’ in plaats van een ‘9’) en kan daarop doorontwikkeld worden door ouders, jeugdigen en hun omgeving."12 Dit houdt in dat gezinnen meer verantwoordelijkheid krijgen in het afbouwen van zorg en dat er meer aandacht komt voor de rol van het gezin en netwerk, in plaats van enkel te focussen op de professionele interventies.

1.3.3 Overige samenwerkingen De uitgangspunten uit de Regiovisie zijn overkoepelend van toepassing op de visie op crisiszorg jeugd 2022 – 2025.13 Deze visie is een uitwerking van de ‘Visie op crisiszorg in de regio West-Brabant West’ (2018) gespecifieerd voor de doelgroep jeugd. Naast dat de gemeente Halderberge samenwerkt met de Jeugdhulpregio West-Brabant West, maakt ze ook deel uit van de gemeenschappelijke regeling bij de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. In de gemeenschappelijke regeling is afgesproken dat de gemeenten het regionaal beleid op het terrein van huiselijk geweld en kindermishandeling en het Meldpunt Crisiszorg afstemmen en gezamenlijk vaststellen. Dit beleid fungeert als de basis voor de financiering van en de opdrachten aan de regionale uitvoeringsorganisaties, zoals Veilig Thuis. In het regionaal beleidskader Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) en Meldpunt Crisiszorg wordt beschreven waar de gemeenten regionaal verantwoordelijkheid voor nemen en waar iedere individuele gemeente lokaal verantwoordelijkheid voor neemt. De ambitie is het “voorkomen, stoppen en blijvend oplossen van huiselijk geweld en kindermishandeling.”14 Om deze ambities te bereiken zijn er drie actielijnen opgesteld: • Eerder en beter in beeld • Stoppen en duurzaam oplossen • Specifieke groepen beter bedienen

1.4 Lokale visie en beleid Kernbevinding: Halderberge heeft een overkoepelend beleidskader voor het sociaal domein, maar de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s bevatten niet altijd meetbare acties, waardoor sturing en evaluatie beperkt zijn. De lokale paragraaf in het regionale beleid heeft aandacht voor gemeente-specifieke problematiek (maar er zijn hardnekkige knelpunten bij complexe casuïstiek en lange OTS-trajecten15).

1.4.1 Overkoepelend beleid voor het sociaal domein Het beleidsplan ‘De kracht van samen’ is het strategisch kader voor het brede sociale domein in de gemeente Halderberge16. Het is opgesteld na de decentralisaties van 2015 en beschrijft op hoofdlijnen wat de gemeente de komende jaren wil bereiken op de terreinen zorg, werk, jeugd, onderwijs, sport, volksgezondheid en welzijn. Het plan werkt vanuit vier centrale uitgangspunten: 12 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. Regiovisie Jeugdhulp West-Brabant West 2022-2025, p. 13. Geraadpleegd op 1 juli

2025, van https://www.jeugdhulpwbw.nl/publish/pages/2058/jhwbw-jeugdhulp-regiovisie-2022-2025.pdf 13 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. (z.d.). Visie op crisiszorg jeugd 2022-2025. 14 West-Brabant. (z.d.). Regionaal beleidskader geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) en meldpunt crisiszorg. p. 8. 15 OTS staat voor Ondertoezichtstelling. Het is een kinderbeschermingsmaatregel waarbij een kind onder toezicht wordt gesteld van een gecertificeerde instelling, meestal met een gezinsvoogd. De maatregel wordt opgelegd door de kinderrechter wanneer er zorgen zijn over de ontwikkeling van een kind en er een gevaar is voor de veiligheid of opvoeding. 16 Gemeente Halderberge. (2019). De kracht van samen: Beleidsplan sociaal domein (2019–2022).

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 26.

• • • •

de mens centraal de kracht van samen zelf de touwtjes in handen preventie

De gemeente kiest voor een integrale, wijkgerichte aanpak in nauwe samenwerking met partners en inwoners. Deze centrale uitgangspunten komen ook terug in het collegewerkprogramma. Voor de jeugdhulp is vooral het thema Opvoeden en opgroeien relevant. Daarin staat dat Halderbergse kinderen gezond, veilig en kansrijk moeten opgroeien tot zelfredzame volwassenen. Belangrijke doelen zijn onder andere: • het actief betrekken van jongeren bij het sociale en culturele leven; • het vroeg signaleren van risico’s in hun ontwikkeling; • het waarborgen van toekomstbestendig en passend onderwijs binnen de gemeente; • het voorkomen van thuiszitters, schooluitval en voortijdig schoolverlaten; • het ondersteunen van kwetsbare jongeren bij de overgang naar volwassenheid, inclusief 18/18+-vraagstukken. De gemeente organiseert jeugdhulp dichtbij, via wijkteams en in samenwerking met onderwijs, jeugdgezondheidszorg en welzijnsorganisaties. De hulpvraag van het gezin staat daarbij centraal, los van financierings- of wettelijke kaders. Uitwerking in uitvoeringsplannen In Halderberge wordt het beleidsplan De kracht van samen jaarlijks vertaald naar een uitvoeringsprogramma17. Dit programma concretiseert de beleidsdoelen in acties, met per actie een beschrijving van wat er gedaan wordt, wie verantwoordelijk is, wanneer het gebeurt en welk resultaat beoogd wordt.

De mate van concreetheid verschilt: sommige acties hebben meetbare eindresultaten (bijvoorbeeld een evaluatie uitgevoerd, een plan van aanpak opgesteld, of een aanbesteding afgerond), terwijl andere vooral procesmatig zijn geformuleerd (“doorlopend samenwerken”, “onderzoeken van mogelijkheden”), waardoor succes minder objectief toetsbaar is. Hoewel het uitvoeringsprogramma daarmee deels stuurbaar en controleerbaar is, ontbreekt bij een aantal activiteiten een expliciete koppeling aan meetbare uitkomsten. Hierdoor kan het lastig zijn om achteraf te bepalen in welke mate het programma daadwerkelijk succesvol is geweest.

1.4.2 Lokale paragraaf in het regionaal beleid Ondanks dat het regionaal beleid leidend is, is er ruimte voor een 'lokale paragraaf.' Volgens de regiovisie is het doel hiervan "om de gemeenteraad in het samenwerkingsconstruct van 9 gemeenten lokaal beter in positie te brengen, gelet op de controlerende en kaderstellende rol bij de uitvoering van de Jeugdwet."18 Het is de bedoeling dat de 9 gemeenten in deze lokale paragraaf ingaan op: de inrichting van de lokale toegang, inhoudelijke uitgangspunten en de couleur locale; de integraliteit en verbinding binnen het sociaal domein in de gemeente; en een cijfermatig overzicht, met daarin informatie over de lokale situatie en de inzet van jeugdhulp. Volgens de lokale paragraaf is de gemeente Halderberge sinds de decentralisaties van de zorg in 2015 actief bezig met het inrichten van een integrale toegang tot zorg via wijkteams. Deze wijkteams bieden ondersteuning op het gebied van de WMO, financiële problemen en de Jeugdwet. De wijkteams en de 17 Gemeente Halderberge. (2023). Uitvoeringsprogramma sociaal domein 2023. 18 Jeugdhulp Regio West-Brabant West. Regiovisie Jeugdhulp West-Brabant West 2022-2025, p. 21. Geraadpleegd op 1 juli

2025, van https://www.jeugdhulpwbw.nl/publish/pages/2058/jhwbw-jeugdhulp-regiovisie-2022-2025.pdf

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 27.

samenwerking daaromheen, intern en extern, wordt gekenmerkt door korte lijnen. Een belangrijke stap die de gemeente heeft genomen is de integratie van het jongerenwerk binnen het team Zorg & Jeugd sinds 2021. Voorheen werd het jongerenwerk uitgevoerd op afstand via een welzijnsorganisatie. Door het jongerenwerk dichter bij het zorgteam te plaatsen, is de samenwerking tussen jeugdzorgprofessionals en jongerenwerkers versterkt.19 In het volgende hoofdstuk wordt nader ingegaan op de kwaliteit van de samenwerking tussen professionals. De focus ligt in de lokale paragraaf dan ook op preventie. Jongerenwerkers spelen een cruciale rol in preventie, omdat zij op een laagdrempelige manier in contact staan met jongeren. Door deze vroege interventies en nauwe samenwerking binnen de zorgstructuur hoopt de gemeente Halderberge de wachttijden voor jeugdhulp te verminderen en de doorlooptijd van zorgtrajecten te verkorten.20 Uit de lokale paragraaf blijkt dat de gemeente Halderberge tegen een aantal aandachtspunten aanloopt die actie vereisen. Zo is de regievoering bij complexe, domein overstijgende casussen een grote uitdaging. Bovendien heeft de gemeente bijvoorbeeld te maken met een relatief lange doorlooptijd van Onder Toezicht Stellingen (OTS), opgelegd door de kinderrechter.

In vergelijking met andere gemeenten staan gezinnen in Halderberge langer onder toezicht, wat duidt op een hardnekkige problematiek. Ook hier wordt preventie aangekaart. Halderberge wil verdere stappen zetten om vroegtijdig in te grijpen bij problemen door nauwer samen te werken met bijvoorbeeld scholen en de kinderopvang. Onderzoek naar de doorlooptijd van OTS In 2022 is onderzoek gedaan naar de doorlooptijd van OTS over de periode 2019–2022. De resultaten laten een wisselend beeld zien. In 2019 en 2022 scoorde de gemeente Halderberge relatief hoog ten opzichte van andere regiogemeenten. In 2020 had Halderberge juist de laagste doorlooptijd, terwijl in 2021 de doorlooptijd net boven het regionale gemiddelde lag. Ook andere gemeenten in de regio vertonen variatie in de cijfers. Van de 20 gezinnen met OTS in 2022 zijn er 12 bekend bij de gemeente Halderberge. De overige 8 vallen buiten de gemeentegrenzen vanwege het woonplaatsbeginsel. Bij deze gezinnen is sprake van complexe Multi-problematiek op meerdere levensgebieden, zoals verstandelijke beperkingen, psychische belasting, trauma’s, persoonlijkheidsstoornissen, huisvestingsproblemen, financiële zorgen, armoede en werkloosheid. Vaak is er ook sprake van intergenerationele overdracht van kindermishandeling. Deze gezinnen slagen er niet in om binnen één jaar voldoende verbetering te realiseren.

Hierdoor adviseert de gecertificeerde instelling (GI) de kinderrechter om de OTS te verlengen. Na uitspraak van de kinderrechter is de jeugdprofessional niet langer betrokken; de verantwoordelijkheid ligt dan volledig bij de GI. Uitwerking van overige beleidskaders Binnen de gemeenschappelijke regeling is het aan de gemeenten zelf om uitvoering te geven aan de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. De gemeente Halderberge heeft hiervoor een Lokaal Plan van Aanpak GIA vastgelegd. In dit plan wordt er per de drie benoemde actiepunten uit het beleidskader (eerder en beter in beeld; stoppen en duurzaam oplossen; en specifieke groepen beter

19 Gemeente Halderberge. Lokale paragraaf regiovisie WBW. p.2. 20 Gemeente Halderberge. Lokale paragraaf regiovisie WBW. p.2.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 28.

bedienen) beschreven wat Halderberge doet en gaat doen.21 Binnen het kader van eerder en beter in beeld is de meldcode protocol van gemeente Halderberge herzien in 2023. Het nieuwe Handelingsprotocol Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling beschrijft het proces dat gevolgd dient te worden wanneer een gemeentemedewerker vermoedens heeft van huiselijk geweld of kindermishandeling. Zodra Veilig Thuis een melding van vermoedens van GIA ontvangt en na onderzoek bevestigt dat er sprake is van GIA, worden deze gezinnen overgedragen aan de jeugdprofessionals van het team Zorg en Jeugd. Deze professionals werken samen met het gezin en eventuele betrokken hulpverleners om het geweld te stoppen en een duurzame oplossing te realiseren.22

1.4.3 Lokale regelgeving Naast de lokale visiedocumenten is er sprake van een verordening "Jeugdhulp gemeente Halderberge 2019". De door de gemeenteraad vastgestelde verordening bevat onder andere bepalingen over de toekenning en beoordeling van individuele en overige voorzieningen; de afstemming van jeugdhulp met andere voorzieningen zoals zorg; het gebruik van pgb's; de procedure voor melding van hulpvragen; en maatregelen ter voorkoming van misbruik van voorzieningen. Kortom, de verordening biedt een kader voor de lokale uitvoering van jeugdhulp, gericht op het ondersteunen van jeugdigen en hun gezinnen.

1.5 Financieel kader voor de jeugdhulp Kernbevinding: In 2024 gaf Halderberge € 12,8 miljoen uit aan jeugdzorg, € 1,1 miljoen meer dan begroot, vooral door dure vormen van specialistische zorg en onverwachte trajecten. De gemeente is van plan haar begrotingsmethodiek en monitoring te verbeteren om in de toekomst (voor waar de gemeente gezien de openeindfinanciering controle over heeft) realistischer te plannen en kostenoverschrijdingen te beperken. De financiering van jeugdhulp is een gemeentelijke verantwoordelijkheid waarbij gemeenten verplicht zijn passende jeugdhulp te bieden aan alle jeugdigen die deze nodig hebben. Dit betekent een openeindfinanciering: gemeenten moeten de benodigde zorg altijd financieren, ongeacht de kosten. Er is dus geen vooraf vastgesteld maximumbudget per cliënt (maar wel per traject/arrangement23); de zorgvraag bepaalt de uitgaven.

1.5.1 Memo over overschrijding van de begroting In 2024 gaf de gemeente €1,1 miljoen meer uit aan jeugdzorg dan was begroot24. De totale jeugdzorgkosten kwamen uit op €12,8 miljoen, waarvan het grootste deel (€9,9 miljoen) werd besteed aan verschillende vormen van specialistische jeugdzorg zoals complexe zorg, pleegzorg en zorg op maat. Deze overschrijding was geen uniek probleem voor de gemeente. Ook andere gemeenten in de regio kampten met vergelijkbare tekorten op jeugdzorg. De extra kosten ontstonden vooral bij de duurste vormen van zorg. Verschillende oorzaken leidden tot de hogere uitgaven. In de laatste maanden van 2024 kwamen er 141 nieuwe of verlengde zorgtrajecten bij voor minder complexe zorg, wat €575.000 kostte. Daarnaast waren er drie nieuwe gevallen van zeer complexe zorg (€219.000) en vijf trajecten voor zorg op maat (€285.000). Eén gezin met zes kinderen vergde bijzonder veel zorg en kostte de gemeente €730.000. 21 Gemeente Halderberge. (2022, november). Lokaal plan van aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA). 22 Gemeente Halderberge. (2023, juni). Handelingsprotocol meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. 23 De gemeente werkt volgens de regionale arrangementensystematiek. De verschillende profielen en intensiteiten hebben

een vooraf vastgestelde vergoeding. 24 Memo raming jeugdzorg, 3 juni 2025, Commissie B, O en SM-V (12 juni 2025, Jaarrekening 2024)

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 29.

Ook het zogenaamde woonplaatsbeginsel zorgde voor onverwachte kosten van €117.000. Dit principe houdt in dat als een jongere in een andere gemeente terechtkomt voor zorg met verblijf, de oorspronkelijke woongemeente de kosten moet betalen. Het grootste probleem zat echter in de manier waarop de gemeente de kosten probeerde te voorspellen. De gemeente keek vooral naar de rekeningen die op dat moment binnenkwamen en probeerde in te schatten hoeveel bestaande zorgtrajecten zouden kosten. Deze werkwijze miste een belangrijk deel van de werkelijke kosten. Bovendien werden bijzondere situaties vaak pas achteraf uitgelegd, terwijl de gemeente deze eerder had kunnen zien aankomen, aldus de gemeente zelf. De gemeente heeft verschillende maatregelen genomen om beter zicht te krijgen op de jeugdzorguitgaven. Het computersysteem waarmee de kosten worden gevolgd (het GRIP-dashboard) wordt verbeterd zodat medewerkers beter kunnen zien waar het geld naartoe gaat en welke ontwikkelingen zich voordoen. Bij het analyseren van de financiële cijfers wordt voortaan niet alleen gekeken door de financieel adviseur, maar werkt ook een kwaliteitsadviseur mee. Wanneer er bijzondere situaties ontstaan, schakelen zij direct andere betrokkenen in zoals beleidsmedewerkers, leidinggevenden en de verantwoordelijke wethouder.

Ook wil de gemeente beter begrijpen waarom sommige zorgkosten achteraf worden doorberekend en hoe dit in de toekomst kan worden voorkomen. Voor het maken van begrotingen wil de gemeente een nieuwe werkwijze gaan hanteren. Eerder werd vooral gekeken naar de rekeningen die op dat moment binnenkwamen en schattingen gemaakt van wat er nog zou kunnen komen. Dit gaf een te rooskleurig beeld. Momenteel onderzoek de gemeente of het mogelijk is om per 2026 en verder de werkelijke uitgaven van 2024 als uitgangspunt te nemen en daar 3% bij op tellen voor inflatie. Dit moet een realistischer beeld geven van wat jeugdzorg werkelijk kost.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 30.

2. Uitvoering en inrichting In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de uitvoering van de jeugdhulp in de gemeente Halderberge. Eerst wordt beschreven hoe de uitvoering is ingericht, vervolgens wordt ingegaan op eventuele gaten in de ondersteuning en kwetsbaarheden in de uitvoering. In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 3. 4.

Op welke wijze heeft de gemeente Halderberge de toegang tot jeugdhulp ingericht? Sluit de inrichting van de jeugdhulp in Halderberge aan bij de behoefte en de vraag?

2.1 De inrichting van de jeugdhulp De ondersteuning van jongeren is georganiseerd volgens verschillende lagen binnen een ondersteuningsstructuur, vaak aangeduid als de ondersteuningspiramide (zie figuur 1). De basis wordt gevormd door algemene voorzieningen, zoals kinderopvang, onderwijsinstellingen, sportclubs en jongerencentra. De tweede laag omvat preventieve maatregelen, zoals voor- en vroegschoolse educatie, welzijnsinitiatieven en jeugd- en jongerenwerk. Samen vormen deze twee lagen het ‘voorliggend veld’. Vervolgens komen de eerstelijnsvoorzieningen aan bod, waaronder de GGD, wijkteams, huisartsen en schoolmaatschappelijk werkers. Deze eerstelijnsvoorzieningen spelen een cruciale rol in het signaleren van problemen en het bieden van vroegtijdige ondersteuning en lichte hulp. Algemene voorzieningen zijn direct toegankelijk zonder dat eerst een onderzoek naar de specifieke behoeften van de jongere of zijn gezin nodig is. Aan de top van de piramide bevindt zich de specialistische jeugdhulp, ook wel bekend als tweedelijnszorg. Deze hulp is alleen beschikbaar na een verwijzing. In de gemeente Halderberge zijn momenteel, via de jeugdhulpregio WBW, meer dan 100 zorgaanbieders gecontracteerd waaruit jongeren met een verwijzing kunnen kiezen. De toegang tot deze specialistische zorg wordt in Halderberge geregeld door de wijkteams, dat bestaat uit o.a. jeugdconsulenten. Figuur 1.

Ondersteuningspiramide

De gemeente Halderberge is verantwoordelijk voor de gehele keten, als is de invloed groter in de onderste categorieën.

Rekenkamer Halderberge | Effectiviteit van de jeugdhulp | 31.

2.2 Toegang tot jeugdhulp Kernbevinding: Halderberge heeft een integrale toegang tot jeugdhulp met jeugdprofessionals van SPRING, die breed kijken naar gezinsproblematiek en werken met gezinsplannen. De gemeente houdt via afspraken met medische verwijzers grip op kwaliteit, aanbod en budget. De verwijzingen via de medische route zijn in de afgelopen jaren niet afgenomen door deze afspraken. Wachttijden zijn kort, maar er zijn knelpunten zoals een beperkt gebruiksvriendelijk registratiesysteem en lange wachttijden bij specifieke aanbieders. De GGD levert aanvullende ondersteuning bij lichte opvoedvragen. De toegang tot jeugdhulp in de gemeente Halderberge is integraal ingericht met een centrale rol voor jeugdprofessionals. Deze jeugdprofessionals werken in wijkteams. De wijkteams bestaan Jeugdprofessionals, WMO-professionals, consulenten Hulp Bij Financiële Zorgen, Meedenkcoaches, Jongerenwerkers, Wijk GGZ en consulenten Leerlingenvervoer. Er zijn vier wijkteams in de gemeente: Bosschenhoofd, Hoeven, Oudenbosch en het wijkteam voor Oud Gastel en Stampersgat.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeenteraad.halderberge.nl/api/v1/meetings/5181/documents/74448