Economische Visie Halderberge 2021-2025.pdf

1e kwartaal 2022 ontwerpen, daarna doorlopend

€3.000,- per jaar (dekking gereed, budget economie algemeen)

Trekker: Gemeente Partners: Ondernemers, Ontwikkelaars, ESH, Ondernemersverenigingen

Samenwerking Onderwijs en Bedrijfsleven

Samen met de Economische Samenwerking Halderberge worden mogelijkheden voor het aantrekken van nieuwe beroepsopleidingen naar Halderberge verkend. Ook zal en jaarlijks een stagemarkt georganiseerd worden met het Markland College en het Prinsentuin college.

2021-2025

Nader te bepalen

Trekkers: Gemeente en ESH Partners: Ondernemers, Ondernemersverenigingen, Onderwijs

Jaarlijkse netwerkbijeen­ komst

Naast het jaarlijks ondernemersgala en/of startersevent wordt een jaarlijkse netwerk­ bijeenkomst georganiseerd waar bedrijven elkaar kunnen ontmoeten, maar bedrijven en gemeenteambtenaren van diverse discipli­ nes met elkaar kennis kunnen maken en te kijken waar kansen voor samenwerking ligt.

2021-2025

Nader te bepalen (gedeeltelijk uit budget economie algemeen)

Trekkers: Gemeente en OKH Partners: ESH, overige ondernemersverenigingen, ondernemers

Organiseren van kennisbijeenkomsten in samenwerking met partners

Voor diverse groepen ondernemers (in centrumgebieden, in het buitengebied, op bedrijventerreinen, starters, ZZP-ers) worden samen met partners zoals de lokale ondernemersverenigingen, Rabobank en Kamer van Koophandel worden kennisses­ sies georganiseerd om kennis en kunde over diverse zaken te verbreden. Deze kennissessies zijn tevens een middel om te netwerken.

2021-2025

Nader te bepalen (gedeeltelijk uit budget economie algemeen)

Trekkers: gemeente en ondernemersverenigingen Partners: Rabobank, Kamer van Koophandel, ondernemers, onderwijs

22

3.3. De financiering Voor de uitvoering van de Economische Visie 2016-2019 beheert de Economische Koepel Halderberge een economisch fonds van €240.000,-. Met dit budget kunnen projecten die bijdragen aan de ambitie zoals beschreven in de vorige economische visie gesubsidieerd worden. Het fonds wordt geheel ter beschikking gesteld door de gemeente. Ter gedeeltelijke dekking hiervan (ca. 50%) heeft de gemeente de onroerendezaakbelasting voor niet-woningen verhoogd met 5%. Bij het opstellen van de Economische Visie 2021-2025 zijn door stakeholders een aantal wensen geuit over de financiering van de vernieuwde Economische Koepel Halderberge. Zoals in paragraaf 3.1. staat beschreven is daarbij het voorstel om de Economische Koepel Halderberge door te ontwikkelen tot Economische Samenwerking Halderberge. De wensen met betrekking tot de financiering van de Economische Samenwerking Halderberge zijn: •

In 2020 en 2021 hebben veel ondernemers door corona hun inkomsten fors zien dalen. Zij bevinden zich in zwaar weer en hebben voor de dekking van vaste lasten de reserves moeten inzetten. Om hier weer bovenop te komen is de oproep gedaan om de lastendruk te verminderen.

•

Daarnaast is vanuit Visit Halderberge de wens geuit om meerjarig zekerheid te krijgen over het beschik­ bare budget. Dit hebben zij op dit moment niet: elk jaar dienen zij een aanvraag in bij de Economische Koepel Halderberge. Dit maakt het lastiger om mensen voor langere tijd een contract aan te bieden of om meerjarig te investeren.

•

Tot slot wordt het belangrijk gevonden dat de Economische Samenwerking Halderberge net als de Economische Koepel Halderberge budget ter beschikking heeft om projecten uit te voeren. Daarbij wordt gedacht aan een groter budget voor de strategische projecten en een kleiner budget voor spontane acties of quickwins.

Voor de uitvoering van de Economische Visie 2021-2025 zijn deze wensen financieel als volgt vertaald. De totale benodigde budgetten voor de uitvoering van de Economische Visie Halderberge 2021-2025 worden verdeeld in een tweetal onderdelen: •

Kosten van de samenwerkingspartners Economische Samenwerking Halderberge (doorontwikkeling van de EKH) en Visit Halderberge

•

Kosten voor de uitvoering van de diverse actiepunten zoals benoemd in het uitvoeringsprogramma.

Kosten samenwerkingspartners Economische Samenwerking Halderberge en Visit Halderberge: •

De Economische Samenwerking Halderberge is actief op de drie thema’s die zijn beschreven in de Eco­ nomische Visie 2021-2025. Voor de uitvoering van de tweede pijler ‘Halderberge in de spotlight’ staat Visit Halderberge stevig aan het roer. Voor de uitvoering van de gezamenlijke marketing van het toeristisch-pro­ duct Halderberge is jaarlijks een budget van € 90.000 gewenst. Daarnaast is voor de huur, servicekosten en vrijwilligersbijdrage van het Toeristisch informatiepunt circa € 18.000 nodig. Een deel van deze kosten (€ 8.000) zijn nu voor rekening van de gemeente. De gemeenteraad wordt gevraagd om op basis van een samenwerkingsconvenant en resultaatverplichting een jaarlijkse bedrag van € 108.000 ter beschikking te stellen aan Visit Halderberge.

•

Vanaf 1 januari 2023 de verhoging van de onroerendezaakbelasting voor niet-woningen met 5% (raadsbesluit 15 december 2016) vanaf 1 januari 2023 te laten vervallen.

23

•

Voor de strategische projecten van de Economische Samenwerking Halderberge op de andere twee pijlers is € 80.000 nodig.

•

In totaal is er voor de samenwerking € 188.000. nodig. Voor de dekking van deze kosten wordt de volgende constructie voorgesteld.

•

Bij het vaststellen van de belastingtarieven voor 2023 de toeristenbelasting per 1 januari 2023 te verhogen met € 0,20 tot € 1,35 per overnachting voor de dekking van de uitgaven aan het marketingbudget van Visit Halderberge (€ 90.000). In 2022 blijft de opslag op de onroerendezaakbelasting voor niet-woningen gehand­ haafd en vindt er geen verhoging plaats van het tarief voor de toeristenbelasting.

•

Bij het vaststellen van de belastingtarieven voor 2023 de watertoeristenbelasting per 1 januari niet te verhogen en dus het tarief van € 1,15 per persoon per nacht te continueren.

•

De kosten ad. € 8.000 voor het Toeristisch Informatiepunt worden gedekt met het beschikbare budget voor Toerisme. Een tekort van € 10.000

•

Voor de strategische projecten van de Economische Samenwerking Halderberge op de andere twee pijlers is € 80.000 beschikbaar van het budget voor de bijdrage aan de EKH. Dit budget was € 240.000 (waarvan €120.000 uit de onroerendezaakbelasting). Dus per saldo € 120.000 ten laste van de begroting. Hiervan is eerder € 40.000 ingezet voor de actiekaarten. Resteert dus € 80.000 voor de strategische projecten.

Totale dekking is € 178.000. Er is nog een dekkingstekort van € 10.000. Het voorstel is dan om het budget ‘Recreatie en Toerisme’ te verhogen met € 10.000 in verband met de bijdrage voor het TIP Kosten voor de uitvoering van de diverse actiepunten zoals benoemd in het uitvoeringsprogramma. In totaal is er voor de actiepunten € 44.000 nodig. Voor de dekking van deze kosten volstaan de bestaande budgetten voor de actiekaarten, Economie (algemeen) en Toerisme en Recreatie in de Programmabegroting opgenomen van in totaal €149.000,-.

[1]

De gemeente droeg €120.000 bij aan het economisch fonds beheert door de Economische Koepel Halderberge. Hiervan is in 2019, 2020

en 2021 €40.000,- gereserveerd voor de uitvoering van deze actiekaarten. De overige €80.000 is in principe meerjarig gereserveerd voor het economisch fonds.

24

BIJLAGENDOCUMENT Bijlage 1: Procesbeschrijving Het proces om te komen tot een nieuwe en gedragen economische visie had grofweg drie fasen: 1. Ophalen van de bouwstenen:

o

Beleidsanalyse huidige beleid: Wat is er afgelopen jaren gedaan? Wat heeft het opgeleverd?

Wat ging goed en wat ging minder goed?

Wensen voor nieuwe economische visie: Wat moet mee naar de nieuwe visie en welke nieuwe

o

speerpunten en succesverhalen komen erbij?

2. Verwerken: Het verwerken van de bouwstenen tot een samenhangend en gedragen verhaal. 3. Besluitvorming door het college en de gemeenteraad. De drie fasen bestond uit een aantal processtappen. Deze zijn schematisch weergegeven in tabel 1. Het volgende

September

Oktober

Augustus

Juli

Juni

Mei

April

Maart

Februari

Januari

deel van deze paragraaf zoomt in op deze processtappen.

22-sept commissie

7-okt gemeen­ teraad

a. Deskresearch b. Brainstorm college

23-feb

c. Brainstorm EKH

DB: 24-feb AB: 9-mrt

d. Versnellingskamer 50 ondernemers

15-mrt

e. Rondetafel ondernemersen brancheverenigingen, EKH, cultuur en onderwijs

30-mrt

f. Brainstorm collega's

8-apr

g. Beeldvormende avond gemeenteraad

26-apr

h. Terugkoppeling MT

26-mei

i. Opstellen conceptvisie j. Consultatie stakeholders k. Opstellen definitieve visie l. Besluitvorming college m. Besluitvorming gemeenteraad

31-aug

25

a.

Deskresearch: Aan de start van het project is deskresearch uitgevoerd om kwantitatieve data over de economie van Halderberge boven tafel te krijgen. Ook is het gemeentelijk, regionaal en provinciaal beleid op het gebied van economie doorgenomen.

b.

Brainstorm college: Vervolgens is met het college teruggeblikt op de bestaande visie: wat ging goed en wat ging minder goed en zijn wensen voor de toekomstige visie opgehaald.

c.

Brainstorm EKH: De Economische Koepel Halderberge (EKH) heeft een belangrijke rol in de uitvoering van de huidige economische visie. In het voortraject zijn twee brainstorms georganiseerd, één met het dagelijks bestuur en één met het algemeen bestuur. Doel van deze bijeenkomsten was om kritisch naar het functioneren en de doorontwikkelkansen van de EKH te kijken en wensen en thema’s op te halen die volgens de betrokkenen extra aandacht verdienen in de nieuwe economische visie.

d.

Versnellingskamer 50 ondernemers: In de ondernemerspeiling 2020 hebben 50 ondernemers aangegeven graag mee te willen denken bij het opstellen van de economische visie. Zij zijn uitgenodigd voor een versnellingskamer. Ook is de bijeenkomst aangekondigd via de social media en ondernemers verenigingen. Tijdens de bijeenkomst zijn wensen en ideeën voor de komende jaren opgehaald. De opkomst van deze bijeenkomst was wat teleurstellend.

e.

Rondetafel ondernemers- en brancheverenigingen, Onderwijs, Cultuur en Economische Koepel Halderberge: Vervolgens is een rondetafel georganiseerd met een vertegenwoordiging van ondernemersverenigingen (OK, OKH, OVG, OVH, Ondernemersvereniging Stampersgat), brancheverenigingen (o.a. Visit Halderberge, KHN en ZLTO) , Parkmanagement Borchwerf 2, vertegenwoordiging Breda International Airport, vertegenwoordiging Religieus Erfgoed/Stichting Parelpad, Onderwijs (Markland College, Prinsentuin en SVM), cultuur en de EKH. Ook hierbij is het doel om terug te blikken op voorgaande jaren, stil te staan bij het huidig functioneren en actiepunten en prioriteiten te benoemen. De resultaten van de voorgaande sessies zijn besproken en met elkaar is de verdieping op diverse onderwerpen gezocht.

f.

Brainstorm collega’s: Vervolgens is voor collega’s van diverse disciplines een brainstorm georganiseerd. In deze brainstorm zijn de opbrengsten van voorgaande stappen besproken en ook met hun zijn we op zoek gegaan naar nieuwe succesverhalen voor de economische visie.

Gesprekken Borchwerf 2 en agrariërs: Aan de sessies met ondernemers hebben in totaal circa 45 ondernemers deelgenomen. Hierin waren ondernemers van Borchwerf 2 en de agrarische ondernemers ondervertegenwoordigd. Met hen zijn nog aparte gesprekken gevoerd om toch voldoende input uit deze hoeken te krijgen voor de economische visie. g.

Beeldvormende avond gemeenteraad: De laatste stap in deze eerste fase waar de bouwstenen voor de economische visie zijn opgehaald was de beeldvormende avond met de gemeenteraad. Ook hier is de opbrengst van voorgaande sessies gepresenteerd en zijn aan de hand van stellingen wensen en ideeën opgehaald.

2.

Verwerken a.

Opstellen concept visie: Vanuit de input die is opgehaald in de eerste fase is een concept-visie opgesteld.

b.

Consultatie stakeholders: In juni hebben de stakeholders de gelegenheid gekregen om te reageren op de concept-visie. Hiervoor was een infographic opgesteld.

26

3.

Besluitvorming a.

Opstellen definitieve visie: Vanuit de consultatie met de stakeholders is de concept visie aangescherpt en verfijnd.

b.

Besluitvorming college

c.

Besluitvorming gemeenteraad: Met de mogelijkheid om via de commissie als belanghebbende partij(en) in te spreken of een reactie in te dienen.

27

Bijlage 2: Terugblik Economisch Beleid 2016-2020 B2.1. Inleiding In de afgelopen jaren is de Economische Visie Halderberge 2016-2019 de leidraad geweest voor het economi­ sche beleid van de gemeente. Hierin zijn een vijftal thema’s en bijbehorende ambities benoemd. 1.

Toerisme en recreatie: de sector toerisme en recreatie bovenregionaal op de kaart;

2.

Detailhandel en leefbaarheid: drie bovenlokale winkelgebieden met een compact centrum en compleet aanbod aan dagelijkse voorzieningen;

3.

Bedrijventerreinen en logistiek: Kwaliteitsverbetering van lokale bedrijventerreinen en uitgifte Borchwerf 2 en uitbreiding Breda International Airport;

4.

Luchtvaart: Breda International Airport als bakermat voor vernieuwing en innovatie;

5.

Dienstverlening en samenwerking: Integrale samenwerking tussen ondernemers en krachtige dienstver lening dichtbij de ondernemers

Ook is een uitvoeringsprogramma met doelen en acties opgenomen. Hierin stonden acht programma’s centraal: 1.

Opstellen en uitvoeren meerjarig investeringsplan toerisme en recreatie

2.

Versterken leefbaarheid en levendigheid per kern en buitengebied

3.

Kwaliteitsimpuls lokale bedrijventerreinen

4.

Doorontwikkeling luchtvaartcluster

5.

Samen Sterker in Economische Koepel Halderberge

6.

Oprichten gemeentebreed Ondernemersfonds

7.

Continu verbeteren ondernemersgerichte dienstverlening

8.

Ontwikkelen en professionaliseren horeca- en evenementenbeleid

In deze bijlage blikken we kort terug op de bereikte resultaten uit het actieprogramma. Tot slot kijken we in paragraaf B2.3 of de outcome-indicatoren zoals benoemd in de Economische Visie Halderberge 2016-2019 zijn behaald. B2.2. De resultaten Na de vaststelling van de Economische Visie 2016-2019 is samen met de stakeholders hard gewerkt aan het verwezenlijken van de ambities. Daarvoor is de Economische Koepel Halderberge ingericht, waarin de samen­ werking tussen ondernemers van alle sectoren, cultuur, onderwijs en gemeente vorm heeft gekregen, is in 2019 de formatie economie binnen de gemeente Halderberge vergroot van 1 fte naar 2,5 fte en hebben de onderne­ mers- en brancheverenigingen én individuele ondernemers op tal van manieren bijgedragen aan het versterken van het ondernemers- en vestigingsklimaat. In deze paragraaf worden per programmalijn de belangrijkste resultaten gedeeld, maar ook zaken benoemd worden die wellicht niet opgepakt of gelukt zijn.

28

Programma 1: Opstellen en uitvoeren meerjarig investeringsplan toerisme en recreatie De Toeristische Initiatief Groep, met daarin de belangrijkste toeristische en recreatieve trekkers binnen de gemeente vertegenwoordigd, is doorontwikkeld tot Visit Halderberge. Zij zetten zich in op het versterken van het toeristisch product met onder andere het ontwikkelen van dagarrangementen en meerdaagse programma’s en de marketing daarvan. Ook is er een toeristisch informatiepunt ingericht, is de online vindbaarheid van toeristi­ sche en recreatieve trekkers in de gemeente verbeterd, wordt jaarlijks de evenementenkrant uitgegeven en is de toeristische bewegwijzering gerealiseerd. In het investeringsplan Toerisme en Recreatie stonden drie pijlers centraal: •

Religieus-historisch erfgoed: Hierin heeft de gemeente en provincie fors geïnvesteerd in het zoeken naar een duurzame invulling voor en een kwaliteitsimpuls van de diverse historische panden in het centrum van Oudenbosch. Ook is de doorgaande route Oudenbosch heringericht. Vanuit Visit Halderberge is veel aandacht geweest voor het versterken van het toeristisch product rondom het religieus erfgoed met onder andere de ontwikkeling van een (begeleide) rondleiding en diverse arrangementen.

•

Air Sports Cluster: Om het aanbod en de bekendheid van dit cluster te vergroten zijn diverse evenemen­ ten georganiseerd (o.a. drive-in bioscoop, hardloopwedstrijd en Classic Cars en Airplanes). Ook wordt een spottersplek gerealiseerd en is er een nieuwe horecazaak geopend.

•

Waterrecreatie: Vanuit een inwoner van Stampersgat is het initiatief voor de aanleg van picknickbanken in de Dintel bij Stampersgat geïntroduceerd en gerealiseerd. Dit is een ontmoetingsplaats voor inwoners en heeft in potentie aantrekkingskracht op toeristen en recreanten. Ook is de aanlegsteiger in Oudenbosch vernieuwd. Deze mobiele steiger is een extra service voor met name waterrecreanten met een beperking. Ook kunnen aan deze steiger rondvaartboten goed aanmeren.

Programma 2: Versterken leefbaarheid en levendigheid per kern en buitengebied In 2019 en 2020 zijn de actiekaarten voor de kernwinkelgebieden Oud Gastel, Oudenbosch en Hoeven opgesteld en vastgesteld. In deze actiekaarten wordt ingezet op het versterken van de ruimtelijke structuur en de aanpak van de leegstand, verbeteren van de openbare ruimte en versterken van de levendigheid en zichtbaarheid van het centrum. Met de actiekaarten zijn ook middelen gereserveerd voor de uitvoering. Sinds 2020 is gestart met de uitvoering van de actiekaarten. Tot 2021 hebben onder andere de keukentafelgesprekken met vastgoedei­ genaren en ontwikkelaars in het centrum van Oudenbosch al geleid tot circa 30 ruimtelijke initiatieven (hard en zacht), is de blauwe zone in het centrum van Oudenbosch gerealiseerd, worden de voorbereidingen voor de herinrichting van het centrum van Oud Gastel getroffen, is gestart met de herinrichting van de Sint Janstraat in Hoeven en krijgt de nieuwe invulling van de Sint-Jan de Doper kerk in Hoeven vorm. Ook zijn enkele obstakels voor een revitalisering of transformatie van winkelpanden verminderd met de aangepaste bijdrage bovenwijkse voorzieningen en het vaststellen van de parkeervisie Oudenbosch. In de andere kernen zijn mogelijkheden voor het behoud en versterken van de leefbaarheid verkend.

Zo zijn er in Stampersgat extra mogelijkheden geboden voor standplaatsen en worden in Bosschenhoofd de komst van een supermarkt verkend.

29

Programma 3: Kwaliteitsimpuls lokale bedrijventerreinen Ook voor de lokale bedrijventerreinen is een actiekaart opgesteld. Deze is in 2020 vastgesteld en ook hiervoor zijn financiële middelen gereserveerd voor de uitvoering. Een groot deel van dit budget gaat naar de kwaliteits­ verbetering van het grijs en groen op de bedrijventerreinen. Los van de actiekaarten is jaarlijks een schouw samen met ondernemers gelopen. Doel van deze schouw is om verbeterpunten met elkaar te bespreken en waar nodig in te plannen. Quickwins worden zo snel mogelijk opgepakt met een team van stratenmakers. Tot slot wordt al jaren getracht de samenwerking tussen ondernemers op de bedrijventerreinen te verbeteren. Zo zijn op de diverse bedrijventerreinen Whatsapp groepen ingericht en is een vertegenwoordiging van het college regelmatig op de bedrijventerreinen te vinden. In het eerste kwartaal van 2021 is samen met de Onder­ nemerskring Halderberge – en met financiering vanuit de Economische Koepel Halderberge – gestart met een verkenning naar de mogelijkheden om een vorm van parkmanagement te realiseren op de bedrijventerreinen. Programma 4: Doorontwikkeling luchtvaartcluster De delen 1 en 2 van Breda International Airport zijn uitgegeven. Voor de delen 3 en 4 wordt op het moment van schrijven het bestemmingsplan gewijzigd.

Voor de acquisitie van bedrijven voor vestiging op Breda International Airport wordt samengewerkt met REWIN. De samenwerking van de bedrijven op het terrein is nog beperkt en dient de komende jaren verder versterkt te worden. Voor het versterken van het toeristisch profiel van de luchtvaartcluster zijn zoals bij programma 1 beschreven diverse evenementen georganiseerd, waarvan verschil­ lenden gesubsidieerd door de Economische Koepel Halderberge. Programma 5: Samen sterker in Economische Koepel Halderberge In 2017 is de Economische Koepel opgericht. Dit vormt een cross-sectorale samenwerkings- en overlegstructuur met vertegenwoordiging van diverse sectoren en organisaties. De eerste jaren stonden in het teken van elkaar leren kennen en ervaring op doen met initiatieven en zeker de laatste jaren ontstonden er juist in de verbinding tussen de sectoren waardevolle initiatieven. Bij het opstellen van de herziene economische visie zijn een aantal verbeterwensen vanuit de Economische Koepel Halderberge geuit. De belangrijkste is dat ze nog meer proactief willen kunnen sturen op een aantal strategische doelen en minder afhankelijk zijn van aanvragen die binnen­ komen. In de nieuwe organisatiestructuur wordt een voorstel gedaan om tegemoet te kunnen komen aan deze wens.

Programma 6: Oprichten van een ondernemersfonds Dit programma stond in het teken van het invullen van een gemeentebreed ondernemersfonds. Dit fonds is ingericht vanuit een opslag van 5% op de OZB-belasting voor alle niet-woningen en een gemeentelijke bijdrage. In totaal bestaat het gemeentebreed ondernemersfonds jaarlijks uit €240.000,-. Programma 7: Continu verbeteren ondernemersgerichte dienstverlening Om de ondernemersgerichte dienstverlening te verbeteren vinden op regelmatige basis bedrijfsbezoeken plaats door de wethouder economie en/of een bredere vertegenwoordiging van het college. Ook is er vanuit het college en de ambtelijke organisatie meer aandacht gekomen voor lokaal aanbesteden. De contactpersonen vanuit de gemeente voor ondernemers zijn beter gecommuniceerd met de ontwikkeling van een wegwijzer en een betere verwijzing op de website. Daarnaast is er ook vanuit de ambtelijke organisatie regelmatig persoonlijk contact met

30

de ondernemers en sluiten ze vaak aan bij de ondernemersbijeenkomsten. Er is geen ondernemersloket op locatie georganiseerd, maar juist vanuit dat persoonlijke contact is hier op een andere manier invulling aangegeven. Tot slot wordt er om de twee jaar een startersevent en ondernemersgala georganiseerd (wisselt elkaar af). De samenwerking met het Werkplein is goed en heeft er in 2019 gefinancierd vanuit de gemeente Halderberge een project gelopen waarbij langdurig werklozen kennis konden maken met het Halderbergse bedrijfsleven. Diverse langdurig werklozen hebben op deze manier werk kunnen vinden. Om van ondernemers input te krijgen op de dienstverlening van de gemeente is elke twee jaar een ondernemerspeiling uitgevoerd. De contacten met het werkplein zijn in 2020 geïntensiveerd door de begeleiding van het Werkplein van ondernemers in corona tijd. Programma 8: Ontwikkelen en professionaliseren horeca- en evenementenbeleid In 2020 is een nieuw evenementenbeleid vastgesteld. Hierin is ook het optimaliseren van het vergunningentraject met betrekking tot de evenementen meegenomen. De evenementenorganisatoren zijn betrokken bij het vast­ stellen van het nieuwe beleid. Met de uitvoering van het nieuwe beleid is vanwege corona nog weinig ervaring opgedaan. Los van het evenementenbeleid zijn mede met ondersteuning van de Economische Koepel Halderberge mooie evenementen ontstaan.

Een goed voorbeeld daarvan is de kunst- en atelierroute. Het terrassenbeleid is nog niet vernieuwd. Dit wordt in 2021 opgepakt. Wel zijn er in het kader van de co­ rona-maatregelen in 2020 en 2021 tijdelijke terrassen toegestaan. Om de relatie tussen de gemeente en de horeca-ondernemers te verbeteren hebben op structurele basis overleggen plaatsgevonden tussen de KHN en de gemeente. B2.3. Effecten van het beleid en de inzet In de Economische Visie 2016-2019 is de ambitie vertaald in een aantal kwantitatieve doelen. In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de mate waarop deze zijn bereikt. •

Groei van minimaal 1.500 banen: in de periode 2016-2019 is in Halderberge het aantal banen met 1.490 gestegen. Dit is een groei van 13,5%. In de regio West-Brabant steeg het aantal banen in diezelfde periode met 6%.

•

Groei van het aantal dagbezoekers naar 200.000: Deze ambitie is niet goed meetbaar. Dit omdat veel dagbezoekers nergens geregistreerd worden: zij komen bijvoorbeeld fietsen of wandelen in het prachtige buitengebied of winkelen in een van de kernen. Tegenwoordig worden er al wel meer bezoekers gere­ gistreerd dan in 2016. Dit omdat bezoekers nu ook online tickets kunnen kopen voor een bezoek aan een van de bezienswaardigheden. In 2019 kende de belangrijkste recreatieve trekkers in de gemeente 110.000 geregistreerde bezoekers.

•

Groei van bestedingen uit dag- en verblijfstoerisme naar 23 miljoen: Ook voor deze indicator geldt dat deze lastig meetbaar is. Dit heeft te maken dat het échte aantal dagrecreanten (zie vorige indicator) én verblijfstoeristen moeilijk in beeld te krijgen zijn. Voor verblijfstoeristen geldt dat een aantal parken de toeristenbelasting via forfait af kunnen betalen (vaste staanplaatsen) en dat bijvoorbeeld ook arbeidsmi­ granten toeristenbelasting moeten betalen. Op basis van de beschikbare gegevens kan verondersteld worden dat de bestedingen uit dag- en verblijfstoerisme circa 14 miljoen zijn. In werkelijkheid kan dit aantal ook hoger liggen.

•

Ontwikkeling waardering en tevredenheid over de gemeentelijke dienstverlening: De laatste meetbare

31

doelstelling van de Economische Visie 2016-2019 was een verhoging van het gemiddeld rapportcijfer van ondernemers voor de gemeentelijke dienstverlening van een 6 in 2015 naar minimaal het provinciale en landelijke gemiddelde (in 2015 respectievelijk een 6,5 en 6,6). In 2020 is de ondernemerspeiling opnieuw uitgevoerd. De waardering voor de gemeentelijke dienstverlening van de gemeente Halderberge was toen gestegen naar een 6,81. In diezelfde periode daalde de waardering voor de gemeentelijke dienstverlening gemiddeld gezien in de provincie naar een 5,9 en in Nederland naar een 6,4. Hiermee is de economische visie gestelde doelstelling ruimschoots behaald.

32

Bijlage 3: Ontwikkeling Economische Structuur Halderberge B3.1. Inleiding In bijlage 2 is aandacht besteed aan de resultaten van het voorafgaande economische beleid. In dit hoofdstuk wordt ingezoomd op de economische ontwikkeling van Halderberge: hoe hebben de bedrijvigheid en de werkge­ legenheid zich ontwikkeld? B3.2. Ontwikkeling werkgelegenheid In de periode 2015-2019 heeft de werkgelegenheid in Halderberge een sterke groei doorgemaakt; namelijk van 13,5% (van 11.040 naar 12.530). Ter vergelijking: in dezelfde periode is in de provincie Noord-Brabant met 6% gegroeid. De relatief sterke groei in Halderberge is onder andere te verklaren door de uitgifte van Borchwerf 2 en de realisatie van Breda International Airport. In figuur 1 is zichtbaar dat in de werkgelegenheidsstructuur van Halderberge vooral zakelijke dienstverlening, handel, industrie en collectieve dienstverlening sterk vertegenwoordigd zijn. Deze sectoren kenden relatief gezien ook de grootste groei in de periode 2015-2019. In geen enkele sector is een krimp in het aantal banen zichtbaar.

Wanneer gekeken wordt naar de banenindex (het aantal banen ten opzichte van de potentiële beroepsbevolking) dan laat deze een stijging zien van 64,7% in 2015 naar 73,1% in 2019. Dit betekent dat er in 2019 in theorie voor 73,1% van de Halderbergse beroepsbevolking een baan binnen de gemeente is. Hierbij is geen rekening gehouden met de kennis en kunde van de Halderbergse beroepsbevolking.

33

B3.3. Ontwikkeling aantal bedrijven Ook het aantal bedrijven in Halderberge heeft een sterke stijging doorgemaakt. Waar de gemeente in 2015 2.420 bedrijven kende, waren dit er in 2020 2.790. Dit is een stijging van 15,3%. Deze stijging is ongeveer vergelijkbaar met de stijging van het aantal bedrijven in de regio West-Brabant (15,8%). De stijging in Halderberge is niet zozeer te wijten aan een sterke stijging van het aantal ZZP’ers. Het aantal ZZP-ers ten opzichte van het aantal bedrijven bleef in 2020 circa 15%. Figuur 2 toont dat het aantal vestigingen met name hard steef in de zakelijke en collectieve dienstverlening.

B3.4. Werkgelegenheid De werkloosheid is in Halderberge met 2,9% laag en fors gedaald. In 2015 was de werkloosheid nog 6,2%. Deze daling is vergelijkbaar met de landelijke ontwikkeling en ontwikkeling in West-Brabant. Ondanks de grote vraag naar extra arbeidskrachten in het bedrijfsleven is het restant van het arbeidspotentieel minder makkelijk bemiddelbaar en vraagt het in veel gevallen om begeleiding en scholing. B3.5. Impact van corona op de cijfers De hierboven gepresenteerde gegevens over de ontwikkeling van het aantal vestigingen, banen en de werkge­ legenheid gaan over de periode tot en met 2019. Echter in 2020 kwam corona in Nederland en de hele wereld. Dit heeft overduidelijk invloed op de economie mondiaal, landelijk maar ook lokaal voor Halderberge. Voor veel bedrijven is de omzet fors gedaald en ligt faillissement op de loer. Maar er zijn ook bedrijven die juist profiteren,

34

zoals post-order bedrijven. Figuur 3 toont een overzicht van de verwachte impact van corona op diverse sectoren. Sector Verhuur en overige zakelijke diensten

Zeer grote krimp

Horeca

Zeer grote krimp

Cultuur sport en recreatie

Zeer grote krimp

Luchtvaart

Zeer grote krimp

Sierteelt

Zeer grote krimp

Detailhandel non-food

Grote krimp

Metaal en technologische industrie

Grote krimp

Overige dienstverlening

Grote krimp

Autohandel Personenvervoer over land

Grote krimp

Specialistische zakelijke diensten

Gemiddelde krimp

Groothandel

Gemiddelde krimp

Bouwnijverheid

Gemiddelde krimp

Overige industrie

Gemiddelde krimp

Goederenvervoer

Gemiddelde krimp

Logistieke diensten

Gemiddelde krimp

Chemische industrie

Gemiddelde krimp

Onderwijs

Geen/kleine krimp

Detailhandel food

Geen/kleine krimp

Financiële instellingen

Geen/kleine krimp

Informatie en communicatie

Geen/kleine krimp

Voedings- en genotmiddelenindustrie

Geen/kleine krimp

Verhuur van en handel in onroerend goed Energie, water en afval

Geen/kleine krimp

Fruit- en groenteteelt

Geen/kleine krimp

Gezondheids- en welzijnszorg

Groei

Openbaar bestuur

Groei

Post en koeriers

Groei

De impact van corona op de lokale economie van Halderberge is nu nog moeilijk te kwantificeren. Het aandeel faillissementen per 1.000 bedrijven is in 2020 zelfs nog iets gedaald ten opzichte van 2020 wat vooral te danken is aan de overheidssteun. En ook de werkloosheid is om dezelfde reden nog niet gestegen. Experts verwachten in het vierde kwartaal van 2021 een golf aan faillissementen. De piek van werkloosheid zal naar verwachting 2021/2022 ontstaan. De verwachting is (landelijk) dat vanwege de grote tekorten op de arbeidsmarkt in specifieke sectoren (al voor de coronacrisis) als zorg en techniek een deel van de werkgelegenheidseffecten kan opvangen. B3.6. Bevolkingsdynamiek Tot slot zoomen we in op de bevolkingsdynamiek. Dit heeft direct en indirect invloed op de economie in Halder­ berge. De Halderbergse bevolking is gegroeid van 29.484 naar 30.194. Dit is een stijging van 2.4%. De grijze druk (het aandeel 65-plussers ten opzichte van het aandeel 20-64 jarigen) is gestegen van 37% naar bijna 41%. De verwachting is dat de bevolking van Halderberge tot en met 2040 stagneert. De beroepsbevolking (inwoners met een leeftijd tussen de 15 en 65 jaar) daalt naar verwachting met 18%.

35

Bijlage 4: Ruimtelijk-economische trends en ontwikkelingen B4.1. Inleiding In deze bijlage worden de ruimtelijk-economische trends en ontwikkelingen die de achtergrond vormen bij het maken van keuzes voor het toekomstig economisch beleid van Halderberge vormen. B4.2. Digitalisering, Automatisering, ‘internet of everything’ De opkomst van E-commerce vraagt ruimte voor (XXL) logistiek op bedrijventerreinen waarbij de (digitale) infra­ structuur een belangrijke vestigingsplaatsfactor is geworden. In de detailhandel is er door de groter wordende invloed van internetaankopen minder economisch draagvlak voor fysieke winkels, waardoor de kans op leegstand van commerciële ruimtes ontstaat. De online verkopen zijn met name in de niet-dagelijkse goederen, maar steeds vaker ook in de dagelijkse goederen (online supermarkten). B4.3. Ruimtelijke vestigingspatronen en veranderende locatievoorkeuren van bedrijven Er is enerzijds sprake van schaalverkleining en anderzijds van schaalvergroting: •

Schaalverkleining is een trend die is ontstaan door de relatief sterke groei van het aantal zzp’ers (speci­ alisten) en kleine bedrijven. Dit soort bedrijven vraagt om een andere manier van werken en op andere locaties. Er is vraag naar ‘dynamische, leefbare en flexibele’ plekken op centrale of markante locaties om te werken en te ontmoeten. Ook is er een groeiende vraag naar het aantal bedrijfsverzamelgebouwen en zogenoemde third places waar ruimte is voor ontmoeten en interactie.

•

Schaalvergroting zien we onder invloed van automatisering/robotisering en mondialisering in specifieke sectoren zoals industrie en logistiek.

B4.4. Verduurzaming en circulaire economie Bewustwording van schaarste en de mogelijkheden van hergebruik zijn enorm toegenomen, zowel bij bedrijven, de overheid als de consumenten. Daarbij moeten we ontwikkelen van een take-make-waste economie - waarbij een ruwe grondstof, wordt verwerkt tot product, waarvan het overgrote deel terecht komt als afval – naar een circulaire economie waarbij de materialen in de loop worden gehouden en er geen afval is. Ook is er vanuit de diverse stakeholders steeds meer aandacht voor duurzaamheid (wordt ook verplicht vanuit het Klimaatakkoord). Hierbij gaat het zowel om de energiebesparing en op duurzame energie-opwekking tot klimaatadaptatie. B4.5. Horizontale (netwerk-)economie We bewegen van een verticale economie met dominante grote producenten en gescheiden economische sectoren naar een horizontale economie. In deze economie werken bedrijven, overheid en kennisinstellingen veel meer samen, wordt maatwerk geleverd en kunnen consumenten ook producenten zijn (denk aan deeleco­ nomie). Kennisuitwisseling wordt steeds belangrijker en biedt kansen tot kruisbestuivingen, waarbij het onderling ontmoeten van verschillende sectoren en bedrijven deze kruisbestuiving kan stimuleren.

36

B4.6. Arbeidsmarkt In verschillende sectoren was tot aan de uitbraak van de coronacrisis sprake van grote tekorten aan personeel, met name in technische beroepen, horeca en zorg. Hierbij ging het zowel aan een tekort aan hoogopgeleid personeel (in o.a. techniek en de zorg) als ook aan ongeschoold en laagopgeleid personeel (o.a. in de logistiek, horeca, zorg en landbouw). Door de vergrijzing van de (beroeps-)-bevolking wordt het tekort aan arbeidskrachten versterkt. Verder verandert de aard van het werk door voortschrijdende automatisering en robotisering. Hierdoor wordt het belang van voldoende (technisch) geschoold personeel en continue bijscholing groter. Als derde neemt de flexibilisering van de arbeidsmarkt toe. De vraag naar tijdelijke, oproep- en uitzendkrachten neemt toe alsook de groep ZZP-ers die een sterke groei vertoont. Hierdoor wordt meer ondernemerschap van deze groep gevraagd en ontstaan en meer risico’s (zoals verborgen armoede door lage tarieven, het ontbreken van sociale verzekeringen). B4.7. Transitie agrarische sector De agrarische sector is bezig met een grote transitie die nog vele jaren gaat duren. Dit brengt veranderingen in functies, landgebruik en gebruik van gebouwen en opstallen met zich mee. Daarbij komen er ook nieuwe (economische) activiteiten en gebruiksfuncties voor grond en opstallen.

Een voorbeeld hiervan is het ontstaan van kleinschalige ondernemingen in de zorg of recreatie. Ook stoppen er diverse agrarische ondernemers. De vrijkomende agrarische gebouwen brengen het risico van ondermijnende activiteiten met zich mee en hebben een negatief effect op de uitstraling van het buitengebied. B4.8. Overige maatschappelijke trends met raakvlakken voor economische strategie •

Wonen: Er is een krapte op de woningmarkt: Met name voor starters en voor senioren is het tekort groot.

•

Beleving belangrijker dan bezit: Consumenten kopen steeds meer bewust en kiezen voor lokale, gezonde en duurzame producten. Daarbij wordt ook beleving belangrijker dan bezit. Dit uit zich ook in de groei van de deeleconomie.

•

Meer focus op vrije tijd: Consumenten kiezen steeds meer voor het creëren van vrije tijd en besteden meer geld aan recreatie, sport en cultuur.

•

Meer werken vanuit huis: Ook zien we een toenemende trend in thuiswerken. Deze trend is enorm versneld door de coronacrisis. Ook verandert de woon-werk structuur doordat meer mensen naar werk fietsen en het elektrificeren van de mobiliteit.

•

Veranderende verhouding burger-overheid: De opkomst van de participatiemaatschappij betekent dat de rol van de overheid verandert: minder sturen en meer netwerkend, participerend en faciliterend. Daarnaast staan de gemeentefinanciën onder druk door decentralisaties vanuit de rijksoverheid.

Bijlage 5: SWOT-analyse Vanuit de kwantitatieve analyse en deskresearch, maar vooral ook de gesprekken en brainstorm-momenten met de diverse stakeholders is een SWOT-analyse voor de economie van Halderberge opgesteld. Hierin worden de

37

sterkte, zwakten, kansen en bedreigingen benoemd. Vanuit de SWOT-analyse is de confrontatiematrix gemaakt. Deze vormt de basis voor de strategielijnen benoemd in de Economische Visie.

Sterkten

Zwakten

• Strategische ligging en goede (multimodale) bereikbaarheid

• Halderberge roept geen specifieke economische en in het

• Aanwezigheid van luchthaven • (Planologische) Ruimte voor alle bedrijfsbestemmingen • Lokale bedrijventerreinen bieden voldoende ruimte voor lokale bedrijvigheid en Borchwerf 2 speelt in op bovenregionale vraag • Diversiteit aan (vaak complementaire) bedrijvigheid: we zijn niet afhankelijk van één bedrijf of sector • Rijk toeristisch product, spreekt verschillende doelgroepen aan • Unieke bezienswaardigheden vanuit religieus-historisch per­ spectief • Divers en voor de inwoner én recreant aantrekkelijk buitengebied

bijzonder toeristische associatie op • Beperkt voorzieningenniveau in krachtenveld van omliggende steden • Beperkt evenementenaanbod • Lidmaatschap ondernemersverenigingen kan beter • Bekendheid van de EKH is beperkt en ambassadeursrol wordt soms matig ingevuld • Nog niet op alle bedrijventerreinen is het kwaliteitsniveau op orde • Diverse panden in het centrum, op bedrijventerreinen en in het buitengebied staan langdurig leeg

• Aantrekkelijk woonklimaat

• Lange duur van gemeentelijke procedures

• Relatief sterk middelbaar onderwijsaanbod, incl. samenwerking

• Oneigenlijk gebruik vakantieparken hebben negatieve invloed op

bedrijfsleven

de gastbeleving

• Sterke sociale binding in afzonderlijke kernen

• Haalbaarheid plannen versterken religieus erfgoed blijkt lastig

• Unieke integrale samenwerking bedrijfsleven, gemeente, cultuur

• Veel mkb bedrijven bezig met de waan van de dag en minder met

en onderwijs in de EKH • Gratis parkeren in de kernwinkelgebieden

het inspelen op de toekomst en levenslang leren • Tekort aan gekwalificeerd personeel en gebrek aan vervolgoplei­ dingen in de gemeente

38

Kansen

Bedreigingen

• Kort verblijf (in eigen land) in trek, versterkt door corona

• Economische recessie vanwege corona

• Veranderend consumentengedrag, belang van beleving komt

• Landelijke regelgeving (o.a. stikstof, PAS, PFAS)

meer centraal te staan • Digitaliseren: door kennisdelen en gebruik bigdata impuls voor productontwikkeling • Toegenomen mobiliteit • Vergrijzing biedt kansen voor retail, vrijetijdseconomie en zorg Bedreigingen • Economische recessie vanwege corona • Landelijke regelgeving (o.a. stikstof, PAS, PFAS) • Klimaatverandering vraagt om klimaatadaptatie en investeringen ondernemers

• Klimaatverandering vraagt om klimaatadaptatie en investeringen ondernemers • Verdwijnen laaggeschoolde banen door robotisering, digitalise­ ring en technologisering • Veranderend consumentengedrag (internet) zet retailsector (verder) onder druk • Leegkomende agrarische bebouwing zorgt voor verrommeling van het landelijk gebied • Vergrijzing en ontgroening heeft invloed op het draagvlak voor voorzieningen en op de woningmarkt

• Verdwijnen laaggeschoolde banen door robotisering, digitalise­ ring en technologisering • Veranderend consumentengedrag (internet) zet retailsector (verder) onder druk • Leegkomende agrarische bebouwing zorgt voor verrommeling van het landelijk gebied • Vergrijzing en ontgroening heeft invloed op het draagvlak voor voorzieningen en op de woningmarkt

39