Vaststelling beeldkwaliteitsplan De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk Haarlemmermeer.pdf

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel

Onderwerp

Portefeuillehouders Steller Collegevergadering

Vaststelling beeldkwaliteitsplan De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk Haarlemmermeer mr. Mariëtte Sedee-Schuitemaker, drs. Marja Ruigrok Ir. Annemarie Lodder 13 april 2021

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2021.0000696 1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. de ingediende zienswijzen te beoordelen overeenkomstig het 'Eindverslag inspraak en ambtshalve voorstellen'; 2. het beeldkwaliteitsplan ten opzichte van het concept te wijzigen overeenkomstig het 'Eindverslag inspraak en ambtshalve voorstellen'; 3. het beeldkwaliteitsplan 'De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk Haarlemmermeer' vast te stellen als aanvulling op de nota 'Harmonisatie gemeentelijke voorschriften welstandsnota's Haarlemmermeer en Haarlemmerliede en Spaarnwoude'. 2. Samenvatting

Om de beeldkwaliteit van de ringdijk en ringvaart te borgen hebben wij een beeldkwaliteitsplan laten opstellen en willen wij dit laten vaststellen. Op en langs de ringdijk en ringvaart zullen in de toekomst telkens nieuwe ingrepen plaatsvinden. Denk aan de nieuwe brug in Lisserbroek of vervangende nieuwbouw in de dorpen et cetera. Op dit moment worden ad hoe uitgangspunten over het uiterlijk en plaatsing van een bouwwerk in relatie tot zijn omgeving voor dergelijke ingrepen meegegeven. Om de ringdijk en ringvaart daadwerkelijk een krachtig landschappelijk en stedenbouwkundig geheel te laten zijn en te laten blijven is het van belang om een vastgesteld kader te hebben van waaruit richtlijnen meegegeven worden aan al die verschillende ontwikkelingen. In het beeldkwaliteitsplan worden de dijk en de vaart benaderd als een samenhangende structuur in relatie met hun omgeving. Het beeldkwaliteitsplan beschrijft tien ambities voor het behoud en de ontwikkeling van de ruimtelijke kwaliteit van de 60 kilometer lange ringdijk en ringvaart. De ringdijk loopt tot aan de voetsloot onderaan de dijk en in een aantal gevallen tot in het oude land. Deze ambities dienen te worden meegenomen bij elke ontwikkeling die aan de dijk of vaart raakt.

Ze bieden ruimte om in overleg tussen de initiatiefnemers, de gemeente Haarlemmermeer en de welstandscommissie tot maatwerk te komen bij concrete ontwerpopgaven.

Vaststelling beeldkwaliteitsplan De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk

pagina 2

Haarlemmermeer

Het beeldkwaliteitsplan dient als toetsing én inspiratie voor alle mogelijke ontwikkelingen die nu en in de toekomst op of aan de dijk en de vaart gaan plaatsvinden. Het vormt een uitgangspunt voor vergunningverlening voor gebouwen en bouwwerken die door de welstandscommissie getoetst worden. Het beeldkwaliteitsplan wordt opgenomen in de nota 'Harmonisatie gemeentelijke voorschriften welstandsnota's Haarlemmermeer en Haarlemmerliede en Spaarnwoude' (2020.0002340). Het beeldkwaliteitsplan wordt vastgesteld door de raad. Aangezien in rijksregelgeving diverse zaken inmiddels vergunningvrij zijn, die echter wel impact kunnen hebben op de ruimtelijke kwaliteit en kernwaarden van de ringdijk en ringvaart, is het van belang ook inspiratie te bieden hoe bewoners en bedrijven kunnen omgaan met hun (ver)bouwplannen. Hiervoor zijn de ontwikkelprincipes opgesteld, die vastliggen in een bijlage bij het beeldkwaliteitsplan. De ontwikkelprincipes zijn geen formeel toetsingskader voor beoordeling of een bouwplan voldoet aan redelijke eisen van welstand. Deze bieden wel inspiratie, specifiek voor de verschillende kernen langs de ringdijk ter verdere versterking van het karakter van de ringdijk en ringvaart en hoe daar bij ingrepen op ingespeeld kan worden.

Ook voor ontwikkelingen die niet direct aan de ringdijk liggen maar wel goed zichtbaar zijn vanaf de ringdijk, zoals grote loodsen die door hun zichtbaarheid mede het ringvaartlandschap bepalen. De waardering voor het ringvaartlandschap als geheel neemt toe. Een landschap waarin wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd, met een sterk verhaal en tot de verbeelding sprekend erfgoed. Het beeldkwaliteitsplan schetst nu de unieke kans om door blijvende aandacht voor de ringdijk en ringvaart de betekenis te vergroten en deze te benoemen tot Ringpark Ringvaart. Een herkenbaar en gewaardeerd landschap op de schaal van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Dit vraagt om betrokkenheid van vele partijen, zowel overheden als particulieren. De kunst is dat uiteenlopende groepen zich in deze ontwikkeling herkennen en hun steentje willen bijdragen. Het concept-beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk Haarlemmermeer heeft zes weken ter inzage gelegen. Hierop zijn vijf zienswijzen binnengekomen. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

Het beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk gaat over de vraag hoe planinitiatieven langs de ringdijk kunnen bijdragen aan de uitstraling en kracht van de ringvaartzone, het hele gebied van de vaart, dijk met kruin en talud en het zichtbare achterliggende gebied. Op en rond de ringdijk vinden allerlei ontwikkelingen plaats, de vervanging en nieuwbouw van bruggen, woningen en bedrijven. Het beeldkwaliteitsplan biedt voor bebouwing en bruggen inspiratie, maar ook toetsbare aandachtspunten. Wanneer initiatiefnemers vroeg in het proces van vervanging of nieuwbouw het beeldkwaliteitsplan gebruiken, ontstaat meer duidelijkheid over de aandachtspunten waaraan getoetst zal worden in de specifieke opgave. In de bijlage 'Ringdijk en ringvaart, ontwikkelprincipes. Inspiratie voor ontwikkelingen' wordt nog meer inspiratie geboden voor bebouwing langs de ringdijk. Dit is verder uitgewerkt en afgestemd op de karakteristieken per kern. De bestemmingsplannen wijzigen niet door dit beeldkwaliteitsplan en blijven onverkort gelden. Bij eventuele afwijkingen van een bestemmingsplan gelden deze ambities en aandachtspunten als inspiratie en toetsing voor de ruimtelijke kwaliteit van de ringvaartzone.

De openbare ruimte van de ringdijk en ringvaart De beeldkwaliteit wordt niet alleen bepaald door de bebouwing en objecten langs de dijk, maar ook door de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Bij uitvoering van de

Vaststelling beeldkwaliteitsplan De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk

pagina 3

Haarlemmermeer

'Visie ringdijk en ringvaart' (2017.001195) wordt gestreefd naar een herkenbare inrichting van de ringdijk, in het materiaalgebruik, het straatmeubilair, passantensteigers en het groen. Doel is om de publieke zaken op de dijk, zoals banken, picknickplekken, openbare steigers, een mooie en herkenbare uitstraling te geven. Zo ontstaat voor passanten meer duidelijkheid en ruimte om te stoppen en te genieten van de omgeving. De inrichtingselementen zijn opgenomen in het beeldkwaliteitsplan (onder andere de speciale ringvaartbanken). Het gaat niet alleen om de losse elementen, maar ook om een consequente toepassing van deze materialen. In de 'Visie ringdijk en ringvaart' was daarom al een wegprofiel opgenomen. In het beeldkwaliteitsplan is dit verder uitgewerkt. In de komende jaren is het van belang deze zaken op te nemen bij de voorgenomen herziening van de Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR), zodat de langdurige instandhouding van de herkenbare inrichting van de ringdijk geborgd wordt. Beheer van de oever en berm De aanleiding voor het opstellen van de 'Visie ringdijk en ringvaart' was de brief van zeven dorpsraden uit 2014, met onder andere klachten over het beheer en verrommeling. Het beheer van de ringdijk ligt echter niet alleen bij onze gemeente.

Het hoogheemraadschap van Rijnland (Rijnland) is eigenaar van de dijk en zij maait de oever en berm van de dijk tweemaal per jaar. Dit is afgestemd op de instandhouding van de dijk als waterkering. Naar aanleiding van de brief van de dorpsraden zijn afspraken gemaakt over dit beheer en opgenomen in een convenant tussen de gemeente en het hoogheemraadschap. Op dit moment vinden er gesprekken plaats met Rijnland om te kijken of het beheer verder geoptimaliseerd kan worden. Wat is de aanleiding, context?

In 2017 is de 'Visie ringdijk en ringvaart' vastgesteld door de raad. Eén van de ambities in de visie is het behouden en versterken van de identiteit, herkenbaarheid en beleefbaarheid van de ringdijk en ringvaart. In het verlengde hiervan heeft SteenhuisMeurs een onderzoek gedaan naar de historie en het erfgoed op de ringdijk en ringvaart. Het resultaat, het 'Narratief en kernwaarden', heeft geleid tot opname van de kernwaarden in de 70% versie van de omgevingsvisie en een voorstel voor het aanwijzen van een tiental extra objecten langs de ringdijk als erfgoed. De raad heeft het onderzoek 'Narratief en kernwaarden' in oktober 2020 ontvangen als bijlage bij een brief over het vervolg van de procedure voor het aanwijzen van monumenten (brief van 7 oktober 2020, kenmerk 2020.04758). Wij hebben op 16 maart 2021 besloten tot de vooraanwijzing van de tien panden/objecten als gemeentelijk monument ('Voornemen aanwijzing gemeentelijke monumenten Ringvaart Ringdijk', 2020.0000445). Deze tien vertellen samen met de al bestaande monumenten langs de ringdijk en ringvaart de ontstaansgeschiedenis van dit gebied. Het opstellen van het beeldkwaliteitsplan voor de ringdijk en ringvaart draagt verder bij aan het herkenbaar en beleefbaar houden van het karakter van de ringdijk en ringvaart als geheel.

De analyse van de ringvaartzone, zoals verwoord in het beeldkwaliteitsplan, laat een fascinerend landschap zien met een meervoudige betekenis als: structurerend gegeven binnen de Metropoolregio Amsterdam en een kans voor ruimtelijke ontwikkelingen; een schakel in het watersysteem, het recreatieve netwerk en de ecologische structuur; een woon-, werk- en ontspanningsmilieu. De ontwikkeling van de ringvaartzone bevindt zich in een spannende fase. De jarenlange inspanning om de publieke betekenis van de ringvaart onder de aandacht te brengen begint zijn vruchten af te werpen. De 'Visie ringdijk en ringvaart' vormt hiervoor de basis. Hierin zijn de ambities vastgelegd en vervolgens zijn in diverse documenten de kwaliteiten

Vaststelling beeldkwaliteitsplan De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk

pagina 4

Haarlemmermeer

en kansen verder in kaart gebracht. Deze documenten hebben bijgedragen aan een bredere waardering voor de ringvaartzone. Het accent verschuift van de (civiel)technische betekenis van de ringvaartzone naar een waardering voor het ringvaartlandschap als geheel met sterke cultuurhistorische waarden, met een sterk verhaal en tot de verbeelding sprekend erfgoed. In en rond de ringvaartzone staan vele ontwikkelingen op stapel, zoals herbestemming en transformatie, uitbreiding van woningen en bedrijven, verkeerskundige ingrepen en de toename van recreatief gebruik en toerisme. Daarnaast vragen klimaatadaptatie en biodiversiteit dringend aandacht. Nu is het juiste moment om al die ontwikkelingen in te zetten en te gebruiken om de ringvaartzone sterker en mooier te maken. Aan de hand van tien ambities is uitgewerkt hoe alle ontwikkelingen kunnen en moeten bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteiten en gebruiksmogelijkheden van de ringvaartzone. Welk doel wordt nagestreefd?

Ringpark Ringvaart Afgelopen jaren zijn verschillende publicaties over de ringdijk en ringvaart verschenen. Van onze gemeente en van enthousiaste particulieren. De waardering voor het ringvaartlandschap als geheel neemt toe. Een landschap waarin wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd, met een sterk verhaal en tot de verbeelding sprekend erfgoed. Het beeldkwaliteitsplan schetst nu de unieke kans om door blijvende aandacht voor de ringdijk en de ringvaart de betekenis te vergroten en deze te benoemen tot Ringpark Ringvaart. Een herkenbaar en gewaardeerd landschap op de schaal van de MRA en de Hollandse plassen. Het beeldkwaliteitsplan vormt een toetsingskader dat op basis van korte teksten en beelden inzicht geeft in de gewenste toekomstige ruimtelijke kwaliteit van ontwikkelingen langs de ringdijk en ringvaart. Daarnaast is het ook een praktisch document dat antwoorden geeft op uitwerkingsvraagstukken op verschillende schaalniveaus. Het biedt ruimte waar het kan en schept heldere regels waar het moet. Het beeldkwaliteitsplan is tot stand gekomen in nauw overleg met een klankbordgroep van experts. Deelnemers waren onder andere de provincie Noord-Holland en het hoogheemraadschap van Rijnland. De ontwikkelprincipes (tweede bijlage bij dit raadsvoorstel) zijn een bijlage bij het beeldkwaliteitsplan. Ze geven per kern een verdere invulling van het beeldkwaliteitsplan.

Deze zijn bedoeld als inspiratie voor initiatiefnemers maar zijn geen formeel toetsingskader voor beoordeling of een bouwplan voldoet aan redelijke eisen van welstand. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

Om de continuïteit en beleefbaarheid van de ringvaartzone te vergroten zijn in het beeldkwaliteitsplan tien ambities geformuleerd waarop de inpassing in het bestaande landschap is gebaseerd. Ze worden verder uitgewerkt in landschappelijke en architectonische aandachtspunten en benoemen kansen die kunnen bijdragen aan het versterken van de ringdijk en ringvaart als samenhangende, herkenbare landschappelijke structuur. De ambities zijn gerangschikt naar drie overkoepelende thema's. Het eerste thema is de structurerende ring, waarbij het gaat om de herkenbaarheid en continuïteit van de dijk en vaart. De duurzame ring is het tweede thema, waarbij het gaat om klimaatadaptatie, biodiversiteit en lokale kringlopen. Als laatste de uitnodigende ring, waarbij het gaat om ruimte te maken voor (recreatief) gebruik voor bewoners en passanten.

Vaststelling beeldkwaliteitsplan De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk

pagina 5

Haarlemmermeer

De tien ambities In het kort worden de ambities hier genoemd, in het beeldkwaliteitsplan zijn deze nader uitgewerkt en voorzien van aansprekende tekeningen en foto's. De structurerende ring Ambitie 1: werk aan een Regionaal Ringpark De ringdijk en ringvaart liggen te midden van diverse landschappen en steden. Versterk de recreatieve en ecologische verbindingen van de ringvaart met de landschappen in de omgeving en in de polder. Dit biedt nieuwe kansen voor ommetjes over land en water. Ambitie 2: versterk de continuïteit van de ringvaartzone De kracht van de ringvaartzone ligt in de grote maat en schaal. Voor de herkenbaarheid is continuïteit in de grondvorm, de routes, het water en de oever van belang. Dit draagt ook bij aan een rustig en aansprekend beeld. Ambitie 3: maak de vormgeving van de dwarsrelaties ondergeschikt aan de kracht en continuïteit van de ringvaart Van belang is dat de vormgeving van (nieuwe) bruggen en viaducten de continuïteit van de ringvaart en ringdijk respecteren en met zorg worden vormgegeven. Ambitie 4: versterk de opbouw van het bebouwingslint De essentie van de bebouwing in de ringvaartzone ligt in het ritme van de 19 dorpen, de afwisseling van bouwvolumes, de doorkijken tussen de bebouwing en de opbouw van de individuele bebouwing.

De duurzame ring Ambitie 5: geef ruimte aan klimaatadaptatie Door klimaatverandering ontstaan andere wensen voor het watersysteem van de ringvaart. Hevige regenval vraagt om vergroting van de bergingscapaciteit in de polder en periodes van droogte maken het belangrijk om water vast te houden. Hier kan op ingespeeld worden op een wijze die typisch bij de ringvaartzone hoort, namelijk met herstel en verbreding van de voetsloten van de ringdijk. Ambitie 6: zorg voor meer biodiversiteit De ringvaartzone vormt een ecologische schakel tussen landschappen om ons heen en de polder. Op verschillende wijzen kunnen ingrepen in en langs de ringvaart en ringdijk bijdragen aan meer biodiversiteit. Ambitie 7: stimuleer korte omlopen Langs de ringdijk en in de polder worden diverse producten gemaakt. Kleinschalige verkooppunten van polderproducten dragen bij aan de aantrekkelijkheid van de ringvaartzone. De uitnodigende ring Ambitie 8: speel de zone tussen weg en water zoveel mogelijk vrij Zicht op het water vanaf de ringdijk is een grote kwaliteit. Deze oeverruimte zoveel mogelijk vrijhouden is daarom van groot belang. Ambitie 9: leg recreatieve voorzieningen aan op betekenisvolle plekken in het landschap Langs de ringdijk bevinden zich verschillende plekken met historie en betekenis, zoals de gemalen en de forten.

Dit zijn mooie aanleidingen om rustplekken te maken, zodat de identiteit en eigenheid van de ringvaartzone beter beleefd kan worden. Ambitie 10: zoek ruimte voor verdere programmering

Vaststelling beeldkwaliteitsplan De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk

pagina 6

Haarlemmermeer

De ringdijk en ringvaart worden druk gebruikt. Toch blijkt het soms mogelijk meer ruimte te maken, zoals het Ringdijkpark bij Aalsmeerderbrug, of de rustplekken die aan de ringvaart in het Amsterdamse Bos zijn gemaakt. 3.3 Wat mag het kosten?

Aan de uitvoering van dit voorstel zijn, naast de beschikbare ambtelijke capaciteit, geen kosten verbonden. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

Het beeldkwaliteitsplan wordt onderdeel van het welstandsbeleid 'Harmonisatie gemeentelijke voorschriften welstandsnota's Haarlemmermeer en Haarlemmerliede en Spaarnwoude' (2020.0002340). De raad is bevoegd welstandsbeleid vast te stellen. De bevoegdheid om een omgevingsvergunning te verlenen en daarbij de toets van een aanvraag aan het welstandsbeleid ligt bij ons college. De wethouder Ruimtelijke Ordening, Milieu en Agrarische Zaken is het eerste aanspreekpunt binnen het college. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Voorgeschiedenis en participatie Bij het opstellen van de 'Visie ringdijk en ringvaart' heeft vanaf 2015 tot 2017 een uitgebreid participatieproces plaatsgevonden. In elk dorp aan de vaart is een informatieavond geweest en hebben bewoners, die in groten getale kwamen opdagen, kunnen meepraten over de kwaliteiten, knelpunten en kansen in hun deel van de dijk. Bij het opstellen van de waardering voor het erfgoed heeft ook participatie plaatsgevonden tijdens vijf avonden in juni 2019. Hier zijn bewoners gevraagd naar hun verhalen. Ook hiervan zijn verslagen gemaakt. Deze zijn opgenomen als bijlage in het rapport 'Narratief en kernwaarden'. Ook bij de inrichting van de openbare ruimte langs de dijk is per dorp geparticipeerd in 2018 en 2019. In 2020 ook, zij het in aangepaste vorm vanwege de coronacrisis. Op basis van alle inbreng die de afgelopen jaren geleverd is en met een beperkte klankbordgroep is het beeldkwaliteitsplan opgesteld. In de klankbordgroep namen experts deel van de welstandscommissie, het Podium voor Architectuur, Meerhistorie/ erfgoedcommissie, de provincie Noord-Holland en het hoogheemraadschap van Rijnland. Communicatie en procedure Het concept-beeldkwaliteitsplan is op 18 december 2020 bekendgemaakt en heeft vanaf 21 december zes weken ter inzage gelegen.

De dorpsraden langs de ringdijk, de tien gemeentes aan de overkant van de ringvaart, het hoogheemraadschap van Rijnland en de provincie Noord-Holland zijn gewezen op de terinzagelegging. Via Informeer zijn ondernemers en belanghebbenden gewezen op het concept-beeldkwaliteitsplan. Er zijn vijf inspraakreacties (zienswijzen) ingediend. In het 'Eindverslag inspraak en ambtshalve voorstellen' gaan we uitgebreid in op de inhoud van de zienswijzen en de beantwoording. Een deel van de zienswijzen gaat over onderwerpen waar het beeldkwaliteitsplan niet over gaat, zoals handhaving van de snelheid van verkeer en de verwachte toename van het aantal verkeersbewegingen tussen Lisse en Lisserbroek en Hillegom en Beinsdorp. Naar aanleiding daarvan wijzigt het beeldkwaliteitsplan dan ook niet. Wel is het beeldkwaliteitsplan op onderdelen tekstueel aangepast. Zo is er opgenomen dat het beeldkwaliteitsplan ook geldt voor de overzijde van de ringvaart op het grondgebied van de voormalige gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Ook is de passage over de relatie tussen beeldkwaliteitsplan en bestemmingsplan aangescherpt. Wat

Vaststelling beeldkwaliteitsplan De verbindende ring, beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk

pagina 7

Haarlemmermeer

een bestemmingsplan mogelijk maakt kan niet worden tegengehouden door een beeldkwaliteitsplan. Naar aanleiding van de zienswijzen en de beantwoording daarvan stellen wij de gemeenteraad voor om het beeldkwaliteitsplan gewijzigd vast te stellen. Juridische aspecten Na vaststelling door de raad vormt het beeldkwaliteitsplan een aanvulling op de nota 'Harmonisatie gemeentelijke voorschriften welstandsnota's Haarlemmermeer en Haarlemmerliede en Spaarnwoude' (2020.0002340) en geeft een nadere invulling van de welstandscriteria voor dit (deel)gebied. De ontwikkelprincipes zijn geen formeel toetsingskader voor beoordeling of een bouwplan voldoet aan redelijke eisen van welstand maar dienen ter inspiratie bij ontwikkelingen. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

De raad wordt op de hoogte gehouden middels de reguliere jaarverslagen van de welstandscommissie. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

Het beeldkwaliteitsplan met daarin het beeld van Ringpark Ringvaart is gepresenteerd bij het Portefeuillehouders overleg Metropolitaan Landschap op 2 december 2020. Het Ringpark Ringvaart is enthousiast ontvangen door de collega-wethouders landschap en opgenomen als één van de 20 belangrijke regionale landschapsopgaven van de MRA. 4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer, de se

huurmans-Wijdeven LJijiagcii.

j

•

De verbindende ring, beeldkwaliteksplan ringi

• •

Ringvaart en ringdijk, ontwikkelprincipes, inspir' Eindverslag inspraak en ambtshalve voorstellen.

ringvaart Haarlemmermeer; voor ontwikkelingen;

architectuur/stedenbouw

DE VERBINDENDE RING BEELDKWALITEITSPLAN RINGVAART EN RINGDIJK HAARLEMMERMEER

DE VERBINDENDE RING BEELDKWALITEITSPLAN RINGVAART EN RINGDIJK HAARLEMMERMEER

status datum opdrachtgever door

Definitief 22 maart 2021 Gemeente Haarlemmermeer Feddes/Olthof Landschapsarchitecten i.s.m. Teake Bouma architectuur/stedenbouw

INHOUD 1 Opgave en plancontext

2 Analyse

1.1 Opgave

2.1 Ruimtelijke analyse

1.2 Plancontext

2.2 Programmatische analyse 2.3 Analyse per segment 2.4 De betekenis van de Ring

3. Tien Ambities

4 Wie doet mee?

3.1 Regionaal ringpark

4.1 Ringcommunity

3.2 Structurerende Ring

4.2 Hoe wordt het beeldkwaliteitsplan gebruikt?

3.3 Duurzame Ring 3.4 Uitnodigende Ring 

1. OPGAVE EN PLANCONTEXT 1.1 Opgave

1.2 Plancontext



6/76

De Verbindende Ring

1.1 OPGAVE Inleiding

Wat is het beeldkwaliteitsplan?

Waarom een beeldkwaliteitsplan?

Dit is het beeldkwaliteitsplan voor de Ringvaartzone van de Haarlemmermeerpolder. Op basis van een ruimtelijke en programmatische analyse geeft het beeldkwaliteitsplan tien ambities voor de ontwikkeling van de Ringvaartzone. Het beeldkwaliteitsplan kijkt vanuit een breed perspectief naar de Ringvaartzone. Dit geldt ook voor het gebied van de voormalige gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude, dus het gebied vanaf de Buiten Liede tot en met Halfweg.

Het beeldkwaliteitsplan is een gemeentelijk document dat wordt vastgesteld door de gemeenteraad. In de bijlage zijn de zogenaamde ontwikkelprincipes opgenomen, waarin per kern langs de Ringvaart inspiratie wordt geboden voor mogelijke initiatieven.

De Ringvaartzone is onderhevig aan een permanente stroom van kleine en grote veranderingen. Op dit moment worden ad hoc uitgangspunten voor deze ingrepen ontwikkeld en meegegeven. Om recht te doen aan de samenhang van de Ringvaartzone als geheel is het goed om met een vastgesteld kader te kunnen werken.

Voor de gemeente Haarlemmermeer is het beeldkwaliteitsplan een hulpmiddel om richting te geven aan de ontwikkelingen die op de Ringvaartzone afkomen. Het beeldkwaliteitsplan wil bewoners en ondernemers inspireren, houvast geven aan andere overheden (Provincie, Rijk, aangrenzende gemeentes en Hoogheemraadschap) en dienen als toetsingsinstrument van plannen. De ambitie van het beeldkwaliteitsplan is een mooiere en sterkere Ringvaartzone. Daarvoor zijn heel veel kansen. Denk bijvoorbeeld aan meer continuïteit van de routes, meer samenhang in de inrichting, vergroting van de biodiversiteit en de hoge potentie van het water voor recreatie. Ook de gebieden die aan de Ringvaart en Ringdijk grenzen, zowel aan de zijde van de Haarlemmermeerpolder als aan de buitenzijde, worden in het plan betrokken.

1. opgave

2. analyse

Centraal staat de vraag hoe planinitiatieven kunnen bijdragen aan de uitstraling en kracht van de Ringvaartzone. Het beeldkwaliteitsplan past in de nieuwe Omgevingswet die stelt dat de ruimtelijke kwaliteitszorg ‘breder, vroeger en veelkleuriger’ moet. ‘Breder’ door ook de context van de Ringvaart en -dijk in de visievorming te betrekken, ‘vroeger’ door inspiratie te geven aan initiatiefnemers met plannen in de Ringvaartzone en ‘veelkleuriger’ door aandacht voor actuele ontwikkelingen als circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en leefbaarheid. Het beeldkwaliteitsplan wordt een addendum op de Welstandnota Haarlemmermeer. Het wordt gebruikt bij de beoordeling of een bouwplan voldoet aan ‘redelijke eisen van welstand’. In deze beoordeling staan het uiterlijk en de plaatsing van een bouwwerk centraal. Het beeldkwaliteitsplan kan niet het bestemmingsplan overrulen. Wat het bestemmingsplan mogelijk maakt, kan niet door het beeldkwaliteitsplan worden tegengehouden.

3. tien ambities

De behoefte aan een beeldkwaliteitsplan wordt versterkt door een aantal actuele ontwikkelingen. De gemeente Haarlemmermeer is in 2019 gefuseerd met de gemeente Haarlemmerliede & Spaarnwoude waardoor ook een deel van de overkant bij het beeldkwaliteitsplan kan worden betrokken. Ook de vele aanpassingen van de kruisingen met de Ringvaart, zoals de vervanging van bruggen en het aquaduct over de A4, vragen om ruimtelijke sturing. Tot slot komt er steeds meer oog voor de hoge potentie van het water voor recreatie. Met het water heeft de gemeente, vooral in samenhang met het waternetwerk in de omgeving, goud in handen voor versterking van de identiteit en het recreatieve gebruik.

4. wie doet mee?

‘DE DWARSRELATIES OVER DE RINGVAART EN RINGDIJK WORDEN STEEDS BELANGRIJKER’

7/76

De Verbindende Ring

1.2 PLANCONTEXT Een complex krachtenspel Het beeldkwaliteitsplan zal zich moeten verhouden tot een complex krachtenveld van eigendom en beheer. Het Hoogheemraadschap is eigenaar van de Ringdijk en -vaart, de gemeente heeft recht van opstal voor de weg en parkeerplaatsen, de provincie Noord-Holland zorgt voor het nautisch beheer en is eigenaar en beheerder van een deel van de beschoeiingen langs de Ringvaart. Verder zijn in de Ringvaartzone vele particuliere eigendomen en worden delen van de oever door het Hoogheemraadschap verkocht aan particulieren.

Relevante beleidsdocumenten Voor het beeldkwaliteitsplan van de Ringvaartzone zijn diverse beleidsdocumenten relevant. De basis vormt de Visie Ringvaart en Ringdijk, die in 2017 is vastgesteld. Voor de Ringdijk en Ringvaart zijn vier ambities opgenomen. Eén daarvan is het behouden en versterken van de identiteit, herkenbaarheid en beleefbaarheid van de Ringdijk en Ringvaart. In het verlengde van de Visie

zijn aanvullende documenten opgesteld, waaronder: ▪ ▪ ▪ ▪

Visie ringdijk en ringvaart Haarlemmermeer (2017)

Een inventarisatie van alle panden, objecten en landschappen langs de dijk en vaart, Kijk op de Ringvaart (2018), Een narratief en beschrijving van de kernwaarden van de Ringdijk en -vaart door Steenhuis Meurs, Het opstellen van ontwikkelprincipes voor herbouw en mogelijke nieuwbouw langs de dijk en vaart.

In de concept-Omgevingsvisie Haarlemmermeer (voorjaar 2020) zijn de vijf kernwaarden van de Ringdijk en Ringvaart uit het onderzoek van SteenhuisMeurs opgenomen. In de Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 (2012) is het belang van de Ringdijk en Ringvaart voor de Haarlemmermeer als uniek element met kansen voor recreatie en toerisme al onderkend en opgenomen. Samen met de ‘Visie Ringdijk en Ringvaart’ zijn dit vastgestelde kaders.

De Visie is in 2017 vastgesteld door de Gemeente Haarlemmermeer. De ambitie is om van de Ringdijk en Ringvaart een veilige en aantrekkelijke voordeur van de

Daarnaast zijn in de afgelopen jaren ruimtelijke adviezen uitgebracht voor specifieke ingrepen bij de Ringdijk en Ringvaart, zoals het nieuwe inlaatwerk van de piekberging aan de Lisserdijk, de vervanging van de brug bij Sloten en Badhoevedorp, en de fietsbrug langs de Aalsmeerderdijk. Ook is de notitie Recreatieve Voorzieningen langs de Ringvaart opgesteld met daarin de ontwerpprincipes voor de buitenruimte (profielopbouw, omgaan met steigers en zitplekken). Eigendom situatie, publieke taken en verantwoordelijkheden

Haarlemmermeerpolder te maken, met helderen en veilige verkeersoplossingen. De Visie streeft naar meer mogelijkheden om te kunnen genieten van Ringvaartlandschap, zowel vanaf het water als het land. Ook de ontwikkeling van bijzondere plekken, de parels, die karakteristiek zijn voor de Ringdijk en de dorpen aan de dijk staan hoog op de agenda.

8/76

De Verbindende Ring

Uitvoeringsprogramma ringdijk en ringvaart (2017)

Kijk op de ringvaart (2018)

Erfgoed en lintbebouwing (2019)

Ringdijk en ringvaart Haarlemmermeerpolder, Steenhuis-Meurs (2020)

Voortkomend uit de Visie Ringdijk en Ringvaart

De publicatie geeft inzicht in de rol van de

Het rapport geeft een inventarisatie van alle

In het rapport worden vijf kernwaarden

werkt de Gemeente Haarlemmermeer aan

Ringvaart en -dijk in de ontstaansgeschie-

bebouwing, landschappen en objecten langs

benoemd. De kernwaarden zijn: rand van de

maatregelen op en rond de Ringdijk en

denis van de Haarlemmermeerpolder en

de Ringdijk en Ringvaart. Het doel is om beter

badkuip, lange lijnen in het landschap, de

Ringvaart op het gebied van identiteit, historie,

de betekenis in het leven van de huidige

inzicht te krijgen in de historie, verschijnings-

Ringdijk als parelsnoer, dorpseigen identiteit

herkenbaarheid, veiligheid, leefbaarheid, en

bewoners op de dijk en de Gemeente

vorm en karakteristieken van de bebouwing

en pionieren aan de vaart. Deze kernwaarden

recreatie en toerisme. Ook zet zij zich in voor

Haarlemmermeer als geheel. Ook toont de

langs de Ringdijk en Ringvaart.

worden opgenomen in de Omgevingsvisie

een betere samenwerking met de overheden

publicatie de mogelijkheden om de uniciteit

Haarlemmermeer. Daarnaast wil de Gemeente

betrokken bij de Ringdijk en Ringvaart.

en kwaliteit van de Ringvaart en Ringdijk in de

Haarlemmermeer enkele extra panden

toekomst te versterken.

en objecten aanwijzen als monument of beeldbepalend, die bij uitstek het narratief of verhaal van het ontstaan en de ontwikkelingen van de Ringdijk en Ringvaart Haarlemmermeer laten zien.

1. opgave

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

9/76

De Verbindende Ring

Ringdijk en Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder,

Recreatieve voorzieningen Ringvaart (2020)

Waterstructuurvisie Haarlemmermeer (2012)

Leidraad provincie Noord-Holland (2018)

ontwikkelprincipes (2019)

De Leidraad Landschap en Cultuurhistorie (2018) is een provinciale handreiking voor het inpassen van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in het landschap, zoals Dit rapport is een doorwerking van de Visie

Dit is een intern document met als doel

De Waterstructuurvisie Haarlemmermeer

bebouwing, agrarische bedrijven,

Ringdijk en Ringvaart (2017). Speerpunten

meer kwaliteit en samenhang te krijgen in de

(2012) is een achtergrondstudie van het

infrastructuur of vormen van energieop-

in dit document zijn: een sterke identiteit,

inrichting van de openbare ruimte langs de

Hoogheemraadschap van Rijnland en

wekking. De Leidraad geeft gebiedsgerichte

zorg voor de cultuurhistorie en een goede

Ringdijk. Het document geeft input aan dit

de Gemeente Haarlemmermeer voor de

én ontwikkelingsgerichte beschrijvingen

herkenbaarheid van de Ringdijk en Ringvaart.

beeldkwaliteitsplan en voor de herziening van

Structuurvisie Haarlemmermeer (2012).

en biedt zo toepasbare informatie over de

Het rapport laat generieke en specifieke

het gemeentelijk handboek voor de openbare

De studie gaat in op het belang van het

manier waarop ruimtelijke ontwikkelingen

ontwikkelprincipes voor de bebouwing aan de

ruimte (DIOR).

oorspronkelijke watersysteem (zoals de

kunnen bijdragen aan de kwaliteit van de

Ringdijk zien. De generieke ontwikkelprincipes

tochten en voetsloten) en beschrijft de kansen

leefomgeving. De provincie beoogt met

zijn verwerkt in dit beeldkwaliteitsplan. De

voor nieuwe waterkoersen, zoals verbeteren

deze Leidraad om samen met bijvoorbeeld

specifieke ontwikkelprincipes per kern zijn als

van de waterkwaliteit door vasthouden van

gemeenten, ontwikkelaars en initiatiefnemers

bijlage toegevoegd.

zoete kwel langs de Ringvaart in zogenaamde

te werken aan het behouden en versterken

waterparels.

van de ruimtelijke kwaliteit van het landschap en de cultuurhistorie. De Leidraad is verankerd in de provinciale ruimtelijke verordening.

2. RUIMTELIJKE ANALYSE 2.1 Ruimtelijke anayse

2.2 Programmatische analyse

2.3 Analyse per segment 2.3.1 Polders en Plassen 2.3.2 Dorpen en Duinen 2.3.3 Bossen en Bedrijvigheid 2.3.4 Linten en Logistiek

2.4 De betekenis van de Ring

12/76

De Verbindende Ring

2.1 RUIMTELIJKE ANALYSE Een ring in het landschap De Ringvaart en Ringdijk vormen een landschapslint met een lengte van 60 km rondom de Haarlemmermeerpolder. Het is indrukwekkend dat 150 jaar geleden de dijk en vaart zijn aangelegd en vervolgens het hele Haarlemmermeer kon worden drooggelegd. Aan de buitenzijde van de Ringvaart ligt het oude land, al of niet voorzien van een kade. De Ringdijk is bij de aanleg zo veel mogelijk rechtgetrokken, wat efficiënt was en gunstig voor de scheepsvaart. Delen van het oude land zijn daarbij ingepolderd. Dit oudland is herkenbaar aan de veenverkaveling en heeft ook een andere waterhuishouding. Aan de oostzijde, bij Aalsmeer, is een bestaande dijk (uit 1776) opgenomen in de Ringdijk. Dit deel is herkenbaar aan een kronkeliger verloop. Aan de west- en noordzijde ontwikkelden zich dubbeldorpen, zoals Lisserbroek, met bebouwing op het oude land en in de Haarlemmermeerpolder. Kenmerkend voor het grondlichaam van de Ringdijk is de asymmetrisch opbouw met een flauw talud aan de zijde van de Haarlemmermeer. Met dit flauwe talud konden de golven van het Haarlemmermeer worden opgevangen. Aanvankelijk lag de kruin van de dijk hoger dan de weg. De grondvorm van de dijk heeft zich in de loop van de jaren gezet en is bij verschillende versterkingsprojecten aangepast. Ook raakte de Ringdijk vergroeid met de dorpsbebouwing.

Of, in de woorden van het Narratief van de Ringvaart: ‘de dorpen zijn gekluisterd aan de dijk’.

1. opgave

2. analyse

Historische ontwikkeling van de Ringdijk.

3. tien ambities

4. wie doet mee?

13/76

De Verbindende Ring

De Ringvaart tussen Sassenheim en Lisse.

De Ringdijk met zicht op de Haarlemmermeerpolder (bij Weteringbrug).

Watersysteem Haarlemmermeer en omgeving (Noord-Hollands Archief).

14/76

De Verbindende Ring

De beleving van de ring De hoge ligging van het water zorgt voor wonderlijke perspectieven op de omgeving. Door de afwisseling van binnen- en buitenbochten richt de blik zich de ene keer op de Haarlemmermeerpolder en de andere keer op de landschappen in de omgeving. De decorwisselingen in de omgeving geven de Ringvaart vele gezichten; opgenomen in het bebouwde gebied van Badhoevedorp, onderdeel van de waterlandschappen van de Westeinder- en Kagerplassen en de voorgrond van het Amsterdamse Bos.

Binnenbochten

Naast de ‘scenic’ kwaliteiten is de combinatie van verkeersbewegingen en huiselijkheid typerend voor de beleving. De Ringvaart en Ringdijk hebben een belangrijke verkeersfunctie. Tegelijkertijd is de dijk ook het toneel van het dagelijkse leven. Omdat de huizen zo met de dijk zijn verweven, kan je staand op de dijk zomaar het gevoel krijgen bij iemand op bezoek te zijn. De Ringvaartzone is een ring met verschillende snelheden.

Buitenbochten

1. opgave

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

De Verbindende Ring

De Haarlemmermeerpolder versus de landschappen in de omgeving.

De ligging van de Haarlemmermeer tussen de binnenduinrand en veenweidepolders.

15/76

16/76

De Verbindende Ring

2.2 PROGRAMMATISCHE ANALYSE Wonderlijke menging van gebruik

Herbestemming

De Ringvaartzone kent een wonderlijke menging van gebruik. Het is een langgerekt woon- en werkmilieu en van oudsher een plek voor bedrijvigheid en horeca. Voor recreanten is het een ‘regionale rotonde’ in fiets- en vaarnetwerken. De dijk is hoofdontsluiting voor de negentien dorpen en heeft ook voor de elf dorpen aan de overzijde een belangrijke verkeersfunctie. De Ringvaart is, als onderdeel van de hoofdvaarroute tussen Amsterdam en Rotterdam, een transportader voor scheepvaartverkeer.

Op verschillende plekken langs de Ringvaart krijgen bedrijfsgebouwen een herbestemming. Soms gaat het om individuele panden, zoals de ontwikkeling van een restaurant in het gemaalgebouw Lijnden, soms is er sprake van gebiedsontwikkeling zoals Sugar City bij Halfweg. De herbestemming van het (industriële) erfgoed geeft bijzondere kansen voor onderscheidende woon- en werkmilieus.

Het gebruik in de Ringvaartzone is volop in ontwikkeling. We gaan in op vijf grote maatschappelijk opgaven die op de Ringvaartzone afkomen: verbetering van het woon- en werkmilieu, bereikbaarheid, recreatieve mogelijkheden, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Woon- en werkmilieu Een aantal verhaallijnen van het Narratief (SteenhuisMeurs) beschrijft de essenties van de bebouwing in de Ringvaartzone: de geschiedenis van de kolonisten, dorpen gekluisterd aan de dijk, bedrijvigheid aan de vaart en de impact van Schiphol. In de bebouwing in de Ringvaartzone spelen de volgende ontwikkelingen.

1. opgave

2. analyse

Doorontwikkeling Uitbreidingen van woonbebouwing en bedrijven zijn aan de orde van de dag. Belangrijke aandachtspunten bij de verbouwingen zijn het samenspel met de oorspronkelijke bouwvolumes en het behoud van de doorzichten naar het achterliggende landschap. Om hier richting aan te geven heeft de gemeente generieke en specifieke ontwikkelprincipes opgesteld (1.2). Daarnaast hanteert de gemeente een beperkend beleid met betrekking tot de vestiging of uitbreiding van bedrijven, onder andere om een verdere verkeersdruk te voorkomen.

Nieuwbouwopgave Aan weerszijden van de Ringvaart spelen diverse nieuwbouwontwikkelingen, zoals de nieuwbouwprojecten bij Hillegom en De Werven bij Aalsmeer. Voor nieuwbouw in de Gemeente Haarlemmermeer zijn ontwikkelprincipes bedacht, onder andere om te voorkomen dat de

3. tien ambities

bebouwingslinten aan elkaar groeien. Ze zijn in dit beeldkwaliteitsplan als bijlage opgenomen.

Bereikbaarheid Voor de Ringdijk staan veel verkeerskundige ingrepen op stapel. We noemen de herprofilering van de weg over de Ringdijk om meer ruimte te bieden aan de fietsers en de verbetering van de dwarsverbindingen met nieuwe bruggen. Om de betekenis als scheepvaartroute te waarborgen stelt de provincie eisen aan de minimale breedte van de vaarweg in de Ringvaart, waardoor het soms niet mogelijk is om (nieuwe) steigers te bouwen.

Recreatie De Ringvaartzone biedt ontspanning in een dichtbevolkte regio. De dijk is heel populair bij fietsers en wandelaars. Delen van de dijk zijn opgenomen in lange-afstandsroutes, zoals het Pelgrimspad bij Aalsmeer en het Noord-Hollandpad dat langs Osdorp en Sloten loopt. Rond de dorpen worden delen van de dijk gebruikt in ommetjes. Langs de Ringvaart wordt veel gevist en de vaart wordt, hoewel geen officieel zwemwater, gebruikt om te zwemmen. Voor de watersport heeft de Ringvaart onder andere een functie als onderdeel van de Staande Mast Route in West-Nederland. Om de scheepvaartroute te waarborgen stelt de provincie eisen aan de minimale breedte van de vaarweg in de ringvaart, waardoor het soms niet mogelijk is om (nieuwe) steigers te bouwen.

4. wie doet mee?

17/76

De Verbindende Ring

Belangrijke recreatieve opgaven zijn de verbetering van de verbindingen met de netwerken in de omgeving en de spreiding van de recreatie.

Watersysteem rond de polder.

Klimaatadaptatie

Biodiversiteit

De klimaatverandering zorgt voor meer extremen van natte en droge periodes. Belangrijke wateropgaves in en rond de Haarlemmermeerpolder zijn het voorkomen van wateroverlast, het overbruggen van droge periodes, het bevorderen van de waterkwaliteit en het tegengaan van verzilting. Dat werkt door in de vormgeving van het watersysteem, zowel voor het boezemwater van de Ringvaart als het laagliggende waterstelsel in de droogmakerij.

De bermen, oevers en het water van de Ringvaart vormen biotopen voor planten en dieren. Verschillende soorten vleermuizen gebruiken de Ringvaart als vliegroute. De hoge bomen en bebouwing hebben een functie als als rust- en fourageerplek. Uitbreiding van het natuurlijke areaal en verbinden van de natuurgebieden in de omgeving zijn belangrijke opgaven.

Dwarsverbindingen over en onder de Ringvaart.

18/76

De Verbindende Ring

2.3 ANALYSE PER SEGMENT Het karakter van de Ringvaartzone wisselt met de landschappen in de omgeving. Op basis van deze verschillen onderscheiden we vier segmenten. De segmenten zijn: ▪ ▪ ▪ ▪

Polders en Plassen

Dorpen en Duinen

Polders en Plassen (2.3.1) Dorpen en Duinen (2.3.2) Bossen en Bedrijvigheid (2.3.3) Linten en Logistiek (2.3.4)

Omdat de verschillen groot zijn, werken we in deze paragraaf de ruimtelijke kenmerken en relevante opgaven per segment uit.

Bossen en Bedrijvigheid

Linten en Logistiek

1. opgave

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

19/76

De Verbindende Ring

Vier onderscheidende segmenten in de Ringvaartzone.

POLDERS EN PLASSEN

22/76

De Verbindende Ring

2.3.1 POLDERS EN PLASSEN Typering van het segment

Wat speelt er in het segment?

Het segment Polders en Plassen heeft de meest landelijke en verstilde sfeer. Vanaf de dijk is een weids uitzicht over de veenweidepolders en de Westeinder Plassen en Kagerplassen. In de polders staan verschillende molens. Aan de binnenkant van de Ringdijk is zicht op de lange lijnen van de Haarlemmermeerpolder. Het hoge standpunt en de afwisseling van binnen- en buitenbochten maken van de dijk een ware ‘scenic’ route.

In het segment spelen de volgende typen opgaven waarvoor het Beeldkwaliteitsplan relevant kan zijn: ▪

▪

▪ De kleine dorpen hechten zich aan de dijk en laten een afwisseling zien van kleinschalige woonbebouwing en grote volumes, zoals het veevoederbedrijf en de verbouwde graansilo. Bijzonder zijn de rijen bebouwing parallel aan de Ringdijk, zoals de tuinderswoningen bij Rijsenhout en de boerderijen aan de voet van het flauwe talud bij Burgerveen. Bij Burgerveen vormen de woningen op de dijk een waterfront naar de Westeinderplassen.

▪

infrastructurele opgaven zoals de verbreding van de A4 en de ‘verkeersknip’ om doorgaande verkeer tegen te gaan, recreatieve opgaven, zoals de aanleg van een jaagpad langs de oever van de Ringvaart in de landelijke delen, stedenbouwkundige opgaven, zoals de transformatie van de glastuinbouw bij Rijsenhout en nieuwbouw (op ruime afstand van de dijk), opgaven voor de openbare ruimte, zoals de aanleg van het park bij het gemaal Leeghwater en de zorg voor het wegdek, het straatmeubilair, de parkeerplaatsen en de verlichting.

De loswal op de kop van de Kaagweg toont de vroegere samenhang tussen de agrarische productie in de Haarlemmermeerpolder en de Ringvaart. Ook bij het gemaal Leeghwater raken de structuur van de polder en de Ringvaart met elkaar verknoopt.

1. opgave

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

De Verbindende Ring

23/76

Het spel van binnen- en buitenbochten bij Burgerveen.

Het bebouwingslint bij Burgerveen met de karakteristieke afwisseling van kleinschalige bebouwing en grote bouwvolumes.

DORPEN EN DUINEN

26/76

De Verbindende Ring

2.3.2 DORPEN EN DUINEN Typering van het segment

Wat speelt er in het segment?

In het segment Dorpen en Duinen liggen grote dorpen als Lisserbroek, Beinsdorp, Zwaanshoek en Cruquis. Deels zijn het dubbeldorpen, zoals Lisse en Lisserbroek, die de verbondenheid laten zien van dit deel van de Ringdijk met de bollenstreek. Aan de westzijde van de Ringvaart liggen polders met een opvallend lage ligging. Op de achtergrond is de binnenduinrand zichtbaar. Richting het noorden wordt het water breder en krijgt de Ringvaart het karakter van een rivier die richting de Buiten Liede stroomt.

In het segment spelen de volgende typen opgaven waarvoor het Beeldkwaliteitsplan relevant kan zijn: ▪ ▪

▪ Markante plekken in dit segment zijn Fort Vijfhuizen en het gemaal Cruquius. Fort Vijfhuizen markeert de kruising met De Stelling van Amsterdam. Het stoomgemaal van Cruquius was één van de drie gemalen dat 150 jaar geleden de Haarlemmermeer leegpompte. Bij Vijfhuizen liggen veel woonboten in de Ringvaart. De boten blokkeren het zicht op het water en de verschillende schuttingen en schuurtjes zorgen voor een rommelig beeld. Ook is een aantal grote bedrijven, zoals Global Garden bij Zwaanshoek erg beeldbepalend, vooral omdat zij in de breedte zijn uitgebreid en het zicht richting de polder ontnemen.

1. opgave

2. analyse

▪

infrastructurele opgaven zoals de vervanging van de brug van de N201 bij Cruquis, opgaven voor het fietsnetwerk, zoals de fietsonderdoorgang parallel aan de Ringvaart bij Cruquius, de aanleg van de fietsbrug bij fort De Liede als onderdeel van snelfietsroute en de mogelijke fietsbrug ten zuiden van Cruquius naar Heemstede, stedenbouwkundige opgaven, zoals de transformatie van bedrijfstrerrein naar wonen bij de Bennebroekerdijk bij Cruquius, uitbreiding van het Cruquiusmuseum en de transformatie van het tankstation Vijfhuizen, opgaven voor de openbare ruimte, zoals de zorg voor het wegdek, het straatmeubilair, de parkeerplaatsen en de verlichting.

3. tien ambities

4. wie doet mee?

27/76

De Verbindende Ring

Het ritme van de kleinschalige bebouwing op de dijk.

Het bebouwingslint bij Zwaanshoek met de karakteristieke opbouw van kleinschalige bebouwing op de dijk en grote bouwvolumes in de tweede linie.

BOSSEN EN BEDRIJVIGHEID

30/76

De Verbindende Ring

2.3.3 BOSSEN EN BEDRIJVIGHEID Typering van het segment

Wat speelt er in het segment?

In dit segment is de invloedssfeer van Amsterdam voelbaar. Het deel ten westen Zwanenburg is leeg en onbebouwd, samenhangend met de vliegroutes van Schiphol. Het overige deel is druk en bedrijvig. Aan de binnenzijde staan grote bedrijfshallen van Schiphol, veelal met de achterkanten naar de Ringdijk. Bij Badhoevedorp is aan de overkant van de Ringvaart de Amsterdamse uitbreidingswijk Osdorp zichtbaar. Er zijn verschillende kruisingen met grote infrastructuurlijnen, zoals die van de A9, de Westrandweg (A5) en de A4. Markante elementen in dit segment zijn het Fort Aan de Liede en het gemaal Lijnden, waar de Hoofdvaart raakt aan de Ringvaart.

In het segment spelen de volgende typen opgaven waarvoor het Beeldkwaliteitsplan relevant kan zijn: ▪

▪

▪

infrastructurele opgaven zoals de aanleg van de nieuwe Sloterbrug, aanpassing van het Rottepolderplein, verbreding A9 bij Amsterdamse Bos, aanbrengen van een knip om doorgaand (vracht) verkeer op de Ringdijk te weren bij Zwanenburg, recreatieve opgaven, zoals de aanleg van een jaagpad langs de oever van de Ringvaart in de landelijke delen, opgaven voor de openbare ruimte, zoals de zorg voor het wegdek, het straatmeubilair, de parkeerplaatsen en de verlichting.

In dit deel van de Ringvaartzone liggen grote dorpen zoals Zwanenburg en Lijnden, Badhoevedorp en Nieuwe Meer. De dorpen hebben veel bruggen over de Ringvaart. Zwanenburg vormt een dubbeldorp met Halfweg dat de hechte relatie tussen de Haarlemmermeerpolder en het oude land laat zien. Inmiddels zijn de oude suikerfabrieken getransformeerd naar evenementen- en bedrijvenlocaties: SugarCity. Aan de buitenzijde zijn verschillende bos- en natuurterreinen, waaronder de bossen van Spaarnwoude. Verder naar het oosten grenst de Ringvaart aan het Amsterdamse Bos en is er een prachtig doorzicht over het Nieuwe Meer.

1. opgave

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

31/76

De Verbindende Ring

Nieuwbouw die goed aansluit op de schaal van de bebouwing langs de Ringvaartdijk.

Kleinschalige woonbebouwing en het gemaal Lijnden als markante plek aan de dijk.

LINTEN EN LOGISTIEK

34/76

De Verbindende Ring

2.3.4 LINTEN EN LOGISTIEK Typering van het segment

Wat speelt er in het segment?

Het segment Linten en Logistiek vormt een overgang tussen de stedelijkheid in het noorden van de Ringvaartzone en de landelijke sfeer in het zuiden. In het deel tussen de kruising met de A9 en de N231 overheerst de infrastructuur. Hier ontbreekt een route voor langzaam verkeer aan de binnenzijde en de buitenzijde van de Ringvaart.

In het segment spelen de volgende typen opgaven waarvoor het Beeldkwaliteitsplan relevant kan zijn:

Tussen het Nieuwe Meer en Oude Wetering ligt het oudste deel van de Ringvaart. Dit dijktraject bestond al voor de inpoldering van de Haarlemmermeer en maakte deel uit van de 18e-eeuwse waterkering van Aalsmeer. Tot op de dag van vandaag is dit zichtbaar in het grillige verloop van de dijk. Aan de overzijde is zicht op de groene koppen van de legakkers.

▪ ▪

▪ ▪

infrastructurele opgaven zoals de Hoogwaardige Openbaar Vervoerslijn Schiphol-oost bij Schipholdijk, opgaven voor het fietsnetwerk, zoals de fietsonderdoorgang parallel aan de Ringvaart bij de N196 bij Aalsmeerderbrug, opwaardering fietsroutes en aansluitingen, stedenbouwkundige opgaven, zoals de transformatie van bedrijfsgebouwen, opgaven voor de openbare ruimte, zoals de zorg voor het wegdek, het straatmeubilair, de parkeerplaatsen en de verlichting.

De logistieke hallen en kassen in ‘de tweede linie’ onderaan de dijk vormen een scherp contrast met de bebouwing op de Ringdijk. Ten zuiden van de Aalsmeerderbrug is het Ringdijkpark aangelegd dat bemiddelt tussen de grote schaal van de hallen en de woonhuizen (zie blz. 69). Het fort bij Aalsmeer markeert de kruising van de Ringvaart met de Geniedijk van de Stelling van Amsterdam.

1. opgave

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

De Verbindende Ring

35/76

Bebouwing volgt de richting van de legakkers en staat met de kopse kant naar de Ringvaart.

Fort bij Aalsmeer, kleinschalige woonbebouwing op de Ringvaartdijk en de groene legakkers aan de overzijde van de Ringvaart.

36/76

De Verbindende Ring

2.4 DE BETEKENIS VAN DE RING De analyses van de Ringvaartzone laten een fascinerend landschapslint zien, met een meervoudige betekenis als: ▪

▪ ▪

structurerend gegeven binnen de metropoolregio van Amsterdam en een kans voor de ruimtelijke ontwikkelingen, schakel in het watersysteem, het recreatieve netwerk en de ecologische structuur, woon- werk- en ontspanningsmilieu.

In en rond de Ringvaartzone staan vele ontwikkelingen op stapel, zoals hiervoor geschetst. Nu is het het juiste moment om al die ontwikkelingen in te zetten en te gebruiken om de Ringvaartzone sterker en mooier te maken. In het volgende hoofdstuk werken we aan de hand van tien ambities uit hoe alle ontwikkelingen kunnen en moeten bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteiten en gebruiksmogelijkheden van de Ringvaartzone.

De ontwikkeling van de Ringvaartzone bevindt zich in een spannende fase. De jarenlange inspanning om de publieke betekenis van de Ringvaart op de agenda te zetten begint zijn vruchten af te werpen. De ‘Visie ringdijk en ringvaart’ (2017) vormt hiervoor de basis. Hierin zijn de ambities vastgelegd en vervolgens zijn in diverse documenten de kwaliteiten en kansen verder in kaart gebracht. Deze documenten hebben bijgedragen aan een bredere waardering voor de Ringvaartzone. Het accent verschuift van de (civiel)technische betekenis van de Ringvaartzone naar een waardering voor het Ringdijklandschap als geheel. Een landschap waarin wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd, met een sterk verhaal en tot de verbeelding sprekend erfgoed.

1. opgave

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

37/76

De Verbindende Ring

De overgang van de Ringvaart naar het Nieuwe Meer in het Amsterdamse Bos.

3. TIEN AMBITIES 3.1 Regionaal ringpark

3.2 De Structurerende Ring

3.3 De Duurzame Ring

3.4 De Uitnodigende Ring

40/76

De Verbindende Ring

3.1 REGIONAAL RINGPARK Voor de toekomst liggen er kansen om de publieke betekenis van de Ringvaartzone nog meer voor het voetlicht te brengen. Recreatieve vaarverbindingen, aantrekkelijke entrees naar de Haarlemmermeerpolder en verbindingen met de routestructuren in de omgeving zijn een eerste stap om deze potentie te benutten. Ook is het zaak het autoverkeer op de dijk terug te dringen, het aanwezige erfgoed te behouden en meer rust en samenhang in de inrichting te krijgen. Dat maakt het ook aantrekkelijk voor ondernemers en bewoners om in de toekomst van de Ringvaartzone te investeren. De Ringvaartzone kan zo uitgroeien tot een regionaal ringpark, dat recreatieve routes en natuurgebieden aan elkaar knoopt en ontspanning geeft in een dichtbevolkte regio. Deze ontwikkeling zal een kwestie van lange adem zijn, met veel stappen en inbreng van uiteenlopende partijen. Dit beeldkwaliteitsplan wil een onderdeel zijn van dit proces door ontwikkelingen te begeleiden en stimuleren. Uit de voorgaande analyses zijn tien ambities afgeleid, gerangschikt onder drie overkoepelende thema’s: ▪ ▪ ▪

de structurerende ring, de duurzame ring, de uitnodigende ring.

1. opgave

De tien ambities vormen aansporingen om de karakteristieken van de Ringdijk en Ringvaart te versterken. Ze gelden in principe voor de hele Ringvaartzone, maar lokale differentiatie is mogelijk en niet alles is overal te vinden of van toepassing. Elke ambitie is verder vertaald

in meer concrete eisen. Bij elke ingreep dienen deze meegenomen te worden en dient verantwoord te worden hoe deze zijn vertaald in het plan of voornemen.

Structurerende Ring

1 Werk aan een regionaal Ringpark 2 Versterk de continuïteit van de Ringvaartzone

3

▪

versterk de recreatieve netwerken

▪

meer samenhang in de groene scheggen van Amsterdam

▪

versterk de continuïteit van de grondvorm van de dijk

▪

versterk continuïteit van de routes (gebruik principeprofiel van gemeente)

▪

versterk continuïteit van de (natuurvriendelijk) oevers

▪

zorg voor eenheid in straatmeubilair

▪

bruggen: waarborg continuïteit van de Ringvaart en integrale vorm

Maak vormgeving van dwarsrelaties

▪

viaducten: zorg voor ruime doorzichten en meervoudig gebruik

ondergeschikt aan de kracht en continuïteit

▪

aquaducten: zorg voor groene taluds, integreer technische installaties

▪

niveau van de Ringvaartzone: respecteer het ritme van de 19 dorpen en houd de landelijke delen open

▪

niveau van de dorpen: gebruik een wisselende rooilijn en behoud de doorzichten tussen de bebouwing

▪

op het niveau van de bouwvolumes: sluit aan op de bestaande bebouwing, zorg voor heldere

van de Ringvaart

4

Versterk de opbouw van het bebouwingslint

dakvlakken (niet te grote dakkapellen)

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

41/76

De Verbindende Ring

Duurzame Ring

5

Geef ruimte aan klimaatadaptatie

6 Zorg voor meer biodiversiteit 7 Stimuleer korte omlopen

▪

zorg voor een goede landschappelijke inpassing van de aanpassingen in het watersysteem

▪

geef waterhuishoudkundige voorzieningen zo veel mogelijk een meervoudig gebruik

▪

zie de Ringvaartzone als ecologische schakel op regionaal niveau

▪

houd bij de soortenkeuze rekening met de technische eisen van de waterkering (‘geoorloofd sortiment’)

▪

bouw natuurinclusief, bijvoorbeeld vegetatiedaken en mogelijkheden voor nesten

▪

verminder hittestress door vegetatiedaken en vermindering van verharding

▪

maak ‘kringlopen zo klein als kan, zo groot als nodig’

▪

stimuleer de verkoop van Haarlemmermeerse producten langs de Ringdijk en -vaart (bijvoorbeeld bloemen en fruit)

▪

geef ruimte aan innovatieve overslagpunten

▪

voorkom verrommeling in de Ringvaartzone

▪

hanteer het gemeentelijke principeprofiel

▪

opruimen van vervallen steigers of bootjes die niet meer worden gebruikt

▪

gebruik een typologie van unieke recreatieplekken:

Uitnodigende Ring

8

Speel de zone tussen weg en water vrij

9 betekenisvolle plekken in het landschap Leg recreatieve voorzieningen aan op

- rustplekken aan het water - rustplekken geïntegreerd in de buitenruimtes van de forten/gemalen - rustplekken op de voormalige loswallen

10 Zoek de ruimte

▪

kijk naar de hele Ringvaartzone en betrek ook de overkant erbij

▪

benut de potenties van het water

42/76

De Verbindende Ring

3.2 STRUCTURERENDE RING Ambitie 1: werk aan een regionaal ringpark De eerste ambitie is om de ontwikkelingen in de Ringvaartzone te zien in het perspectief van een regionaal ringpark.

Meer samenhang in de groene scheggen De ontwikkeling van het regionale ringpark versterkt ook de landschappelijke samenhang in drie groene scheggen van Amsterdam: de Brettenscheg, de Scheg van West

en de Westeinderscheg. Het ringpark draagt bij aan routestructuren die de individuele scheggen overstijgen en legt de link naar het Groene Hart.

Versterking recreatieve netwerken De ontwikkeling van een regionaal ringpark betekent in de eerste plaats versterking van het recreatieve netwerk. Dat vraagt om meer prioriteit voor het langzaam verkeer in de Ringvaartzone en betere verbindingen met de routenetwerken in de omgeving. Voor de samenhang met het routenetwerk in de Haarlemmermeerpolder is de Geniedijk een stevige basis. Meer overdraagplaatsen voor kano’s versterken de samenhang in het gebruik van het water in en buiten de Haarlemmermeerpolder. Bij de dorpen zijn meer mogelijkheden voor dagelijkse ommetjes wenselijk. Aan de west- en oostzijde zijn weinig verbindingen voor langzaam verkeer over de Ringvaart. Hier zijn toevoegingen noodzakelijk, bijvoorbeeld bij Fort aan de Liede, bij Fort bij Aalsmeer en bij de Pontweg in Aalsmeer. Fietsbruggen kunnen ook grote betekenis hebben in het netwerk voor woonwerk-verkeer. Fietspontjes zijn een waardevolle toevoeging aan het recreatieve netwerk.

Zaanse Scheg

IJmeerscheg Waterlandscheg Waterlandscheg

Brettenscheg Scheg van West

Diemerscheg

Westeinderscheg Amstelscheg

De Ringvaart is een verbindende schakel voor de Brettenscheg, de Scheg van West en de Westeinderscheg.

1. opgave

2. analyse

3. tien ambities

4. wie doet mee?

43/76

De Verbindende Ring

Ambities

1 2 3 4 Fietsbrug Cruquius is, als verbinding naar de Groene Zoom en het Spaarne, een waardevolle schakel in het regionale fietsnetwerk.

5 6 7 8 9 10

De Ringvaartzone verbindt aansprekende recreatielandschappen in de omgeving.

Gewenste verbindingen voor langzaam verkeer.

44/76

De Verbindende Ring

Ambitie 2: versterk de continuïteit van de Ringvaartzone Een belangrijke kwaliteit van de Ringvaartzone is de grote maat en schaal. Ter versterking van het grote geheel is de Ringvaartzone gebaat bij continuïteit in de grondvorm, de routes en het water en de oevers. Dat draagt ook bij aan een rustig en aansprekend beeld.

Continuïteit grondvorm Bij de grondvorm van de Ringdijk gaat het om het behoud van het karakteristieke profiel: een flauwe helling aan de kant van de Haarlemmermeerpolder en een steiler talud aan de zijde van de Ringvaart. De ophoging van de dijk met damwanden moet worden vermeden. De breedte van de teensloot aan de voet van de dijk kan variëren afhankelijk van de ondergrond.

Continuïteit routes

Continuïteit water en de oevers

De gemeente Haarlemmermeer heeft voor de Ringdijk een principe-profiel opgesteld. Dit profiel wordt fasegewijs uitgevoerd. De essentie van het profiel is meer ruimte voor de fietsers. Er wordt een onderscheid gemaakt in delen met 30, 50 en 60 km per uur. In de delen met 30 km wordt de weg een fietsstraat, de overige delen hebben duidelijke fietstroken.

Ook voor de oevers geldt continuïteit als richtlijn. Een mooi principe is de dubbele oever, waarin de oevervegetatie door een extra beschoeiing wordt beschermd tegen de golfslag op de Ringvaart. Vooral aan de buitenzijde van de Ringvaart is de dubbele oever kansrijk, omdat die hier in de oever gegraven kan worden wat niet ten koste gaat van de boezemcapaciteit. Bij het Amsterdamse Bos en bij Heemstede zijn deze dubbele oevers inmiddels gerealiseerd.

Bij de bewoningskernen zijn parkeerstroken in het profiel opgenomen, in het deel met 50 km/uur zijn incidenteel parkeermogelijkheden in de berm en in de landelijke delen met 60 km/uur wordt ingezet op groene bermen. In de hele Ringvaartzone wordt parkeren op eigen terrein gestimuleerd. Voor wandelaars zijn in de landelijke delen (buiten de bebouwde kom) smalle paden in de berm opgenomen. Deze paden refereren aan de jaagpaden die vroeger langs de Ringvaart lagen.