CConstaterende datHaarlemmermeer
Koppel je AI →
Document · PDF

Toegankelijke Huisartsenzorg in Haarlemmermeer Rapport_versie 260526

Raadsplein: Agenda en raadsstukken 17 september 2026, gemeente HaarlemmermeerBij agendapunt: RV Rekenkameronderzoek toegankelijke huisartsenzorg (13409177) - AANGENOMEN16.021 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Toegankelijke Huisartsenzorg in Haarlemmermeer Rapport van bevindingen Rekenkamer Haarlemmermeer Alfons Fermin, Hille Hoogland en Eva Klooster Het Onderzoekerscollectief 8 april 2026

2 Colofon Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de rekenkamer van de gemeente Haarlemmermeer. Auteurs: Alfons Fermin Hille Hoogland Eva Klooster Alfons Fermin, Hille Hoogland en Eva Klooster werken als zelfstandig(e) onderzoeker(s) in het sociale domein, ieder vanuit hun eigen bureau. Zij zijn aangesloten bij Het Onderzoekerscollectief. 3 Inhoud Managementsamenvatting ................................ ................................ ................... 5 1. Inleiding ................................ ................................ ................................ ........... 8 1.1 Aanleiding, doelstelling en onderzoeksvragen ................................ ................... 8 1.2 Focus en centrale begrippen ................................ ................................ ........... 9 1.3 Onderzoeksaanpak ................................ ................................ ......................... 9 1.4 Leeswijzer ................................ ................................ ................................ .....10 2. Context: organisatie en beleidskaders huisartsenzorg in Haarlemmermeer..........11 2.1 Hoe is de huisartsenzorg in Haarlemmermeer georganiseerd? .......................... 11 2.2 Welke rol heeft de gemeente bij de huisartsenzorg? ................................

.........12 2.3 Huisvesting van huisartsenzorg: verwerving en financiering............................... 15 2.4 Welke beleidskaders sturen de gemeentelijke rol rond huisartsenzorg? .............16 3. De gemeentelijke inzet bij toegankelijke huisartsenzorg ................................ ......19 3.1 Inleiding ................................ ................................ ................................ ........19 3.2 Beleidslijn 1: Huisvesting en gebiedsontwikkeling ................................ ............19 3.3 Beleidslijn 2: Samenwerking tussen zorg en sociaal domein .............................. 21 3.4 Beleidslijn 3: Regionale afstemming en monitoring ................................ ...........21 3.5 Samenvattend beeld ................................ ................................ ...................... 22 4. Hoe toegankelijk is de huisartsenzorg in Haarlemmermeer? ............................... 23 4.1 Hoe toegankelijk is de huisartsenzorg volgens beschikbare gegevens? ..............23 4.2 Hoe ervaren inwoners de toegankelijkheid van de huisartsenzorg? .................... 26 4.3 Hoe ervaren zorgverleners de toegankelijkheid van huisartsenzorg? .................. 30 4.4 Hoe ervaren keten- en stelselpartners de toegankelijkheid? .............................. 33 4.5 Afsluiting: knelpunten in de toegankelijkheid van huisartsenzorg .......................

36 5. Ervaringen met inzet van gemeente en mogelijkheden voor verbetering................39 5.1 Hoe wordt gemeentelijke inzet ervaren en welke verbeteringen zijn mogelijk?.....39 5.2 Welke aanvullende maatregelen worden genoemd? ................................ .........42 5.3 Ter afsluiting................................ ................................ ................................ ..45 4 6. Conclusies ................................ ................................ ................................ ......47 6.1 Toegankelijkheid van de huisartsenzorg en de gemeentelijke rol ........................ 47 6.2 Organisatie van de huisartsenzorg en gemeentelijke handelingsruimte ..............47 6.3 Toegankelijkheid van huisartsenzorg en ervaren knelpunten ............................. 48 6.4 Gemeentelijke instrumenten en ervaringen met de werking............................... 49 6.5 Doeltreffender inzet van instrumenten en aanvullende maatregelen .................. 50 Literatuur ................................ ................................ ................................ ...............52 Bijlage 1: Betrokken partijen en hun rol bij toegankelijkheid huisartsenzorg .................53 Bijlage 2: Inspirerende voorbeelden aanvullende inzet gemeente ............................... 55 1. Gemeentelijke ondersteuning bij vestiging en behoud huisartsen ........................

55 2. Samenhang tussen zorg en welzijn in de wijk ................................ ..................... 57 3. Ondersteuning van gemeenschaps- en buurtnetwerken ................................ .....59 4. Aanvullende bereikbaarheid en vervoersoplossingen ................................ .........60 5. Informatievoorziening voor (nieuwe) inwoners ................................ ................... 61 5 Managementsamenvatting Aanleiding De toegankelijkheid van de huisartsenzorg in Haarlemmermeer staat de afgelopen jaren nadrukkelijk op de agenda. Bevolkingsgroei, nieuwbouw, vergrijzing en vraagstukken rond huisvesting van huisartsenpraktijken hebben geleid tot politieke aandacht, onder meer via de motie Borg Eerstelijnszorg (1 februari 2024). De gemeente heeft daarop haar inzet uitgewerkt in beleid. Tegen deze achtergrond heeft de Rekenkamer laten onderzoeken hoe toegankelijk de huisartsenzorg in Haarlemmermeer is, hoe de gemeentelijke inzet in de praktijk uitwerkt en waar mogelijkheden liggen om de toegankelijkheid verder te versterken. Kernconclusie De huisartsenzorg in Haarlemmermeer wordt door de meeste betrokkenen op dit moment als toegankelijk ervaren. Spoedzorg is beschikbaar en in grote delen van de gemeente kunnen inwoners terecht bij een huisarts of gezondheidscentrum.

Tegelijkertijd wijzen betrokkenen op verschillen tussen kernen en op ontwikkelingen die de toegankelijkheid in de komende jaren kunnen beïnvloeden, zoals de bevolkingsgroei, pensionering van huisartsen en vraagstukken rond huisvesting en vervoer. Ook andere factoren spelen een rol bij de toegankelijkheid, zoals de telefonische en fysieke bereikbaarheid van praktijken, tekorten aan doktersassistenten en de toenemende taaklast van huisartsen door overheveling vanuit de tweedelijnszorg. Daarnaast houden de landelijk vastgestelde tarieven onvoldoende rekening met regionale huisvestingskosten; in een gemeente met hoge grondprijzen als Haarlemmermeer vormt dit een knelpunt. Hierover lopen landelijke discussies en rechtszaken. Uit het onderzoek blijkt dat de gemeente haar inzet rond huisvesting, gebiedsontwikkeling en samenwerking met het sociaal domein de afgelopen jaren beleidsmatig heeft versterkt. Deze inzet wordt vooral door keten- en stelselpartners herkend. De doorwerking in de praktijk wordt echter niet altijd ervaren, met name bij gebiedsontwikkeling en de realisatie van praktijkruimte. 6 Belangrijkste bevindingen ● Capaciteit en groei. Op basis van het aantal inwoners is de huisartsencapaciteit in Haarlemmermeer krap.

Dat dit niet zichtbaar is in formele wachtlijsten hangt samen met het feit dat een deel van de inwoners staat ingeschreven bij een huisarts buiten de eigen kern of gemeente, soms uit noodzaak en soms omdat een praktijk in een aangrenzende gemeente dichter bij is. In het recente verleden waren meerdere jaren beperkte inschrijfmogelijkheden, met name in Hoofddorp. Deze situatie is inmiddels opgelost door de vestiging van nieuwe huisartsenpraktijken. Met het oog op verdere woningbouw en de pensionering van huisartsen is richting 2040 substantiële uitbreiding van de capaciteit noodzakelijk om de toegankelijkheid op peil te houden. ● Huisvesting en gebiedsontwikkeling. De beschikbaarheid van betaalbare en passende praktijkruimte wordt door betrokkenen genoemd als belangrijke randvoorwaarde voor toegankelijke huisartsenzorg. Hoge grond- en vastgoedprijzen en langdurige procedures maken vestiging en uitbreiding complex. In het gemeentelijk beleid is de afgelopen jaren meer aandacht gekomen voor het tijdig meenemen van huisartsenzorg bij nieuwbouw en herontwikkeling. Betrokkenen geven aan dat dit vraagt om het vroegtijdig reserveren en vastleggen van voldoende vierkante meters praktijkruimte en om duidelijke afspraken met projectontwikkelaars over realisatie en betaalbaarheid daarvan. ● Verschillen tussen kernen en bereikbaarheid. De toegankelijkheid verschilt per kern en wijk.

In grotere kernen en wijken waar huisartsenzorg aanwezig is – bijvoorbeeld in de vorm van één of meerdere praktijken of een gezondheidscentrum – wordt de situatie overwegend positief ervaren. In kleinere kernen zijn inwoners vaker aangewezen op zorg in een andere kern of gemeente. Dit vergroot de afhankelijkheid van vervoer. Met name voor ouderen en minder mobiele inwoners kunnen beperkt openbaar vervoer en Wmo-vervoer een drempel vormen. Lokale initiatieven ondersteunen de bereikbaarheid, maar de ervaringen verschillen per kern. ● Samenhang met sociaal domein. Huisartsen signaleren een toename van psychosociale en niet-medische hulpvragen. Initiatieven zoals Welzijn op Recept en 7 wijksamenwerkingsverbanden bieden aanknopingspunten voor betere aansluiting tussen zorg en welzijn. Verdere versterking en borging van deze samenwerking en versterking van het welzijnsaanbod kunnen bijdragen aan passende ondersteuning van inwoners en ontlasting van huisartsen. Rol van de gemeente De gemeente is niet verantwoordelijk voor de uitvoering of financiering van huisartsenzorg, maar beïnvloedt belangrijke randvoorwaarden, met name via ruimtelijke ordening, gebiedsontwikkeling en de verbinding met het sociaal domein.

De gemeentelijke inzet is de afgelopen jaren explicieter vastgelegd, met onder meer structureel overleg met zorgpartijen en een vast aanspreekpunt voor huisvesting van eerstelijnszorg. Deze inzet wordt herkend en gewaardeerd. Tegelijkertijd blijkt uit het onderzoek dat gebiedsontwikkeling en huisvesting complexe processen zijn, waarin het tijdig realiseren van passende praktijkruimte blijvende aandacht vraagt. De toegankelijkheid van huisartsenzorg hangt samen met keuzes rond woningbouw, bereikbaarheid en samenwerking in de wijk. De gemeente speelt daarin een belangrijke rol, samen met andere betrokken partijen. Tot slot bespreken we diverse suggesties van betrokkenen voor versterking van de gemeentelijke inzet en aanvullende maatregelen bij het huidige beleid, zoals het explicieter vastleggen van ruimte voor huisartsenzorg bij gebiedsontwikkeling, betere vervoersoplossingen voor inwoners in kleine kernen en verdere versterking van de samenwerking tussen huisartsenzorg en het sociaal domein. 8 1. Inleiding 1.1 Aanleiding, doelstelling en onderzoeksvragen In Haarlemmermeer staat de toegankelijkheid van de huisartsenzorg onder druk door bevolkingsgroei als gevolg van nieuwbouw, pensionering van huisartsen en een tekort aan geschikte praktijkruimten. Eerstelijnsorganisaties hebben deze ontwikkelingen in 2023 onder de aandacht gebracht van de gemeenteraad.

Dit leidde in februari 2024 tot de motie Borg Eerstelijnszorg (Gemeenteraad Haarlemmermeer, 2024), waarin aandacht werd gevraagd voor de huisvesting van huisartsenpraktijken. Hoewel gemeenten geen verantwoordelijkheid dragen voor de uitvoering of financiering van huisartsenzorg, hebben zij wel invloed op de randvoorwaarden waaronder deze zorg tot stand komt. Tegen deze achtergrond heeft de Rekenkamer Haarlemmermeer onderzoek laten uitvoeren naar de toegankelijkheid van de huisartsenzorg in Haarlemmermeer en de rol van de gemeente daarbij. Hoofdvraag: In hoeverre is de huisartsenzorg in Haarlemmermeer toegankelijk voor inwoners, hoe geeft de gemeente invulling aan haar rol om deze toegankelijkheid te bevorderen, en welke aanvullende mogelijkheden heeft zij daarbij? Deelvragen: 1. Organisatie en gemeentelijke rol. Hoe is de huisartsenzorg in Haarlemmermeer georganiseerd, en welke rol en handelingsruimte heeft de gemeente hierbij? 2. Toegankelijkheid (feitelijk en ervaren). In welke mate is de huisartsenzorg in Haarlemmermeer toegankelijk voor inwoners en welke knelpunten en drempels doen zich daarbij voor? 3. Huidige inzet van gemeentelijke instrumenten. Welke instrumenten en interventies zet de gemeente op dit moment in om toegankelijkheid van huisartsenzorg te bevorderen, en welke ervaringen zijn er met de werking daarvan? 4. Verbeteringen en aanvullende maatregelen.

In hoeverre kan de gemeente bestaande instrumenten doeltreffender inzetten, en welke aanvullende maatregelen kan zij benutten om de toegankelijkheid van de huisartsenzorg te versterken? 9 1.2 Focus en centrale begrippen In dit onderzoek wordt de toegankelijkheid van de huisartsenzorg breed en praktisch opgevat. Het gaat daarbij niet alleen om voldoende capaciteit, maar ook om bereikbaarheid, organisatie, wachttijden, continuïteit en de mate waarin de zorg aansluit bij de vaardigheden en leefwereld van inwoners. Deze benadering sluit aan bij landelijke kaders zoals de Visie Eerstelijnszorg 2030 (VWS, 2024) en de Monitor Toegankelijkheid van Zorg (NZa, 2024). Uitgangspunt is de in Nederland binnen de eerstelijnszorg breed gedeelde norm van zorg naar behoefte: alle burgers die zorg nodig hebben moeten tijdig passende zorg kunnen krijgen en de eerstelijnszorg dient bij te dragen aan gelijke kansen op goede gezondheid voor iedereen (VWS, 2024). Deze norm is ingebed in het poortwachtersmodel van de huisarts en uitgewerkt in het Kader kwaliteit en toegankelijkheid van de huisartsenzorg van de LHV (nd). Toegankelijkheid fungeert daarin als randvoorwaarde voor het leveren van passende zorg. Belemmeringen in bereikbaarheid, organisatie of begrijpelijkheid kunnen ertoe leiden dat deze norm in de praktijk niet wordt gerealiseerd.

Uit de interviews die tijdens dit onderzoek zijn gehouden, blijkt dat betrokkenen in grote lijnen een vergelijkbaar beeld hebben van wat onder toegankelijke huisartsenzorg wordt verstaan, dat overeenkomt met de hierboven beschreven omschrijving. Daarbij leggen verschillende groepen in de praktijk soms andere accenten die in de volgende hoofdstukken van dit rapport terugkomen. 1.3 Onderzoeksaanpak Het onderzoek richtte zich aanvankelijk in brede zin op knelpunten in de eerstelijnszorg in Haarlemmermeer. Om zicht te krijgen op de organisatie van de eerstelijnszorg, de beleidscontext en belangrijke knelpunten, is gestart met een verkennend onderzoek, bestaande uit deskresearch en oriënterende gesprekken met enkele sleutelfiguren uit beleid en eerstelijnszorg. Uit de verkenning bleek dat de meest uitgesproken en structurele knelpunten zich voordoen binnen de huisartsenzorg. Dit sluit aan bij de politieke en beleidsmatige aandacht in Haarlemmermeer, zoals verwoord in de in 2024 aangenomen motie Borg Eerstelijnszorg en de daaropvolgende gemeentelijke beleidsnota. In de gesprekken werd benadrukt dat bij de huisartsenzorg meerdere vraagstukken 10 samenkomen waarbij de gemeente een rol speelt of kan spelen. Andere onderdelen van de eerstelijnszorg kwamen vooral in relatie tot de huisartsenzorg aan bod.

Op basis hiervan is, in overleg met de Rekenkamer en de klankbordgroep, gekozen voor een verdiepend onderzoek met een focus op de huisartsenzorg. Deze afbakening maakte het mogelijk om gericht in te gaan op de ervaringen van de meest direct betrokkenen en op de rol van de gemeente bij de toegankelijkheid van de huisartsenzorg. De onderzoeksvragen zijn beantwoord op basis van deskresearch en interviews. In totaal zijn voor het onderzoek circa dertig respondenten gesproken, verdeeld over vier groepen: inwoners, zorgverleners werkzaam in verschillende huisartsenpraktijken en gezondheidscentra, gemeentelijke medewerkers en keten- en stelsel partners. Het inwonersperspectief is opgehaald via een focusgroep met vertegenwoordigers van dorps- en wijkraden, aangevuld met interviews met organisaties die inwoners vertegenwoordigen. In hoofdstuk 4 wordt per perspectief nader toegelicht wie we daarvoor geïnterviewd hebben. Het deskresearch bestond uit het bestuderen van relevante beleidsstukken, rapporten en beschikbare cijfers over de huisartsenzorg in Haarlemmermeer. Daarnaast is gericht deskresearch uitgevoerd om enkele inspirerende voorbeelden te identificeren die aansluiten bij de in dit onderzoek gesignaleerde knelpunten. 1.4 Leeswijzer Dit rapport bestaat uit zes hoofdstukken. Hoofdstuk 2 beschrijft de organisatie en beleidscontext van de huisartsenzorg.

Hoofdstuk 3 gaat in op de gemeentelijke inzet bij de toegankelijkheid van de huisartsenzorg in Haarlemmermeer. In hoofdstuk 4 staat beschreven hoe de toegankelijkheid ervaren wordt door inwoners, zorgverleners en keten- en stelselpartners. Hoofdstuk 5 gaat in op ervaringen met de inzet van de gemeente en wat mogelijkheden voor verbetering zijn. In hoofdstuk 6, Conclusies, worden de onderzoeksvragen beantwoord. In Bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de betrokken partijen en hun rol bij de toegankelijkheid van de huisartsenzorg. Bijlage 2 bevat inspirerende voorbeelden van mogelijke aanvullende maatregelen rond de toegankelijkheid van de huisartsenzorg. 11 2. Context: organisatie en beleidskaders huisartsenzorg in Haarlemmermeer Dit hoofdstuk beschrijft de context waarbinnen de huisartsenzorg in Haarlemmermeer functioneert. Het gaat daarbij om de wijze waarop de huisartsenzorg is georganiseerd, de rollen en verantwoordelijkheden van betrokken partijen en de beleidsmatige kaders waarbinnen de gemeente opereert. Dit hoofdstuk biedt daarmee het referentiekader voor de analyse van de toegankelijkheid van de huisartsenzorg in de volgende hoofdstukken. 2.1 Hoe is de huisartsenzorg in Haarlemmermeer georganiseerd? Dit onderzoek richt zich op de toegankelijkheid van de huisartsenzorg.

Andere vormen van eerstelijnszorg, zoals apotheken, paramedici, verloskundigen, wijkverpleging en eerstelijns-GGZ, blijven buiten beschouwing. Het grootste deel van de huisartsenzorg in Haarlemmermeer wordt geleverd door zelfstandig gevestigde huisartsen. Deze huisartsen werken in verschillende organisatievormen, waaronder solopraktijken, duopraktijken en groepspraktijken. Huisartsen kunnen zowel praktijkhouder zijn als in loondienst werken, bijvoorbeeld binnen groepspraktijken of gezondheidscentra. De meeste huisartsen in Haarlemmermeer zijn georganiseerd in de Huisartsenvereniging Haarlemmermeer, die fungeert als belangenbehartiger en gesprekspartner voor andere partijen. Daarnaast nemen huisartsenpraktijken en gezondheidscentra deel aan regionale samenwerking via de Zorggroep Haarlemmermeer. Deze zorggroep ondersteunt huisartsen onder meer bij ketenzorg, ICT en huisvestingsvraagstukken en speelt een centrale rol in de regionale afstemming over capaciteit en spreiding van huisartsenzorg binnen de zorgregio. De Zorggroep Haarlemmermeer wordt gefinancierd door zorgverzekeraar Zorg & Zekerheid en richt zich primair op het versterken van samenwerking binnen de eerstelijnszorg. Vanuit deze rol fungeert de zorggroep ook als scharnier in de samenwerking tussen huisartsen en partijen in het sociaal domein, waaronder welzijnsorganisatie Meerwaarde.

12 Deze zorgregio van de Zorggroep valt grotendeels samen met de gemeente Haarlemmermeer; alleen Badhoevedorp en Spaarndam vallen binnen andere zorgregio’s. Concreet betekent dit dat deze kernen onder een ander regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband vallen, met een andere zorgverzekeraar als belangrijkste inkoper van huisartsenzorg. De gemeente heeft daardoor te maken met meerdere regionale overlegstructuren rond de organisatie van huisartsenzorg. Volgens de Zorggroep leidt dit in de praktijk nog niet tot wezenlijke knelpunten voor de toegankelijkheid van huisartsenzorg, omdat de betrokken regio’s elkaar weten te vinden en er overleg plaatsvindt over regio-overstijgende vraagstukken. De gemeente ziet dit wel als een aandachtspunt, mede omdat ze momenteel samen met de Zorggroep en zorgverzekeraar werkt aan een hechter regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband gericht op wijkgerichte samenwerking tussen eerstelijn en welzijn, en Badhoevedorp en Spaarndam daarbuiten vallen. Een specifieke organisatievorm binnen de gemeente wordt gevormd door de drie gezondheidscentra in Hoofddorp die worden beheerd door de Stichting Gezondheidscentra Haarlemmermeer. Deze stichting maakt, net als andere huisartsenpraktijken, deel uit van de regionale samenwerking via de Zorggroep.

Daarnaast zijn er locaties waar huisartsenpraktijken zijn gehuisvest samen met andere zorgverleners, zonder dat sprake is van een formele gezondheidscentrumorganisatie, zoals bij Gezondheidscentrum De Parken. Ten slotte is er in Haarlemmermeer structureel overleg tussen de gemeente, de Zorggroep Haarlemmermeer en zorgverzekeraar Zorg & Zekerheid over de ontwikkeling van huisartsencapaciteit en de beschikbaarheid van praktijkruimte. Dit overleg heeft een signalerende en afstemmende functie en biedt de gemeente input voor ruimtelijke en beleidsmatige keuzes. 2.2 Welke rol heeft de gemeente bij de huisartsenzorg? In deze paragraaf wordt de rol van de gemeente beschreven in algemene zin, zoals deze voortvloeit uit het Nederlandse zorgstelsel en de wettelijke bevoegdheden van gemeenten. Het gaat hier om de handelingsruimte die een gemeente kán benutten. De wijze waarop de gemeente Haarlemmermeer deze rol in de praktijk invult, komt in hoofdstuk 3 aan de orde. Huisartsen zijn zelfstandige zorgverleners en zorgverzekeraars zijn verantwoordelijk voor het inkopen van voldoende huisartsenzorg voor hun verzekerden. De gemeente 13 heeft geen formele verantwoordelijkheid voor de uitvoering of financiering van huisartsenzorg (VWW, 2024).

De verantwoordelijkheid voor het beschikbaar zijn van voldoende huisartsenzorg ligt primair bij zorgverzekeraars, in deze regio met name bij Zorg & Zekerheid. Regionale afstemming en ondersteuning van huisartsen vindt plaats via de Zorggroep Haarlemmermeer, waarin huisartsenpraktijken en gezondheidscentra samenwerken. Hoewel de gemeente geen zorgverantwoordelijkheid heeft, kan zij wel invloed uitoefenen op de randvoorwaarden waaronder de huisartsenzorg toegankelijk blijft. Die invloed ligt vooral in het fysieke en sociale domein. De rol van de gemeente kan worden onderscheiden in een kaderstellende, ondersteunende en verbindende rol. Kaderstellende rol De kaderstellende rol van een gemeente betreft onder meer haar bevoegdheden op het gebied van ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkeling. Dit betreft onder meer: ● het opnemen van maatschappelijke bestemmingen in het omgevingsplan; ● het afwegen van ruimte voor zorgvoorzieningen bij nieuwbouw en herstructurering; ● het vaststellen van parkeernormen en bereikbaarheidseisen. Met deze kaders kan de gemeente ruimte mogelijk maken voor huisartsenpraktijken en gezondheidscentra, maar zij kan niet afdwingen dat zorgvoorzieningen daadwerkelijk worden gerealiseerd of geëxploiteerd. De uiteindelijke vestiging en financiering van praktijken blijft afhankelijk van zorgaanbieders en marktpartijen.

Via haar grond- en vastgoedbeleid kan de gemeente aanvullend invloed uitoefenen op de beschikbaarheid van locaties voor huisartsenzorg; gemeenten kunnen daarbij kiezen voor een meer actief of passief beleid, met verschillende sturingsmogelijkheden. Hoe de gemeente Haarlemmermeer dit invult, komt aan de orde in paragraaf 3.2. Ondersteunende rol Binnen de gestelde kaders kan de gemeente huisartsen en andere partijen ondersteunen door: ● mee te denken bij huisvestingsvraagstukken; ● procedures toe te lichten en waar mogelijk te stroomlijnen; 14 ● partijen met elkaar in contact te brengen, bijvoorbeeld huisartsen, gebiedsontwikkelaars en de Zorggroep. Verbindende rol Daarnaast vervult de gemeente een verbindende rol tussen zorg en het sociaal domein. Zij faciliteert de aansluiting tussen huisartsenzorg, welzijnsorganisaties en andere voorzieningen, onder meer via beleidsprogramma’s en het ondersteunen van overlegstructuren. De inhoudelijke organisatie van wijkgerichte samenwerking binnen de huisartsenzorg primair ligt bij de Zorggroep. De gemeentelijke rol is erop gericht de ondersteuning rond inwoners beter op elkaar te laten aansluiten en te bevorderen dat niet-medische hulpvragen waar mogelijk via het sociaal domein worden opgepakt, zodat zij niet onnodig bij de huisarts terechtkomen.

Grenzen aan gemeentelijke invloed De rol van de gemeente wordt begrensd door het zorgstelsel en de marktwerking. De gemeente heeft geen invloed op landelijke tarieven voor huisartsenzorg en geen bevoegdheden om huisartsen of zorgverzekeraars te verplichten tot specifieke keuzes. Huisartsen zijn zelfstandig gevestigd en bepalen zelf hun vestiging, organisatie en bedrijfsvoering. De gemeentelijke invloed beperkt zich tot het creëren van randvoorwaarden en het stimuleren van samenwerking, waarbij zij afhankelijk is van de bereidheid van andere partijen om deze ruimte te benutten. In Bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de betrokken partijen en hun rol bij de toegankelijkheid van de huisartsenzorg. Het onderstaande figuur geeft schematisch de verantwoordelijkheidsverdeling rond huisartsenzorg weer. De zorgverzekeraar heeft zorgplicht en financiert de zorg; huisartsen zijn zelfstandig gevestigd en bepalen hun praktijkvoering. De gemeente is niet verantwoordelijk voor uitvoering of financiering, maar beïnvloedt via ruimtelijke ordening en het sociaal domein de randvoorwaarden. De Zorggroep faciliteert regionale afstemming; vastgoed- en marktpartijen zijn bepalend voor de beschikbaarheid en prijs van praktijkruimte.

15 2.3 Huisvesting van huisartsenzorg: verwerving en financiering De verwerving en financiering van praktijkruimte voor huisartsenzorg ligt in de praktijk bij huisartsen als praktijkhouders en bij organisaties die gezondheidscentra exploiteren, zoals stichtingen. Zij zijn verantwoordelijk voor het huren, kopen of realiseren van praktijkruimte en dragen de financiële risico’s die daarmee samenhangen. Praktijkruimte komt tot stand via herontwikkeling van bestaande gebouwen of als onderdeel van nieuwbouwprojecten. Of en waar praktijkruimte wordt gerealiseerd, is afhankelijk van het initiatief van huisartsen of gezondheidscentra en van de bereidheid van marktpartijen om hierin te investeren. De gemeente kan hierbij via haar ruimtelijke bevoegdheden voorwaarden scheppen voor de vestiging van zorgvoorzieningen, maar is niet verantwoordelijk voor de realisatie of financiering daarvan. Praktijkruimten worden bekostigd uit de landelijk vastgestelde tarieven voor huisartsenzorg. Deze tarieven zijn uniform en bevatten geen afzonderlijke vergoeding voor huisvesting. Hierdoor komen huur-, aankoop- en bouwkosten

16 rechtstreeks voor rekening van de praktijkhouder of de organisatie die het gezondheidscentrum beheert. Omdat deze tarieven geen rekening houden met regionale verschillen in grond- en vastgoedprijzen, kan in gemeenten met relatief hoge vastgoedkosten – zoals Haarlemmermeer – een spanning ontstaan tussen de beschikbare bekostiging en de feitelijke kosten van praktijkruimte. Zorgverzekeraars zijn verantwoordelijk voor het inkopen van voldoende huisartsenzorg, maar beschikken in beginsel niet over structurele instrumenten om huisvestingskosten te financieren of te compenseren. In recente jaren zijn wel initiatieven ontstaan waarbij zorgverzekeraars in specifieke situaties ondersteuning bieden bij de start van een huisartsenpraktijk; deze ontwikkeling wordt later in dit rapport kort beschreven. Landelijke beleidsdocumenten erkennen huisvesting als randvoorwaarde voor toegankelijke eerstelijnszorg, terwijl de verantwoordelijkheid voor verwerving en financiering van praktijkruimte primair bij zorgaanbieders en marktpartijen ligt (VWS, 2024; VWS, 2025). 2.4 Welke beleidskaders sturen de gemeentelijke rol rond huisartsenzorg? De huisartsenzorg in Haarlemmermeer functioneert binnen landelijke en regionale beleidskaders die samenwerking tussen betrokken partijen stimuleren.

Deze kaders bieden de gemeente vooral ruimte voor afstemming en facilitering, niet voor directe sturing op de organisatie of uitvoering van huisartsenzorg. Integraal Zorgakkoord (IZA) Het Integraal Zorgakkoord (2022) is gesloten door het Rijk, gemeenten, zorgverzekeraars en zorgaanbieders en is gericht op het toekomstbestendig houden van de zorg. Voor gemeenten fungeert het IZA als samenwerkingskader dat regionale afstemming en wijkgerichte samenwerking stimuleert. Het benadrukt het belang van gezondheidscentra als organisatievorm voor samenwerking tussen eerstelijnszorgverleners, maar bevat geen directe gemeentelijke instrumenten voor huisvesting of organisatie van huisartsenzorg. Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (2025) bouwt voort op het IZA en legt extra nadruk op de samenhang tussen zorg en welzijn. Voor gemeenten 17 onderstreept het akkoord het belang van een goed functionerend sociaal domein als randvoorwaarde voor toegankelijke zorg. Net als het IZA bevestigt het vooral de verbindende en ondersteunende rol van gemeenten. Regioplan Haarlemmermeer – Samen Sterk In uitwerking van het IZA is in 2023 het Regioplan Haarlemmermeer – Samen Sterk opgesteld door de gemeente Haarlemmermeer, Zorg en Zekerheid, GGD Kennemerland en Sigra.

Het regioplan bevat gezamenlijke uitgangspunten voor samenwerking tussen zorg en welzijn binnen de zorgregio. De huisartsenzorg wordt hierin gepositioneerd als partner in wijkgerichte samenwerking, in samenhang met ondersteuning vanuit het sociaal domein. Het plan is een afsprakenkader en geen uitvoeringsprogramma. Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het Gezond en Actief Leven Akkoord (2023) richt zich op preventie, gezondheid en het versterken van de sociale basis en wordt door gemeenten uitgevoerd met tijdelijke SPUK-middelen.1 Het akkoord heeft geen directe betrekking op medische zorg, maar kan indirect van betekenis zijn voor de huisartsenzorg: een sterker preventief en sociaal aanbod kan bijdragen aan het verminderen van niet-medische hulpvragen in de huisartsenpraktijk. In samenhang met het IZA vormt het GALA het beleidskader voor de verschuiving van zorg naar gezondheid en ondersteuning in de leefomgeving. Wijksamenwerkingsverbanden De inzet op wijksamenwerkingsverbanden sluit aan bij landelijke beleidskaders die samenwerking tussen zorg en sociaal domein stimuleren. In Haarlemmermeer wordt deze samenwerking in de praktijk vooral bevorderd via de Zorggroep Haarlemmermeer, waarbij de gemeente een ondersteunende rol vervult. Wijksamenwerkingsverbanden kunnen indirect bijdragen aan de toegankelijkheid van de huisartsenzorg.

Deze landelijke en regionale akkoorden stimuleren samenwerking tussen zorg en welzijn en versterking van de sociale basis. Zij leggen geen directe verantwoordelijkheid voor de uitvoering van huisartsenzorg bij de gemeente. De concrete invulling van de gemeentelijke rol – waaronder het scheppen van 1 SPUK (Specifieke Uitkering) is een rijksbijdrage die gemeenten ontvangen voor een specifiek beleidsdoel. In dit rapport gaat het om SPUK-middelen voor de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), waarvoor landelijke voorwaarden en verantwoordingsregels gelden. 18 ruimtelijke en organisatorische randvoorwaarden – blijft daarmee een lokale beleidskeuze. 19 3. De gemeentelijke inzet bij toegankelijke huisartsenzorg 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de gemeente Haarlemmermeer haar rol invult bij het ondersteunen van de toegankelijkheid van de huisartsenzorg. Daarbij gaat het om de wijze waarop de gemeente invloed uitoefent op de randvoorwaarden waaronder deze zorg toegankelijk kan blijven.

De beschrijving in dit hoofdstuk is gebaseerd op gemeentelijke beleidsstukken, in het bijzonder de nota Huisvesting eerstelijnszorg: inzicht, uitvoeringskader en oplossingen (College B&W, 2025b) en de bijbehorende bijlage (Gemeente Haarlemmermeer, 2025a), en daarnaast op interviews met strategisch adviseurs sociaal domein en een programmamanager IZA/GALA binnen de gemeente. Dit hoofdstuk beschrijft de gemeentelijke inzet zoals deze beleidsmatig is vormgegeven. Daarbij is de gemeentelijke inzet geordend langs drie beleidslijnen: (1) huisvesting en gebiedsontwikkeling, (2) samenwerking tussen zorg en sociaal domein en (3) regionale afstemming en monitoring. 3.2 Beleidslijn 1: Huisvesting en gebiedsontwikkeling De meest expliciete en uitgewerkte beleidskeuze van de gemeente betreft de inzet op huisvesting van huisartsenzorg in samenhang met ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkeling. Aanleiding hiervoor was de in 2024 door de gemeenteraad aangenomen motie Borg Eerstelijnszorg, waarin aandacht werd gevraagd voor het tijdig borgen van ruimte voor eerstelijnszorg, met name huisartsenpraktijken. De gemeente heeft ervoor gekozen om huisartsenzorg nadrukkelijker en eerder te betrekken bij gebiedsontwikkeling en voorzieningenplanning. Deze keuze is vastgelegd in gemeentelijke beleidsdocumenten, waaronder de bijlage bij de nota Huisvesting eerstelijnszorg (2025a).

Daarbij wordt huisartsenzorg niet langer uitsluitend beschouwd als een individuele vestigingsvraag van huisartsen, maar als een maatschappelijke voorziening die in samenhang met bevolkingsontwikkeling, wijkopbouw en bereikbaarheid moet worden bezien. 20 Binnen deze beleidslijn zet de gemeente verschillende instrumenten in. In het omgevingsplan wordt vastgelegd dat gezondheidscentra en andere vormen van eerstelijnszorg een maatschappelijke bestemming krijgen. Bij nieuwbouw en herstructurering maakt de gemeente per wijk of kern een beleidsmatige afweging of, en in welke vorm, huisartsenzorg wenselijk is. Waar mogelijk wordt ingezet op integrale gezondheidscentra waarin meerdere eerstelijnszorgaanbieders zijn gehuisvest. In de nota Huisvesting eerstelijnszorg: inzicht, uitvoeringskader en oplossingen (mei 2025) spreekt de gemeente expliciet de ambitie uit om te streven naar een gezondheidscentrum in elke wijk of kern. Dit uitgangspunt fungeert als kader bij gebiedsontwikkeling en bij de beoordeling van initiatieven voor eerstelijnszorg. De gemeente hanteert daarnaast expliciete uitgangspunten voor bereikbaarheid. Locaties voor eerstelijnszorg moeten goed toegankelijk zijn voor minder mobiele inwoners en voor zorgprofessionals die huisbezoeken afleggen. De gemeente past haar parkeerbeleid toe zoals vastgelegd in het Handboek parkeernormen (herziening 2025).

Afwijkingen van deze normen zijn slechts incidenteel mogelijk en worden per locatie onderbouwd met parkeeronderzoek. Daarnaast heeft de gemeente een vast aanspreekpunt aangewezen voor huisvesting van eerstelijnszorg. Deze functionaris vervult een ondersteunende rol richting huisartsen, projectontwikkelaars en andere betrokken partijen en zorgt voor interne afstemming binnen de gemeentelijke organisatie. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt actief de verbinding gelegd met de Zorggroep, zodat zorginhoudelijke en functionele eisen van huisartsenzorg vroegtijdig kunnen worden meegenomen in de planvorming. De gemeente voert een passief grond- en vastgoedbeleid en ontwikkelt zelf geen zorgvastgoed. Komt gemeentelijke grond of vastgoed beschikbaar, dan wordt met de Zorggroep Haarlemmermeer afgestemd of een locatie geschikt is voor eerstelijnszorg. Geschikte locaties worden vervolgens openbaar aangeboden, omdat het Didam-arrest (Hoge Raad 2021) overheden verplicht bij verkoop of verhuur van gemeentelijk vastgoed alle geïnteresseerde partijen een gelijke kans te bieden. Ten slotte ondersteunt de gemeente initiatiefnemers van eerstelijnszorg bij vergunningprocedures.

Hoewel niet kan worden afgeweken van de wettelijke procedures en termijnen van de Omgevingswet, denkt de gemeente actief mee over de invulling van aanvragen en over het voldoen aan parkeer-, milieu- en andere normen, met als doel de procedure zo soepel mogelijk te laten verlopen. 21 3.3 Beleidslijn 2: Samenwerking tussen zorg en sociaal domein Een tweede beleidslijn betreft de inzet op samenwerking tussen huisartsenzorg en het sociaal domein. De gemeente Haarlemmermeer benadert de toegankelijkheid van huisartsenzorg niet alleen vanuit capaciteit en huisvesting, maar ook vanuit de vragen waarmee inwoners bij huisartsen aankloppen. Binnen de landelijke kaders van het Integraal Zorgakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord zet de gemeente in op preventie en het versterken van de sociale basis. Deze inzet is mede gericht op het verbeteren van de sociale verwijzing, omdat niet-medische hulpvragen wel bij huisartsen binnenkomen, maar door beperkt zicht op het sociaal domein niet altijd goed kunnen worden doorverwezen. De gemeente beoogt door betere organisatie en toegankelijkheid van het sociaal domein niet- medische hulpvragen vaker buiten de huisartsenzorg op te vangen en zo indirect bij te dragen aan de toegankelijkheid van de huisartsenzorg.

In Haarlemmermeer krijgt deze inzet onder meer vorm via wijksamenwerkingsverbanden, die vooral door de Zorggroep Haarlemmermeer worden bevorderd. Binnen deze verbanden werken huisartsen samen met partijen in het sociaal domein en andere lokale partners. De gemeente sluit hierbij aan in een ondersteunende rol, onder meer door het verbinden met gemeentelijk beleid en voorzieningen. Een belangrijk instrument binnen deze inzet is Welzijn op Recept. Dit programma maakt het mogelijk dat huisartsen en praktijkondersteuners inwoners met psychosociale klachten, zoals stress, eenzaamheid of somberheid, laagdrempelig verwijzen naar welzijnsactiviteiten en sociaal werk in de wijk, in plaats van naar medische of specialistische zorg. De gemeente faciliteert dit programma en werkt aan verdere doorontwikkeling en borging via het Transformatieplan Welzijn op Recept (Gemeente Haarlemmermeer, 2025b). In hoeverre dit bijdraagt aan ontlasting van huisartsen is afhankelijk van de betrokkenheid van huisartsen en van de beschikbare capaciteit in het sociaal domein. 3.4 Beleidslijn 3: Regionale afstemming en monitoring De rol van de gemeente Haarlemmermeer bij regionale afstemming en monitoring is beperkt tot signalering en het tijdig verkrijgen van inzicht in ontwikkelingen, die worden benut bij ruimtelijke en beleidsmatige afwegingen.

Samen met de Zorggroep Haarlemmermeer en zorgverzekeraar Zorg & Zekerheid voert de 22 gemeente structureel overleg over ontwikkelingen in capaciteit, spreiding en huisvesting van huisartsenzorg. In dit overleg worden onder meer gegevens besproken over het aantal huisartsen, bevolkingsontwikkeling per wijk of kern en de verwachte zorgvraag. Deze informatie wordt door de gemeente betrokken bij ruimtelijke keuzes en opgenomen in de tweejaarlijkse voorzieningenmonitor, die deel uitmaakt van de investeringsstrategie Schaalsprong Wonen en de gemeenteraad informeert over de voortgang, spreiding en knelpunten rond gezondheidscentra en andere eerstelijnsvoorzieningen. Naast deze overleg- en monitoringsinstrumenten laat de Zorggroep een regionaal digitaal platform voor inschrijving bij huisartsen ontwikkelen. Via dit platform kunnen inwoners die op zoek zijn naar een huisarts zich centraal registreren, wat de inschrijving vergemakkelijkt en beter inzicht geeft in de omvang en spreiding van de vraag naar huisartsenzorg. Het platform is regio-gebonden en heeft betrekking op Haarlemmermeer en Badhoevedorp. Het wordt gefaseerd uitgerold en bevat een dashboard met wijkgerichte informatie over onder meer inwoners zonder vaste huisarts en druk op praktijken.

Een vergelijkbaar, eenvoudiger systeem is al in gebruik bij HADOKS in de regio Den Haag.2 Vanuit de Zorggroep wordt aangegeven dat gemeentelijke communicatie over het platform in de toekomst wenselijk zou zijn (interview Zorggroep). 3.5 Samenvattend beeld De rol van de gemeente Haarlemmermeer bij het ondersteunen van de randvoorwaarden voor toegankelijke huisartsenzorg is beperkt, maar relevant. De inzet van de gemeente richt zich daarbij vooral op huisvesting en gebiedsontwikkeling, ondersteuning van samenwerking tussen zorg en sociaal domein en een signalerende rol in regionale afstemming en monitoring. De gemeentelijke inzet is de afgelopen jaren beleidsmatig duidelijker vastgelegd, mede door politieke aandacht voor de huisvesting van eerstelijnszorg. Zoals in de voorgaande paragrafen is beschreven, is de feitelijke uitvoering afhankelijk van investeringen en vestigingsbeslissingen van huisartsen en andere zorgaanbieders, van de inkoop en zorgplicht van zorgverzekeraars, en van de mate waarin woningbouw en gebiedsontwikkeling tijdig worden afgestemd op de ontwikkeling van huisartsencapaciteit. 2 https://zorggroep.mijnpraktijk.nl/z/hadoks 23 4.

Hoe toegankelijk is de huisartsenzorg in Haarlemmermeer? Dit hoofdstuk beschrijft de toegankelijkheid van de huisartsenzorg op basis van beschikbare gegevens en interviews met inwoners, zorgverleners, de gemeente en keten- en stelselpartners. Eerst wordt ingegaan op de beschikbare gegevens, daarna op de ervaren toegankelijkheid vanuit de verschillende perspectieven. 4.1 Hoe toegankelijk is de huisartsenzorg volgens beschikbare gegevens? In deze paragraaf wordt de toegankelijkheid van de huisartsenzorg in Haarlemmermeer beschreven op basis van beschikbare gegevens uit verschillende bronnen. Deze gegevens laten zien dat de toegankelijkheid kan variëren in de tijd en per wijk of kern, onder meer door bevolkingsontwikkeling en veranderingen in huisartsencapaciteit. De cijfers geven inzicht in het aantal huisartsen, de spreiding van praktijken en de fysieke toegankelijkheid van praktijklocaties; over andere aspecten, zoals wachttijden, zijn nauwelijks gegevens beschikbaar. Capaciteit, spreiding en wachtlijsten van huisartsen Huidige capaciteit en recente ontwikkeling Uit de gemeentelijke analyse van de huisvesting en capaciteit van eerstelijnszorg blijkt dat per december 2024 in Haarlemmermeer 158.459 inwoners stonden ingeschreven. Bij de huisartsen waren op dat moment 152.823 patiënten ingeschreven.

Op basis van de door de Nederlandse Zorgautoriteit gehanteerde norm van 2.095 patiënten per fte huisarts bedraagt de theoretische behoefte 75,6 fte. Gegeven het door de gemeente berekende tekort van 2,7 fte impliceert dit dat eind 2024 circa 73 fte huisartsen werkzaam waren (Gemeente Haarlemmermeer, 2025a). De gemeente merkt daarbij op dat deze berekening een theoretisch karakter heeft, onder meer omdat inwoners zich ook inschrijven bij een huisarts buiten de eigen kern of gemeente. In de voorafgaande jaren was sprake van een aanzienlijk tekort. Eind 2023 werd het tekort door de betrokken partijen geraamd op circa zes fte huisartsen, met name in Hoofddorp. In die periode hanteerden veel praktijken gedurende langere tijd een 24 (gedeeltelijke) patiëntenstop. Inwoners konden zich in Hoofddorp gedurende meerdere jaren niet of slechts zeer beperkt inschrijven bij een huisarts (interview Zorggroep). Haarlemmermeer stond bij zorgverzekeraars bekend als een van de gemeenten waar inwoners het moeilijkst een huisarts konden vinden. Na de vestiging van meerdere nieuwe praktijken in de loop van 2024 is de situatie verbeterd en zijn de wachtlijsten afgenomen. De huidige balans moet daarmee worden bezien tegen de achtergrond van eerdere tekorten en langdurige patiëntenstops.

Spreiding van huisartsenzorg Uit cijfers uit de gemeentelijke nota blijkt dat in grotere kernen, met name Hoofddorp en Nieuw-Vennep, meer patiënten staan ingeschreven dan er inwoners wonen, terwijl in kleinere kernen juist minder patiënten zijn ingeschreven dan het aantal inwoners doet vermoeden (Gemeente Haarlemmermeer, 2025a). Dit wijst erop dat inwoners uit kleinere kernen gebruikmaken van huisartsenzorg in nabijgelegen grotere kernen of in omliggende gemeenten (met name aan de overzijde van de Ringvaart). De huisartsenzorg is daarmee ruimtelijk geconcentreerd in de grotere woonkernen. In verschillende kleinere kernen is het aanbod beperkt of ontbreken zelfstandig gevestigde praktijken. Tegelijkertijd vindt in enkele van deze gebieden woningbouw en bevolkingsgroei plaats. De toekomstige opgave betreft daarom niet alleen de totale capaciteit in fte, maar ook de spreiding en bereikbaarheid van huisartsenzorg over de verschillende kernen. Toekomstige capaciteitsopgave In de gemeentelijke nota Huisvesting eerstelijnszorg: inzicht, uitvoeringskader en oplossingen (mei 2025) wordt voor de komende jaren onderscheid gemaakt tussen vervanging en uitbreiding van huisartsencapaciteit. Voor de periode 2024–2028 wordt rekening gehouden met pensionering van meerdere huisartsen. Hiervoor is circa 5 fte vervangende capaciteit nodig om de bestaande capaciteit op peil te houden.

Daarnaast wordt, vanwege bevolkingsgroei en geplande woningbouw, uitgegaan van een uitbreidingsbehoefte van circa 18 fte extra huisartsencapaciteit tot 2040. Deze raming is gebaseerd op een minimale behoeftebepaling, waarbij rekening wordt gehouden met onzekerheden in de woningbouwprognoses (Gemeente Haarlemmermeer, 2025a). 25 Voor de jaren na 2028 bevat de nota geen afzonderlijke prognose voor vervanging, maar ook in die periode zal naar verwachting sprake zijn van opvolgingsvraagstukken. Gezamenlijk wijzen deze ontwikkelingen op een aanzienlijke capaciteitsopgave richting 2035–2040, bestaande uit zowel uitbreiding als vervanging. Zonder tijdige realisatie van deze capaciteit kan de druk op de toegankelijkheid van huisartsenzorg opnieuw toenemen. Wachttijden voor een afspraak bij de huisarts Over wachttijden voor een afspraak bij de huisarts zijn geen cijfers beschikbaar op gemeentelijk niveau. Als richtlijn voor de bereikbaarheid van huisartsenzorg gelden de Treeknormen.3 Deze geven aan dat patiënten bij spoed dezelfde dag geholpen moeten worden en dat voor niet-spoedeisende klachten een afspraak binnen drie werkdagen mogelijk zou moeten zijn. Het gaat om richtlijnen die door zorgpartijen zijn afgesproken en geen wettelijke normen zijn.

Uit interviews met zorgverleners en enkele inwoners blijkt dat wachttijden in de praktijk kunnen variëren en soms langer zijn dan deze richtlijn, bijvoorbeeld in perioden van verhoogde druk. Fysieke toegankelijkheid van huisartsenpraktijken Uit onderzoek in opdracht van de Belangengroep Gehandicapten Haarlemmermeer (BGH) blijkt dat in 2020–2021 veel eerstelijnszorglocaties, waaronder huisartsenpraktijken, onvoldoende fysiek toegankelijk waren voor mensen met een lichamelijke beperking. Veelvoorkomende knelpunten betroffen drempels bij entrees, te smalle deuren en het ontbreken van toegankelijke sanitaire voorzieningen (BGH, 2021). In een interview met BGH werd aangegeven dat er signalen zijn van verbetering sinds het eerdere onderzoek. Bij nieuwbouw en verbouw van huisartsenpraktijken zou er vaker aandacht zijn voor fysieke toegankelijkheid; het bewustzijn hierover onder praktijkhouders is toegenomen. Om zicht te krijgen op de huidige situatie is BGH voornemens in 2026 nieuwe metingen uit te laten voeren. 3 Patiëntenfederatie Nederland, mei 2025, Wachttijd bezoek huisarts, op: kennisbank.patientenfederatie.nl 26 4.2 Hoe ervaren inwoners de toegankelijkheid van de huisartsenzorg? Verschillende bewonersraden zijn gevraagd naar de ervaringen met de toegankelijkheid van de huisartsenzorg in Haarlemmermeer.

Deze paragraaf vat samen wat vertegenwoordigers van diverse dorps- en wijkraden (uit Pax Hoofddorp, Hoofddorp Centrum, Spaarndam, Abbenes, ORA en Rijsenhout), de Belangengroep Gehandicapten Haarlemmermeer, de Cliëntenraad Stichting Gezondheidscentra Haarlemmermeer en de Participatieraad hierover hebben gedeeld met de onderzoekers. Hoewel deze raden (deels) verschillende groepen inwoners vertegenwoordigen, schetsen zij in grote lijnen een vergelijkbaar beeld. Ervaringen met toegang tot zorg Bewonersraden zijn overwegend positief over de huisvesting van huisartsenzorg samen met andere eerstelijnsvoorzieningen in één gebouw, zoals bij gezondheidscentra. Ook over de samenwerking binnen gezondheidscentra zijn inwoners tevreden. Vanuit een bewonersraad is gepleit voor een grotere gemeentelijke rol bij het mogelijk maken van gezondheidscentra in alle kernen. De clustering van eerstelijnszorgaanbieders in het centrum van Rijsenhout en in Spaarndam wordt daarbij genoemd als positief voorbeeld. Minder positief zijn de bewonersraden over de situatie in het centrum van Hoofddorp en over de kleinere kernen en buitengebieden. Bewonersraden constateren dat inwoners van onder meer Oude Meer, Rozenburg en Aalsmeerderbrug (ORA-gebied) en van andere kleine kernen zijn aangewezen op huisartsenzorg in omliggende gemeenten.

Doordat in de betreffende kernen weinig huisartsen zijn gevestigd, gaan de inwoners ‘naar de overzijde van de Ringvaart’ voor zorg. Voor oudere inwoners en inwoners met fysieke beperkingen vormt afstand een extra drempel. De dorpsraad Abbenes wijst erop dat het dorp te maken heeft met vergrijzing en dat het voor een deel van de oudere inwoners moeilijk is om zelfstandig naar zorgvoorzieningen buiten het dorp te reizen. Het ambulante spreekuur in het dorpshuis Abbenes, een initiatief van een huisartsenpraktijk in Nieuw-Vennep, wordt door inwoners gewaardeerd. Tegelijkertijd geven inwoners aan dat dit spreekuur, vanwege het beperkte aantal uren, geen volledige oplossing is. Ook het stoppen van de huisarts in Vijfhuizen wordt door inwoners als teleurstellend ervaren. Zij geven aan te hebben vernomen dat de huisarts wilde 27 uitbreiden, maar dat de daarmee gepaard gaande huisvestingskosten niet op te brengen waren. Ook in Hoofddorp Centrum was de toegang tot de huisarts volgens bewonersraden niet vanzelfsprekend; mede vanwege het gebrek aan betaalbare en passende ruimte zijn huisartsen uit het centrum vertrokken. Bewonersraden hebben de indruk dat binnen de gemeente bij keuzes rond gebiedsontwikkeling de afdelingen die zich richten op ruimtelijke ontwikkeling zwaarder wegen dan afdelingen die verantwoordelijk zijn voor maatschappelijke en zorgvoorzieningen.

Een vertegenwoordiger van een wijkraad signaleert: ‘Bij de verdichting van het centrum is te weinig over voorzieningen nagedacht en wordt het vooral aan de markt overgelaten.’ De gemeente geeft aan dat de situatie in Hoofddorp Centrum inmiddels is verbeterd door de vestiging van meerdere nieuwe huisartsenpraktijken in en rondom het centrum, en dat in lopende gebiedsontwikkelingen diverse gezondheidscentra zijn gepland. Tegelijkertijd blijft het een aandachtspunt in hoeverre deze plannen ook daadwerkelijk en tijdig worden gerealiseerd, mede gezien de afhankelijkheid van projectontwikkelaars. In het centrum speelt volgens deze vertegenwoordiger bovendien een ongelukkige combinatie met hoge huisvestingskosten, verdichting en bevolkingsgroei. Onder de nieuwe inwoners zijn relatief veel kennismigranten die vaak nog weinig bekend zijn met het Nederlandse zorgsysteem. Hij signaleert dat expats en arbeidsmigranten moeite hebben om hun weg te vinden naar een huisarts. ‘Arbeidsmigranten hebben vaak geen idee waar ze heen kunnen voor zorg. Er is in Haarlemmermeer geen centraal punt waar ze informatie kunnen krijgen.’ Bereikbaarheid Wanneer bewonersraden gevraagd worden naar hun ervaringen met de bereikbaarheid van huisartsenzorg, wijzen zij unaniem op het belang van voldoende toegang tot parkeervoorzieningen, openbaar vervoer en de Wmo-taxi.

Over het beleid ten aanzien van parkeren bij zorgvoorzieningen zijn bewonersraden overwegend tevreden. Voor mensen met een gehandicaptenparkeerkaart en voor zorgverleners zijn doorgaans plaatsen gereserveerd. De Belangengroep Gehandicapten Haarlemmermeer (BGH) is in dit kader positief over het structurele 28 overleg met de gemeente en de Zorggroep over aanpassingen in de openbare ruimte rond zorglocaties. Een vertegenwoordiger van de BGH geeft aan: ‘We zitten met alle partijen aan tafel en proberen de bewustwording over toegankelijkheid tussen de oren te krijgen. Je ziet dat het meer aandacht krijgt in openbare gebouwen, wijkgebouwen en sportgebouwen. Daar zit een stijgende lijn in.’ Bewonersraden signaleren naast positieve ontwikkelingen ook knelpunten in de bereikbaarheid. Wat parkeren betreft signaleren zij dat gereserveerde parkeerplaatsen steeds vaker door andere inwoners worden gebruikt en dat toezicht en handhaving als beperkt worden ervaren. Over het openbaar vervoer en de Wmo-taxi zijn de zorgen groter. Bewonersraden vragen daarbij aandacht voor de kleine kernen en voor inwoners die niet zelfstandig naar de huisarts kunnen reizen, een groep die door vergrijzing toeneemt. Genoemde knelpunten betreffen onder meer de beperkte beschikbaarheid van busvervoer, met name richting het Spaarne Gasthuis, en de beperkte inzetbaarheid van de Wmo-taxi in kleine kernen.

Daarnaast geven inwoners van Oude Meer aan dat vervoer naar de dichtstbijzijnde huisartsenpost in Aalsmeer door minder mobiele inwoners als een knelpunt wordt ervaren. De gemeente wijst erop dat inwoners met een Wmo-indicatie via de RegioRijder tot 25 kilometer kunnen reizen, waarbinnen Aalsmeer valt. De RegioRijder is echter niet ingericht op spoedritten in avond- en weekenduren en de bekendheid met deze voorziening lijkt niet bij alle inwoners aanwezig te zijn. Vrijwilligersinitiatieven, zoals de DijkExpress in Spaarndam, worden zeer gewaardeerd. Tegelijkertijd worden zij niet gezien als structurele oplossing: vrijwilligers zijn niet altijd beschikbaar en rijden bijvoorbeeld niet in de avonduren. De dorpsraad van Abbenes geeft aan dat inwoners voor het bereiken van huisartsenzorg in Nieuw-Vennep per openbaar vervoer vaak zijn aangewezen op indirecte verbindingen, wat vooral voor minder mobiele inwoners een extra drempel vormt. Inwoners zonder eigen vervoer zijn daardoor bij spoed of voor medische handelingen aangewezen op buren of familie. Volgens bewonersraden leidt beperkte bereikbaarheid van huisartsen niet alleen tot praktische problemen, maar heeft het ook grotere maatschappelijke gevolgen. Een vertegenwoordiger van de BGH ziet dat er sprake is van zorgmijding bij inwoners die door vervoersproblemen moeite hebben de huisarts te bereiken.

29 ‘Mensen gaan afspraken overslaan, blijven thuis, raken geïsoleerd. Dat leidt tot vereenzaming, zorgmijding en uiteindelijk juist tot hogere zorgkosten.’ De vertegenwoordiger van een wijkraad in Spaarndam stelt voor dat de gemeente zelf aanvullende vervoersfaciliteiten organiseert. Samenwerking met sociaal domein en inwoners De bewonersraden wijzen op verschillende lokale initiatieven waarin zorg, welzijn en vrijwilligers samenwerken. In Spaarndam organiseert welzijnswerk bijvoorbeeld een praatgroep, wat volgens inwoners de druk op de huisartsenzorg verlicht. Actieve inwoners startten zelf een inzamelingsactie voor twee extra AED’s in Spaarndam. De gemeente ondersteunde het initiatief via subsidie en een school ‘adopteerde’ vervolgens een AED om de onderhoudskosten te dekken. Door deze samenwerking heeft Spaarndam voldoende bereikbare AED’s. Een ander community-initiatief ‘Dijk van een dorp’ werd ontwikkeld in covid-tijd, toen inwoners via een groen of rood duimpje voor het raam aan de buren konden laten zien dat zij om hulp of boodschappen verlegen zaten. De bewonersraden vinden het belangrijk dat de gemeente kiest voor het ondersteunen van dit soort lokale initiatieven en het bevorderen van samenwerking tussen zorg, sociaal domein en bewonersinitiatieven.

Samenvattend beeld Bewonersraden benoemen zowel positieve ontwikkelingen als aandachtspunten in de toegang tot huisartsenzorg. Positief worden met name de ontwikkelingen rond bundeling van zorg genoemd, zoals in gezondheidscentra. Bewoners spreken de wens uit dat de gemeente hier blijvend op stuurt. Ook het overleg met de BGH en de daaruit voortvloeiende aandacht voor de toegankelijkheid van de openbare ruimte rond zorgvoorzieningen worden als positief ervaren. Tegelijkertijd blijft de huisvesting van huisartsen een belangrijk aandachtspunt, met name in nieuwbouwgebieden. Daarnaast signaleren bewonersraden knelpunten in de bereikbaarheid van huisartsenzorg door de beperkte beschikbaarheid van openbaar vervoer en Wmo-vervoer zoals de RegioRijder, vooral voor inwoners van kleinere kernen. Met name voor spoedbezoek in avond- en weekenduren blijft dit een aandachtspunt. Een bewonersraad wijst er ten slotte op dat voor nieuwe inwoners, zoals expats en arbeidsmigranten, onvoldoende passende informatie beschikbaar is over het Nederlandse zorgsysteem en de toegang tot de huisarts in Haarlemmermeer. 30 4.3 Hoe ervaren zorgverleners de toegankelijkheid van huisartsenzorg? Interviews met negen zorgverleners uit verschillende huisartsenpraktijken en gezondheidscentra schetsen een genuanceerd beeld van de toegankelijkheid van de huisartsenzorg in Haarlemmermeer.

Over het algemeen ervaren zij dat de zorg voor ingeschreven patiënten op dit moment toegankelijk is. Tegelijkertijd signaleren zij structurele knelpunten die de toegankelijkheid onder druk zetten, met name op het gebied van huisvesting, capaciteit en de toenemende zorgzwaarte. Toegang tot de huisarts: overwegend op orde, maar kwetsbaar Zorgverleners geven aan dat er ten tijde van de interviews nauwelijks sprake is van wachtlijsten. Een uitzondering vormt Gezondheidscentrum Drie Meren in Hoofddorp, waar ten tijde van het interview (november 2025) een wachtlijst van circa 105 patiënten bestond als gevolg van een openstaande vacature voor een huisarts. Zorgverleners geven aan dat in de jaren voorafgaand aan 2024 regelmatig sprake was van patiëntenstops of beperkte mogelijkheden voor nieuwe inschrijvingen. Op het moment van de interviews konden inwoners zich in het algemeen weer inschrijven bij een huisarts, al kwamen tijdelijke beperkingen bij individuele praktijken nog voor, bijvoorbeeld bij een openstaande vacature. Wat betreft wachttijden voor afspraken geven zorgverleners aan dat deze doorgaans beperkt zijn. Voor niet-urgente zorg is een afspraak meestal binnen enkele dagen mogelijk. In perioden van verhoogde drukte kan de wachttijd verder oplopen. Spoedzorg is volgens zorgverleners steeds dezelfde dag beschikbaar.

Capaciteit onder druk door ruimtegebrek en personeelstekorten Een terugkerend punt in gesprekken is dat uitbreiding van huisartsenpraktijken vaak niet mogelijk is door een gebrek aan ruimte in de huidige huisvesting. Praktijken willen meegroeien met de bevolkingsontwikkeling, maar beschikken niet over voldoende spreekkamers. In enkele gevallen huren huisartsen noodgedwongen externe ruimte om de zorgvraag op te vangen. De hoge kosten voor huisvesting maken het uitbreiden of starten van een nieuwe huisartsenpraktijk moeilijk. Een huisarts geeft aan dat de landelijke vergoedingen onvoldoende zijn om de hoge kosten van praktijkruimte te dekken: 31 “De grote uitdagingen zijn: letterlijk ruimte. En er is een financieel probleem door een falende Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Er is zeer recent een rechtszaak via LHV tegen de Nederlandse Zorgautoriteit over de standaardtarieven. Er wordt te weinig betaald om dure nieuwe huisvesting te kunnen betalen. Als voorbeeld: er is een kavel naast de basisschool in Vijfhuizen om op te bouwen, maar dat zou 1,6 miljoen kosten voor 250 m2. Jonge huisartsen kunnen dit niet betalen en voor mijn praktijk is dit bovendien nu qua ruimte reeds te klein om toekomstbestendig te zijn.” Zorgverleners zien daarnaast een tekort aan doktersassistenten als knelpunt voor de dagelijkse toegankelijkheid.

In een praktijk is de balie gesloten omdat assistenten het werk – baliefunctie, telefonie, eerste opvang en triage – niet meer konden combineren. Dit leidt tot minder laagdrempelig contact en verhoogde telefonische druk. Waarnemers worden regelmatig ingezet om tekorten op te vangen, maar dit gaat volgens zorgverleners ten koste van continuïteit. De toegankelijkheid van huisartsenzorg verschilt per kern en wijk. In Rijsenhout leidt geplande woningbouw volgens een huisarts tot circa 1.000 extra patiënten in zijn praktijk, waarvoor naar verwachting twee tot drie extra spreekkamers nodig zijn. Waar deze kunnen worden gerealiseerd is nog onzeker; zowel uitbreiding van de huidige praktijk als een tweede locatie in het dorp vereist nieuwe vergunningstrajecten en extra regelwerk voor huisartsen. Binnen Hoofddorp zijn deze verschillen groot. In Overbos zien zorgverleners relatief veel patiënten met complexe sociale en gezondheidsproblemen. Volgens zorgverleners hangt dit samen met de samenstelling van de wijk en de aanwezigheid van meer inwoners met sociale problematiek. In andere wijken is de zorgvraag gemiddeld lichter. Zorgverleners geven aan dat mensen met een laag inkomen zorg vaker mijden uit angst voor kosten en soms pas in beeld komen wanneer problemen zijn verergerd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://haarlemmermeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/cc82160f-73f8-4983-bb6e-9470c1f34ec5?agendaItemId=9807164a-68b8-42b9-ae4e-3b7cb7a64153