RV Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 (2021.0002744).pdf

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel

onderwerp

Portefeuillehouder steiler Collegevergadering

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 mr. Mariëtte Sedee-Schuitemaker Alex Jansen, Annemarie Lodder 23 november 2021

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2021.0002744

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. de Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 vast te stellen met daarin begrepen de volgende ambities: • versterken en behouden karakteristieke landschappen en bouwstenen van de polders; • aansluiten van onze landschaps- en recreatiestructuur bij bestaande en verder te ontwikkelen regionale groenstructuren; • voldoende en gevarieerde, openbaar toegankelijke groengebieden; • een samenhangend netwerk voor recreatie en natuur; • aanvullende voorzieningen realiseren voor recreatie, outdoor sport, horeca en dergelijke, afgestemd op de behoefte en landschappelijk ingepast; • ruimtelijk-landschappelijke kwaliteiten in alle ontwikkelopgaven verweven; • sociale verbinding met betrokken bewoners; 2. het college te verzoeken een Uitvoeringsprogramma Groen en landschap (UPG) op te stellen, voor de korte en langere termijn, dit in het derde kwartaal 2022 aan de raad ter bespreking voor te leggen en daarna tweejaarlijks de voortgang en update hiervan aan de raad te rapporteren; 3. het college te verzoeken plannen uit te werken voor: • de aanleg van een bos bij Abbenes-Lisserbroek; • de verbetering en herinrichting van de staatsbosgebieden bij Nieuw-Vennep en Lisserbroek en • de aanleg van een bosstrook bij Zwanenburg west.

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 2

2. Samenvatting

Tegen het licht van de nieuwe opgaven en uitdagingen voor Haarlemmermeer en voor de uitwerking van de gemeentelijke Omgevingsvisie 2040 is de visie uit 2007 'Groen en Recreatie in Haarlemmermeer 2030' (2007.158299) toe aan een actualisering. We hebben behoefte aan een vernieuwd inzicht in de kwantitatieve en kwalitatieve opgave van landschap en recreatie en aan een bijbehorende uitvoeringsstrategie. Deze nieuwe Visie Landschap en Recreatie 2040 richt zich op de buitengebieden in de gemeente Haarlemmermeer en op de lokale en regionale verbindingen. Door te investeren in landschap en recreatie dicht bij de woonomgeving dragen we bij aan en bieden we ontwikkelruimte en kwaliteit voor: • woningbouw; een aantrekkelijk woonklimaat en vestigingsmilieu; • klimaatadaptatie; ruimte voor water en tegengaan hittestress; • energietransitie; landschappelijke inpassing en recreatief medegebruik van zonneakkers en windparken; • toerisme en evenementen; aantrekkelijke ruimte voor toerisme, waterrecreatie en evenementen; • natuur, ecologie en biodiversiteit; ruimte voor ontwikkeling natuurwaarden; • gezondheid en bewegen in de openbare ruimte; ontspannen en inspannen in het groen, contacten en ontmoetingen in een informele omgeving; • landbouw; ruimte voor voedselproductie en nevenfuncties in de landbouw afgestemd op de stad; • mobiliteit; aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer.

Door het combineren van functies ontstaat een interessant en multifunctioneel landschap met mogelijkheden voor een bundeling van budgetten om te investeren in de landschappelijke kwaliteit. Elke ontwikkelopgave in onze gemeente dient bij te dragen aan de kwaliteit van de ruimte en de mogelijkheden voor recreatief (mede-)gebruik van het landschap. In het, volgend op deze visie, op te stellen Uitvoeringsprogramma Groen (UPG) voor het buitengebied zal die gebundelde inzet voor de korte en langere termijn uitgewerkt worden. Dit uitvoeringsprogramma voor nieuwe groenaanleg is gekoppeld aan de Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen en bijbehorende investeringsanalyse, die separaat aan de raad wordt voorgelegd (2021.0002603). De Visie Landschap en Recreatie 2040 met de daarin verder te ontwikkelen groen-water structuur, is de basis voor de inpassing en invulling van het te realiseren bovenplans groen (inclusief grondverwerving) bij de Schaalsprong Wonen. Prioritering Wij geven bij de groen- en landschapsontwikkeling eerste prioriteit aan het voltooien van de lopende groenprojecten (zoals PARK21), aan het herinrichten en versterken van bestaande groengebieden (zoals de staatsbossen Venneperhout en Zwaansbroek) en aan het completer en robuuster maken van de recreatieve, ecologische verbindingen.

Daarna, gelijk opgaand met de bouw van nieuwe woningen, zetten we in op het realiseren van nieuw groen, in eerste instantie op gemeentelijke gronden, zoals een dorpsbos bij AbbenesLisserbroek als onderdeel van de groenstructuur. Tenslotte volgt de aanleg van nieuw bovenplans groen op nog te verwerven gronden ten behoeve van de nieuwe woningbouwontwikkeling. Voorwaarde voor deze aanleg is dat subsidies voor groenaanleg en dekking uit gebiedsontwikkelingen beschikbaar komen.

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 3

3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

Aanleiding We willen het geldende beleid voor behoud en ontwikkeling van landschap, groen en recreatie in het buitengebied van Haarlemmermeer, actualiseren in een vernieuwde en aanvullende visie richting 2040, en een Uitvoeringsprogramma Groen opstarten voor de korte en langere termijn. In de oude, vigerende beleidsnota uit 2007 'Groen en recreatie in Haarlemmermeer 2030: de kwaliteit van natuur- en recreatiegebieden' (2007.158899), geeft onze gemeente aan voor alle inwoners aantrekkelijke recreatiemogelijkheden in het buitengebied te willen bieden. Om te voldoen aan de verschillende behoeften en voorkeuren van de inwoners streeft de gemeente in die visie onder andere naar: • meer doorgaande routes in het buitengebied te realiseren die groengebieden onderling verbinden, • meer differentiatie aan te brengen in het groen en • het Park van de 21e eeuw aan te leggen. Die visie op de gewenste groenblauwe structuur voor de gemeente Haarlemmermeer in 2030, valt uiteen in een visie op het landschappelijk raamwerk (bestaande uit de Geniedijk, de Ringvaart en de Ringdijk, linten en lanen) en de gebieden met hun specifieke karakters (bossen, landerijen, agrarisch gebied met recreatief medegebruik, water en plassen, en parken en stadsbossen). In de Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 (2012.0033712) is/was de groenblauwe structuur 2030 verankerd.

De uitvoering en bereikt resultaat van het vigerende beleid is in de afgelopen periode geëvalueerd en aan de raad gerapporteerd in: - onderzoeken 'Groot groen' van de Rekenkamercommissie in 2013 en 2017; - de Voortgangsrapportage Grootschalig groen en recreatie 2014-2018 (2018.0069302) en - de jaarlijkse Voortgangsrapportage PARK21 (2021.0000357). De voorliggende Visie Landschap en Recreatie 2040 is een aanvulling op de beleidsnota "Groen en recreatie in Haarlemmermeer 2030" uit 2007. Actualisering (en continuering) van het beleid. In het huidige Collegeprogramma 2019-2022 staat onder meer: 'Het aanleggen van grootschalig groen is van belang nu de gemeente steeds verder verstedelijkt en het aantal inwoners toeneemt. Vanwege de geplande bouw van 20.000 woningen is op termijn aanvullend grootschalig groen nodig' en 'De ligging van Haarlemmermeer biedt volop mogelijkheden voor waterrecreatie. Bijvoorbeeld rondom de Ringvaart, de Kaag en de Westeinderplassen'. In deze Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 actualiseren we het groene beleid voor het buitengebied, met inachtneming van de conclusies en aanbevelingen van bovengenoemde evaluaties en met name met het oog op de nieuwe ontwikkelingen en opgaven van deze tijd en de komende decennia.

We hebben behoefte aan een vernieuwd inzicht in de kwantitatieve en kwalitatieve opgave van landschap en recreatie en aan een bijbehorende uitvoeringsstrategie. We willen onze landschappen voorbereiden op de toenemende vraag naar aangename ruimte om te verblijven, ontspannen en gebruiken. De focus van deze nieuwe visie Landschap en Recreatie 2040 ligt op de buitengebieden in de gemeente Haarlemmermeer en op de lokale en regionale verbindingen. De inhoud van de visie hangt nauw samen met en is een uitwerking van de Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040.

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 4

Ambities We willen in de komende twintig jaar met deze Visie de volgende doelen bereiken (stapsgewijs): 1. Versterken en behouden karakteristieke landschappen en bouwstenen van de polders Onze belangrijkste uitgangspunten voor het landschap zijn: • versterken en gebruiken grote landschappelijke structuren (dijken, waterlopen. Stelling van Amsterdam, polderlinten). Zorgen voor continuïteit, doorlopende verbindingen ruimtelijk accentueren met opgaande beplanting; • maken van een robuust casco: een landschap dat in staat is mee te veranderen met nieuwe, andere functies en vormen van gebruik. Op regionale schaal aansluiten bij grote structuren en deze ruimte geven binnen de polder; op lokale schaal polderlinten met groene erven versterken. Variatie in landschap willen we ook stimuleren door behoud en stimulering van erfbeplanting; • openheid, belangrijke zichtlijnen en panorama's vanaf de dijken handhaven en beschermen; • groene, onbebouwde open ruimte tussen de dorpen behouden en versterken (tegengaan aaneengroei van kernen); • goede landschappelijke inpassing van alle nieuwe ontwikkelingen. Met name de inpassing van grote, ruimte vragende ontwikkelingen. Grote bedrijfsbebouwing ('dozen') dienen een goede inpassing te krijgen.

Zonder ze weg te stoppen achter afschermingsgroen, kan inpassing met groen en water deze grote gebouwen wel verzachten, en ruimte bieden voor natuur en recreatie, water en verkoeling; • gebruik verschillen in de bodemgesteldheid (klei, zand, veen), water en oevers om verschillende en herkenbare gebieden te maken; • vergroten van de toegankelijkheid van het landelijk, agrarisch gebied voor recreatief medegebruik en stimuleren 'voedsel bij de boer', coöperaties en kringlooplandbouw; • kansen voor waterrecreatie benutten, langs de Mooie Nel en de Ringvaart, die grenst aan de Westeinderplassen en Kagerplassen. 2. Aansluiten van onze landschaps- en recreatiestructuur bij bestaande en verder te ontwikkelen regionale groenstructuren • aansluiten bij regionale groenstructuren: de veenweidegebieden en noord-zuid gelegen groengebieden langs beide zijden van de westelijke ringvaart, de groene scheggen van Amsterdam en in de westflank van Haarlemmermeer, het plassengebied in het zuiden en oosten; • regionaal en lokaal de groenstructuur voltooien (noord-zuid aan de westkant, noordzuid aan de oostkant, aansluiten bij de Westeinderscheg, oost-west Groene Carré noord afmaken langs de Schipholweg, oost-west PARK21, oost-west ten zuiden van Nieuw-Vennep); • de ringdijk en ringvaart met hun 60 km lengte vormen een zeer herkenbare en krachtige landschappelijke structuur op regionaal niveau.

Hier liggen kansen om te ontwikkelen tot een Regionaal Ringpark. 3. Voldoende en gevarieerde, openbaar toegankelijke groengebieden en bevordering mogelijkheden waterrecreatie Veel vrijetijdsactiviteiten in de buitenlucht van onze inwoners (en bezoekers) vinden plaats in aangelegde groengebieden. Zeer hoge bezoekersaantallen zien we in de gebieden Houtrak, Haarlemmermeerse Bos en Toolenburgerplas, maar ook de kleine, rustige gebieden zijn belangrijk. We streven naar voldoende groengebieden die toegankelijk zijn voor iedereen. Die

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 5

variëren in grootte en beleving zoals nat-droog, zon-schaduw, open-besloten, oude-jonge begroeiing, extensief-intensief ingericht en met aandacht voor erfgoed, flora en/of fauna. De groengebieden uit het Raamplan Haarlemmermeer Groen (2000) die nog niet zijn gerealiseerd en nog wel gepland zijn om tot stand te brengen (circa 300-400 hectare), worden met prioriteit tot ontwikkeling gebracht in met name de Parklaag van het PARK21. Hiervan is 30 hectare reeds in deelgebied 1 ingericht en 180 hectare prioritaire Parklaag structuur thans reeds financieel gedekt. Naast de Parklaag PARK21 zijn het Groene Carré Noord en de reeds langer geplande parkboszone Zwanenburg zuidwest, belangrijke te voltooien groengebieden. De ambitie is om ongeveer 1.000 hectare nieuw, divers en aantrekkelijk groengebied en water, landschap en verbindingen te ontwikkelen. Hiervan is (uitgaande van de richtlijn van 400m2 bovenplans groen per nieuwe woning) circa 800 hectare gekoppeld aan de bouw van ruim 20.000 nieuwe woningen, de uitbreiding van bedrijventerreinen en infrastructuur. De nadruk voor situering van deze recreatieve ruimten ligt in de direct aangrenzende gebieden rondom de nieuwe woonwijken. De intentie is om deze 800-1.000 hectare gefaseerd te realiseren, binnen de periode 2022-2045.

Combinaties met andere functies (zoals wateropvang, zonnepaneelakkers) en een intensievere inrichting van bestaand groen wordt nagestreefd mits voldoende kwaliteit van landschap en opvangcapaciteit voor recreatie wordt bereikt. Waterrecreatie In het kader van de uitvoeringsagenda Ringdijk-Ringvaart zullen op korte termijn met subsidie van de Stichting Leefomgeving Schiphol (SLS) op diverse plaatsen langs de Ringdijk openbare aanlegsteigers worden gerealiseerd voor passerende recreatievaartuigen. Mede vanuit ons toerismebeleid zetten we in op het in stand houden en verbeteren van de regionale vaarnetwerken. We werken samen met de provincie en onze buurgemeenten Aalsmeer en Kaag en Braasem aan de ontwikkeling van de groenblauwe Westeinderscheg en de realisatie van de Drechtdoorsteek. Bij de grote watersportplassen zoals de Westeinder- en de Kagerplassen en dan met name bij Rijsenhout en Buitenkaag, zetten we ons in om samen met ondernemers de mogelijkheden voor waterrecreatie verder te ontwikkelen. Binnen onze gemeente stimuleren we het recreatief gebruik van de vaarten, tochten, watergangen, diverse vijvers en plassen. In nieuw te graven wateren bij gebiedsontwikkelingen zorgen we waar mogelijk voor obstakelvrije (kano)routes, door de dammen en bruggen te voorzien van voldoende doorvaarthoogte.

Gezien de toenemende behoefte aan zwemmogelijkheden, verkoeling en actieve watersport worden in PARK21 recreatief te benutten waterplassen gerealiseerd, als onderdeel van de prioritaire basisstructuur. Hier zullen wij ook ondernemers ruimte bieden voor de ontwikkeling van attractieve watersportmogelijkheden. Prioritering groenopgave Gebleken is dat op basis van actuele kostengegevens de bovenplanse groennorm van 400 m2 per nieuwe woning thans niet volledig gedekt kan worden uit de zogenoemde anterieure bijdragen van woningbouw en bedrijvenontwikkeling aan de Reserve Ruimtelijke Investeringen Haarlemmermeer (RIH). We hebben onderzocht hoeveel m2 groen met de inzichten van nu wel gedekt kan worden. Gebaseerd op dit onderzoek wordt daarom bij de ontwikkeling van bovenplans groen vooralsnog uitgegaan van de realisatie van circa 200 m2 per nieuwe woning, tenzij er middels subsidieverstrekking of andere bijdragen van derden meer groen ontwikkeld kan worden. De uitvoering van dit nieuwe bovenplans groen wordt direct gekoppeld in ruimtelijke en financiële zin aan de ontwikkeling van de nieuwe woningbouwlocaties. Groen volgt de realisatie van de woningbouw.

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 6

Qua prioriteit focussen we ons éérst op de realisatie van groen in de lopende projecten als PARK21 en vernieuwing van de bestaande groengebieden als de staatsbossen; daarna op de aanleg van nieuwe groengebieden. Ook verlangen we, in een aantal plangebieden, van ontwikkelaars om delen van bovenplans groen op hun grond- en plangebied aan te leggen. In totaal kunnen we naar verwachting 400 tot 500 hectare bovenplans groen aanleggen voor de opgave van 20.000 woningen. Met 10.000 woningen in het Stationsgebied Hoofddorp erbij én met subsidies kan er mogelijk nog circa 300 hectare worden toegevoegd. Naast grotere groengebieden willen we waar mogelijk nabij dorpen dorpsbossen (zoals bij Abbenes-Lisserbroek) tot ontwikkeling brengen. Deze zijn belangrijk voor het maken van het dagelijks ommetje en vormen stapstenen in de totale groenstructuur voor de huidige en toekomstige inwoners. 4. Een samenhangend netwerk voor recreatie en natuur Paden en routes vanuit de woonwijk naar het buitengebied zijn van groot belang. Iedereen moet op een logische, vanzelfsprekende, veilige en aantrekkelijke manier vanaf zijn woning naar de grotere parken, het buitengebied en verder de regio in kunnen wandelen, joggen, fietsen, paardrijden en skeeleren. Hoe zo'n goede ontsluiting er uit ziet, is afhankelijk van het gebied en de wensen van de gebruikers. Van groot belang is dat er geen barrières zijn.

Het stedelijk of dorpse netwerk moet aansluiten op de doorgaande routes, op de 'boulevards' (Geniedijk, Ringdijk, Spaarndammerdijk, IJdijken, polderlinten) en de landschapsscheggen in en om de gemeente. Fietsers en wandelaars bewegen het liefst langs water en groen. Het netwerk van groenblauwe, bewegwijzerde verbindingen is dus van groot belang. Bovendien heeft dit nog een andere functie. De samenhangende groenblauwe structuur vormt mede de basis voor ecologische verbindingen tussen de groengebieden in onze gemeente en daarbuiten. Dit zijn in ieder geval de verbindingen uit het Natuur Netwerk Nederland (NNN). Maar voor de vergroting van de biodiversiteit en gezonde landschappen worden alle netwerken voor langzaam verkeer en recreatie benut om ook ecologische verbindingen te maken (conform het streefbeeld van de Natuurvisie Haarlemmermeer 2021.0000462) 5.

Aanvullende voorzieningen realiseren voor recreatie, outdoor sport, horeca en dergelijke afgestemd op de behoefte en landschappelijk ingepast Onderdeel van een goed aanbod aan recreatieve mogelijkheden zijn voorzieningen die vrijetijdsbestedingen als recreatie, natuurbezoek en sport goed faciliteren, zoals goede entrees met informatie, bankjes en parkeerplaatsen, beeldende kunst, outdoor-fitness apparatuur, bewegwijzering aantrekkelijke routes, picknickplaatsen en op geschikte locaties en goed ingepast een commerciële (horeca-)faciliteit. Langs de wateroevers kunnen vissteigers, kanooverdraagplaatsen en aanlegplaatsen gewenst zijn. Per gebied zal het aanbod verschillen zodat een diversiteit aan landschappen en een aantrekkingskracht voor verschillende doelgroepen ontstaan. Bij het ontwerp van nieuwe groengebieden en verbindingen zullen dergelijke voorzieningen worden afgestemd op de behoeften van gebruikers en in overleg met hen ontwikkeld worden. Ook voor de bestaande gebieden en netwerken gaan we na of extra voorzieningen gewenst zijn. 6. Ruimtelijk-landschappelijke kwaliteiten in alle ontwikkelopgaven verweven Een goed vestigingsmilieu omvat meer dan alleen aantrekkelijke buitenruimte in recreatiegebieden. Het totale landschap met krachtige doorlopende landschapsstructuren, zoals dijken en grote waterlopen, bepaalt mede het vestigingsklimaat.

Elke ontwikkeling in de gemeente Haarlemmermeer moet bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit. Bij elke ontwikkeling doen zich kansen voor om een aantrekkelijk en interessant landschap te maken. Juist de

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 7

combinatie van functies, de afleesbaarheid van de cultuurhistorie en het gebruik voor meerdere doelen, maken een landschap interessant. Belangrijke voorwaarde is toegankelijkheid voor medegebruik. Vrijetijdsbesteding in de buitenlucht vindt in het hele landschap plaats. Landschappen en omgevingen met een andere hoofdfunctie (bijvoorbeeld landbouw, wonen, natuur, werken, energiewinning, waterberging) kunnen ruimte bieden en een aantrekkelijke omgeving zijn voor een recreatieve of sportieve tocht. Bij iedere planologische ontwikkeling is ruimtelijke kwaliteit een vereiste en willen we de recreatieve functie aandacht en ruimte geven. Bij de ontwikkeling van nieuwe woningbouwlocaties, bedrijventerreinen, het zonnepanelencarré en bij transities in het agrarisch gebied, steeds worden nieuwe mogelijkheden voor groen en recreatie meegenomen. Zo wordt recreatie fijnmazig verweven met de andere ruimtelijke functies binnen de gemeente. 7. Sociale verbinding met betrokken inwoners Betrokkenheid bij en verbondenheid van onze inwoners met hun directe leefomgeving vinden we belangrijke pijlers voor de instandhouding van deze leefomgeving. Lokale betrokkenheid zullen we actief zoeken en stimuleren, van planvorming tot aanleg van groen en beheer van landschap en recreatieve voorzieningen.

Waar mogelijk willen we groengebieden en voorzieningen ontwikkelen in samenwerking met lokale ondernemers, verenigingen en burgerinitiatieven. Bijvoorbeeld een compensatiebos, geboortebomenbos, sportparcours, natuurpad. Voornaamste criterium voor de samenwerking is de toegevoegde waarde voor de recreatieve functies en het behoud van de openbare toegankelijkheid en de beleving. We kunnen niet alles overal realiseren maar zullen het naar buiten gaan en bewegen zoveel mogelijk stimuleren. We zorgen voor toegankelijkheid voor mensen met een beperking. Mocht dit ergens niet mogelijk zijn dan kijken we naar voldoende en aantrekkelijke alternatieven. Via de diverse media communiceren we actief over de recreatieve mogelijkheden in onze gemeente, te beginnen over die in de directe leefomgeving. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

Samenhangende uitvoering en afstemming Het beleid ten aanzien van landschap en recreatie is verbonden of heeft raakvlakken met andere beleidsnota's en uitvoeringsprogramma's als: Natuurvisie Haarlemmermeer 2040 (2021.0000462), raadsvoorstel Toerisme, evenementen en promotie Haarlemmermeer 2020-2025 (2020.0000380), Sport- en beweegvisie Haarlemmermeer 2019-2029 (2019.0036310), Cultuurnota Haarlemmermeer: 'Ruimte voor cultuur, kansen voor ondernemerschap' (2012.0016382) en de Evaluatie en actualisatie cultuurbeleid 2021-2024 (2021.0000372), Erfgoedvisie gemeente Haarlemmermeer 2020-2030: 'Erfgoed omarmen en beleven' (2020.0000051), Visie ringdijk en ringvaart (2017.0011195), Mobiliteitsvisie Haarlemmermeer (2018.0065348), Beleidskader Zonneakkers Haarlemmermeer (2020.0000707), de nota 'Trotse drager van het landschap, concept-visie Polderlinten Haarlemmermeer en beeldkwaliteitsplan voor de erven' (2021.0002371) en de Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen (2021.0002603). Bij de uitwerking van deze Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 wordt telkens goed afgestemd op de doelstellingen en uitvoeringsactiviteiten van deze aanpalende beleidsvelden, om een samenhangende realisatie en optimale inzet van middelen te bereiken.

Voorbeeld: aanleg van een recreatief fietspad in combinatie met de realisering van een ecologische oever en bloemrijke akkerrand en een veilige, ongelijkvloerse kruising bij aanleg van een autoweg of busbaan.

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 8

De opbrengsten van de uitvoerige participatietrajecten voor onder meer de Visie Ringdijk en Ringvaart, de Omgevingsvisie Haarlemmermeer en de Natuurvisie zijn in deze visie Landschap en Recreatie meegenomen. Ambities vertaald in visiekaartbeeld De ambities en de verschillende doelen zijn vertaald naar groengebieden, verbindingen en voorzieningen en worden weergegeven in de hierna volgende kaartbeelden 'Visie Landschap en Recreatie 2040';

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040: de Groen blauwe structuur In het noorden en zuiden van de gemeente willen we de gewaardeerde openheid van de polders handhaven, het landschap beter toegankelijk maken, erven- en laanbeplanting koesteren en versterken, en bij de kleine dorpen dorpsbosjes ontwikkelen. In de westflank ontwikkelen we grotere, openbaar toegankelijke groengebieden in combinatie met de woningbouwopgave. Hier ontstaat een doorgaande groenstructuur van zuid (Kagerplassen) naar noord, tot aan het Noordzeekanaal. Aan de oostzijde van de

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 9

Haarlemmermeerpolder zijn verbindingen vanuit de dorpen naar groengebieden in onze gemeente en buurgemeenten van groot belang. Zo krijgt de verstedelijkende Oostflank een groene en recreatieve tegenhanger in de Westeinderscheg. Een goede inpassing van de luchthaven en de opgave voor de energietransitie in de vorm van het zonnecarré, vragen om het versterken van het landschap en mogelijk maken van recreatief medegebruik.

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040: het verbindingennetwerk Prioritering en fasering Om onze ambities te kunnen realiseren, zal naar verwachting 15 tot 25 jaar nodig zijn waarbij koppeling plaatsvindt aan de planning van andere ruimtelijke ontwikkelingen en met name de gebiedsontwikkelingen woningbouw. Een deel van de fysieke maatregelen gaan we al wel op korte termijn (< vijfjaar) uitvoeren. Allereerst willen we een deel van de bestaande groengebieden opknappen. Een aantal van deze gebieden is wat sleets geraakt, heeft achterstallig onderhoud en sluit niet meer aan bij de huidige recreatiewensen. Dit betreft met name gebieden die in beheer zijn van Staatsbosbeheer en de oudere deelgebieden van het Recreatieschap Spaarnwoude. Wij stellen met Staatbosbeheer een plan en uitvoeringsplanning op voor de verbetering en herinrichting van de bosgebieden Zwaansbroek en Venneperhout. Met Staatsbosbeheer versterken we de inrichting van de Houtrakpolder.

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

pagina 10

Als deelnemer in de gemeenschappelijke regeling voor het Recreatieschap Spaarnwoude werken we mee aan de verschillende verbeteringsprojecten van het Uitvoeringsprogramma Spaarnwoude Park 2040. Ten tweede heeft daadwerkelijke aanleg van de reeds geplande én (grotendeels) gedekte gebieden en verbindingen hoge prioriteit. Het gaat om delen van PARK21, onderdelen van de gebieden Groene Carré Noord (Veldpost Badhoevedorp-zuid) en Zwanenburg-zuidwest, dorpsbos Abbenes-Lisserbroek, fietsverbinding Nieuwerkerkertocht, en Geniepark derde fase (nabij de werkgebieden Schiphol Trade Park STP en Schiphol Logistics Park SLP). Uitvoeringsprogramma Groen (UPG) Voor de uitwerking en realisering van (nieuwe) doelen en projecten van deze Visie, stellen wij een eerste Uitvoeringsprogramma Groen (UPG) op en leggen dit in het najaar 2022 aan de raad ter vaststelling voor. Dit UPG wordt afgestemd met de Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen, voor met name het beoogde Bovenplans groen bij de gebiedsontwikkelingen voor woningbouw. Ook andere groenprojecten en recreatief-ecologische verbindingen elders in de gemeente zullen in dit UPG worden opgenomen, ter programmering en/of monitoring (zoals bijvoorbeeld groen-blauwe dooradering Zonnecarré). Wij zullen nagaan of de huidige voortgangsrapportage voor PARK21 vanaf 2022 in dit UPG kan worden geïntegreerd.

De ervaringen met de opzet en werkwijze van het al langer bestaande Uitvoeringsprogramma Mobiliteit zullen hierbij benut worden. Tweejaarlijks zal aan de raad over de voortgang van dit UPG worden gerapporteerd waarbij de nieuwste informatie en voorstellen over planvoorbereiding, subsidies en andere dekkingsmiddelen worden voorgelegd. In het UPG zal voor het volledig overzicht ook informatie worden opgenomen over het lopende Uitvoeringsprogramma Spaarnwoude Park 2040 van het Recreatieschap Spaarnwoude, voor zover dat op het grondgebied van onze gemeente betrekking heeft. 3.3 Wat mag het kosten?

Voor het verbeteren van de staatsbosgebieden in de westflank (co-financiering met Staatsbosbeheer) en voor de aanleg van een dorpsbos bij Abbenes-Lisserbroek heeft de raad reeds bij de Voorjaarsrapportage 2021 een gemeentelijke bijdrage van € 0,96 miljoen beschikbaar gesteld uit de Reserve Schaalsprong. De aanplant van een bosstrook bij Zwanenburg en de instandhouding en verbetering van bestaande gebieden en verbindingen worden met de in de programmabegroting beschikbare middelen uitgevoerd (programma Maatschappelijke Ontwikkeling, beleidsdoel E: Inwoners beschikken over voldoende aantrekkelijke mogelijkheden om te recreëren, bewegen actief en nemen deel aan sport, taakveld 5.7). De verdere uitwerking van de financiële aspecten van de bovenplans groenprojecten, verbindingen en landschapsverbeteringen zal middels het Uitvoeringsprogramma Groen (UPG) in 2022 plaatsvinden. De geprioriteerde investeringen van onze gemeente in nieuw bovenplans groen bij de nieuwbouw projecten zijn voor de komende Schaalsprongperiode geraamd op netto € 22 miljoen. Deze investering in en het beheer en onderhoud van het bovenplans groen is opgenomen in de Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen.

Per ontwikkelgebied zullen wij aan de hand van de te verwachten dekking voor groen uit de gebiedsexploitaties (RIH bijdragen) en te verkrijgen subsidies, nadere voorstellen doen voor de daadwerkelijke realisatie van bovenplans groen.

pagina 11

Visie Landschep en Recreatie Haarlemmermeer 2040

3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De raad is bevoegd om de Visie Landschap en Recreatie vast te stellen. Het college is verantwoordelijk voor de uitwerking en uitvoering van deze visie. De portefeuillehouder voor Ruimtelijke Ordening, Grootschalig groen, Milieu en Agrarische Zaken is namens het college het eerste aanspreekpunt. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

De hoofdlijnen van de visie Landschap en Recreatie zijn besproken met het Recreatieschap Spaarnwoude, Staatsbosbeheer en de provincie Noord-Holland. Ook zijn de hoofdlijnen aan de orde geweest in de participatieprocessen voor onder meer de Natuurvisie, de Omgevingsvisie en de Verdichtingsvisie. De opbrengsten van die participatie zijn in deze visie verwerkt. De bewonersorganisaties zullen nader betrokken worden bij de opstelling van het UPG in 2022 en de tweejaarlijkse evaluatie en update. Maatwerkparticipatie met betrokken organisaties, omwonenden en belanghebbenden vindt plaats bij de concrete planvoorbereiding van de afzonderlijke groengebieden en verbindingen. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

Het Uitvoeringsprogramma Groen zal tweejaarlijks (voortgangsrapportage) aan de raad ter bespreking worden voorgelegd. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

De landschappelijke en recreatieve opgave van Haarlemmermeer is onderdeel van de opgave voor de metropoolregio Amsterdam. De MRA wil zijn positie als internationale topregio graag behouden en daarvoor zijn onder andere aantrekkelijke landschappen nodig die een breed scala aan recreatiemogelijkheden en natuurbeleving bieden. Goede verbindingen van de groen­ blauwe structuur van Haarlemmermeer met de regionale structuren, zoals de scheggen van Amsterdam (Amsterdamse Bos-Westeinderscheg, Tuinen van West, Brettenzone en Spaarnwoude) en het Hollandse plassengebied in het zuiden, zijn van belang. Behoud en versterking van het landschap is een integraal onderdeel van de thans in voorbereiding zijnde Verstedelijkingsvisie MRA 2040.

4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer,

Michiel Ruis

Marianne Schuurmans-Wijde

Bijlage(n): • Visie Landschap en Recreatie in Haarlemmermeer 2040 'Naar buiten!'

Landschap en Recreatie Visie en uitvoeringsprogramma tot 2040

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl Adviezen Berkers Advies: Rob Berkers IDBBO: Theo de Bruin Projectteam Alex Jansen, gemeente Haarlemmermeer Annemarie Lodder, gemeente Haarlemmermeer Martin Sulman, gemeente Haarlemmermeer Kaarten, foto’s Foto omslag: Recreatiegebied Plesmanhoek, Danny fotografie Indien niet anders vermeld: Gemeente Haarlemmermeer November 2021 2

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

Voorwoord Haarlemmermeer groeit en bloeit. We veranderen snel en staan dus voor grote

Onze unieke landschappelijke identiteit, met zeven verschillende polders, is het

uitdagingen. Ik noem alleen al de bouw van duizenden nieuwe woningen, die het

vertrekpunt. Ons erfgoed is immers ons verhaal. Dat geeft aan wie we zijn en wie

ook mogelijk moet maken dat we naar een inwonertal gaan van om en nabij de

we willen zijn. We sluiten aan bij regionale groenstructuren direct om ons heen. We

200.000. Maar ook de energietransitie en klimaatadaptatie hebben invloed op de

zorgen voor voldoende en gevarieerde, openbaar toegankelijke groengebieden,

omgeving waarin we wonen, werken en recreëren.

om in te wandelen, te fietsen en in te sporten. Buiten zijn en buiten sporten is goed voor de gezondheid. Hoe meer ommetjes we kunnen maken, hoe minder

We willen een goed leef- en vestigingsklimaat blijven bieden aan onze inwoners

dokters we hoeven te bezoeken.

en ondernemers. De directe leefomgeving speelt daar een belangrijke rol in. Hoe

Ook werkt groen en water als een natuurlijke airco. Op hete dagen zorgen groen

is de woon- en werkomgeving binnen de kernen en wat zijn de kwaliteiten van het

en water voor verkoeling in onze parken en bossen, waar biodiversiteit en pure

gebied buiten de bewoonde wereld?

natuur ons landschap en groengebieden kleuren. Voorzieningen, zoals horeca, sport- en spelmogelijkheden maken deze gebieden nog aantrekkelijker.

Deze ‘Visie landschap en recreatie’ gaat over groen en landschap buiten

In het hele buitengebied staat ruimtelijke kwaliteit, recreatief medegebruik en

de kernen. Goede verbindingen met het groen en water binnen de kernen

ruimte voor natuur centraal. Ook juist in die gebieden, waar andere functies

zijn natuurlijk van cruciaal belang. We schetsen de toekomst tot 2040. We

de hoofdmoot uitmaken, denk bijvoorbeeld aan het zonnecarré, rondom de

gaan door op de weg die al eerder is ingezet met de realisatie van groen- en

landingsbanen van Schiphol. Of het agrarisch buitengebied, waar boeren hun

recreatiegebieden en het versterken van het typische landschap. Sterke steden

producten op het land hebben staan. We streven naar een fijnmazig netwerk

hebben immers sterke landschappen nodig.

voor recreatie en natuur. En ten slotte, misschien wel het belangrijkste: we doen dit voor en met onze inwoners. Want alleen samen zorgen we dat we mooie natuur- en recreatiegebieden hebben.

Mr. Mariëtte Sedee Wethouder grootschalig groen en recreatie

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

3

Samenvatting

Gerealiseerde, geplande en gewenste groenstructuur in de gemeente Haarlemmermeer 2040

4

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

Het landschap in de gemeente Haarlemmermeer zal de komende decennia

Deze visie is een actualisering van de voorgaande visie uit 2007, ‘Groen

blijven veranderen door de grote ruimtelijke opgaven waar we voor staan.

en recreatie in Haarlemmermeer 2030’. Ook is deze visie een uitwerking

Denk aan de energietransitie, klimaatadaptatie en de toename van verkeer.

van de gemeentelijke Omgevingsvisie 2040. Als vervolg zal er een

Het inwoneraantal van de Gemeente Haarlemmermeer zal de komende jaren

Uitvoeringsprogramma Groen opgesteld worden met de inzet voor korte en

blijven groeien door de bouw van vele nieuwe woningen. En ook meer toeristen

langere termijn.

zullen onze gemeente weten te vinden. Deze ‘Visie landschap en recreatie

De Visie Landschap en Recreatie met de daarin begrepen groenblauwe

2040’ geeft de stip op de horizon hoe de Gemeente Haarlemmermeer streeft

structuur is de basis voor de inpassing en invulling van het te realiseren

naar een aantrekkelijk en toegankelijk landschap voor haar bewoners en

bovenplans groen (en de grondverwerving) bij de Schaalsprong Wonen. We

bezoekers. Hoe kunnen we het karakter van de zeven polders van de Gemeente

leggen de prioriteit op het afronden van de lopende groenprojecten waaronder

Haarlemmermeer benutten, versterken en beleefbaar maken voor eenieder?

PARK21, het completer en robuuster maken van de recreatieve en ecologische

Het gaat in de visie om het landschap, de groen- en recreatiegebieden buiten

verbindingen. We versterken bestaande groengebieden, zoals de staatsbossen

de bebouwde kom, maar ook om lokale en regionale verbindingen voor onder

en leggen nieuwe groengebieden aan als onderdeel van een aantrekkelijk en

meer fietsen en wandelen vanuit de kernen naar en in het buitengebied.

beleefbaar landschap, zoals een dorpsbos bij Abbenes-Lisserbroek.

Een interessant landschap bestaat en ontstaat bij de gratie van combinaties van functies en de ruimte om te verblijven en verpozen. Door het ruimtebeslag van alle (nieuwe) opgaven moeten we wel functies combineren. Elke ontwikkeling dient bij te dragen aan de kwaliteit van de ruimte en mogelijkheden voor (recreatief mede-) gebruik van het landschap: • Woningbouw: een aantrekkelijk woonklimaat en vestigingsmilieu; • Klimaatadaptatie: ruimte voor water en tegengaan hittestress; • Energietransitie: landschappelijke inpassing en recreatief medegebruik van zonneakkers en windparken; • Toerisme en evenementen: geschikte ruimte voor toerisme en evenementen; • Natuur, ecologie en biodiversiteit: ruimte voor natuur; • Gezondheid en bewegen: ontspannen en inspannen in het groen, contacten en ontmoetingen in een informele omgeving; • Landbouw: ruimte voor voedselproductie en nevenfuncties in de landbouw; • Mobiliteit: aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer.

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

5

Inhoudsopgave Voorwoord................................................................................................................................... 3

3 Wat gaan we waar doen?................................................................................................. 24 3.1

De ambities ruimtelijk vertaald.......................................................................... 24

Samenvatting............................................................................................................................ 4

3.2

Haarlemmerliede en Spaarnwoude................................................................ 24

3.3

Ringdijk en Ringvaart.............................................................................................. 25

Naar buiten in Haarlemmermeer in 2040..................................................................... 7

3.4

Het noordelijke deel van de Haarlemmermeerpolder........................... 27

3.5

Hoofddorp en omgeving....................................................................................... 30

3.6

Cruquius en Hoofddorp-West............................................................................. 31

1. Inleiding.................................................................................................................................. 9 1.1

Vestigingsmilieu: kwaliteit van wonen en leven......................................... 9

3.7

Nieuw-Vennep-west en Beinsdorp.................................................................. 31

1.2

Toenemende druk op landschap en recreatieruimte............................. 10

3.8

Lisserbroek................................................................................................................... 33

1.3

Een stevige impuls is nodig................................................................................... 10

3.9

Haarlemmermeer Zuidoost................................................................................. 33

1.3.1

Kwalitatieve opgave................................................................................................ 11

3.10

Haarlemmermeer-oost......................................................................................... 34

1.3.2

Kwantitatieve opgave............................................................................................ 11

3.11

PARK21............................................................................................................................. 35

1.3.3

Haarlemmermeer in de regio............................................................................. 12

3.12

Recreatieve netwerken en regionale verbindingen................................ 36

1.4

Koppelen van opgaven.......................................................................................... 12

3.13

Waterrecreatie........................................................................................................... 39

1.5

Leeswijzer...................................................................................................................... 13 4 Uitvoering; strategie en prioritering.......................................................................... 44

2 Naar buiten! Ambities en doelen voor landschap en recreatie....................... 14

Strategie: samenwerken en vooruit kijken................................................... 44

2.1

Inleiding.......................................................................................................................... 14

4.2

Prioritering en fasering........................................................................................... 45

2.2

Onze ambities in zeven doelen........................................................................... 14

4.3

Kosten en baten......................................................................................................... 45

2.3.1

Versterken en behouden karakteristieke landschappen en

4.4

Financiering................................................................................................................. 46

bouwstenen van de polders................................................................................ 16

4.5

Partners.......................................................................................................................... 47

Aansluiten bij bestaande en te ontwikkelen regionale

4.5.1

Terreinbeheerders.................................................................................................... 48

groenstructuren......................................................................................................... 18

4.5.2

Ondernemers.............................................................................................................. 49

Voldoende en gevarieerde openbaar toegankelijke

4.5.3

Inwoners en verenigingen..................................................................................... 50

groengebieden........................................................................................................... 18

4.5.4

Strategische samenwerkingspartners en financiers.............................. 50

2.3.2 2.3.3

6

4.1

2.3.4

Een verbonden en fijnmazig netwerk voor recreatie en natuur....... 19

4.6

Participatie en communicatie........................................................................... 51

2.3.5

Voorzieningen daar waar gewenst.................................................................. 19

4.7

Monitoring.................................................................................................................... 51

2.3.6

Ruimtelijke kwaliteiten in alle opgaven......................................................... 20

2.3.7

Sociale verbinding met betrokken bewoners............................................. 21

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

Literatuur...................................................................................................................................... 52

Bijlagen Bijlage 1

..................................................................................................................................... 53

1.1

Inleiding.......................................................................................................................... 53

1.2

Het ontstaan van de polders van Haarlemmermeer............................. 53

1.3

Haarlemmermeer in de regionale context.................................................. 58

1.4

Gebruik, waardering en verbeterpunten...................................................... 59

1.5

Voor wie doen we het?........................................................................................... 62

1.6

Trends en ontwikkelingen..................................................................................... 63

1.7

De lessen uit het heden.......................................................................................... 65

Bijlage 2 Beleidsanalyse........................................................................................................ 66 2.1

Ontwerp-Omgevingsvisie Haarlemmermeer............................................ 66

2.2

Andere beleidsstukken........................................................................................... 67

Bijlage 3 De recreatieve habitat........................................................................................ 70 3.1

Recreatieve laag met kwaliteit.......................................................................... 70

3.2

Punten, lijnen en vlakken....................................................................................... 70

Bijlage 4 Kaartbeelden Visie Landschap en Recreatie 2040............................... 74

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

7

Naar buiten in Haarlemmermeer in 2040… Natuurlijk hebben we hier polders! Als inwoner van Haarlemmermeer vind ik het

Begin 2005 ben ik hier komen wonen. Om het buitengebied in te gaan, was toen

heerlijk om door dit typisch Nederlandse polderlandschap te zwerven. Naar

wel een uitdaging. Er was nog niet zoveel waar je naar toe kon. De gemeente

buiten, is mijn motto. Lopend of fietsend, joggend, alleen of met de kinderen.

heeft gezorgd voor steeds meer recreatiegroen en natuur in het buitengebied,

Een rondje Ringdijk is mijn favoriet. Uitzicht vanaf de dijk op de steeds groener

gelijk ontwikkeld met de nieuwbouw wijken en verdichting in Hoofddorp en

wordende polder, de mooie dorpjes langs de dijk, maar ook op vliegtuigen

Nieuw-Vennep . PARK 21 is helemaal ontwikkeld en daar hebben ook initiatieven

die op Schiphol landen of opstijgen. Ook makkelijk te combineren met de

van wijkbewoners voor pluktuinen en sport- en speelvoorzieningen een plek

Spaarndammerdijk door verbindingen over de ringvaart. En ik ben niet de enige

gekregen, naast vrijetijdsvoorzieningen van ondernemers. We hebben gezorgd

die daarvan geniet. Het lijkt of alle fietsers uit de regio dat rondje willen maken.

voor aantrekkelijke verbindingen uit alle wijken en dorpen naar buiten. Op

Op allerlei plekken langs de dijk kun je even afstappen en raak je in gesprek met

hete zomerdagen kun je nu makkelijk en snel naar een park of bos. Je merkt

andere fietsers of wandelaars.

onmiddellijk de koelte ten opzichte van de stad. Meer schaduw, ruimte voor water, ’s zomers heerlijk koel. Natuurlijk zijn de bossen en parken aangeplant, maar het

Aan het begin van deze eeuw dacht men soms dat de nieuwe multimedia

voelt nu als natuur met inheemse beplanting en veel dieren die er leven. Heerlijk!

gadgets de mens steeds meer binnen zou houden. Het tegendeel is waar. Ik zie

Via de fiets- en wandelpaden ben je zo de stad uit, het bos of de polder in,

steeds meer mensen met die technologie, naar buiten gaan. het komt natuurlijk

langs akkers of door de weilanden en langs die typische, polderlinten door het

ook doordat we minder hoeven te werken en meer vrijetijd hebben. En omdat

landschap. Bij elk dorp vind je kleine bosjes, ruimte voor een ommetje en om even

we afgelopen decennia hebben gezorgd voor het behoud van het bijzondere

te gaan zitten en uit te kijken over de open polder.

landschap, voor de aanleg van aantrekkelijke groen- en recreatiegebieden met voorzieningen vlak bij de dorpen en steden en voor goede verbindingen . De

Wat ik ook een belevenis vind, is het agrarische gebied van onze gemeente.

polderlinten hebben prachtige lanen en groene erven.

Paden langs akkerranden zijn aangelegd en er zijn agrarische coöperaties gekomen met directe levering aan de lokale aandeelhouders, de bewoners

Een van mijn favoriete gebieden is Spaarnwoude, de mooie veenweidepolders

dus. En bewoners die meewerken tijdens de oogst. Die oogst is een jaarlijks

en de bosgebieden er omheen. Het contrast tussen het open, landschap en de

evenement geworden voor de lokale en regionale bevolking. De voedselketen is

besloten bossen. Ik haal er m’n hart op! Ze zeggen dat er uit de hele regio wel

heel klein geworden.

negen miljoen bezoekers per jaar komen maar daar merk je niks van. Ja, op zo’n

8

mooie zonnige stranddag wel maar dan ligt heel Nederland in de zon. Verder is

Mooi is ook hoe bedrijven zijn gaan verduurzamen en veel meer natuurinclusief

het heerlijk fietsen of wandelen door het gebied, overal vogels die door het juiste

zijn geworden. De uitstoot en het lawaai zijn merkbaar omlaag gegaan en veel

weidebeheer zich hier blijvend thuis voelen..

bedrijven nemen actief deel aan allerlei maatregelen om het leven en

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

werken rondom de luchthaven aangenaam te houden. En met succes. Door de aangename fietsroutes naar bedrijfsterreinen komt bijna iedereen tegenwoordig op zijn elektrische fiets. Zo heeft de gemeente een bloeiende hotelsector opgebouwd voor zakelijke en gewone toeristen die echt niet alleen komen voor de ligging ten opzichte van Schiphol.

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

9

1. Inleiding 1.1

Vestigingsmilieu: kwaliteit van wonen en leven

Waar mensen wonen of verblijven wordt gewandeld, gefietst, de hond uitgelaten, gespeeld, gevaren, gezwommen, paardgereden, een ommetje gemaakt en gejogd. Dit gebeurt in een stedelijke omgeving en ‘buiten’: in de polders, bossen en natuurgebieden, op stranden en op of aan het water. De activiteiten beginnen bij voorkeur bij de voordeur. Een aangename en gezonde woonomgeving biedt ruimte om te ontspannen en te sporten, is informeel, veilig, karakteristiek, en geeft aanleiding om met anderen in contact te komen en uit te groeien tot een betrokken woonwijk en - gezamenlijke- woonplaats. Idealiter beschikt het omringende landschap over kwaliteiten waardoor het er prettig recreëren is. Een aangenaam en goed ontsloten buitengebied biedt ruimte voor sport en ontspanning.

Recreatiegebied Toolenburger plas

In deze nota richten we ons vooral op het buitengebied, met als inzet om dit buitengebied voor alle (toekomstige) inwoners van de 31 kernen van de gemeente straks direct toegankelijk en aantrekkelijk te maken.

versterking en ontwikkeling van de kwaliteiten om de ruimtelijke dragers van de Haarlemmermeerpolder te blijven. Hier liggen kansen om ze mede als recreatief

Ontstaan van Haarlemmermeer

netwerk verder te ontwikkelen en mede invulling te geven aan de recreatievraag

De gemeente Haarlemmermeer bestaat uit zeven zeer diverse polders. De

van de sterk gegroeide bevolking. Daarnaast is meer nodig: toegankelijkheid

grootschalige droogmakerij van het Haarlemmermeer uit 1852 en verschillende

van het landschap en openbaar toegankelijke groengebieden met ruimte voor

veenweidegebieden, polders uit de 13e eeuw, zoals de Vereenigde Binnenpolder

ontspanning, sport en spel in de buitenlucht.

en de Inlaagpolder (zie bijlage 1). En ten slotte de Houtrakpolder, een

10

droogmakerij. Deze polders hebben kwaliteiten als het gaat om de beleving

Het ontwikkelen van een aantrekkelijk landschap en een recreatieve omgeving

van ruimte en openheid. De Vereenigde Binnenpolder en Inlaagpolder bieden

is belangrijk voor de inwoners van de gemeente Haarlemmermeer. Afgelopen

een toegankelijk landschap met aantrekkelijke routes en verbindingen. In

decennia zijn verschillende gebieden gerealiseerd met uiteenlopende karakters,

de Haarlemmermeerpolder is de ruimtelijke beleving afgelopen decennia

denk aan de Plesmanhoek, Venneperhout, Toolenburger plas of Landgoed Kleine

sterk veranderd. Enerzijds zijn er grote open gebieden: rond de startbanen

Vennep in PARK21. Binnen de gemeente moet voldoende ruimte onbebouwd

en in het zuiden. Anderzijds hebben verre uitzichten plaats gemaakt voor

blijven om het landschap te behouden en versterken, waarin recreatie een

opeenvolgende nieuwe woonwijken en bedrijfsterreinen. Het raamwerk van

gevarieerde en goed gespreide invulling krijgt. Kwaliteit van wonen en leven

de oorspronkelijke polderlinten met boerderijen vraagt op veel plekken een

is gebaat bij een goed ingerichte, karaktervolle, groene dagelijkse leef- en

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

werkomgeving binnen en buiten de bebouwde kom. Dat alles in een logische

recreatiegebieden scoren hoog en worden goed bezocht en gebruikt. Door de

samenhang en met de juiste variatie zodat er voor iedereen mogelijkheden zijn.

groei van de bevolking is er een tekort aan recreatieruimte en bij verdere groei van de bevolking zal dit tekort toenemen.

Het behouden en ontwikkelen van het karakter van onze diverse

Om aantrekkelijk te blijven als woongemeente en om het gunstige

polderlandschappen en het bieden van ruimte voor recreatie moet ook in de

vestigingsklimaat te behouden, en te versterken, moeten we investeren in de

ontwikkelingsopgaven aandacht en ruimte krijgen.

recreatiemogelijkheden en het landschap.

1.2

1.3

Toenemende druk op landschap en recreatieruimte

Een stevige impuls is nodig

In de jaren 70 in de vorige eeuw is een begin gemaakt met de aanleg van

De uitdagingen waar de gemeente Haarlemmermeer staat zijn talrijk. Naast

recreatiegebieden voor bewoners van onze gemeente, maar ook voor Haarlem

ruimte voor de energietransitie, groei van wegen en bedrijfsterreinen is de

en Amsterdam: recreatiegebied Spaarnwoude en de Houtrakpolder (Noorderbos)

versnelde realisatie van 20.000 nieuwe woningen. Met gemiddeld 2,5 personen

in het noorden, het Haarlemmermeerse bos in het zuiden. Vanaf eind jaren 90

per woning betekent dit een uitbreiding met zo’n 50.000 personen, van 157.000

gevolgd door Groene Weelde, Venneperhout, Zwaansbroek, Boseilanden en de

inwoners naar ongeveer 200.000 inwoners in 2040. Ook in Haarlem, Amsterdam

Parken bij Zwanenburg, Vijfhuizen en Zwaanshoek. Groengebied Zwaansbroek

en de bollenstreek vindt een groei van het inwoneraantal plaats. Deze inwoners

is slechts deels gerealiseerd en is een versnipperd geheel. Al deze gebieden

zullen ook in Haarlemmermeer ruimte voor ontspanning en recreatie zoeken.

worden intensief gebruikt. Om meer ruimte te bieden voor onder andere bewoners die in de Vinex bouwperiode zijn komen wonen, is een begin gemaakt

Volgens het NBTC (Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen) zal na het

met de aanleg van PARK21. Door de groei van de bevolking en de milieudruk in

herstel van de wereldeconomie, het toerisme naar Nederland blijven groeien.

stedelijke gebieden (bijvoorbeeld in de vorm van geluid, hitte) in onze gemeente

Het aantal toeristen en recreanten van buiten de gemeente dat onze polders als

en aangrenzende gemeentes is het noodzakelijk te kijken naar uitbreiding van

typisch Nederlandse landschappen zal bezoeken en waarderen, zal toenemen.

de recreatiemogelijkheden zodat rust en ontspanning dicht bij huis gevonden

De provincie Noord-Holland heeft in het rapport ‘Recreatieverkenningen (2014)’

kunnen worden. Het verbinden van de deels versnipperde recreatiegebieden, het

aangegeven dat tot 2040 in het zuidelijk deel van Noord-Holland een toename

landschap versterken en toegankelijk maken bieden hiervoor goede kansen.

van de recreatie van minimaal 30 procent verwacht wordt door bevolkingsgroei,

De geleidelijke achteruitgang van het karakteristieke landschap van onze polders

vergrijzing, toerisme, toename van vrije tijd en klimaateffecten (waardoor mensen

is een zorg van bewoners en bestuurders. De enorme opgaven voor nieuwe

vaker de verkoeling van water en groen opzoeken). In de Visie Recreatie en

woningen en bedrijven, nieuwe infrastructuur en de energietransitie maken

Toerisme (2021) geeft de provincie aan dat deze vraag moet worden opgevangen

deze zorgen nog groter. Maar er liggen ook kansen in het combineren van deze

door bestaande recreatiegebieden adequaat in te richten én de ruimte voor

opgaven.

groene recreatie mee te laten groeien met nieuwe verstedelijking. Zowel in kwalitatief als ook kwantitatief opzicht heeft onze gemeente een Karakteristieke landschappen scoren hoog in de waardering van bewoners en

stevige impuls nodig in het aanbod aan voorzieningen voor een aangename

recreanten. Dat geldt vooral voor de veenweidelandschappen, zoals in onze

vrijetijdsbesteding in de buitenlucht en een goed vestigingsmilieu. Dat geldt

gemeente de Vereenigde Binnenpolder en Inlaagpolder. Ook de gerealiseerde

vooral vanuit lokaal maar ook vanuit regionaal perspectief.

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

11

landschap beter inpassen, de soms naar binnen gekeerde randen van de dorpen meer open en naar buiten gericht maken en bestaande groengebieden, weer up to date maken. Vanuit de natuuropgave (Natuurvisie Haarlemmermeer 2040) gaan we ook de biodiversiteit in de groengebieden vergroten. (voor meer achtergronden: zie bijlage 1)

1.3.2 Kwantitatieve opgave De bevolkingstoename van Haarlemmermeer en de omringende gemeenten, heeft consequenties voor de recreatieve verbindingen in en rond de gemeente en voor de groen- en recreatiegebieden. In de periode van grootschalige woningbouw (Vinex-groeiperiode) zijn de strategische, regionale groenprojecten ‘Recreatie om de Stad’ (RodS) deels gerealiseerd. Ongeveer 1.000 hectare groen en verbindingen zijn in Route van Boseilanden en Floriande door park Zwaanshoek naar ringdijk

1.3.1 Kwalitatieve opgave

Haarlemmermeer en Amsterdam-west aangelegd, de helft van de oorspronkelijke taakstelling van 2.000 ha nieuw groen (Raamplan Haarlemmermeer Groen, 2000). Doordat het Rijk zich in 2012 heeft teruggetrokken als hoofdfinancier van de aanleg van deze groengebieden staan de provincie Noord-Holland en

Knelpunten, kwaliteiten en kansen.

de gemeente er nu alleen voor. Het huidige gemeentelijk beleid is gericht op

Naast de behoefte aan groen en landschap voor bewoners zijn er andere

de aanleg van 300-400 ha van deze oude opgave groen- en recreatiegebied,

opgaven, zoals de ruimte voor waterberging, het tegengaan van hittestress, voor

met name in PARK21. Van de oorspronkelijke taak is dus ruim een kwart (500-

het versterken van de biodiversiteit en om de problemen rond CO2 en stikstof aan

600 ha) niet uitgevoerd.¹ In het gemeentelijk beleid² is de richtlijn opgenomen

te pakken. EU, Rijk, en provincie ontwikkelen en hebben plannen ter versterking

om per nieuwe woning 400m2 bovenplans-regionaal groen aan te leggen. Bij

van de groenblauwe omgeving. Deze opgaven bieden kansen om deze te

een groei met 20.000 woningen in de komende twintig jaar, betekent het dat er

koppelen aan de gewenste recreatieve ontwikkelingen. Ze moeten mede ruimte

800 ha groen- en recreatiegebied nodig is. Dit kan door intensievere inrichting

bieden aan het behouden en versterken van het karakter van het landschap en

bestaande groengebieden en door aanleg nieuw groenareaal tot stand komen.

voor recreatief medegebruik. Zoals bijvoorbeeld opgenomen in het gemeentelijk

Het gefaseerd realiseren van deze groen- en recreatieopgave biedt ook ruimte

beleid voor de plaatsing van een groot oppervlak aan zonnepanelen

voor o.m. voltooiing van het Natuurnetwerk en vergroting van de biodiversiteit,

(Beeldkwaliteitsplan Zonnecarré, 2021).

alsmede voor klimaatadaptie, wateropvang en waterberging.

In kwalitatief opzicht willen we de herkenbaarheid van de polderlandschappen versterken, de versnippering van de bovenlokale groenstructuur opheffen, voorzien in passende oplossingen voor ontbrekende schakels in het routenetwerk, ommetjes vanuit de dorpen mogelijk maken, barrières opheffen, ‘dozen’ in het

12

Visie Landschap en Recreatie Haarlemmermeer 2040 Naar buiten!

¹ Voortgangsrapportage Grootschalig groen en Recreatie Haarlemmermeer (2018) 2

Nota Groen en Recreatie in Haarlemmermeer 2030 (2007)

1.3.3 Haarlemmermeer in de regio De landschappelijke en recreatieve opgave van Haarlemmermeer kan niet los gezien worden van de metropoolregio Amsterdam (MRA). De MRA wil zijn positie als internationale topregio graag behouden en daarvoor zijn onder andere aantrekkelijke landschappen nodig die een breed scala aan recreatiemogelijkheden en natuurbeleving bieden. De uitgangssituatie voor de MRA is niet slecht, maar gezien de bevolkingstoename en de toename van toerisme zijn maatregelen nodig. Het gaat dan onder meer om de herinrichting van naoorlogse recreatieterreinen (waaronder Spaarnwoude) en het ontwikkelen van nieuwe parken in de metropoolregio (zoals PARK21). Goede verbindingen van de groenblauwe structuur van Haarlemmermeer met de regionale structuren, zoals de scheggen van Amsterdam (Westeinderscheg, Tuinen van West, Brettenzone en Spaarnwoude) en het Hollandse plassengebied in het zuiden, zijn van belang (zie afbeelding hierna). Behalve dat het belangrijk is voor een goed woon- en vestigingsklimaat in de MRA, betekent een aangenaam en toegankelijk landschap met een hoge recreatieve gebruikswaarde ook het ontlasten van de kwetsbare natuurgebieden in de MRA. Deze kunnen vanwege de hoge natuurwaarden, maar relatief geringe recreatieve opvangcapaciteiten bieden.