RV Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen (2021.0002603).pdf

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel

Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen drs. Jurgen Nobel Martine van Bergen 23 november 2021

Raadsvergadering Raadsvoorstel nummer

2021.0002603 1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. in te stemmen met de Investeringsstrategie Schaalsprong wonen en de bijbehorende investeringsanalyse als overzicht van de minimale variant van de verwachte bovenplanse voorzieningen op het gebied van infrastructuur, groen en maatschappelijke voorzieningen bij de realisatie van 20.000 woningen op basis van de huidige inzichten. Per project wordt beoordeeld wat haalbaar is; 2. deze Investeringsstrategie Schaalsprong wonen en de bijbehorende investeringsanalyse vanaf 2023 tweejaarlijks te actualiseren; 3. conform artikel 25 lid 2 Gemeentewet geheimhouding op te leggen op de bijlage Investeringsanalyse Schaalsprong Wonen Haarlemmermeer, actualisatie november 2021 van het Raadsvoorstel 'Investeringsstrategie Schaalsprong wonen1. De geheimhouding wordt opgelegd op grond van artikel 10, lid 2, onder b van de Wet openbaarheid van bestuur: economische of financiële belangen van de gemeente; 4. met een separaat voorstel de raad voor te stellen conform artikel 25 lid 3 Gemeentewet de geheimhouding te bekrachtigen in de eerstvolgende raadsvergadering op grond van artikel 10, lid 2, onder b van de Wet openbaarheid van bestuur: economische of financiële belangen van de gemeente.

De geheimhouding geldt voor de bijlage Investeringsanalyse Schaalsprong Wonen Haarlemmermeer, actualisatie november 2021 van het Raadsvoorstel 'Investeringsstrategie Schaalsprong wonen'. Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. het doel van de reserve Schaalsprong uit te breiden met investeringen in de wettelijk vereiste maatschappelijke voorzieningen in de gebiedsplannen; 2. de vanaf 2024 geraamde structurele storting van € 2 miljoen in de reserve Schaalsprong om te zetten in een stelpost Schaalsprong en het in een begrotingsjaar resterend bedrag van deze stelpost in de jaarrekening van dat jaar te storten in de reserve Schaalsprong; 3. vanaf 2027 de stelpost Schaalsprong structureel te verhogen met € 0,5 miljoen naar € 2,5 miljoen per jaar en dit mee te nemen in de integrale afweging van de Voorjaarsrapportage 2023;

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

pagina 2

4. in de integrale afweging bij de Voorjaarsrapportage 2022 vanaf 2022 voor een periode van twee jaar € 0,6 miljoen op te voeren voor het programmabureau Schaalsprong wonen; 5. voor de periode 2024 en verder het surplus vanuit de reserve Grondzaken te blijven storten in de reserve Schaalsprong. 2. Samenvatting

Met de Investeringsstrategie Schaalsprong wonen hebben we inzicht gekregen welke bovenplanse investeringen op het gebied van infrastructuur, groen een maatschappelijke voorzieningen noodzakelijk zijn om onze ambitie van 20.000 woningen voor 2040 waar te kunnen maken. De bijbehorende investeringen en de dekking van de hierbij behorende financiële lasten hebben we uitgewerkt in de investeringsanalyse. Met de investeringsstrategie hebben we een instrument in handen om de grote opgave van het toevoegen van 20.000 woningen aan Haarlemmermeer integraal te kunnen begeleiden en om te kunnen identificeren wat nodig is om de ambitie te kunnen verwezenlijken. Op basis van de nu beschikbare informatie is geconstateerd dat er bij de bovenplanse opgave een investeringsvolume van bruto € 283 miljoen en netto € 159 miljoen hoort. Dit kunnen wij niet alleen dragen. Daarom zijn we voor de realisatie van de benodigde bovenplanse voorzieningen sterk afhankelijk van bijdragen van derden (ontwikkelaars, regio en Rijk). Om de bijdragen van derden te kunnen maximaliseren en veilig te stellen hebben we een lobbystrategie opgesteld. Omdat er met het uitblijven van een nieuw kabinet nog geen duidelijkheid is over de aan te vragen rijksgelden kiezen wij er met de investeringsstrategie ervoor om de diverse gebiedsontwikkelingen nog niet verder te prioriteren.

Zo kunnen we, zodra er wel gelden beschikbaar komen, voor zoveel mogelijk ontwikkelingen bijdragen vragen. Om de kosten die na de bijdragen van derden overblijven te kunnen dragen is al besloten dat vanaf 2024 jaarlijks een bedrag van € 2 miljoen gereserveerd wordt om deze investeringen te kunnen dekken. Voor het realiseren van de minimale variant van de verwachte bovenplanse voorzieningen is het noodzakelijk dat de € 2 miljoen vanaf 2027 verhoogd moeten worden met € 0,5 miljoen naar € 2,5 miljoen omdat anders de noodzakelijke investeringen niet gedekt kunnen worden. Gezien deze noodzaak is een richtinggevend besluit van de raad gewenst dat de stelpost vanaf 2027 verhoogd wordt en dit mee te nemen in de integrale afweging van de Voorjaarsrapportage 2023. De daadwerkelijke besluitvorming volgt dus bij de Voorjaarsrapportage 2023. Het college stelt de raad voor dit richtinggevend besluit te nemen, omdat de raad hiermee het belang van de verhoging van de stelpost onderstreept om de schaalsprong Wonen te realiseren. Tevens wordt voorgesteld om de vanaf 2024 geraamde structurele storting in de reserve Schaalsprong van € 2 miljoen per jaar om te zetten in een stelpost in de programmabegroting onder het Overzicht algemene dekkingsmiddelen voor het dekken van lasten die noodzakelijk zijn om woningbouw in het kader van de schaalsprong mogelijk te maken.

Door te werken met een stelpost kunnen investeringen eerder worden uitgevoerd, omdat niet eerst gespaard hoeft te worden tot dat het hele investeringsbedrag beschikbaar is. Tevens kan de raad flexibeler omgaan met een stelpost. Over de inzet van de stelpost is altijd besluitvorming door de raad nodig. Om te voorkomen dat een eventueel restant van de stelpost vrij valt ten gunste van de algemene middelen, wordt ook voorgesteld om jaarlijks het restant te storten in de reserve Schaalsprong. Naast het inzichtelijk maken van de benodigde bovenplanse investeringen geeft de investeringsstrategie ook aan waar er nog hiaten zitten in de beschikbare informatie. Daarom zal de komende periode, na vaststelling van deze investeringsstrategie, veel extra onderzoek worden uitgevoerd om alle factoren die de bovenplanse investeringen beïnvloeden inzichtelijk te maken. Naar mate de gebiedsontwikkelingen steeds concreter worden komt er ook steeds meer informatie beschikbaar over de omvang van de benodigde bovenplanse investeringen. Daarom

pagina 3

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

wordt deze investeringsstrategie en de bijbehorende investeringsanalyse tweejaarlijks geactualiseerd. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

In ons Coalitieakkoord 2019-2022 'Samen bouwen aan een krachtig nieuw Haarlemmermeer' hebben wij aangegeven in te willen zetten op de versnelling van de woningbouw in Haarlemmermeer. Het gaat hierbij om een toevoeging van circa 20.000 woningen aan de woningvoorraad van Haarlemmermeer in de periode tot 2040. Voor Haarlemmermeer is dit een bijna anderhalf keer zo grote opgave als in de Vinex-periode (1995-2005). Ook is vanuit het Rijk-regio initiatief Bereikbare Steden aan ons gevraagd om te onderzoeken of het Stationsgebied Hoofddorp, onder andere door de komst van de metro, herontwikkeld en verdicht kan worden. De eerste studies geven aan dat er hierdoor naar verwachting circa 10.000 extra woningen ontwikkeld kunnen worden. De inzet is dat een substantieel deel van de ontwikkeling van het stationsgebied Hoofddorp voor 2030 plaatsvindt. Deze extra gebiedsontwikkeling bevindt zich in een vroeg stadium en is niet opgenomen in deze Investeringsstrategie Schaalsprong wonen. Woningbouwaantallen Schaalsprong wonen en Stationsgebied Hootddorp

2020-2030

totaal

Totaal_____________________________________________________ 20.344________10.136

30.480

Kern

Gebiedsontwikkeling

Cruquius

Bennebroekerdijk Cruquiushof Wickevoort

2020-2040 500 1.500 850

Hoofddorp

Beukenhorst West (Hyde Park)

3.800

Hoofddorp

Centrum

1.426

Hoofddorp

De Parken

3.186

Hoofddorp

Noord Eerste Fase

1.000

Hoofddorp

Stationsgebied (verdichting)

Lisserbroek

Binnenturfspoor

Lisserbroek

Noord

1.482

Nieuw-Vennep

PionierBols

2.000

Nieuw-Vennep

West

3.000

1.600

Tabel 1 Overzicht woningbouwaantallen per 1-1-2021

De toevoeging van 20.000 woningen aan de woningvoorraad is ongekend voor Haarlemmermeer zeker met daarnaast ook de 10.000 woningen in het Stationsgebied Hoofddorp erbij. We kunnen zelf geen woningen (laten) ontwikkelen en bouwen omdat we weinig of geen grond hebben. Wij faciliteren daarom de woningbouw en geven de ontwikkelaars kaders mee waarbinnen ze woningen mogen ontwikkelen. Deze kaders gaan over waar ontwikkeld kan worden en wat het programma is. Het gaat hierbij onder andere over het woningbouwprogramma en de invulling van de openbare ruimte. We hechten daarbij een groot belang aan de realisatie van betaalbare woningen. In het woonbeleid staat de definitie van betaalbare woningen beschreven. Wij zijn ook verantwoordelijk voor de toetsing van de plannen van de ontwikkelaars aan stedenbouwkundige kaders én overige beleidsplannen/wet- en regelgeving die van toepassing zijn op het gebied. Dit wordt ook wel uitnodigingsplanologie genoemd.

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

pagina 4

Hoewel wij niet zelf de woningbouw proactief kunnen sturen door het gebrek aan eigen grond, zijn wij wel de initiatiefnemer voor de realisatie van de benodigde (bovenplanse) voorzieningen. Dit is de (hoofd)infrastructuur, groen en maatschappelijke voorzieningen (zoals sportvoorzieningen en scholen). Met het realiseren van deze bovenplanse voorzieningen maken wij gebiedsontwikkelingen mogelijk en zorgen we voor wijken die goed bereikbaar zijn (niet alleen met de auto, maar ook met openbaar vervoer, fiets of te voet) én waar het prettig verblijven is omdat er onder andere gezorgd is voor een goede buitenruimte en voorzieningen. Als initiatiefnemer voor de (bovenplanse) voorzieningen zijn wij ook zelf verantwoordelijk voor de financiële dekking hiervan. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

Om goed inzicht te krijgen wat de opgave is aan (bovenplanse) voorzieningen hebben wij de Investeringsstrategie Schaalsprong wonen (verder: de investeringsstrategie) én de bijbehorende investeringsanalyse opgesteld. Beleidsuitgangspunten

We hebben onderzocht welke bovenplanse voorzieningen noodzakelijk zijn om de woningbouwambitie te kunnen realiseren. De ambities die in bestaand beleid zijn opgenomen worden bij de uitwerkingen per project onderbouwd en afgewogen. Per project wordt beoordeeld wat haalbaar is. We hebben in deze investeringsstrategie de volgende, minimale, uitgangspunten gehanteerd: • infrastructuur: we zijn bij de selectie van de bovenplanse infrastructuur uitgegaan van de aantoonbaar noodzakelijke maatregelen. Dit zijn investeringen in (gemeentelijke) infrastructuur die op basis van de huidige inzichten nodig zijn om de realisatie van de nieuwbouwwoningen juridisch planologisch te kunnen onderbouwen. De maatregelen op wegen van derden (provincie Noord-Holland) hebben wij niet opgenomen in de lijst met infrastructurele maatregelen. Per gebiedsontwikkeling zal gekeken worden of de benodigde infrastructuur verder geoptimaliseerd kan worden onder voorwaarden dat er sprake blijft zijn van een goed woon- en leefklimaat; • groen: het huidig beleid gaat uit van een bovenplanse groennorm van 400 m2 per woning. Gebleken is dat op basis van actuele kostengegevens dit niet volledig gedekt kan worden uit de RIH-bijdrage (Ruimtelijke Investeringen Haarlemmermeer). We hebben onderzocht hoeveel m2 groen wel gedekt kan worden.

Gebaseerd op dit onderzoek wordt daarom wordt bij de realisatie van bovenplans groen minimaal uitgegaan van de realisatie van circa 200 m2 per woning, tenzij er middels subsidieverstrekking of andere bijdragen van derden in de gebiedsontwikkeling zelf meer groen ontwikkeld kan worden. Het gaat hierbij om geoormerkte subsidies voor groen; • maatschappelijke voorzieningen: bij maatschappelijke voorzieningen gaan we uit van de volgende uitgangspunten: o bestaande accommodaties worden niet één op één geëxtrapoleerd naar de nieuwe woonwijken. Het uitgangspunt is optimalisatie te organiseren in gebruik; o we zetten in op multifunctioneel ruimtegebruik in sporthallen, kantines en scholen, en wegen per gebiedsontwikkeling de noodzaak tot uitbreiding van dorps- en wijkcentra af; o voor buitensport is het (proces)voorstel dat de investeringen voor de bouw en aanleg van de accommodaties pas worden aangevraagd als de structurele behoefte is onderbouwd (door bewegingsonderwijs en/of verenigingen). Hierbij

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

o

o

pagina 5

zijn de bestaande gemeentelijke uitgangspunten voor (buiten)sportvoorzieningen gehanteerd. sporthallen: een voorstel voor het beschikbaar stellen van middelen wordt voorgelegd in de integrale afweging van de voorjaarsrapportage op het moment dat de behoefte volgt uit de woningbouwontwikkeling, niet vooraf bij de besluitvorming van de gebiedsontwikkeling; bewegingsonderwijs (gymzaal) en onderwijshuisvesting: er is een wettelijke verplichting om deze voorzieningen te realiseren.

De investeringsstrategie

In de investeringsstrategie wordt de omvang van de bovenplanse opgave weergegeven op basis van de kennis/het beleid dat op dit moment beschikbaar is voor de realisatie van 20.000 woningen tot 2040 exclusief de woningbouwontwikkeling in het Stationsgebied Hoofddorp. Het gaat hierbij om hoeveel én welke infrastructuur moet worden aangelegd, hoeveel hectare groen gerealiseerd moet worden én welke maatschappelijke voorzieningen deze nieuwe gebiedsontwikkelingen nodig hebben om ervoor te kunnen zorgen dat er een goed woon- en leefklimaat in de wijken ontstaat. De investeringsstrategie volgt hierbij het bestaand beleid en geeft een raming van de te verwachten investeringen. Met de investeringsstrategie worden nadrukkelijk geen besluiten gevraagd over de aanleg van specifieke infrastructuur, groenvoorzieningen of maatschappelijke voorzieningen. In de investeringsstrategie wordt de strategie geschetst hoe wij tot de realisatie van de benodigde bovenplanse voorzieningen kunnen komen om zo de ambitie van 20.000 nieuwe woningen voor 2040 mogelijk te kunnen maken.

Hierbij worden de volgende prioriteringen gevolgd: • prioritering gebiedsontwikkelingen: we houden vast aan onze huidige werkwijze en prioriteren de realisatie van nieuwe woningen in de verschillende deelgebieden als volgt: daar waar een anterieure overeenkomst is gesloten en een raadsbesluit is genomen wordt gefocust op het voldoen aan de contractvoorwaarden van de anterieure overeenkomst. Daar waar dit niet het geval is worden de deelgebieden gelijk behandeld. Hiermee bedoelen we dat in de overige deelgebieden niet geprioriteerd wordt maar dat op alle gebiedsontwikkelingen wordt ingezet om, in afwachting van een nieuw kabinet en de mogelijk extra financiering vanuit het Rijk, de gebiedsontwikkelingen zo ver mogelijk te krijgen in hun planvorming zodat een beroep gedaan kan worden op rijksgelden mocht dit nodig zijn. Mocht er geen extra financiering van derden beschikbaar komen, dan focussen wij ons met voorrang op de contractuele verplichtingen die wij hebben. Mocht er geen externe financiering noodzakelijk zijn, dan kan de ontwikkeling ook worden voortgezet; • prioritering infrastructuur: we houden vast aan het gemeentelijke uitgangspunt van eerst bewegen, dan bouwen. Dit betekent concreet voor de investeringsstrategie dat de aanleg van infrastructuur voorafgaat aan de gebiedsontwikkelingen.

Maatwerk is een mogelijkheid die openstaat daar waar de benodigde infrastructuur verder geoptimaliseerd kan worden onder voorwaarden dat er sprake blijft zijn van een goed woon- en leefklimaat; • prioritering groen: we focussen ons éérst op de realisatie van groen in de bestaande groengebieden én daarna pas op de aanleg van nieuwe groengebieden. Tenzij wij geoormerkte subsidie voor de aanleg van groen hebben ontvangen en deze subsidies andere voorwaarden stellen. Ook vragen we in een aantal gebieden van ontwikkelaars om delen van bovenplans groen op hun grondgebied aan te leggen. In totaal kunnen we naar verwachting 400 tot 500 hectare bovenplans groen aanleggen voor de opgave van

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

•

pagina 6

20.000 woningen. Met 10.000 woningen in het Stationsgebied erbij én met subsidie kan er mogelijk nog circa 300 hectare worden toegevoegd; prioritering maatschappelijke voorzieningen: de aanleg van maatschappelijke voorzieningen volgt de woningbouw. Dit houdt in dat er pas begonnen wordt met de aanleg van maatschappelijke voorzieningen zodra de woningbouw in een gebiedsontwikkeling is afgerond en aangetoond is dat er daadwerkelijk behoefte is aan de maatschappelijke voorziening. Wél reserveren wij voor de start van de gebiedsontwikkeling gronden in het gebied of spreken optie-overeenkomsten af met grondeigenaren zodat wanneer de vraag naar maatschappelijke voorzieningen komt er gestart kan worden met de ontwikkeling.

Naast bovenstaande prioritering geeft de investeringsstrategie aan waar de blinde vlekken zitten (bijvoorbeeld de impact van de schaalsprong op middelbaar onderwijs), wat nog moet worden uitgezocht (onder andere de impact op de ondergrondse infrastructuur en de te verwerven gronden) en welke risico's wij op dit moment voor de realisatie van de bovenplanse voorzieningen en de woningbouw zien (waaronder wet- en regelgeving en onduidelijkheid over bijdragen van derden). De komende periode wordt ingezet op de uitvoering van de vervolgstappen, de benodigde onderzoeken en het grip houden op de risico's. Ook zal, naar mate er verder wordt gegaan met de planvorming van de gebiedsontwikkelingen, meer duidelijk worden over de uiteindelijke omvang van de bovenplanse voorzieningen. Gelet op het beschikbaar komen van steeds meer informatie zullen wij de investeringsstrategie en de bijbehorende investeringsanalyse tweejaarlijks actualiseren. De investeringsanalyse

Omdat wij zelf verantwoordelijk zijn voor de aanleg van de bovenplanse voorzieningen zijn wij ook verantwoordelijk voor de financiële dekking hiervan. Om op deze financiële opgave grip te krijgen hebben we een investeringsanalyse opgesteld. De investeringsanalyse geeft een totaalbeeld van de bovenplanse, financiële opgave volgend uit de gebiedsontwikkelingen. Dit gebeurt op basis van de huidige inzichten. Met de investeringsanalyse worden geen concrete investeringen vastgesteld. Dit gebeurt in een later stadium bij de vaststelling van een gebiedsontwikkeling of in bestaande of nog te ontwikkelen uitvoeringsprogramma's, zoals bijvoorbeeld het uitvoeringsprogramma mobiliteit (UPM). In de investeringsanalyse wordt het investeringsvolume (alle aan te leggen bovenplanse voorzieningen en de daarbij behorende programmerings-, beheer-, onderhouds- en exploitatielasten) beschouwd en wordt deze met de beschikbare dekkingsbronnen geconfronteerd. Voor de dekking van de investeringen (bruto) in bovenplanse infrastructuur en bovenplans groen zijn wij in grote mate afhankelijk van bijdragen van derden als het Rijk en andere overheidspartners zoals de Vervoerregio Amsterdam (VRA) en de provincie NoordHolland.

Het investeringsvolume dat daarna nog resteert (de zogeheten netto-investeringen) en de investeringen in maatschappelijke voorzieningen leiden voor de gemeente tot kapitaal- en exploitatielasten die gedekt dienen te worden uit gemeentelijke middelen. Structurele dekking kan worden gevonden in mogelijke extra opbrengsten vanuit de extra structurele baten. Daarnaast zijn er de incidentele middelen vanuit de reserves RIH, Schaalsprong en Grondzaken. Op dit moment kent Haarlemmermeer een bezuinigingsopgave om ervoor te zorgen dat de begroting sluitend is. Tegelijkertijd blijkt uit de Investeringsanalyse Schaalsprong Wonen, maar ook uit de landelijke onderzoeken van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK), dat woningbouw geen geld meer oplevert, maar geld kost. In de verkenning Uitvoeringsstrategie Schaalsprong wonen uit 2020 heeft dat al geleid tot de

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

pagina 7

conclusie dat, naast de aangegeven dekkingsbronnen, jaarlijks € 3 miljoen extra middelen beschikbaar moeten zijn om de volledige opgave van investeringen in bovenplanse infrastructuur, bovenplans groen en maatschappelijke voorzieningen te kunnen realiseren. In de Voorjaarsrapportage 2021 (2021.0001186) is daarom besloten vanaf 2024 € 2 miljoen te reserveren. Een structureel bedrag van € 1 miljoen per jaar moest dus nog worden gevonden. Daarom is bij ieder type bovenplanse investering aan zogenaamde 'knoppen' gedraaid om de financiële opgave die wij hebben om voor 2040 20.000 woningen te kunnen bouwen zo beperkt mogelijk te houden. Het draaien aan deze knoppen geeft als uitkomst een investeringsvolume van bruto € 283 miljoen en netto € 159 miljoen en maakt vanaf 2027 jaarlijks aan extra middelen € 2,5 miljoen nodig is in plaats van de al besloten € 2 miljoen. Hoewel het structurele tekort is teruggebracht, is er dus nog geen sluitende opgave. Ook daarom wordt voorgesteld in deze investeringsstrategie uit te gaan van een proces van investeringsbesluiten die zoveel mogelijk de besluitvorming over de gebiedsontwikkelingen volgt. Voorgesteld wordt om vanaf 2027 rekening te houden met extra structurele middelen van € 0,5 miljoen. Ook voor de investeringsanalyse geldt dat deze is opgesteld op basis van de nu beschikbare informatie.

De komende periode zal er steeds meer informatie beschikbaar komen waarmee de investeringsanalyse steeds verder verfijnd kan worden. Daarom zal deze, samen met de investeringsstrategie, tweejaarlijks geactualiseerd worden. Onze financiële en organisatorische opgave

Met het vaststellen en verder uitwerken van de investeringsstrategie maken wij de woningbouwplanning en de financiële opgave inzichtelijk. Met de investeringsanalyse tonen wij aan dat Haarlemmermeer voor grote financiële opgaven staat. Wij zijn voor het realiseren van onze woningbouwopgave in hoge mate afhankelijk van de ontwikkelaars. Uit de investeringsanalyse blijkt ook dat meer dan de helft van de benodigde investeringen in bovenplanse infrastructuur en bovenplans groen gedekt moeten worden door derden, waaronder de ontwikkelaars. De lobby richting onze overheidspartners zoals het Rijk, de provincie Noord-Holland, Vervoerregio Amsterdam en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is ook van essentieel belang voor het realiseren van de woningbouw. Het gezamenlijk optrekken met gemeenten in onze regio en ook met ontwikkelaars is daarom belangrijk voor het kunnen realiseren van onze woningbouwopgave. Daarom hebben we een lobbystrategie opgesteld die de woningbouwopgave voor Haarlemmermeer goed beschrijft en voorwaarden hiervoor inzichtelijk maakt. Met de lobbystrategie als leidraad kunnen we gericht met onze partners in gesprek over (financiële) bijdragen. De toevoeging van 20.000 woningen aan de woningvoorraad van Haarlemmermeer voor 2040 vraagt ook veel van onze organisatie.

Naast het begeleiden van diverse grote projecten vraagt deze ontwikkeling ook om een integrale aansturing en afstemming op een schaal die wij nog niet eerder hebben meegemaakt. We lopen op projectniveau tegen vraagstukken aan die het beste op het schaalniveau van Haarlemmermeer opgepakt kunnen worden. Door hier vooraf, vanuit een programmabureau, over na te denken, komen de problemen niet per project aan de orde en kunnen de projecten daar waar mogelijk versnellen. Daarom stellen wij voor om voor het programmabureau rekening te houden met extra middelen om de schaalsprong binnen de organisatie integraal te begeleiden. Daarnaast zijn wij voornemens om het komende jaar ook te onderzoeken hoe wij onze gemeentelijke organisatie zo kunnen inrichten dat de impact van het toevoegen van 20.000 extra woningen en mogelijk 30.000 woningen, zo goed mogelijk wordt opgevangen. Daarbij wordt de kwalitatieve en kwantitatieve capaciteitsopgave in beeld gebracht. Het vinden en

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

pagina 8

behouden van geschikte medewerkers in deze krappe arbeidsmarkt is hierbij een risico. Overigens wordt in dit onderzoek ook het vraagstuk betrokken hoe exploitatielasten en programmeringssubsidies die samenhangen met de woningbouwtoename verwerkt worden in de gemeentelijke begroting. 3.3 Wat mag het kosten?

Bij de Voorjaarsrapportage 2021 is een budget van € 250.000 per jaar beschikbaar gesteld voor de jaarlijkse herijking van de Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen in de jaren 2021 en in 2022 en voor de sturing op de uitvoering van deze investeringsstrategie. De kosten voor de uitvoering van deze nota vallen onder dit budget. Voor 2022 en 2023 wordt voorgesteld om bij de integrale afweging van de Voorjaarsrapportage 2022 een extra budget voor het uitvoeren van de vervolgwerkzaamheden mee te nemen van jaarlijks € 600.000 voor de inrichting van een programmabureau Schaalsprong wonen met een uitbreiding van de uren voor een procesmanager, programmasecretaris, planeconoom, planner en ondersteuning, aangevuld met een planoloog, programmacontroller en senior communicatieadviseur. Gebleken is dat er uitbreiding van de ambtelijke capaciteit nodig is voor het programmabureau om de regierol goed te kunnen invullen. Dit betreft niet alleen de afstemming met de MRA, provincie en het Rijk in het kader van de regionale verstedelijkingsstrategie van de NOVI-gebieden en SBaB. Het betreft ook het uitzetten van de in de investeringsstrategie genoemde vervolgstappen om een goed beheersbaar proces van deze schaalsprong in te kunnen vullen en daar waar mogelijk te kunnen versnellen. Bij voorkeur dekken we de kosten voor het programmabureau uit rijksmiddelen.

Om die reden is er subsidie aangevraagd bij het Rijk. Beschikbare middelen Schaalsprong

In de programmabegroting is vanaf 2024 rekening gehouden met structureel € 2 miljoen aan extra middelen om de schaalsprong te kunnen realiseren. Bij de vaststelling van de Voorjaarsrapportage 2021 is besloten dit bedrag te storten in de reserve Schaalsprong. Nu wordt voorgesteld deze storting om te zetten in een stelpost Schaalspong voor het dekken van lasten die noodzakelijk zijn om woningbouw in het kader van de schaalsprong mogelijk te maken. Het voordeel van een stelpost is dat investeringen sneller uitgevoerd kunnen worden. Bij gebruik van een reserve moet eerst gespaard worden. Pas als het volledig benodigde investeringsbedrag in de reserve beschikbaar is, kan de raad besluiten tot het autoriseren van een investeringskrediet. Dit is vastgelegd in de regelgeving rondom het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Een stelpost kan direct dienen als dekkingsmiddel voor de kapitaallasten van een te autoriseren investeringskrediet. De noodzakelijke investeringen kunnen met deze werkwijze sneller uitgevoerd worden. Zodra budget in de programmabegroting geoormerkt is voor een geautoriseerde investering is het gevolg dat de stelpost direct structureel (voor de periode van de afschrijvingstermijn) lager wordt. Over de inzet van een stelpost is altijd besluitvorming door de raad nodig.

Om te voorkomen dat de voor de schaalsprong wonen geraamde middelen bij het niet gebruiken van de stelpost ten gunste van de algemene middelen komen, wordt tevens voorgesteld een eventueel surplus van de stelpost in de jaarrekening te storten in de reserve Schaalsprong. Verder wordt de reserve Schaalsprong gevoed door een afdracht van een eventueel surplus van de reserve Grondzaken. Deze regeling loopt tot 2024. Gelet op de omvang van de opgave stellen we voor om deze afdrachtregeling voort te zetten vanaf 2024. Jaarlijks kunnen voorstellen worden gedaan om projecten te dekken vanuit de reserve Schaalsprong. De besteding van de reserve Schaalsprong vindt plaats middels de integrale afweging bij een voorjaarsrapportage. Op dit moment kunnen alleen infrastructurele en groenprojecten gedekt worden uit deze reserve. Dit is, gelet op de door ons vastgestelde bovenplanse opgave die ook maatschappelijke voorzieningen bevat, niet voldoende. Daarom

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

pagina 9

stellen we voor om het bestedingsdoel van de reserve Schaalsprong te wijzigen in infrastructuur, groen én ten minste de wettelijk vereiste maatschappelijke voorzieningen. De wettelijk vereiste maatschappelijke voorzieningen zijn scholen en de bijbehorende gymzalen. Indien er ruimte is én is aangetoond dat er behoefte is aan sportvoorzieningen kunnen deze ook gedekt worden uit de reserve Schaalsprong. Naast de inzet voor specifieke projecten mag de reserve Schaalsprong ook worden ingezet voor onderzoeken. In het kader van deze investeringsstrategie gaat het onder andere om de volgende onderzoeken: gebiedsplan MRA West en regionale investeringsstrategie; schaalsprongopgave en onderzoek naar de thema's ondergrondse infrastructuur, stroomvoorziening, vertaling klimaatadaptatiebeleid naar ruimtelijke en financiële opgave, afweging oprichting van een grondbank, programmasturing woningbouw, verdere uitwerking visie samenhang Westflank Haarlemmermeer, afstemming met economische schaalsprong, monitor onderwijsprogramma inclusief voortgezet onderwijs; uitwerken van een adaptieve mobiliteitsagenda waarbij de benodigde infrastructuur in beeld wordt gebracht in relatie tot scenario's varianten in toe te voegen woningaantallen; verwervingsstrategie om in beeld te brengen wat waar nodig is om gronden te verwerven voor groen, infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen; uitwerking van de

nieuwe op te stellen programma's buitensport en het programma landschap en recreatie; verder uitwerken van de lobbystrategie; verder uitwerken van het woonprogramma; ramen van de benodigde extra stelpost voor de bovenplanse voorzieningen ten behoeve van de woningbouwontwikkeling in het Stationsgebied Hoofddorp. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De woningbouwopgave en bijbehorende investeringsstrategie Schaalsprong Wonen vallen onder de verantwoordelijkheid van de raad. De portefeuillehouder Financiën is het eerste aanspreekpunt binnen ons college. De raad is verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van het budget. 3.5 Overige informatie

Het uitgangpunt voor de lobbystrategie is dat Haarlemmermeer "bouwt waar het verantwoord kan, en groeit in samenhang". Tegelijkertijd moeten we alert blijven dat de toevoeging van alle woningen niet op de lange duur, leidt tot een (te) marginale sociale, economische en ruimtelijke kwaliteit. Een stad ontstaat niet zomaar, daar is een kwalitatief plan met een vooruitziende blik voor nodig. Immers van diverse grote stedelijke uitbreidingen die met te weinig kwaliteit zijn opgezet is geleerd, dat de rekening later terugkomt. Dit betekent ook dat we tijdig de omgeving moeten betrekken bij de ontwikkelingen. Dit gebeurt al via projectparticipatie en -communicatie aanpak maar het is ook belangrijk te breed te blijven informeren over de schaalsprong. Uitgangspunt is dan ook dat wij als gemeente integraal communiceren over de schaalsprong en zichtbaar zijn op plekken waar het moet. Dat we communicatie ontwikkelen die zowel binnen de gemeentegrenzen als buiten gemeente wordt begrepen. Dit vraagt om een

pagina 10

Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen

interne afstemming en het inzichtelijk maken van ons netwerk om hierbij lobbykansen vast te stellen om de programmadoelen te bereiken. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd?

Wij zullen tweejaarlijks, vanaf 2023, gelijktijdig met de voorjaarsrapportage, een actualisatie van de Investeringsstrategie Schaalsprong Wonen ter bespreking aan de raad sturen. De daadwerkelijke investeringsbesluiten worden aan de raad ter besluitvorming voorgelegd via de reguliere besluitvorming over de gebiedsontwikkelingen dan wel voor investeringen kleiner dan € 2 miljoen bij de besluitvorming over een planning- en control product (bij voorkeur de voorjaarsrapportage) en voor investeringen van € 2 miljoen en hoger via een separaat inhoudelijk raadsvoorstel. Over de voortgang van de gebiedsontwikkelingen informeren wij de raad in de bestuurlijke voortgangsrapportage wonen en het (tussentijds) meerjarenperspectief grondzaken ((t)MPG). Over de voortgang van groen en maatschappelijke voorzieningen informeren wij de raad via de tweejaarlijkse actualisatie Investeringsstrategie Schaalsprong wonen. Voor de maatschappelijke voorzieningen wordt u ook via het Integraal Accommodatieplan (IAP) en het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) geïnformeerd. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

De ambitie van de MRA is om voor 2030 circa 175.000 woningen te realiseren in de metropool. Door de woningbouwontwikkeling in Haarlemmermeer kunnen wij een aanzienlijk deel van deze regionale woningbouwopgave van de MRA mogelijk maken. Omdat de woningbouw in Haarlemmermeer onderdeel uitmaakt van de metropoolopgave wordt er nauw met de MRA samengewerkt om deze opgave ook te kunnen realiseren. 4. Ondertekening

Michiel Ruis

• •

Marianne Schuurmans-Wijdeven

Investeringsstrategie 2021 Investeringsanalyse Schaalsprong Wonen Haarlemmermeer, actualisatie november 2021 (GEHEIM)

Investeringsstrategie Schaalsprong wonen November 2021

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl

Fotografie Diverse, zie onderschrift foto’s

november 2021

2

Gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave Managementsamenvatting ...............................................................................................................................4 Extra ontwikkelingen: Hoofddorp Stationsgebied en Noord Tweede Fase ...................................................... 4 Van verkenning naar investeringsstrategie ....................................................................................................... 5 De investeringsstrategie .................................................................................................................................... 6 Een grote opgave! .............................................................................................................................................8 Uitdagingen en kansen ...................................................................................................................................... 8 De woningbouwlocaties Schaalsprong wonen .................................................................................................. 8 2.2.1 Actuele ontwikkelingen woningbouwlocaties ........................................................................................ 10 2.2.2 Nieuwe betaalbare woningen ................................................................................................................

10 2.2.3 Actuele ontwikkelingen bovenplanse investeringen .............................................................................. 12 De Investeringsanalyse ................................................................................................................................... 14 Geactualiseerde investeringsanalyse .............................................................................................................. 14 Reserve Schaalsprong en reserve RIH ............................................................................................................. 14 Spreiding van investeringen ............................................................................................................................ 15 Omgevingswet ................................................................................................................................................. 15 Lobbyopgave .................................................................................................................................................. 16 Afhankelijkheid van derden ............................................................................................................................ 16 Invulling in 2021 ..............................................................................................................................................

16 Planning bovenplanse investeringen .............................................................................................................. 17 Bestuurlijke besluitvorming in relatie tot de financiële opgave van de schaalsprong wonen ........................ 17 Beleidsuitgangspunten bovenplanse voorzieningen ....................................................................................... 18 Infrastructurele maatregelen .......................................................................................................................... 18 Bovenplans groen ............................................................................................................................................ 18 Uitbreiding beheer en onderhoud openbare ruimte ...................................................................................... 19 Maatschappelijke voorzieningen .................................................................................................................... 19 Vervolgstappen en risico’s Investeringsstrategie ........................................................................................... 21 Vervolgstappen ...............................................................................................................................................

21 Risico’s en maatregelen .................................................................................................................................. 21 Schaalsprong organisatie ................................................................................................................................ 23

3

Gemeente Haarlemmermeer

Managementsamenvatting In Haarlemmermeer kunnen in totaal in de periode 2020-2040 circa 20.000 woningen met grote gebiedsontwikkelingen (versneld) worden gebouwd. Als Hoofddorp wordt aangesloten op het metronetwerk kunnen hierdoor nog eens 10.000 woningen extra worden ontwikkeld. Met deze 30.000 woningen wordt ten opzichte van de huidige woningvoorraad circa 50% bijgebouwd. Voor Haarlemmermeer is dit een ruim twee keer zo grote opgave als in de Vinex-periode. Kortom, we staan voor een grote opgave! In het Coalitieakkoord 2019-2022 'Samen bouwen aan een krachtig nieuw Haarlemmermeer' hebben wij aangegeven stevig te willen doorpakken met de versnelling in de woningbouw. De druk op de woningmarkt in en om Haarlemmermeer is groot. Dit is onder andere terug te zien in de vraag naar sociale huurwoningen en de bijbehorende wachtlijsten. Vanuit het huidige Woonbeleidsprogramma 2019-2025: Het verschil maken (2019.0058049) wordt ingezet op het realiseren van 50% betaalbare woningen in gebiedsontwikkelingen. Daarnaast wordt ook ingezet op een divers woningaanbod in de nieuwbouwgebieden en goede huisvesting van aandachtsgroepen. De betaalbaarheid van woningen voor starters, midden en lage inkomens is inmiddels een landelijk probleem geworden.

Mede daarom wordt binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) gestreefd naar het toevoegen van 250.000 woningen tot 2040 en tot 325.000 woningen tot 2050, zoals verwoord in de Verstedelijkingsstrategie MRA (2021.0001307). Deze ambitie is binnen Haarlemmermeer ook vastgelegd in de Nota Schaalsprong wonen (2018.0061852). In juli 2017 besloten wij daaraan bij te dragen door de planvorming voor een aantal woningbouwlocaties te versnellen (2017.0037218). Het gaat om een aantal nieuwe, reeds in de 'Structuurvisie Haarlemmermeer 2030' (2012.0033712) opgenomen woningbouwlocaties. In Haarlemmermeer hebben wij, naast de lopende gebiedsontwikkelingen (onder andere Badhoevedorp en Nieuw-Vennep Nieuwe Kom), plannen voor circa 20.000 woningen in de periode 2020-2040. Om de schaalsprong in brede zin mogelijk te maken moeten wij bovenplanse investeringen doen op het gebied van infrastructuur, groen en maatschappelijke voorzieningen. Deze investeringsstrategie biedt ons inzicht in stand van zaken van de lokale woningbouwopgave en de omvang van de bovenplanse investeringen, de bijbehorende dekking en de planning. Hierop wordt de strategie gebaseerd die ervoor zorgt dat wij onze ambitie van 20.000 woningen voor 2040 kunnen realiseren. Uitgangspunt van de strategie is groei in samenhang.

Dit betekent dat we qua infrastructuur en groen kijken naar de gehele Haarlemmermeer inclusief alle ruimtelijke opgaves en dat we dit bezien in de tijdshorizon tot 2040. De maatschappelijke voorzieningen richten zich op de planning van de woningbouwopgave van de schaalsprong. In augustus 2020 hebben wij via de Verkennend onderzoek Uitvoeringsstrategie Schaalsprong wonen (2020.0001424) een eerste inzicht gegeven in de verschillende onderdelen en de omvang hiervan van de investeringsstrategie.

Doel Investeringsstrategie Doel: (betaalbare) woningen bouwen Gevolg: investeringen Uitdagingen: fasering en beschikbaarheid dekking Te volgen stappen: bijdragen derden verzekeren, gebiedsontwikkelingen vaststellen waarbij rekening wordt gehouden met beschikbaarheid van middelen

Extra ontwikkelingen: Hoofddorp Stationsgebied en Noord Tweede Fase Vanuit de Uitvoeringsagenda Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB, onderdeel Bereikbare Steden) en het MRAprogramma Bouwen en Wonen is het Stationsgebied Hoofddorp aangewezen door de MRA als stedelijke knoop waar extra woningbouw ontwikkeld kan worden. De gemeenteraad heeft op 23 september 2021 het Verdichtingsplan Stationsgebied Hoofddorp (RV 2021.0001986) vastgesteld. Dit verdichtingsplan geeft aan dat in het Stationsgebied Hoofddorp, in aanvulling op de reeds bestaande versnellingsopgave, nog eens circa 10.000 woningen extra kunnen worden toegevoegd. Deze potentie ontstaat onder andere door de doortrekking van de Noord/Zuidlijn. Op deze manier wordt het stationsgebied nog beter ontsloten door openbaar vervoer, zodat de druk op de auto infrastructuur beperkter is voor deze nieuwe woningen. De ambitie is om het grootste gedeelte van de gebiedsontwikkeling in het stationsgebied voor 2030 te realiseren. Het projectgebied Hoofddorp-Noord Tweede fase kent een ontwikkelpotentie van circa 6.500 woningen. Om dit te kunnen realiseren is de omlegging van de N201 voorwaardelijk. Gelet op de omvang van deze opgave is de ontwikkeling van dit gebied gepland na 2040.

4

Gemeente Haarlemmermeer

In de Investeringsanalyse geven wij een doorkijk van de benodigde investeringen voor het stationgsgebied Hoofddorp. Het stationsgebied maakt verder geen onderdeel uit van de investeringsstrategie.

Afbeelding van het Stationsgebied. Fotograaf Kees van der Veer.

Van verkenning naar investeringsstrategie De volgende stappen uit het Verkennend onderzoek Uitvoeringsstrategie Schaalsprong wonen van augustus 2020 zijn gezet: 1. We hebben in kaart gebracht wat de planning van de anterieure fases van de versnellingslocaties PionierBols, Lisserbroek, Nieuw-Vennep West en Cruquiushof/Bennebroekerdijk is. Met de planning van de bovenplanse investeringen voor infrastructuur, groen en maatschappelijke voorzieningen voor de periode 2021-2025 hebben we deze nog verder uitgewerkt tot aan 2040. Deze planning gaat uit van toekomstige bijdragen van derden. Om hierop beter te kunnen sturen zal een adaptief model worden ontwikkeld. 2. In de investeringsanalyse hebben we op basis van deze planningen een bijbehorend kasritme uitgewerkt voor de bovenplanse investeringen 2021-2025 en deze doorgetrokken tot 2040. 3. Er is een benchmark uitgevoerd voor de Maatschappelijke voorzieningen. Ook voor groen is een kwantitatieve analyse gemaakt. In de investeringsanalyse wordt inzicht gegeven in de doelmatigheid van een investering ten opzichte van het aantal woningen dat gerealiseerd wordt. Daarnaast hebben we de beleidsuitgangspunten voor infrastructuur in combinatie met de Netwerkstudie in beeld gebracht. De fluctuerende woningbouwaantallen hebben de noodzaak voor een adaptief model voor de infrastructuur die hierop anticipeert duidelijk gemaakt.

Dit omdat infrastructuur vooruitloopt op en voorwaardelijk is voor de woningbouwontwikkeling. Ook zetten we in op twee verkeersstructuurplannen voor Hoofddorp en Nieuw-Vennep waarbij integraal wordt gekeken naar de impact van de diverse omliggende gebiedsontwikkelingen op de totale verkeersstructuur van de kernen. Met de investeringsstrategie worden nadrukkelijk geen besluiten genomen over de aanleg van specifieke infrastructuur, groenvoorzieningen of maatschappelijke voorzieningen.

5

Gemeente Haarlemmermeer

De investeringsstrategie Haarlemmermeer groeit in samenhang Het doel van deze investeringsstrategie is het mogelijk maken van de bouw van 20.000 woningen in Haarlemmermeer en inzichtelijk Haarlemmermeer is een prettige en aantrekkelijke gemeente maken welke investeringen hierbij horen. Dit wel onder de om te wonen en te werken. Goed bereikbaar, schoon en voorwaarde dat Haarlemmermeer een prettige gemeente blijft om groen. En met veel mogelijkheden voor inwoners om elkaar te wonen, recreëren en werken. Ook is een doorkijk gegeven wat te ontmoeten of te recreëren. de consequenties zijn als er met het Stationsgebied Hoofddorp nog We willen dat dit blijft en dat mensen hier in een circa 10.000 woningen extra worden gerealiseerd. In de bij deze aantrekkelijke, gezonde en veilige omgeving kunnen leven. investeringsstrategie behorende investeringsanalyse hebben we de Een plek met welvaart en een krachtige economie waar opgave uitgezet in de tijd. De fasering brengt in beeld wanneer kleine, grote en ook internationale bedrijven zich graag welke woningen worden opgeleverd en welke investeringen vestigen. hiervoor nodig zijn en of er voldoende dekking beschikbaar is. De Door de diverse grote gebiedsontwikkelingen de komende uitkomst is dat er onvoldoende middelen zijn.

Uit de periode zullen Hoofddorp en Nieuw-Vennep aantrekkelijke investeringsanalyse blijkt dat meer dan de helft van de benodigde steden worden. Aan de oostkant hebben we bovendien de investeringen gedekt moet worden door derden. Daarom is het bedrijvigheid en luchthaven die voor werk en voorspoed zaak om de bijdragen van de ontwikkelaars zeker te stellen in zorgen. Maar we willen ook het karakter van anterieure overeenkomsten voordat we besluiten tot de realisatie Haarlemmermeer, de kleinere kernen, koesteren: het van investeringen. Dit geldt ook voor de mogelijke boerenlandschap, de polderwegen, de gemalen, de subsidiebijdragen die nodig zijn voor de investeringsopgave. Ringvaart. De 31 dorpen en kernen hebben elk hun eigen Daarnaast is het nodig om jaarlijks rekening te houden met circa sfeer en dat willen we behouden € 2,5 miljoen aan extra middelen, niet alleen voor infrastructuur en groen, maar ook voor maatschappelijke voorzieningen. De reserve Schaalsprong wordt met dit doel uitgebreid. De besluitvorming vindt plaats in het kader van de integrale afweging in de voorjaarsrapportage.

Als er voldoende middelen komen voor de benodigde infrastructuur en groen het Rijk in het kader van het Samen bouwen aan Bereikbaarheid (SbaB) voor het Stationsgebied Hoofddorp en we besluiten deze ontwikkeling door te zetten, dan is er jaarlijks nog een extra stelpost van nodig voor de maatschappelijke voorzieningen. De komende twee á drie jaren gaan we voor zo'n 12.000 tot 13.000 woningen besluiten voorleggen aan de gemeenteraad. Per gebiedsontwikkeling wordt een financieel kader opgenomen met de financiële strategie welke voor besluiten voor het beschikbaar stellen van middelen wanneer worden genomen. De prognose is dat het niet lukt om in de twee á drie jaar voor alle investeringen voldoende dekking te realiseren. De investeringen in groen en maatschappelijke voorzieningen zijn in juridisch planologische zin niet voorwaardelijk voor de bouw van woningen en kunnen ook later opgevoerd worden in het kader van de integrale afweging in een voorjaarsrapportage. Hiervoor is een procesvoorstel opgenomen in deze investeringsstrategie. In het bestemmingsplan kan voor deze voorzieningen een dubbelbestemming worden opgenomen. Het besluit om middelen voor scholen te autoriseren zal soms wel meteen met de gebiedsontwikkeling moeten worden genomen. Op het moment van het besluit moet de dekking van de lasten bekend zijn.

Voor het deel van de woningen waar al wel door de gemeenteraad al besluiten over zijn genomen resteert ook nog een opgave voor buitensport en groen. De investeringen die in de investeringsstrategie en Investeringsanalyse genoemd worden, worden voorbereid, begeleid en gerealiseerd. Dit vraagt extra capaciteit om tot een integrale aanpak van deze opgave te komen. Ook moet worden onderzocht op welke manier de organisatie op een daadkrachtige en slagvaardige wijze moet worden aangepast om deze opgave in te vullen. Dit betekent dat de organisatie zowel kwalitatief als kwantitatief mee zal groeien met de opgave in brede zin. Daartoe wordt een organisatievoorstel voorbereid ten behoeve van het nieuwe college van B&W. Het doel van de investeringsstrategie zoals geformuleerd in het Verkennend onderzoek Uitvoeringsstrategie Schaalsprong wonen was om met de juiste informatie prioritering te kunnen aanbrengen tussen de planning van de gebiedsontwikkelingen in relatie tot de voorwaardelijke en noodzakelijke planning en dekking van de bovenplanse investeringen op het gebied van mobiliteit, groen en maatschappelijke voorzieningen. Met deze actualisatie en verdere verdiepingsslag concluderen we dat de projecten die in ieder geval prioriteit hebben, de projecten zijn waar al een besluit over is genomen en waar al anterieure overeenkomsten over zijn afgesloten.

Met deze projecten zijn wij logischerwijs al een stuk verder in het planvormingsproces dan de projecten waar nog geen (anterieure) overeenkomsten voor zijn gesloten. Verder is er prioriteit voor de projecten die qua planontwikkeling ver gevorderd, financieel haalbaar en/of waar subsidies zijn verstrekt ook prioriteit, denk hierbij aan het Pionier-Bolsterrein en Lincolnpark. We kiezen er voor om de komende tijd nog geen verdere prioritering aan te brengen. Dit heeft meerdere redenen: 1. We zijn afhankelijk van subsidies voor deze schaalsprong. De kabinetsformatie en het regeerakkoord zullen naar verwachting duidelijk maken wat wij aan subsidiebijdragen kunnen ontvangen.

6

Gemeente Haarlemmermeer

2. 3.

4.

We spreiden onze kansen op de realisatie van veel woningen door nu niet te prioriteren omdat de voortgang van projecten afhankelijk is van veel (externe) factoren. De onderbouwing van de benodigde infrastructuur wordt nog verder uitgewerkt in scenario's de komende tijd. We verwachten dat dit nog tot extra investeringen leidt en daarmee een betere onderbouwing voor een prioritering. Vervolgonderzoek is nodig op gebied van klimaatadaptatie, stroom, ondergrondse infrastructuur en verwervingsstrategie is nodig om tot een nadere prioritering te komen.

Doordat er nu breed wordt ingezet op de woningbouwontwikkeling in Haarlemmermeer heeft dit consequenties voor de gemeentelijke organisatie. Om de opgave breed en integraal op te kunnen pakken is extra capaciteit nodig. De beschikbare capaciteit zal impact hebben op de noodzaak en wijze van prioritering.

7

Gemeente Haarlemmermeer

Een grote opgave! De totale woningbouwopgave in Haarlemmermeer komt tot 2040 uit op een realisatie van gemiddeld 1.000 tot 1.500 woningen per jaar exclusief de eventuele woningen die er nog bij komen van uit de reguliere woningbouwlocaties en de verdichtingsvisie. Een dergelijke woningproductie is ongekend voor Haarlemmermeer.

Uitdagingen en kansen De woningbouwopgave in Haarlemmermeer maakt zoals beschreven onderdeel uit van de landelijke opgave waarbij BZK met de regio een regionale verstedelijkingsstrategie opstelt. Onze investeringsstrategie is voor ons de input voor deze strategie voor de MRA West. Sterker nog, de opgave wordt uitgebreid met de opgave van het Stationsgebied Hoofddorp waarbij een substantieel deel ook voor 2030 moet zijn gerealiseerd. Daarom nemen we in deze investeringsstrategie ook een doorkijk op van wat nodig is voor het Stationsgebied Hoofddorp. Aan de andere kant zijn de toekomstige marktrisico's nog onbekend. Ook de huidige risico's zoals stikstof, PFAS, stroomlevering en wellicht nog nieuwe factoren zoals eventuele nieuwe rekenregels voor de cumulatie van geluid en capaciteitsproblemen kunnen het tempo van de woningproductie beïnvloeden. Ook de komst van nieuwe vervoersmodaliteiten zoals mogelijk een metro of airportsprinter zullen de gebiedsontwikkeling beïnvloeden. Hulp van medeoverheden om dit soort technische kwesties op te lossen is nodig.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) heeft het gebied MRA West (beslaat het gebied van de Schaalsprong wonen) als één van de veertien grootschalige woongebieden aangewezen in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) die essentieel zijn voor de benodigde schaal en continuïteit in de woningbouw die voor marktpartijen nodig is om te kunnen investeren. Het gebied MRA West is geselecteerd omdat dit gebied een voorbeeld is voor verschillende fases in de verstedelijking van ons land. Haarlemmermeer heeft ook uitstekende kaarten om economisch te groeien omdat wij een kruispunt in de regio zijn. Dit geeft Haarlemmermeer een ander uitgangspunt dan andere locaties voor grootschalige woningbouw, zoals Almere, Lelystad, Haarlem en Zaandam. Wonen én werken kunnen hier elkaar versterken. Samen met de gezamenlijk opgestelde regionale verstedelijkingsstrategieën in zeven regio’s met de grootste druk op de woningmarkt, komt hiervoor een integrale afweging samen. Rijk en regio geven concreet aan hoe de woningbouwopgave versneld en in samenhang met andere opgaves wordt opgepakt. Het Rijk is van plan meer regie te voeren op de woningbouwontwikkeling: “… Samen met medeoverheden en met betrokkenheid van marktpartijen en corporaties werk ik de wijze waarop deze regie vorm moet worden gegeven nader uit.

Ik denk daarbij aan wederkerige afspraken over het aantal te bouwen woningen, het aandeel betaalbare woningen, bereikbaarheid, herstructurering en duurzaamheid en afspraken over invulling van randvoorwaarden die nodig zijn zoals beschikbaarheid van grond, financiële bijdragen, kennis en capaciteit en het versnellen van planologische procedures. (brief van minister BZK aan de Tweede Kamer “Voortgang versnelling woningbouw” (9 juni 2021, (2021-0000288558)). Dit alles onder voorbehoud van de kabinetsformatie en een nieuw regeerakkoord. Gelet op deze ontwikkelingen is het momenteel niet verstandig met deze investeringsstrategie zelfstandige prioritering aan te brengen in de uitrol van de diverse gebiedsontwikkelingen. Veel is afhankelijk van de Rijk-regionale adaptieve investeringsstrategie en de invulling van de governancelijn Rijk-MRA-gemeente. Het is zaak om ons als gemeente in financiële, ruimtelijke, planning technische en organisatorische zin voor te bereiden op deze omvangrijke opgave. Enerzijds om goed te kunnen sturen op een goede onderlinge afstemming in de fasering van de diverse grote woningbouwprojecten in relatie tot planning en financiering van bovenplanse (niet toerekenbare) infrastructuur, groen en maatschappelijke voorzieningen. Anderzijds om input te kunnen leveren in de regionale verstedelijkingsstrategie.

Een strategie die niet alleen in technische en financiële zin een hanteerbare opgave is. Maar ook een strategie die er vooral voor gaat zorgen dat Haarlemmermeer een plezierige (woon)omgeving blijft. Immers, de impact van zoveel nieuwe inwoners vraagt om een doordachte strategie om ervoor te zorgen dat stap voor stap toegewerkt wordt naar een gewenst toekomstperspectief. Een dergelijke substantiële groei vraagt om een inhoudelijk sterke visie, die verder gaat dan het realiseren van individuele woonwijken. Een strategie die de inhoud van de kernwaarden van de gemeente Haarlemmermeer verder invult en vormgeeft.

De woningbouwlocaties Schaalsprong wonen In 2017 hebben wij besloten om de planvorming van een aantal woningbouwlocaties die reeds waren voorzien in de Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 te versnellen (2017.0037218). Dit betreft de locaties Hoofddorp-Noord, Nieuw-

8

Gemeente Haarlemmermeer

Vennep West, Cruquiushof/Bennebroekerdijk en Lisserbroek Noord. Voor al deze locaties zijn inmiddels intentieovereenkomsten afgesloten of in voorbereiding en zijn de eerste planvormingsdocumenten opgesteld. Daarnaast zijn er nog andere locaties in ontwikkeling die onder de versnellingsopgave vallen. Namelijk in Hoofddorp: Centrum, de Parken en Hyde park, in Cruquius: Wickevoort, in Lisserbroek: Binnenturfspoor en in Nieuw-Vennep: Pionier-Bols. De aantallen woningen die op deze locaties gerealiseerd kunnen worden zijn opgenomen in tabel 1. Gelet op de fase in de planontwikkeling kunnen deze aantallen (licht) fluctueren. Woningbouwaantallen Schaalsprong wonen en Stationsgebied Hoofddorp Kern

Gebiedsontwikkeling

Cruquius

Bennebroekerdijk

2020-2040

totaal

500

Cruquiushof

1.500

Wickevoort

850

Hoofddorp

Beukenhorst West (Hyde Park)

3.800

Hoofddorp

Centrum

1.426

Hoofddorp

De Parken

3.186

Hoofddorp

Noord Eerste Fase

1.000

Hoofddorp

Stationsgebied (verdichting)

Lisserbroek

Binnenturfspoor

1.600

Lisserbroek

Noord

1.482

Nieuw-Vennep

PionierBols

2.000

Nieuw-Vennep

West1

3.000

Totaal

2020-2030

10.136

20.344

10.136

30.480

Tabel 1 Overzicht woningbouwaantallen per 1-1-2021

De gemeenteraad heeft de afgelopen jaren al besluiten genomen over 8.677 woningen van de 20.000 woningen (tabel 2). Voor de meeste plannen is ook een anterieure overeenkomst getekend. Voor Victoriapark en Lincolnpark volgen nog grondverkopen omdat dit eigen grond betreft. De komende 2 à 3 jaar verwachten we besluitvorming in de gemeenteraad op basis van gebiedsplannen voor de resterende 12.000 woningen (tabel 3). Voordat deze besluitvorming plaatsvindt zijn optimalisatiemogelijkheden voor verdere verdichting en/of toevoegen van meer woningbouwprogramma onderzocht. Daarmee staat de schaalsprong in de steigers! Projecten Schaalsprong met raadsbesluit/anterieure overeenkomst Gebied Plannaam Cruquius Wickevoort Hoofddorp Centrum Aprisco terrein Hoofddorp Centrum Dik Trom/V&D Hoofddorp Centrum Hyde park Hoofddorp De Parken Lincolnpark Eerste Fase Hoofddorp De Parken Lincolnpark Tweede Fase Hoofddorp De Parken Rooseveltpark Hoofddorp De Parken Tudorpark en -gardens Hoofddorp De Parken Victoriapark (incl. R-net) Nieuw-Vennep PionierBols Westerdreefkwartier Totaal

# won. 850 231 136 3.800 225 800 338 1.547 614 136 8.677

status Anterieure overeenkomst Anterieure overeenkomst Anterieure overeenkomst Anterieure overeenkomst Gerealiseerd Raadsbesluit Anterieure overeenkomst Anterieure overeenkomst Bestemmingsplan Anterieure overeenkomst

Tabel 2 Overzicht besluiten en overeenkomsten

1 In Nieuw-Vennep West wordt momenteel gestudeerd op een plan binnen de bandbreedte van 3.000 tot 4.000 woningen.

9

Gemeente Haarlemmermeer

Projecten Schaalsprong nog te besluiten/contracteren Gebied Plannaam Cruquius Bennebroekerdijk Cruquius Cruquiushof/Zwaanshoek Hoofddorp Centrum Diversen Hoofddorp De Parken Lincolnpark Tweede Fase Hoofddorp Noord Eerste Fase Lisserbroek Binnenturfspoor en Noord Nieuw-Vennep PionierBols Nieuw-Vennep West Totaal

basis 500 1.500 1.065 1.000 3.082 1.864 3.000 12.011

250 >750

optimalisatiemogelijkheden (studie) (studie)

800

(verdichtingsopgave)

518 100 1.000 3.418

(studie) (studie)

Tabel 3 Overzicht nog te verwachten besluiten/overeenkomsten en optimalisatiemogelijkheden

2.2.1

Actuele ontwikkelingen woningbouwlocaties

Sinds het bespreken van het Verkennend onderzoek Uitvoeringsstrategie Schaalsprong wonen in de raad van augustus 2020 zijn voor de diverse woningbouwlocaties de volgende stappen gezet: • Pionier-Bols: er is een woningbouwimpulssubsidie toegekend door het Rijk en het Masterplan is vrijgegeven voor inspraak. Voor het Westerdreefkwartier is een vergunning verstrekt voor de bouw van 136 woningen. • Lisserbroek: een aanvraag voor een woningbouwimpulssubsidie is ingediend in september 2021 én de Nota Reikwijdte en Detailniveau is ter inzage gelegd voor de zienswijzeprocedure. Daarna kan gestart worden met de Milieu Effect Rapportage (MER). • Hoofddorp-Noord: conceptplan is gereed en er wordt een anterieure overeenkomst opgesteld voor 600 woningen voor de AM-locatie. Deze stukken worden binnenkort voorgelegd ter besluitvorming. • Lincolnpark: het verdichtingsplan wordt in het 4e kwartaal 2021 ter besluitvorming aangeboden. • Bennebroekerdijk Den Breejen: Met Den Breejen is een intentieovereenkomst aangegaan. • Nieuw-Vennep West: er is een concept landschapsplan opgesteld en er wordt gewerkt aan een stedenbouwkundig plan op hoofdlijnen. • Dik Trom-locatie: er is een anterieure overeenkomst gesloten voor 136 appartementen in mei 2021. • Rooseveltpark: er is een projectovereenkomst gesloten en een plan vastgesteld voor de realisatie voor 338 woningen.