Programmabegroting 2022-2025.pdf
Tekst van het document
Programmabegroting 2022-2025
Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl Deze raportage is online te raadplegen via planningencontrol.haarlemmermeer.nl Fotografie Danny de Casembroot Jur Engelchor fotografie Kees van der Veer
Gemeente Haarlemmermeer
Inhoudsopgave Inleiding...................................................................................................................................................................................................... 3 Infographic............................................................................................................................................................................................... 4 Algemeen.................................................................................................................................................................................................. 8 Leeswijzer........................................................................................................................................................................................................... 9 Financiële hoofdlijnen................................................................................................................................................................................ 12 Overzicht van baten en lasten..............................................................................................................................................................27 Samenstelling van de gemeenteraad en het college van B&W........................................................................................29
Programma's..........................................................................................................................................................................................31 Bestuur, samenleving en publiekscontact......................................................................................................................................32 Veiligheid.......................................................................................................................................................................................................... 44 Zorg en werk................................................................................................................................................................................................... 52 Maatschappelijke ontwikkeling........................................................................................................................................................... 66 Mobiliteit..........................................................................................................................................................................................................
86 Ruimtelijke ontwikkelingen......................................................................................................................................................................94 Wonen.............................................................................................................................................................................................................. 107 Kwaliteit fysieke omgeving.................................................................................................................................................................... 113 Economische zaken...................................................................................................................................................................................127 Overzicht algemene dekkingsmiddelen........................................................................................................................................ 137 Overzicht overhead.................................................................................................................................................................................. 146
Paragrafen............................................................................................................................................................................................154 Inleiding........................................................................................................................................................................................................... 155 Lokale heffingen.........................................................................................................................................................................................156 Weerstandsvermogen en risicobeheersing.................................................................................................................................163 Onderhoud kapitaalgoederen............................................................................................................................................................175 Vastgoed.........................................................................................................................................................................................................181
Financiering...................................................................................................................................................................................................185 Bedrijfsvoering............................................................................................................................................................................................. 192
Gemeente Haarlemmermeer 1
Digitalisering................................................................................................................................................................................................. 193 Verbonden partijen.................................................................................................................................................................................. 195 Grondbeleid.................................................................................................................................................................................................. 216
Financiële begroting....................................................................................................................................................................... 221 Grondslagen begroting..........................................................................................................................................................................222 Strategische heroriëntatie....................................................................................................................................................................224 Formatie en salarissen per cluster................................................................................................................................................... 234 Geprognosticeerde balans.................................................................................................................................................................. 235 Investeringen............................................................................................................................................................................................... 236 Beschrijving reserves...............................................................................................................................................................................
250 Financieel verloop reserves..................................................................................................................................................................252 Beschrijving voorzieningen...................................................................................................................................................................253 Financieel verloop voorzieningen.....................................................................................................................................................254 EMU-saldo.....................................................................................................................................................................................................255 Overzicht incidentele baten en lasten.......................................................................................................................................... 256 Overzicht structurele toevoegingen/onttrekkingen aan reserves................................................................................ 260 Verloop stelposten....................................................................................................................................................................................
261 Recapitulatie op taakveld....................................................................................................................................................................263 Verklarende woordenlijst.......................................................................................................................................................................270
2 Gemeente Haarlemmermeer
Inleiding Corona heeft ons leven de afgelopen jaren behoorlijk op de kop gezet. 2020 en 20121 waren jaren waarin we snakten naar versoepelingen die telkens maar niet kwamen. De pandemie bleek onvoorspelbaar te zijn en kwam in golven over ons heen. Pas nu kunnen we zeggen dat het virus enigszins onder controle is. We kunnen weer voorzichtig vooruitkijken. Ook zien we dat de economie gelukkig opveert. Ook financieel kruipen we weer uit het dal. Bij de Voorjaarsrapportage 2021 en de ombuigingen hadden we de verwachting dat het begrotingsjaar 2022 een tekort van € 7,3 miljoen zou opleveren. Door extra geld vanuit het Rijk sluit 2022 nu met een relatief klein positief saldo van € 1,3 miljoen.
In maart 2022 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Dus is dit de laatste programmabegroting van het huidige college. Met de ombuigingen waartoe de raad besloten heeft, wordt in deze programmabegroting een toekomstbestendig financieel meerjarenbeeld gepresenteerd. Waarmee we voor de nieuwe raad en het nieuwe college een goede uitgangspositie op het gebied van de gemeentefinanciën achterlaten.
Door afspraken tussen het Rijk en de gemeenten is er ook in de komende jaren wat meer financiële ruimte. De jaren 2023 en 2024 zullen echter nog wel een tekort laten zien. Het lijkt erop dat het begrotingsjaar 2025 met een kleine plus van € 0,6 miljoen zal sluiten. Daarin zitten ook de € 13,2 miljoen aan ombuigingen waartoe de gemeenteraad heeft besloten. Ondanks de tekorten in 2023 en 2024 is de financiële weerbaarheid van de gemeente Haarlemmermeer goed. Vergeleken met vergelijkbare steden, springen wij er op positieve manier uit.
Gemeente Haarlemmermeer 3
Infographic
4 Gemeente Haarlemmermeer
Inkomsten: waar komt het geld vandaan? € 525,9 miljoen Eigen inkomsten gemeente
Inkomsten van het Rijk
Lokale heffingen
€ 144,2 miljoen
OZB (2)
€ 81,7 miljoen
Afvalstoffenheffing (3)
€ 19,8 miljoen
Toeristenbelasting (4)
€ 12,8 miljoen
Leges omgevingsvergunningen (5)
€ 10,0 miljoen
Rioolheffing (6)
€ 10,4 miljoen
Leges en retributies (7)
€ 5,1 miljoen
Precariobelasting (8)
€ 0,1 miljoen
Parkeergelden (9)
€ 3,6 miljoen
Hondenbelasting (10)
€ 0,7 miljoen
Uitkering gemeentefonds (1 ) € 212,3 miljoen
Hoeveel betaal ik gemiddeld in 2022 aan: OZB Afvalstoffenheffing Rioolheffing
14 15 13
€ 169,4 miljoen
Grondopbrengsten en winstnemingen (11)
€ 80,8 miljoen
Reserves (12)
€ 20,9 miljoen
Werk en inkomen (13)
€ 32,4 miljoen
Overige (14)
€ 35,3 miljoen
1
12
11 10
Andere inkomstenbronnen
€ 296 € 382 € 138
9
8 7
6
5
4
3
2
Gemeente Haarlemmermeer 5
Uitgaven: waar gaat het geld naar toe? € 524,7 miljoen
Bestuur, samenleving en publiekscontact (1)
€ 14,6 miljoen
Veiligheid (2)
€ 19,4 miljoen
Zorg en werk (3)
€ 126,1 miljoen
Maatschappelijke ontwikkeling (4)
€ 101,1 miljoen
Mobiliteit (5)
€ 9,4 miljoen
Ruimtelijke ontwikkelingen (6)
€ 103,5 miljoen
Wonen (7)
€ 2,0 miljoen
Kwaliteit fysieke omgeving (8)
€ 69,7 miljoen
Economische zaken (9)
€ 7,2 miljoen
Algemene dekkingsmiddelen (10)
€ 14,8 miljoen
Overhead (11)
€ 57,0 miljoen 1
11
2
10 9
3
8 7
6 6 Gemeente Haarlemmermeer
5
4
Gemeente Haarlemmermeer 7
Algemeen
8 Gemeente Haarlemmermeer
Leeswijzer Wat is een programmabegroting? Een programmabegroting heeft verschillende doelen. Het is een instrument voor de gemeenteraad om kaders, zowel inhoudelijk als financieel, te stellen. In de begroting leggen wij vast: doelen en maatschappelijke effecten, de producten en diensten die we als gemeente leveren (output) en de middelen die hiervoor beschikbaar zijn gesteld. Daarnaast is de programmabegroting voor het college van burgemeester en wethouders een middel om collegeprioriteiten te benoemen. Vervolgens legt het college bij de jaarstukken op basis van de programmabegroting verantwoording af over het behaalde resultaat. Deze programmabegroting is op basis van de volgende uitgangspunten opgesteld: • De Programmabegroting 2021-2024 en de Voorjaarsrapportage 2021 gelden als financieel uitgangspunt voor deze programmabegroting. De kapitaallasten zijn gebaseerd op het Meerjarenperspectief Grondzaken (MPG) naar de standlijn van 1 januari 2021 en het geactualiseerde Investeringsplan. Onder het kopje ‘Wat mag het kosten?' zijn verschillen ten opzichte van de bijgestelde begroting (begroting na wijzigingen in de Voorjaarsrapportage 2021) per beleidsdoel toegelicht. • Na het opstellen van de voorjaarsrapportage heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan met effect op het meerjarenbeeld. Voor een juiste weergave van dit meerjarenbeeld zijn deze meegenomen in de
begroting. Dit betreft onder meer een aantal onvermijdbare ontwikkelingen, zoals de meicirculaire gemeentefonds en reeds genomen besluiten. • Het investeringsplan is bij de voorjaarsrapportage geactualiseerd en deze effecten zijn verwerkt in het meerjarenbeeld. Het geactualiseerde investeringsplan maakt onderdeel uit van de financiële begroting. • Gelet op het geprognosticeerde tekort in het meerjarenbeeld over de jaren 2022- 2025 heeft de raad op 1 juli 2021 besloten tot een pakket ombuigingsmaatregelen oplopend tot € 13,2 miljoen in 2025 (2021.0001203). In het onderdeel Strategische heroriëntatie van de financiële begroting is een specificatie van de maatregelen opgenomen. De programmabegroting bestaat uit de volgende onderdelen: Algemeen In dit onderdeel komt het financiële meerjarenbeeld aan bod en wordt de financiële structuur van onze gemeente gepresenteerd. Om de informatie per programma in een breder financieel kader te kunnen plaatsen, presenteren wij in dit hoofdstuk een totaaloverzicht van onze baten en lasten. U vindt er ook de samenstelling van de raad en het college. Programma’s Ieder programma begint met een overzicht van de beleidsdoelen en activiteiten, de bijbehorende baten en lasten, en het verschil tussen de baten en lasten ten opzichte van het voorgaande
Gemeente Haarlemmermeer 9
begrotingsjaar. De hier opgenomen getallen zijn aan te sluiten met de onder 'wat mag het kosten" opgenomen baten en lasten voor mutaties reserves. Vervolgens wordt per programma ingegaan op wat we als gemeente willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en hoeveel het mag kosten. • Maatschappelijk doel Hier geven we informatie om de reikwijdte van het programma aan te geven en in perspectief te plaatsen. Bij het maatschappelijk doel beschrijven wij het gewenste maatschappelijk effect, waar het programma als geheel zich op richt en benoemen wij de daarbij betrokken verbonden partijen. Ook de beleidsnota’s die betrekking hebben op het programma staan hier op een rij. Tot slot worden de verbonden partijen hier toegelicht (de financiële gegevens en eventuele risico's hiervan zijn opgenomen in de Paragraaf verbonden partijen). • Wat willen wij bereiken en wat gaan wij daarvoor doen? De beleidsdoelen die voortvloeien uit het bovenstaande contextuele deel dragen bij aan de realisatie van het maatschappelijk doel. Per beleidsdoel gaan we in op de activiteiten die de gemeente onderneemt en op de verantwoordelijkheid die de gemeente heeft, ook in relatie tot externe partijen. Daar waar nodig lichten we activiteiten nader toe.
• Op grond van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) moeten wij in de programma’s in de begroting (artikel 8 BBV) de beoogde en gerealiseerde maatschappelijke effecten van de verschillende programma’s toelichten aan de hand van zogenaamde beleidsindicatoren. Deze indicatoren dragen bij aan het beleidsmatiger maken van begroting en jaarstukken. De raad kan zich op deze manier op belangrijke momenten in een beleidscyclus een beeld vormen over de behaalde en te behalen beleidsresultaten. Omdat het wenselijk is de resultaten van gemeenten onderling te kunnen vergelijken, is in de Regeling beleidsindicatoren gemeenten een uniforme lijst van beleidsindicatoren vastgesteld. Voor de indicatoren wordt aangesloten bij reeds bestaande bronnen, zoals het CBS en DUO. De actuele lijst bestaat uit 34 verplichte indicatoren. Daarnaast heeft de raad besloten een aantal niet-verplichte lokale indicatoren te handhaven (2017.0063489). In de tabellen bij de programma's is aangegeven waar het de verplichte (BBV) en niet-verplichte lokale indicatoren betreft. De website waarstaatjegemeente.nl biedt een
10 Gemeente Haarlemmermeer
overzicht van indicatoren per thema, waaronder de verplichte BBV indicatoren. Indien deze website als bron bij een BBV indicator vermeld wordt, betreft het de daarop vermelde informatie per 16 augustus 2021. Indien er nog geen data bekend is, is dit met 'n/b' aangegeven. Aanvullend biedt de website onderzoek. haarlemmermeergemeente.nl kennis en onderzoeksresultaten over de Haarlemmermeerse samenleving. • Wat mag het kosten? De baten en de lasten van de beleidsdoelen staan hier meerjarig in een tabel. • Verschillen tussen 2021 en 2022 groter of gelijk aan € 200.000 lichten we toe conform de financiële verordening. Ook bij verschillen van die grootte in latere jaren geven we een toelichting. Verschillen die voortvloeien uit het (in de financiële begroting opgenomen) investeringsplan in de vorm van kapitaallasten worden alleen globaal toegelicht wanneer deze groter zijn dan € 250.000. • Conform de notitie overhead van de commissie BBV worden de personeelslasten van het primaire proces aan de programma's toegerekend. Het betreffen lasten van werkzaamheden die direct aan de in de programma's opgenomen beleidsdoelen kunnen worden toegerekend. De lasten van het ondersteunende proces worden verantwoord onder het 'Overzicht overhead'. Een gewijzigde inzet van personeel kan leiden tot verschuivingen tussen programma's waardoor budgettair neutrale voor- en nadelen kunnen ontstaan.
Een totaaloverzicht van de formatie en salarissen per cluster staat in de financiële begroting, Tabel 149. Paragrafen Het BBV bepaalt dat in de programmabegroting paragrafen worden opgenomen, waarin de beleidslijnen worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten en lokale heffingen. Doel van de paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting staan worden gebundeld in een kort overzicht, zodat we u voldoende inzicht bieden. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting en leveren daarmee extra informatie voor het beoordelen van de financiële positie.
Financiële begroting In de financiële begroting zijn de algemene uitgangspunten en grondslagen opgenomen die gehanteerd zijn bij het opstellen van de programmabegroting. Verder worden verschillende financiële totaaloverzichten
gepresenteerd. Hier vindt u onder andere een overzicht van de strategische heroriëntatie, de geprognosticeerde balans, overzichten van reserves en voorzieningen, salarissen en het investeringsplan.
Gemeente Haarlemmermeer 11
Financiële hoofdlijnen Het financiële beeld Op basis van de vastgestelde Voorjaarsrapportage 2021 en de ombuigingen waartoe de raad op 1 juli 2021 besloten heeft was de verwachting dat het begrotingsjaar 2022 een tekort van € 7,3 miljoen zou geven. Met name door de uitkomsten van de meicirculaire gemeentefonds 2021 en door de incidentele toekenning door het Rijk van extra middelen in 2022 voor de jeugdzorg, sluit 2022 nu met een relatief klein positief saldo van € 1,3 miljoen. In de jaren na 2022 wordt het saldo positief beïnvloed doordat tussen Rijk, het Interprovinciaal overleg (IPO) en de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) is afgesproken, dat gemeenten in hun meerjarenbeeld rekening mogen houden met een stelpost van 75% van de bedragen die volgens de arbitrage uitspraak van de Commissie van Wijzen door het Rijk gecompenseerd moeten worden. Vooral door de verhoging van deze stelpost sluit het begrotingsjaar 2025 met een kleine plus van € 0,6 miljoen. In dit saldo is rekening gehouden met de door de raad besloten ombuigingen die oplopen tot € 13,2 miljoen in 2025 en de moties over de toeristenbelasting die de raad heeft aangenomen bij de behandeling van de voorjaarsrapportage en de strategische heroriëntatie. De jaren 2023 en 2024 laten nog een tekort zien, maar dit was voorzien bij de besluitvorming rondom de ombuigingen.
Uit het nu gepresenteerde meerjarenbeeld blijkt dat het verder uitwerken en voorbereiden van de ombuigingen op dit moment noodzakelijk is. Mocht in de nabije toekomst financiële ruimte
12 Gemeente Haarlemmermeer
ontstaan, dan kan de nieuwe raad in samenspraak met het nieuwe college nog besluiten ombuigingen te verminderen. Het zwaartepunt van de ombuigingen ligt in 2025. Onder andere door de ombuigingen waartoe besloten is, is het begrotingsjaar 2022 materieel sluitend en ook het begrotingsjaar 2025, het laatste jaar van het meerjarenbeeld, is materieel sluitend. Dit is een belangrijk toetsingskader voor onze financieel toezichthouder, de provincie Noord-Holland. De verwachting is dat met deze uitkomsten, het toezichtniveau van de gemeente op repressief blijft staan. Ondanks de tekorten in 2023 en 2024 is de financiële weerbaarheid van de gemeente Haarlemmermeer goed. Dit wordt ook bevestigd door de accountant in het verslag van bevindingen bij de Jaarrekening 2020. Ten opzichte van de landelijk gemiddelden valt Haarlemmermeer qua weerbaarheid positief op door een hogere solvabiliteit en een hogere exploitatieruimte. De Algemene dekkingsreserve is groot genoeg om incidentele nadelen op te vangen en om de risico's zoals benoemd in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing af te dekken. De ratio van het weerstandsvermogen is uitstekend. Wel blijft de hoogte van de schuld punt van aandacht. De netto schuldquote is hoog ten opzichte van andere gemeenten. Dit is verklaarbaar, omdat Haarlemmermeer een groeigemeente is. Om een
groot aantal extra woningen te realiseren, is het noodzakelijk te investeren in voorzieningen. Hiernaast moet de gemeente ook het bestaande areaal in stand houden. Hierbij is steeds het uitgangspunt dat alleen de noodzakelijke investeringen gedaan worden. Het is aan de raad om te bepalen welke investeringen dit betreft. De berekening van de ratio's is een momentopname. De netto schuldquote is bijvoorbeeld de resultante van het totaal van de schulden gedeeld door de baten. Als de baten stijgen, daalt de schuldquote bij een gelijkblijvende schuld. De baten stijgen autonoom als gevolg van inflatie, waarmee in het meerjarenbeeld geen rekening is gehouden. Onzekerheden Door de ingrijpende ombuigingen waartoe besloten is, is de prognose van het meerjarenbeeld positief. In 2025 is op basis van de huidige ramingen weer sprake van een sluitende begroting. Maar de marges zijn zeer klein, terwijl de onzekerheden nog groot zijn. Met name betreft dit de kosten van de jeugdzorg, de herijking van de verdeling van het gemeentefonds en de inkomsten uit de toeristenbelasting. Voor de jeugdzorg is in het meerjarenbeeld een stelpost opgenomen voor volumestijging, maar de vraag is of dit voldoende is. Vanaf 2023 is rekening gehouden met een trendbreuk en afvlakking van de groei. Het risico bestaat dat de volumegroei toch hoger is.
Het Rijk is voornemens om in 2023 een nieuwe verdeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds door te voeren. Op basis van een eerste verdeelvoorstel waarvan de uitkomsten in februari 2021 zijn gepubliceerd is in het meerjarenbeeld rekening gehouden met een nadeel van € 0,5 miljoen. Naar aanleiding van dit verdeelvoorstel heeft de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) vragen gesteld aan het ministerie van Binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties (BZK). De vragen van de ROB waren, samen met de ontvangen reacties van gemeenten, aanleiding voor het ministerie om een aantal onderdelen van het voorstel uit februari jongstleden nog een keer tegen het licht te houden. Het verdeelvoorstel is op een aantal onderdelen herzien. De twee belangrijkste wijzigingen in het verdeelvoorstel betreffen de
herziene verdeelmodellen van het sociaal domein en de manier waarop met overige eigen middelen (OEM) in de verdeling wordt omgegaan. Op 12 augustus 2021 is door het ministerie een tabel met de uitkomsten van de herverdeeleffecten per gemeente gepubliceerd gebaseerd op het peiljaar 2019. Op basis van dit herziene voorstel zou het herverdeeleffect voor Haarlemmermeer structureel € 3,2 miljoen nadelig zijn vanaf 2024. Een extra nadeel van € 2,7 miljoen. Dit bedrag is nog niet verwerkt in het meerjarenbeeld. Reden hiervoor is dat er nog veel onzekerheid is over het verdeelmodel. Zo is door het ministerie benadrukt dat nog steeds sprake is van voorlopige effecten. Ook leiden de nieuwe voorstellen tot veel commentaar van diverse gemeenten. Verder heeft de VNG al eerder besloten alleen akkoord te gaan met een nieuw verdeelmodel als de omvang van het gemeentefonds toeneemt. Op basis van de door de raad aangenomen motie 'Positief gestemd!' is de raming van de toeristenbelasting in 2024 met € 1 miljoen en in 2025 met € 2 miljoen verhoogd. De raad heeft de verwachting uitgesproken dat de toerismesector zich in de periode 2023 – 2025 zal herstellen en dat als dit herstel zich heeft ingezet de behoefte naar extra hotelkamers in Haarlemmermeer geleidelijk zal terugkeren. Deze meeropbrengst is onzeker.
Dit omdat de omzet van de hotels door de coronacrisis nog zwaar onder druk staat (lagere bezetting én lagere overnachtingsprijzen) en het nog de vraag is of met name de zakelijke reiziger weer in dezelfde mate terug komt na corona. Het grootste deel van de hotels in Haarlemmermeer is gericht op de zakelijke markt. Naast deze onzekerheden krijgen de gemeenten ook nog nieuwe taken zoals de Omgevingswet, Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen, de Wet open overheid (Woo) en het Klimaatakkoord. Of voor de implementatie en uitvoering van deze nieuwe taken voldoende compensatie van het Rijk komt is niet duidelijk. Gezien de financiële positie van de Nederlandse gemeenten in het algemeen heeft de algemene ledenvergadering van de VNG besloten dat gemeenten nieuwe taken alleen oppakken als het Rijk zorgt voor voldoende financiële compensatie. Hoe het Rijk en met name een nieuw kabinet hierop reageert is nog afwachten.
Gemeente Haarlemmermeer 13
Ontwikkeling meerjarenbeeld Na het vaststellen van het meerjarenbeeld 2022-2025 in de Voorjaarsrapportage 2021 zijn er autonome ontwikkelingen geweest waardoor het
meerjarenbeeld wijzigt. Het actuele meerjarenbeeld is nu als volgt:
Tabel 1
Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
-10.021
-12.641
-13.926
-15.215
Strategische heroriëntatie (ombuigingen)
2.756
6.673
8.266
13.098
Subtotaal
-7.265
-5.968
-5.660
-2.117
Meicirculaire gemeentefonds
2.352
769
-531
-1.288
Incidentele middelen jeugdzorg 2022
6.534 2.900
2.400
1.800
1.000
2.000
Geraamd saldo
Verhoging stelpost jeugdzorg tot 75% Toeristenbelasting extra hotelcapaciteit Toeristenbelasting verhoging tarief
500
500
Kapitaallasten en financieringsresultaat
-729
-925
-370
-725
Deels vervallen stelpost OZB/Woz-waarde
400
400
400
400
Herberekening kostendekkendheid riolering en inzameling en verwerking van grondstoffen en restafval
137
136
136
136
Ontsluiting Hoofddorp-Noord (AM-locatie)
-3
-13
-26
-105
Diverse mutaties
-165
-57
-47
-47
Geactualiseerd meerjarenbeeld
1.261
-2.758
-2.198
554
Strategische heroriëntatie (ombuigingen) Op 1 juli 2021 heeft de raad besloten tot ombuigingen om te komen tot een structureel sluitend meerjarenbeeld. De ombuigingen zijn gebaseerd op een strategische heroriëntatie. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het onderdeel Strategische heroriëntatie. Meicirculaire gemeentefonds Het netto-effect van de mutaties op basis van de meicirculaire 2021 gemeentefonds (brief aan de raad 22 juni 2021, X.2021.03857) wordt nu verwerkt. Incidentele middelen jeugdzorg 2022 Op 29 juni 2021 heeft de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) een brief gepubliceerd over de wijze van de verdeling van de extra middelen voor de jeugdzorg in 2022. De officiële verdeling wordt verwerkt in de septembercirculaire gemeentefonds 2021. Bij de brief is al wel een indicatieve verdeling per gemeente opgenomen.
14 Gemeente Haarlemmermeer
Voor Haarlemmermeer is het indicatieve bedrag € 9,6 miljoen. In de Voorjaarsrapportage 2021 is al rekening gehouden met een stelpost van € 3,1 miljoen, waarmee per saldo een voordeel van € 6,5 miljoen ontstaat voor het begrotingsjaar 2022. De raad is hierover geïnformeerd per brief van 9 juli 2021 (X. 2021.04688). Verhoging stelpost jeugdzorg tot 75% Tussen het Rijk, het Interprovinciaal overleg (IPO) en de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) is afgesproken, dat gemeenten in hun meerjarenraming voor de jaarschijven 2023 tot en met 2025 rekening mogen houden met 75% van de bedragen uit de Hervormingsagenda Jeugd. Deze hervormingsagenda is gebaseerd op de arbitrage uitspraak van de Commissie van Wijzen. In de Voorjaarsrapportage 2021 is al rekening gehouden met een stelpost van € 5,1 miljoen per jaar. Op basis van de gemaakte afspraken kan deze stelpost conform Tabel 2 verhoogd worden.
Tabel 2
Omschrijving (bedragen x € 1 miljoen)
2023
2024
2025
Landelijk tekort
1.828
1.828
1.828
Al door Rijk en VNG ingeboekte maatregelen
-374
-463
-570
Saldo te compenseren volgens Commissie van Wijzen
1.454
1.365
1.258
Aandeel Haarlemmermeer (op basis van indicatie 2022)
10,6
10,0
9,2
Volgens afspraak VNG/BZK/IPO maximaal 75% ramen vanaf 2023
8,0
7,5
6,9
Al geraamde stelpost in voorjaarsrapportage
-5,1
-5,1
-5,1
Nog te ramen (maximaal) ten gunste van de algemene middelen
2,9
2,4
1,8
Toeristenbelasting extra hotelcapaciteit In de door de raad op 1 juli 2021 aangenomen motie 'Positief gestemd!' wordt er vanuit gegaan dat de toerismesector zich in de periode 2023 – 2025 zal herstellen en dat als dit herstel zich heeft ingezet de behoefte naar extra hotelkamers in Haarlemmermeer geleidelijk zal terugkeren. Gezien deze overweging verzoekt de raad het college voor 2024 en 2025 een meeropbrengst van respectievelijk € 1 miljoen en € 2 miljoen te ramen. Deze meeropbrengst is onzeker. Dit omdat de omzet van de hotels door de coronacrisis nog zwaar onder druk staat (lagere bezetting én lagere overnachtingsprijzen) en het nog de vraag is of met name de zakelijke reiziger weer in dezelfde mate terug komt na corona. Het grootste deel van de hotels in Haarlemmermeer is gericht op de zakelijke markt. Ondanks deze onzekerheid wordt, zoals de raad heeft verzocht, voorgesteld om in het meerjarenbeeld van de programmabegroting rekening te houden met deze meeropbrengst van € 1 miljoen in 2024 en € 2 miljoen in 2025. Wel zal de ontwikkeling van de opbrengst goed gevolgd worden. De geraamde meeropbrengst is tevens opgenomen bij de risico's in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Toeristenbelasting verhoging tarief In de motie 'Toerist doet ook mee!' die de raad op 1 juli 2021 heeft aangenomen is aangegeven dat toeristen die in Haarlemmermeer overnachten met de ontwikkeling van Hoofddorp Centrum en het stationsgebied steeds meer gebruik gaan maken van gemeentelijke voorzieningen. Daarom vindt de raad een verhoging van de toeristenbelasting te verdedigen. De meeropbrengst zou vanaf 2024 structureel tussen de € 250.000 en € 500.000 moeten liggen. Met hierbij als randvoorwaarde dat de verhoging gemaximaliseerd wordt tot een percentage dat 0,2% ligt onder het % toeristenbelasting in Amsterdam. Het tarief van Amsterdam ligt nu op 7%. Voorgesteld wordt om naar aanleiding van deze motie het tarief van de toeristenbelasting met
ingang van 2024 met 0,24% te verhogen tot 6,29%. De meeropbrengst is dan € 500.000 en het tarief ligt onder het tarief van Amsterdam. Voorwaarde voor het realiseren van deze meeropbrengst, door de verhoging van het tarief, is wel dat de omzet van de hotels weer op niveau van voor de coronacrisis ligt. Kapitaallasten en financieringsresultaat De financieringsbehoefte voor de jaren 2022-2025 is geactualiseerd ten opzichte van de voorjaarsrapportage. De prognoses van de saldi van de reserves en voorzieningen zijn bijgesteld, evenals de geplande uitgaven van het investeringsplan 2021-2025. De belangrijkste oorzaak van het verschil betreft de verwerking van het afsluiten van het krediet Bijdrage omlegging A9. Dit op basis van de besluitvorming van het MPG 2021 (raadsbesluit 2021.0000693, 10 juni 2021). In het meerjarenbeeld was nog rekening gehouden met een bijdrage uit de reserve Dekking afschrijvingslasten van € 1,4 miljoen. Omdat volgens het BBV de onttrekking gebaseerd moet zijn op de bedragen die gestort worden in de reserve en de onttrekking gedurende de hele looptijd van de investering (40 jaar) gedaan moet worden, is deze onttrekking verlaagd naar € 0,6 miljoen. Een nadeel van structureel € 0,8 miljoen. Hiertegenover staat een voordeel op de rentelasten van dit krediet omdat de betaalde bijdrage lager was dan geraamd.
Dit rentevoordeel (€ 0,7 miljoen) is al verwerkt in de Voorjaarsrapportage 2021. Deels vervallen stelpost OZB/Woz-waarde Bij de vaststelling van de tarieven van de Onroerendezaakbelastingen (OZB) 2021 is voor de Woz-waarde van het luchthavengebied rekening gehouden met een lagere waarde als gevolg van de coronacrisis. In de prognose in november 2020 werd door Cocensus voorzichtigheidshalve rekening gehouden met de vermoedelijk laagste waarde. Daarbij is door Cocensus aangegeven dat de waardeverschillen op zouden kunnen lopen tot enkele honderden miljoenen euro's. Als gevolg van de lagere Woz-waarde van het luchthavengebied ontstond door de lagere Wozwaarde een voordeel op de algemene uitkering
Gemeente Haarlemmermeer 15
uit het gemeentefonds, omdat de negatieve inkomstenmaatstaf lager werd. Bij de Voorjaarsrapportage 2021 is voorzichtigheidshalve een stelpost van € 1,7 miljoen opgevoerd. De reden hiervoor was dat de lagere Woz-waarde nog onzeker was en ook een incidenteel karakter zou hebben. Dit laatste omdat de verwachting reëel is dat in de periode 2021-2025 de activiteiten van Schiphol weer op pre-coronaniveau komen, waardoor de Woz-waarde van het luchthavengebied weer stijgt. In augustus 2021 is bekend geworden dat de Woz-waarde 2021 € 440 miljoen hoger ligt dan eerder ingeschat. Dit heeft als resultaat dat de algemene uitkering structureel € 710.000 lager wordt. Dit nadeel wordt gedekt door een
verlaging van de stelpost. Voor de jaren na 2021 blijft onzekerheid bestaan over de waardeontwikkeling van het luchthavengebied. Het is onzeker wanneer deze weer op pre-coronaniveau komt. De totale waardedaling, na verwerking van de € 440 miljoen, in 2021 ten opzichte van 2020 is € 365 miljoen. Als deze waardedaling in de komende jaren weer wordt rechtgetrokken dan is het nadeel op de algemene uitkering € 590.000. Voorgesteld wordt de stelpost te verlagen tot dit bedrag. Van de in de voorjaarsrapportage geraamde stelpost resteert dan € 400.000. Dit bedrag kan vrijvallen. Recapitulerend is het verloop van de stelpost als volgt:
Tabel 3
Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2021
2022 en verder
Voorjaarsrapportage 2021
1.700
1.700
Hogere waarde 2021 € 440 miljoen, nadeel algemene uitkering
-710
-710
Restant stelpost
990
Hogere waarde 2022-2025 € 365 miljoen, nadeel algemene uitkering Vrijval stelpost
Herberekening kostendekkendheid riolering en inzameling en verwerking van grondstoffen en restafval Bij het beheer en onderhoud van de riolering en de inzameling en verwerking van grondstoffen en restafvalbeheer is het uitgangspunt dat deze kostendekkend worden geraamd. Bij de riolering heeft de bijstelling van het investeringsplan geleid tot een aanpassing van de kapitaallasten. Verder worden conform het vastgestelde beleid in het Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) de tarieven met 2% verhoogd en wordt rekening gehouden met meer aansluitingen als gevolg van uitbreiding van het aantal woningen en bedrijven. Om de kostendekkendheid op 100% te handhaven wordt de onttrekking aan de voorziening verlaagd. Bij de inzameling en verwerking van grondstoffen en restafval was er in het meerjarenbeeld geen sprake van 100% kostendekkendheid. Als gevolg van een toename van het aantal aansluitingen door de uitbreiding van het aantal woningen stijgen de opbrengsten uit de afvalstoffenheffing. Verder is de prognose van de verdeling tussen 80 liter en 120 liter restafval rolemmers als gevolg van de uitrol van VANG geactualiseerd op basis van de uitrol in de eerste wijk. Door de hogere opbrengst van de afvalstoffenheffing is nu sprake van 100% kostendekkendheid in 2022.
Ontsluiting Hoofddorp-Noord (AM-locatie) Voor het project Hoofddorp-Noord is een intentieovereenkomst gesloten en deze is in 2020 vernieuwd (2020.0001703). Het project maakt deel uit van de Versnellingsopgave Woningbouw en in
16 Gemeente Haarlemmermeer
990 -590
990
400
2019 heeft de gemeenteraad met de vaststelling van een Ontwikkelingsstrategie de belangrijkste kaders voor de ontwikkeling gesteld. Samenhangend met dit project is in de Voorjaarsrapportage 2019 (2019.0027574) de investering Vooronderzoek aanpassing infrastructuur Hoofddorp Noord geautoriseerd. Met dit krediet worden de voorbereidingen voor de benodigde ingrepen in de infrastructuur uitgevoerd. Zonder die ingrepen kunnen er geen woningen worden gebouwd. Uitgangspunt is dat bij het sluiten van de anterieure overeenkomst een deel van de kosten voor de ontsluiting verhaald wordt bij de ontwikkelaar. Er wordt van uitgegaan dat circa 50% van de kosten verhaalbaar is. Dit wordt veroorzaakt door het feit dat de verkeersoplossing meer woningen mogelijk maakt dan die op de AM-locatie, waardoor de kosten niet volledig ten laste van dat plan gebracht kunnen worden. Om deze infrastructurele aanpassingen en gebiedsontwikkeling voortgang te laten vinden is het aangaan van de anterieure overeenkomst in 2021 noodzakelijk. Randvoorwaarde om de anterieure overeenkomst aan te kunnen gaan is dat ook de dekking van de overige 50% van de kosten gegarandeerd is. Het streven is om deze kosten te verhalen bij toekomstige ontwikkelingen in Hoofddorp Noord. Op dit moment is hiervoor nog onvoldoende zekerheid en moeten we als gemeente de dekking verzekeren.
Het gemeentelijk aandeel in deze investering wordt geraamd op € 1,5 miljoen. Met de hiermee samenhangende kapitaallasten wordt nu rekening gehouden. Deze investering valt
onder de categorie Aanleggen open- en gesloten verharding van het activabeleid en wordt afgeschreven in 20 jaar. Coronacrisis In de ramingen 2022-2025 is geen rekening gehouden met eventuele financiële gevolgen van de coronacrisis. De financiële effecten zijn niet goed in te schatten, omdat het hoogst onzeker is hoe de pandemie zich ontwikkeld en wat de
gevolgen zijn van de maatregelen die door de diverse regeringen genomen worden. Mocht er in 2022 sprake zijn van nadelige financiële effecten dan verwachten wij dat het Rijk haar toezegging dat de financiële gevolgen van de coronacrisis gecompenseerd worden nakomt. De financiële impact van de coronamaatregelen is als risico benoemd in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Strategische heroriëntatie Gelet op het geprognosticeerde tekort in het meerjarenbeeld over de jaren 2022- 2025 heeft de raad op 1 juli 2021 besloten tot een pakket ombuigingsmaatregelen oplopend tot € 13,2 miljoen in 2025 (2021.0001203). Oorzaken van het voorspelde tekort zijn met name de kosten van de jeugdzorg en de Wmo, vervangingsinvesteringen in de openbare ruimte en structureel minder middelen van het Rijk na de herijking van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. In januari 2021 is daarom via een strategische heroriëntatie gestart om op alle beleidsterreinen te zoeken naar ombuigingen die bijdragen aan een toekomstbestendig meerjarenbeeld. Uitgangspunt daarbij was dat de keuzes waar te bezuinigen steeds voortvloeien uit het antwoord
op de vraag 'Wat voor gemeente willen we zijn?'. Daarbij gelden de volgende drie overkoepelende uitgangspunten: 1. Wij proberen individuele voorzieningen voor de minima in onze samenleving zoveel mogelijk te ontzien. 2. Wij zijn een gemeente die kan en wil groeien en daarin staat het realiseren van woningen voor onze inwoners centraal. 3. Wij proberen inwoners en ondernemers zoveel mogelijk te ontzien met lastenverzwaring. In Tabel 4 is een recapitulatie van de te realiseren ombuigingen opgenomen. In het onderdeel Strategische heroriëntatie van de financiële begroting is een specificatie van de maatregelen opgenomen.
Tabel 4
Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
Totaal maatregelen conform raadsvoorstel 2021.0001203
2.591
6.497
8.379
13.198
11
22
Mutaties: - verlaging fractievergoedingen (aangenomen amendement) - aanpassing ombuiging breedtesport (motie 'Sport in de breedte') - verhoging inkomsten vastgoed en gronden Afrondingsverschillen Totaal strategische heroriëntatie
Het totaal van de ombuigingen is aangepast. In de eerste plaats als gevolg van het op 1 juli 2021 aangenomen amendement 'Hand in eigen boezem' (onderdeel b.) op basis waarvan de raming voor de fractievergoedingen geleidelijk verlaagd wordt tot uiteindelijk een verlaging van 20% in 2025. Een nadere uitwerking van onderdeel a. van het amendement volgt later. In de tweede plaats als gevolg van de motie 'Sport in de breedte', wordt de ombuiging op de breedtesport aangepast. Op deze manier is deelname aan de rijksregeling Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) op het laagste niveau mogelijk.
33
44
-147
-147
153
153
1
1
1
3
2.756
6.673
8.266
13.098
Op de derde plaats kan een deel van de ombuigingen op de inkomsten uit vastgoed en gronden al in 2022 gerealiseerd worden. Dit betreft een retributie van Ymere, inbreng gronden Van Groningen en huur Sarabande 7a. Over de voortgang van de invulling van de gekozen ombuigingen wordt via een apart hoofdstuk gerapporteerd in de planning- en controlproducten, voor het eerst in de Voorjaarsrapportage 2022.
Gemeente Haarlemmermeer 17
Lasten De totale lasten (inclusief stortingen in de reserves) van Haarlemmermeer worden voor 2022 geraamd op € 524,7 miljoen. Met de lasten worden de beleidsdoelen van de programma’sgerealiseerd. In de programmabegroting zijn de beleidsdoelen
opgedeeld in negen programma’s. Verder zijn er lasten die vallen onder de overzichten ‘Algemene dekkingsmiddelen’ en ‘Overhead’. In Figuur 1 is weergegeven hoe de lasten over de verschillende programma’s en algemene dekkingsmiddelen en overhead zijn verdeeld.
Lasten 2022
3
3
2 1
4
24
11
13 20
Zorg en werk (24%) Ruimtelijke ontwikkelingen (20%) Maatschappelijke ontwikkeling (19%) Kwaliteit fysieke omgeving (13%) Overzicht overhead (11%) Veiligheid (4%) Overzicht algemene dekkingsmiddelen (3%) Bestuur, samenleving en publiekscontact (3%) Mobiliteit (2%) Economische zaken (1%) Wonen (0%)
19
Figuur 1
De programma's Zorg en werk en Maatschappelijke ontwikkeling behelzen samen € 227 miljoen. Binnen het programma Zorg en werk vallen de lasten voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Jeugdwet en de Participatiewet. Onder Maatschappelijke ontwikkeling worden onder meer de kosten van onderwijshuisvesting, cultuur en sport verantwoord.
De lasten voor het fysieke domein vallen vooral onder de programma's Ruimtelijke ontwikkelingen en Kwaliteit fysieke omgeving, samen € 173 miljoen. Alle programma's, de algemene dekkingsmiddelen en de overhead worden uitgebreid toegelicht in het hoofdstuk programma's.
Baten Alle in de programmabegroting geraamde lasten moeten worden gedekt door de baten (inkomsten) om te komen tot een sluitende begroting. De totale baten (inclusief storting in de
18 Gemeente Haarlemmermeer
reserves) van Haarlemmermeer worden voor 2022 geraamd op € 525,9 miljoen. In Figuur 2 is in hoofdlijnen aangegeven waar de baten uit bestaan.
Baten 2022 4
6 7
40 15
Uitkeringen gemeentefonds (40%) Lokale heffingen (27%) Grondexploitatie (15%) Overige (7%) Werk en inkomen (6%) Reserves (4%)
27
Figuur 2
De baten en de lasten van de grondexploitaties worden budgettair neutraal geraamd en worden verantwoord onder het programma Ruimtelijke ontwikkelingen. Een resultaat op de grondexploitaties wordt verrekend met de Algemene reserve grondzaken. Uitkeringen gemeentefonds De grootste inkomstenspost zijn de uitkeringen uit het gemeentefonds die van het Rijk ontvangen
worden. Deze uitkeringen zijn vrij besteedbaar en worden verantwoord onder het overzicht Algemene dekkingsmiddelen. Het meerjarig verloop van de uitkeringen uit het gemeentefonds blijkt uit Figuur 3. Vanaf uitkeringsjaar 2019 is de integratie uitkering Sociaal Domein opgehouden te bestaan. De betreffende onderdelen zijn naar de algemene uitkering overgeheveld.
Gemeente Haarlemmermeer 19
Figuur 3
Gemeentelijke belastingen Andere grote inkomstenbronnen zijn de gemeentelijke belastingen (lokale heffingen). Deze heffingen kunnen worden opgedeeld in de vrij besteedbare belastingen, met name de Onroerendzaakbelastingen, en de heffingen voor een specifiek doel, zoals de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Heffingen met een specifiek doel mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Bij het vaststellen van de opbrengsten van de vrij besteedbare belastingen heeft de raad een grote mate van vrijheid.
20 Gemeente Haarlemmermeer
Belastingdruk huishoudens Voor de huishoudens van Haarlemmermeer is de ontwikkeling van de gemeentelijke belastingdruk van belang. Uit Figuur 4 blijkt dat de belastingdruk over 2022 voor eigenaren van woningen iets stijgt. Dit betreft de OZB die gemiddeld per huishouden met 1,5% inflatie stijgt. Verder stijgt de rioolheffing op basis van het door de raad vastgestelde Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) met 2%. In de paragraaf Lokale Heffingen worden de belastingen en heffingen uitgebreid toegelicht.
Figuur 4
Structureel begrotingssaldo Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting moet beoordeeld worden of alle structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Om dit te bepalen is in de
programmabegroting het Overzicht incidentele baten en lasten opgenomen. Onder andere op basis van dit overzicht geeft het structureel begrotingsevenwicht het volgende beeld:
Tabel 5
Omschrijving (bedragen x € 1.000; min = nadeel)
2022
2023
2024
2025
Saldo baten en lasten
-704
-6.476
-6.959
-1.647
Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves
1.965
3.718
4.761
2.201
Begrotingssaldo (a)
1.261
-2.758
-2.198
554
Waarvan incidentele baten en lasten (saldo) (b)1
-3.624
-2.363
-579
-537
Structureel begrotingssaldo (=a-b)
4.885
-395
-1.619
1.091
Het structureel begrotingssaldo wordt berekend door de totale lasten en baten te verminderen met het saldo van de incidentele lasten en baten. Het saldo dat over blijft moet positief zijn (de structurele baten zijn dan groter dan de structurele lasten).
Dit geldt voor de begrotingsjaren 2022 en 2025. In de jaren 2023 en 2024 is echter sprake van een negatief structureel begrotingssaldo. Dit is te verklaren door de tekorten die de begrotingsjaren 2023 en 2024 nog laten zien. Dit was voorzien bij de besluitvorming rondom de Voorjaarsrapportage 2021 en de ombuigingen.
1 Een minbedrag verhoogt het structurele saldo
Gemeente Haarlemmermeer 21
Deze tekorten kunnen opgevangen worden door een bijdrage uit de Algemene dekkingsreserve indien de raad daartoe besluit.
Risico's Een risico is een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met eventuele negatieve gevolgen voor het behalen van de doelstellingen van Haarlemmermeer. Voor geconstateerde risico’s worden beheersmaatregelen getroffen om de impact van een risico te verkleinen. De resterende risico’s worden gekwantificeerd op basis van kans van optreden en de mogelijke financiële gevolgen. De kans- en gevolginschattingen zijn gemaakt op basis van expertise en ervaring met de omgeving waarin de risico’s spelen en de beleidsdoelen waaraan ze bijdragen. Met behulp van een simulatie wordt de totale waarde van de resterende risico’s berekend en deze totale waarde vormt de ‘benodigde weerstandscapaciteit’. Om te bepalen of Haarlemmermeer in staat is de resterende risico’s op te vangen wordt de ‘beschikbare weerstandscapaciteit’ berekend. De beschikbare weerstandscapaciteit wordt in het BBV omschreven als ‘de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken’. Het belangrijkste onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit is de Algemene dekkingsreserve. De Algemene
22 Gemeente Haarlemmermeer
dekkingsreserve is de enige, directe en vrij beschikbare bron van de weerstandscapaciteit. Het aanhouden van een voldoende hoge Algemene dekkingsreserve zorgt ervoor dat de gemeente de mogelijkheden heeft om de risico’s op te vangen, zonder dat dit directe consequenties heeft voor de uitvoering van de programmabegroting. Om inzicht te krijgen in hoeverre de beschikbare weerstandscapaciteit voldoende is om zich voor doende risico’s op te vangen, wordt de ratio weerstandsvermogen bepaald. De gemeenteraad heeft in de Notitie risicomanagement, juli 2017 (2017.47899) bepaald dat de streefwaarde van dit ratio minimaal 1,4 moet zijn. Met de ratio van 3,9 (classificatie uitstekend) in 2022 wordt hier ruimschoots aan voldaan. In Figuur 5 wordt de ontwikkeling weergegeven van de benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit en van de weerstandsratio. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is een uitgebreide toelichting opgenomen op het weerstandsvermogen en de risico’s.
Figuur 5
Reserves Reserves zijn bedoeld voor het dekken van toekomstige (mogelijke) uitgaven. De raad beslist over de bestemming van de reserves. De reserves worden onderverdeeld in algemene reserves en bestemmingsreserves.
De algemene reserves dienen als dekkingsbron in het geval zich incidentele risico’s voordoen. We hebben het dan over de Algemene dekkingsreserve en de reserve Grondzaken. De geprognosticeerde meerjarige ontwikkeling blijkt uit Figuur 6.
Figuur 6
Gemeente Haarlemmermeer 23
De bestemmingsreserves zijn ingesteld met een bepaald door de raad vastgesteld doel. Voor deze bestemmingsreserves geldt dat de raad kan besluiten om daar een ander doel aan te geven of om ze op te heffen en het saldo toe te voegen aan de algemene dekkingsmiddelen. Uiteraard geldt hierbij dat een alternatieve dekking gevonden moet worden voor reeds aangegane verplichtingen op het moment dat de raad besluit tot wijziging of opheffing van een reserve.
Op de mogelijkheid om het bestedingsdoel van een bestemmingsreserve te wijzigen is één uitzondering, namelijk de bestemmingsreserve Dekking afschrijvingslasten. Conform de regelgeving van het BBV moet deze reserve als ‘beklemde’ reserve worden opgenomen. Deze is niet vrij besteedbaar, omdat de toekomstige afschrijvingslasten altijd gedekt moeten zijn. De ontwikkeling van de bestemmingsreserves wordt weergegeven in Figuur 6 .
Figuur 7
In het hoofdstuk Financiële begroting wordt het doel van elke reserve toegelicht en is het meerjarig verloop per reserve opgenomen.
Investeringen Investeringen zijn uitgaven waarvan het economisch - of maatschappelijk nut zich over meerdere jaren uitstrekt. Investeringen worden geactiveerd op de balans en worden afgeschreven op basis van de economische levensduur van de investering. De kapitaallasten (rente en afschrijving) komen ten laste van de programma’s en moeten worden gedekt binnen de baten en lasten van de programmabegroting. Het investeringsplan van Haarlemmermeer is ambitieus. In de periode 2021-2025 is de prognose dat voor € 300 miljoen wordt geïnvesteerd. Dit is de netto-investering, na aftrek van bijdragen van derden. Verder is hierbij uitgegaan van een realisatiegraad van 75% van de in een jaar geraamde investeringsbedragen. Dit omdat door allerlei externe - en interne oorzaken snel vertraging in de uitvoering kan optreden.
24 Gemeente Haarlemmermeer
De totale waarde van de materiële vaste activa wordt per eind 2025 geraamd op € 716 miljoen. Dit is inclusief de nieuwbouw van het raadhuis (€ 56 miljoen) en de uitvoering van het Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs, waarvoor voor de periode 2021-2025 rekening is gehouden met een investering van € 95,5 miljoen. Onderzocht wordt of de onderwijshuisvesting kan worden doorgedecentraliseerd naar de schoolbesturen. Als hiertoe besloten wordt, dan wordt het investeringsvolume en de schuldpositie positief beïnvloed. Verder zijn de er investeringen voor onder andere de Vernieuwing openbare ruimte (VOR) en het Uitvoeringsprogramma mobiliteit (UPM). Een uitgebreide toelichting op de investeringen wordt gegeven in het Meerjarenperspectief investeringen dat tweemaal per jaar aan de raad ter bespreking en vaststelling wordt aangeboden. In het hoofdstuk Financiële begroting is een
detailoverzicht van het investeringsplan opgenomen. Bij de vaststelling van de Programmabegroting 2022-2025 wordt de raad gevraagd de investeringen tot € 2 miljoen waarvan de uitvoering start in 2022 te autoriseren en de jaarschijf 2022 van de nieuwe en lopende investeringen vrij te geven. Voor investeringen van
€ 2 miljoen en hoger ontvangt de raad separate raadsvoorstellen, met het verzoek deze te autoriseren. De ontwikkeling van de materiële vaste activa voor de jaren 2021 - 2025 geeft het beeld in Figuur 8 (realisatiegraad van 75%).
Figuur 8
Meerjarenperspectief Grondzaken (MPG) Op basis van de prognoses in het MPG (standlijn 1 januari 2021) wordt in de programmabegroting rekening gehouden met de opbrengsten en uitgaven die verband houden met de ontwikkeling van bouwgrondexploitaties. Het saldo van de bouwgrondexploitaties wordt naar de balans overgebracht, zodat een verschil in de baten en de lasten geen invloed heeft op het saldo van de programmabegroting. Als een bouwgrondexploitatie wordt afgesloten, dan wordt het resultaat verrekend met de reserve Grondzaken. Voor meer informatie wordt verwezen naar het MPG.
Op basis van het MPG (standlijn 1 januari 2021) is in de nu volgende grafiek de verwachte cumulatieve cashflow weergegeven. De cashflow geeft het verschil aan tussen de opbrengsten en uitgaven gedurende een bepaalde periode. In Figuur 9 is te zien dat tot en met 2024 de gerealiseerde uitgaven hoger zijn dan de gerealiseerde opbrengsten. Na 2024 worden er minder kosten gemaakt en worden er meer opbrengsten ontvangen en komt de cashflow boven € 0. Dit betreft een inschatting van de fasering per jaar en is een momentopname. Bij elk volgend (t)MPG worden de prognoses geactualiseerd.
Gemeente Haarlemmermeer 25
Figuur 9
Schuldbeheersing Op basis van het in deze programmabegroting opgenomen meerjarenbeeld, het investeringsplan, de ontwikkeling van de reserves en de prognoses van het MPG (standlijn 1 januari 2021) is de ontwikkeling van de schuldpositie geactualiseerd. De verwachting is dat de schuldpositie (korte- en langlopende geldleningen) in de jaren 2021-2025 toeneemt met circa € 180 miljoen. In 2022 wordt een stijging met € 27 miljoen verwacht. In de berekening van de schuldpositie is rekening gehouden met een realisatie van de investeringen van 75%. Haarlemmermeer is een groeigemeente, onze schuldpositie blijft hoog ten opzichte van andere
Figuur 10
26 Gemeente Haarlemmermeer
gemeenten. Zie ook de toelichting hiervoor onder 'Investeringen'. De meerjarige ontwikkeling van de schuld is weergegeven in Figuur 10. Uit de lijnen PB2021-2024 en PB2022-2025 blijkt dat de schuld de eerste jaren minder hard stijgt dan voorzien in de Programmabegroting 2021-2024, maar dat per 31 december 2024 de geprognosticeerde stand van de schuld aansluit bij prognose van de vorige programmabegroting. In de paragraaf Financiering wordt verder ingegaan op de ontwikkeling van de schuldpositie.
Overzicht van baten en lasten Tabel 6
Programma/Mutatie reserves
Baten en lasten
Bestuur, samenleving en publiekscontact
Baten Lasten Saldo
Veiligheid
Zorg en werk
Maatschappelijke ontwikkeling
Ruimtelijke ontwikkelingen
Kwaliteit fysieke omgeving
Economische zaken
Overzicht algemene dekkingsmiddelen *
2023
2024
2025
2.575
2.419
2.543
1.719
2.815
2.817
15.498
-12.923
14.891
-12.472
14.557
-12.015
13.935
-12.217
14.661
-11.846
14.651
-11.834
3.244
4.878
1.114
1.114
1.114
1.114
23.135
22.542
19.374
18.983
19.009
19.008
Saldo
-19.890
-17.664
-18.260
-17.869
-17.895
Baten
62.674
37.925
32.517
32.517
32.517
32.517
Lasten
147.615
131.610
126.084
126.101
126.022
125.966
Saldo
-84.941
Baten
19.098
17.670
19.768
Lasten
101.911
104.180
100.351
-82.813
-93.685
-86.510
-93.567
-80.583
-93.584
-17.894
-93.505
-93.449
19.768
19.768
19.880
97.890
96.831
-78.122
-77.063
93.745
-73.865
Baten
173
1.685
164
164
164
164
Lasten
8.487
10.273
7.147
7.573
8.124
8.664
Saldo
-8.314
-8.588
-6.983
-7.409
-7.960
Baten
102.153
70.353
91.722
82.925
86.907
79.473
Lasten
98.338
68.930
89.256
81.094
85.492
76.393
3.815
1.423
2.467
1.831
1.415
-8.500
3.081
Baten
373
672
323
323
323
323
Lasten
2.628
2.612
1.970
1.931
1.929
1.926
Saldo
-2.255
-1.941
-1.647
-1.608
-1.606
-1.603
Baten
31.310
33.691
33.947
33.673
33.912
33.754
Lasten
68.567
70.172
69.651
70.096
71.178
71.818
Saldo
-37.257
-36.481
-35.704
-36.423
-37.266
-38.064
Baten
3.943
3.261
3.279
4.329
4.629
4.979
Lasten
8.161
7.515
7.217
7.178
7.123
7.112
Saldo
-4.218
-4.253
-3.938
-2.849
-2.494
-2.134
Baten
304.877
305.078
319.603
305.629
306.520
309.682
Lasten
8.000
8.862
13.157
7.279
7.318
Saldo Overzicht overhead
2022
Lasten
Saldo Wonen
2021
Baten
Saldo Mobiliteit
JR2020
296.877
296.216
306.446
298.350
299.201
10.961
298.721
Baten
289
71
71
71
71
71
Lasten
51.394
62.954
56.992
56.647
58.012
56.177
Saldo
-51.105
-62.882
533.734
504.541
1 Totaal van baten excl. reservemutaties
530.708
3 Saldo van baten en lasten (1-2)
-3.026
2 Totaal van lasten excl. reservemutaties
-56.921
-56.576
505.754
488.707
477.703
505.050
-26.837
-704
482.231
-6.476
-57.941
488.739
495.698
-6.959
-56.106
484.773
486.420
-1.647
* Waarvan
- Onvoorzien
Lasten
-
35
35
35
35
35
- Vennootschapsbelasting
Lasten
3.690
1.457
1.158
1.185
1.185
1.185
Gemeente Haarlemmermeer 27
Tabel 7
Programma/Mutatie reserves
Baten en lasten
JR2020
2021
2022
2023
2024
2025
Maatschappelijke ontwikkeling
Onttrekking
1.590
4.182
3.339
2.596
2.923
2.700
Storting
566
160
770
160
160
Saldo Mobiliteit
Ruimtelijke ontwikkelingen
4.022
2.569
2.436
2.763
1.149
1.473
855
1.012
1.045
1.312
Storting Saldo
3.296
-2.147
1.253 221
2.207
-1.352
1.721
-709
3.154
-2.109
3.460
-2.148
Onttrekking
22.860
12.246
15.046
16.008
16.252
8.507
Storting
24.172
-1.313
13.814
-1.568
14.228
14.260
14.312 1.940
1.027
Onttrekking
311
246
169
139
128
128
Storting
58
48
48
48 91
48
80
80
419
444
444
818
Saldo
254
198
121
Kwaliteit fysieke omgeving
Onttrekking
770
381
228
Economische zaken
Onttrekking
Saldo
48
381
228
419
444
444
1.520
100
100
127
127
Saldo
253
-253
1.020
500
-
100
-
100
-
127
127
Onttrekking
13.161
16.058
1.125
238
1.515
131
11.571
6.643
1.644
Storting
4 Totaal van baten reservemutaties
5 Totaal van lasten reservemutaties 6 Resultaat reservemutaties (4-5)
7 Totaal van baten incl. reservemutaties (1+4) 8 Totaal van lasten incl. reservemutaties (2+5)
28 Gemeente Haarlemmermeer
7.481
-
Saldo
9 Resultaat (7-8)
1.748
770
Storting Overzicht algemene dekkingsmiddelen
160
2.540
Onttrekking
Saldo Wonen
1.025
1.590
39.841
9.415
36.105
-519
20.861
605
-366
20.511
-
1.515
22.434
-
131
13.349
39.916
22.937
18.896
16.793
570.549
513.808
525.911
502.742
511.173
498.122
573.650
527.478
524.650
505.500
513.372
497.568
-3.100
-13.669
1.261
-2.758
-2.198
554
-74
13.168
1.965
3.718
17.674
-
4.761
11.148 2.201
Samenstelling van de gemeenteraad en het college van B&W Samenstelling gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste orgaan van de gemeente. De raad is de lokale volksvertegenwoordiging, bepaalt de beleidskaders en controleert de uitvoering van het