Kom in Beweging! Speelruimte in de gemeente HLMR.pdf

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel

Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

"Kom in Beweging!"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer Marjolein Steffens-van de Water Suzanne Bos 13 april 2021

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2021.0000721 1. Voorstel Collegebesluit

Het college besluit om: 1. Kennis te nemen van het advies van de Participatieraad op het concept speelruimteplan "Kom in Beweging"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer en hier op te reageren met bijgaande brief. Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. in te stemmen met het speelruimteplan "Kom in Beweging!" - Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer; 2. de volgende ambities met betrekking tot de openbare speelruimte vast te stellen: a. het gebruik van het model van de speelbuurt als kaderstelling voor de inrichting en spreiding van speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer; b. het organiseren van kwalitatief goede en gevarieerde speelruimte in lijn met de Schijf van Vijf voor Buitenspelen; c. het centraal stellen van de buurtspeelplek als speel-, beweeg-, en ontmoetingsplek; d. het benaderen van de kleinere speelplekken als flexibele aanvulling op de buurtspeelplek; e. bij (her)inrichting van de speelplekken zoveel mogelijk inzetten op het vergroenen van de locatie; f. bij (her)inrichting van buurtspeelplekken het toepassen van de 100-70-50-richtlijn voor inclusieve speelruimte; g. een gebiedsgerichte benadering waarbij zoveel mogelijk wordt ingezet op het clusteren van ingrepen; h. het reserveren van speelruimte vanaf de start van het traject bij nieuwbouw.

'Kom in Beweging!"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

pagina 2

2. Samenvatting

Buitenspelen is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Door te spelen ontwikkelen kinderen motorische, cognitieve, sociale, creatieve en emotionele vaardigheden die belangrijk zijn om deel te nemen aan de samenleving. Buitenspelen is gezond, draagt bij aan de sociale contacten in de buurt en biedt spelmogelijkheden die binnen niet mogelijk zijn. Daarnaast draagt goede speelruimte bij aan een beweegvriendelijke leefomgeving voor iedereen. Het oude speelruimteplan dateert uit 2009 en had een looptijd tot 2013. In 2014 is een evaluatie van het plan uitgevoerd en is de levensduur verlengd. Nu in 2021 is het tijd om een nieuw speelruimteplan op te stellen. Een plan dat beter aansluit op de ontwikkelingen op het gebied van spelen, maar ook op het gebied van de openbare ruimte zelf, waar speelruimte een belangrijk onderdeel van is. Met dit nieuwe speelruimteplan benadrukken wij het belang van kwalitatief goed ingerichte en gevarieerde openbare speelruimte als essentieel onderdeel van de leefbaarheid van onze wijken en kernen. De komende jaren streven we naar een betere verdeling van speelruimte. Speelruimte waar het fijn is om te spelen, die toegankelijk is voor een brede doelgroep, die uitnodigt tot samenspelen, bewegen en ontmoeten en die geschikt is voor het omgaan met de extremen in het klimaat. Dit speelruimteplan schetst de speerpunten voor het toekomstig beleid.

Wij richten ons daarbij op vijf thema's: 1. de speelbuurt: een beproefd model als uitgangspunt voor een goede verdeling van speelruimte; 2. de beweegvriendelijke leefomgeving; 3. vergroenen van de speelruimte; 4. de inclusieve speelruimte; 5. participatie. Het concept speelruimteplan is voor advies voorgelegd aan de Participatieraad. De participatieraad omarmt het plan en onze ambities. Onze reactie op hun advies en de punten waarvoor zij aandacht vraagt is als bijlage bijgevoegd. 3. Uitwerking 3.1. Wat willen we bereiken

Aanleiding In 2009 heeft de raad de notitie "Spelen, sporten en ontmoeten in de buitenruimte 2009-2013" (2009/52387) vastgesteld. In deze notitie hebben wij onze visie gegeven op het belang van spelen, sporten en ontmoeten in de buitenruimte. Wij hebben ons ten doel gesteld een eerlijke en evenredige verdeling van speelplekken in onze gemeente te bewerkstellingen en toe te zien op een gevarieerd aanbod aan speelruimte, afgestemd op het aantal kinderen, tieners en jongeren in de wijk of kern. In 2014 hebben wij ons speelruimtebeleid geëvalueerd (Evaluatie Speelruimteplan 2009-2013, 2014.0007462). Hieruit volgde onder andere dat met name de ruim opgezette plekken goed werden gewaardeerd en dat ouders en kinderen het niet erg vonden om een blokje om te lopen als er een leukere of geschiktere plek wat verder weg is. De successen en verbeterpunten van deze evaluatie vormden belangrijke input voor het beheer en onderhoud van speelplekken na 2013. In 2019 is het meest recente beheerplan Speelvoorzieningen 2020 - 2023 vastgesteld. In 2019 is eveneens de sport- en beweegvisie Haarlemmermeer 2019-2029 vastgesteld (2019.0036310). Hierin wordt gewezen op het belang van bewegen als positief effect op onze gezondheid. De aanwezigheid van uitdagende sport- en speelplekken voor alle leeftijden en doelgroepen in onze gemeente is hiervoor een belangrijke randvoorwaarde.

Daarnaast hebben wij in de brief aan de raad Lokale Inclusie Agenda (X.2019.16407) uitgesproken dat we de mogelijkheden voor samen spelen binnen het speelruimtebeleid willen

"Kom in Beweging!"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

pagina 3

verkennen. Voor kinderen met een beperking is het belangrijk dat ze met hun leeftijdsgenoten kunnen spelen in hun eigen buurt. Want als kinderen met en zonder beperking samen kunnen spelen in hun eigen wijk of buurt, zullen ze het ook in hun volwassen leven vanzelfsprekend vinden dat mensen met een beperking meedoen. Tegelijkertijd wordt door de toenemende woonverdichting de druk op de (groene) openbare ruimte steeds groter. Ook de klimaatverandering vergt een andere (klimaat adaptieve) benadering van onze speelruimte. Deze trends en ontwikkelingen vragen om een nieuw speelruimteplan. Hiermee kunnen we beter aansluiten bij onze ambities voor de openbare ruimte, zoals het bieden van een aantrekkelijke woonomgeving met een grote diversiteit in woonvormen en het behouden en versterken van een groene en beweegvriendelijke leefomgeving voor iedereen. Goed ingerichte, aantrekkelijke openbare speelruimte is hier een belangrijk onderdeel van en draagt bij aan de leefbaarheid van onze wijken en kernen. Met dit speelruimteplan maken we een koppeling met andere beleidsterreinen en visies, zoals de sport- en beweegvisie, de Lokale Inclusie Agenda, de Omgevingsvisie Haarlemmermeer en de Natuurvisie (nog in ontwikkeling). De uitvoeringskaders die voortvloeien uit dit plan zullen worden opgenomen in de Duurzame Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (DIOR).

Probleemstelling In de gemeente Haarlemmermeer is al veel goede speelruimte. Op dit moment zijn er ruim zevenhonderd formele openbare speel- en sportplekken verdeeld over onze wijken en kernen. Daarnaast is er een netwerk aanwezig van grotere voorzieningen voor een brede doelgroep die een grote aantrekkingskracht hebben, zoals de voorzieningen in het Haarlemmermeerse Bos en bij de Toolenburgerplas. Ook de openbare ruimte zelf is in veel gevallen prima bespeelbaar, veel buurten zijn kindvriendelijk ingericht door de aanwezigheid van woonerven, verkeersluwe straten en bespeelbaar groen. Over de gehele gemeente gezien is de spreiding van speel- en sportvoorzieningen echter uit balans. Met name in Hoofddorp en Nieuw-Vennep is een overmaat van voorzieningen aanwezig. Hier is sprake van een groot aantal kleine speelplekken die veel op elkaar lijken en waarvan de speelwaarde beperkt is. Een belangrijke conclusie van het beheerplan Speelvoorzieningen 2020-2023 is dat we kritisch moeten kijken naar de noodzaak om alle huidige speelruimte te behouden in de huidige staat. De (her)inrichting van speelruimte is kostbaar en zeker vanaf 2022 is de vervangingsopgave fors. Daar tegenover staat dat in een aantal wijken goede speelruimte ontbreekt of dat de aanwezige speelruimte versterkt kan worden; Het aanbod kan gevarieerder.

Zo is er in ons sportaanbod vooral sprake van trapveldjes en voorzieningen voor voetbal, terwijl andere sporten beperkt aan bod komen. Er is nog te weinig aandacht voor het belang van samen spelen en de toegankelijkheid voor kinderen met een beperking. Er liggen nog veel kansen op het gebied van klimaatadaptatie en het versterken van de beweegvriendelijke leefomgeving. De steeds hetere zomers en piekregens vragen om een andere inrichting en beheer van speelplekken. Groen is vaak vooral decoratief en nodigt nog te weinig uit tot spelen en ravotten, terwijl spelen in het groen een belangrijke meerwaarde is voor kinderen. Het prikkelt hun fantasie, draagt bij aan hun gezondheid en maakt hen bewust van de natuur. Door de toenemende woonverdichting wordt het steeds moeilijker om voldoende speelruimte te realiseren.

'Kom in Beweging!"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

pagina 4

Visie op spelen Met dit nieuwe speelruimteplan benadrukken wij het belang van kwalitatief goed ingerichte en gevarieerde openbare speelruimte als essentieel onderdeel van de leefbaarheid van onze wijken en kernen. De komende jaren herstellen we de ontstane scheefgroei in het aanbod en streven we naar een betere verdeling van speelruimte. Speelruimte waar het fijn is om te spelen, die toegankelijk is voor een brede doelgroep, die uitnodigt tot samenspelen, bewegen en ontmoeten en die geschikt is voor het omgaan met de extremen in het klimaat. Afbakening Het speelruimteplan richt zich op de openbare speelruimte in Haarlemmermeer. In eerste instantie gaat het daarbij om de formele speelplekken die in het beheer zijn van de gemeente. Dit zijn de speelplekken met schommels, glijbanen en veerwipjes, maar ook de trapveldjes, basketbalpleintjes en urban sportplekken zoals een skateplein of bootcampplek. Het plan beschrijft het belang van dergelijke plekken, de wijze waarop we willen voorzien in een goede spreiding van de plekken over de gemeente en de ambities voor de inrichting van deze plekken. Daarnaast richt het speelruimteplan zich op de vrije speelruimte. Dit betreft het spelen op straat of in het openbaar groen. Hier werken we niet met speel- of sporttoestellen maar kunnen kinderen zeker uitgenodigd worden om te komen spelen.

Voor het gemak noemen we de verzameling van formele speel- en sportplekken en de vrije speelruimte op straat en in het groen samen speelruimte. Beweegvriendelijke leefomgeving Aanvullend op de speelruimte, die zich met name richt op de doelgroep van 0-18 jaar, beschrijft het speelruimteplan ambities, kaders en kansen voor de verbetering van de beweegvriendelijke leefomgeving. Dit is het overkoepelende begrip voor de openbare ruimte waarin inwoners in beweging kunnen komen. Dit zijn uiteraard de formele speelplekken, maar ook de stoepen, grasveldjes, parken, fiets- en wandelpaden, bossen en in principe ook openbaar zwemwater. De beweegvriendelijke leefomgeving is bedoeld voor alle inwoners van Haarlemmermeer. Een openbare ruimte die beweging stimuleert kan namelijk de leefstijl positief beïnvloeden van zowel jonge kinderen, jongeren, jongvolwassenen en ook ouderen. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

In 2019 is door Speelplan een onderzoek uitgevoerd naar de kwaliteit van de speelvoorzieningen in de gemeente Haarlemmermeer. Dit onderzoek is uitgewerkt in kaartmateriaal met een toelichting per kern (bijlage 3). Deze kaarten vormen een belangrijk startpunt voor het maken van een kwaliteitsslag in onze openbare speelruimte op wijkniveau, Het gaat dan niet alleen om formele speel- en sportplekken, maar ook om voldoende vrije en groene speelruimte 3.2.1. Het opstellen van vijf thema's

Er zijn vijf thema's opgesteld om invulling te geven aan de visie op spelen: 1. Despeelbuurt 2. De beweegvriendelijke leefomgeving 3. Vergroenen van speelruimte 4. De inclusieve speelruimte 5. Participatie Thema 1 De speelbuurt

Het eerste thema richt zich op een goede verdeling van speelruimte over onze wijken en kernen. Om de scheefgroei in het aanbod te herstellen gebruiken we een beproefd model voor

“Kom in Beweging!"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

pagina 5

de spreiding van speelplekken. Hierbij wordt demografie (het aantal in de wijk of kern woonachtige kinderen) niet meer als leidend gezien, maar kijken we vooral naar geografie (een goede spreiding van speelplekken): Biedt elke wijk of kern binnen haar barrières kwalitatief goede, gevarieerde en goed bereikbare speelruimte? Om dit goed te kunnen beoordelen, gebruiken we het model van de speelbuurt. Dit is het deel van de wijk of kern waarin kinderen van 6 tot 12 jaar zich vrij kunnen bewegen. Doorgaande wegen, watergangen, spoorlijnen maar ook industriegebieden of parken zijn barrières voor kinderen. Binnen de speelbuurt moet de openbare speelruimte goed georganiseerd zijn voor de doelgroep van 0 tot 12 jaar. Een goede speelbuurt kent de volgende uitgangspunten: la. Een divers speelruimteaanbod volgens de Schijf van Vijf voor Buitenspelen Dit houdt in dat er in elke speelbuurt zowel een goede traditionele speelplek is, als een plek om te sporten en dat vrije speelruimte kinderen moet uitnodigen op straat of in het groen te spelen. De verschillende speelvormen mogen verspreid worden, maar kunnen ook samenvallen op een centrale speelplek. lb. Een goede buurtspeelplek De belangrijkste plek in elke speelbuurt is de buurtspeelplek. Dit is een grotere voorziening waar bewoners worden uitgenodigd om samen te komen, te spelen, te bewegen én te ontmoeten.

Het is belangrijk dat de buurtspeelplek toegankelijk, aantrekkelijk, uitdagend en bespeelbaar is voor iedereen, ook voor inwoners met een beperking. lc. De kleine speelplek als flexibele aanvulling In Haarlemmermeer en met name in de kernen Hoofddorp en Nieuw-Vennep liggen veel kleine speelplekken die niet geschikt zijn als buurtspeelplek. Hier staan één of enkele speeltoestellen vaak dicht op de woningen. Deze plekken zijn vooral ingericht voor de direct omwonenden en voor de jongste doelgroep (0-6 jaar) die nog niet zelfstandig op pad kan en mag. De kleine speelplekken zijn bedoeld ter aanvulling op de buurtspeelplek en kunnen een belangrijke rol spelen in het vergroten van de diversiteit van de speelruimte. Een (her)inrichting met speeltoestellen is niet altijd nodig, soms volstaat een leeg grasveldje of pleintje (vrije speelruimte). Dit betekent dat we soms ook plekken omvormen tot (groene) informele speelplekken zonder toestellen. Dit is met name het geval als er meerdere soortgelijke plekken in de buurt zijn. ld. De bovenwijkse voorziening In Haarlemmermeer ligt daarnaast een aantal bovenwijkse voorzieningen. Dit zijn grote buurtspeelplekken die meerdere speelbuurten, maar soms ook de hele wijk of kern bereiken.

Een bovenwijkse voorziening heeft een onderscheidende inrichting, soms een combinatie van spelen en sporten voor een brede doelgroep maar soms ook met de focus op één specifieke doelgroep. Een voorbeeld hiervan is het skatepark Floriande. Een bovenwijkse voorziening is met name belangrijk voor jongeren (12-18 jaar) en (jong)volwassenen. Deze groep is immers niet gebonden aan barrières zoals bijvoorbeeld drukke wegen. Andere voorbeelden van bovenwijkse voorzieningen zijn: speeltuinverenigingen, jeugdlanden, (de grotere) schoolpleinen, parken en recreatiegebieden. Deze zijn niet altijd in beheer van de gemeente, maar zijn wel onderdeel van het totale speelaanbod. Thema 2 De beweegvriendelijke leefomgeving

Wij willen bewoners van jong tot oud stimuleren om in beweging te komen. In elke speelbuurt willen wij daarom ook inzetten op een sportplek voor de doelgroep van ten minste 6-12 jaar. Op

'Kom in Beweging!"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

pagina 6

de buurtspeelplek kan daarnaast ook worden ingezet op beweegaanleidingen1 voor volwassenen/senioren. Thema 3 Vergroenen van speelruimte: leefbaarheid en klimaatadaptatie

Een belangrijke pijler in de omgevingsvisie is het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte om zo de gemeente toekomstbestendig te maken. Veel speelplekken in Haarlemmermeer zijn betegeld terwijl de zomers steeds warmer worden en de regenbuien steeds intensiever. Een belangrijke ambitie is dan ook het vergroenen van speelruimte. Dit is niet alleen belangrijk voor de diversiteit van het speelaanbod, maar levert ook een belangrijke bijdrage aan het versterken van de leefbaarheid en klimaatbestendigheid van de openbare ruimte. Daarmee is vergroening niet alleen een middel, maar ook een doel. Om die reden kijken we bij de herinrichting van formele speel- en sportplekken altijd naar de mogelijkheid om (extra) te vergroenen, zoals het planten van meer bomen, het bieden van meer beschutting en het gebruiken van minder verhardingen. Ook als er geen speeltoestellen terugkomen blijft het informele speelruimte, waarbij we zoveel mogelijk inzetten op vergroening. In het uitvoeringsplan wordt verder ingegaan op de procesafspraken en de kaders voor herinrichting en beheer. Thema 4 De inclusieve speelruimte

Eén van de thema's waar we de komende jaren prioriteit aan geven is de inclusieve speelruimte zodat alle kinderen met en zonder beperking samen kunnen spelen. Wij verbinden ons daarmee aan het SamenSpeelAkkoord dat in 2019 is gesloten door het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport met onder andere de branchevereniging Spelen en Bewegen en de Nederlandse Stichting voor het Gehandicapte kind. Om invulling te geven aan de inclusieve speelruimte maken wij gebruik van de volgende richtlijn: 100-70-50 richtlijn Bij de (her)inrichting van buurtspeelplekken maken we gebruik van de zogenaamde 100-70-50 richtlijn (Aan de slag met samen spelen - VNG: 2019) • • •

Een kind of inwoner met een handicap moet zich 100% welkom voelen. 70% van de speelplek moet voor iedereen toegankelijk zijn (paden, ondergronden) 50% van de speelaanleidingen is gericht op ontmoeting en samen spelen en biedt speelplezier aan alle kinderen.

Kernteam Samenspelen Het belangrijkste is dat een kind met een handicap zich welkom voelt op een speelplek. Om een speelplek echt inclusiever te maken, richten we binnen de gemeente een kernteam Samenspelen op. Dit team bestaat onder andere uit betrokken beleidsmakers, beheerders, en maatschappelijke organisaties, zoals de Belangengroep Gehandicapten Haarlemmermeer, de Samen naar School-klas, speeltuinverenigingen en Sportservice. Naast het toetsen van bovengenoemde richtlijn, kan het kernteam een rol spelen in het benaderen van ervaringsdeskundigen en het organiseren van activiteiten voor kinderen met en zonder beperking. De activiteiten van het kernteam vinden plaats binnen de bestaande budgetten. Thema 5 participatie

Momenteel betrekken we bewoners al bij de herinrichting van elke speelplek. Bij toekomstige herinrichtingen van speelplekken willen we in nauwe samenwerking met het 1 Voorbeelden van beweegaanleidingen zijn balanceerparcours (vaak laag bij de grond), outdoor gymtoestellen of rekstokken

'Kom in Beweging!"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

pagina 7

gebiedsmanagement meer gebiedsgericht werken. Hierbij geven we centraal aan welke opgave er per gebied ligt. Als in dezelfde speelbuurt meerdere speelplekken moeten worden heringericht of omgevormd, zullen we deze zoveel mogelijk gezamenlijk oppakken. Bewoners (met name kinderen en jongeren) kunnen dan participeren op een voorstel voor hun speelbuurt. Als de ene speelplek in de buurt wordt omgevormd tot een informele groene plek en tegelijkertijd een andere speelplek in de buurt wordt heringericht met speeltoestellen, versterken we niet alleen de wisselwerking tussen investeren en omvormen, maar stemmen we speelplekken beter op elkaar af. Door op deze manier te participeren, ontstaat er meer draagvlak voor de te nemen beslissingen op buurt- en gebiedsniveau. 3.2.2. Het reserveren van spelen vanaf de start bij nieuwbouw

Spelen, maar ook daaraan gekoppelde beleidsterreinen als groen, ecologie en sport moet in de planvorming bij met name nieuwbouw of herontwikkelingstrajecten vanaf de start worden betrokken. Niet slechts met betrekking tot de inrichting van de aan te leggen speelvoorzieningen, maar juist ook om voldoende speelruimte te borgen. Door hier vanaf de start rekening mee te houden, zijn voorzieningen in de toekomst in staat mee te veranderen met de behoeftes van de buurt (opgroeiende kinderen). De kaders voor speelruimte bij nieuwbouw worden opgenomen in het uitvoeringsplan. 3.3 Wat mag het kosten ?

Naar aanleiding van dit speelruimteplan zal een uitvoeringsplan worden opgesteld, waarvoor wij een adviesbureau inhuren. De kosten voor de uitvoering van dit voorstel worden geraamd op € 20.000. Dit bedrag is als volgt gespecifieerd: Opstellen van uitvoeringskaders voor beheer, participatie en nieuwbouw Analyse van speelbeurten op wijk- en buurtniveau

€ 6.000 € 14.000

In het hieruit voortkomende uitvoeringsplan zal een nadere specificatie van de kosten en dekking hiervan worden uitgewerkt. Het uitgangspunt is dat de kosten voor de uitvoering van dit voorstel worden gedekt binnen de beschikbare middelen. Daarnaast kan dit onderwerp ook aan de orde komen bij de strategische heroriëntatie. De bovengenoemde kosten worden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget van beleidsdoel C: Inwoners nemen in hun buurt of kern, actief deel aan de samenleving van het programma Maatschappelijke Ontwikkeling, taakveld 5.7. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het vaststellen van de beleidskaders voor het speelruimtebeleid in Haarlemmermeer. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering en de portefeuillehouder Jeugd, doelgroepenbeleid en fysieke leefomgeving is eerste aanspreekpunt binnen het college. 3.5 Participatie en communicatie

Participatie van de gebruikers, met name kinderen en jongeren, maar ook de samenwerking met maatschappelijke organisaties, is één van de vijf thema's waar wij ons op richten en is onmisbaar als het gaat over de toekomst van de speel-en sportruimte. De wijze van participatie wordt nader uitgewerkt in het uitvoeringsplan. Het concept speelruimteplan is besproken met de Jongerengemeenteraad. Na vaststelling van het speelruimteplan zal dit onder alle belanghebbenden, zoals Stichting Meerwaarde, Sportservice, Belangengroep Gehandicapten Haarlemmermeer, Jeugdland en de scholen

'Kom in Beweging!”- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

pagina 8

verspreid worden en tevens via gemeentelijke communicatiekanalen zoals InforMeer onder de aandacht worden gebracht. Het concept speelruimteplan is voor advies voorgelegd aan de Participatieraad. Onze reactie op het advies is als bijlage bijgevoegd. De participatieraad omarmt het speelruimteplan en wordt graag betrokken bij de opstelling van het uitvoeringsplan. Wij waarderen het concrete advies van de Participatieraad. In onze reactie gaan we nader in op de punten waarvoor de Participatieraad aandacht vraagt. Het advies om prioriteit te geven aan speelplekken die van belang zijn voor kinderen en jongeren met een beperking nemen wij over. Daarbij maken wij de kanttekening dat dit niet betekent dat wij deze plekken met voorrang gaan herinrichten. Gezien de forse vervangingsopgave, moeten wij in onze meerjarenplanning prioriteit geven aan de (buurt)speelplekken die aan het einde van hun levensduur zijn en die eerst vervangen moeten worden om de kwaliteit en veiligheid van ons speelruimte areaal te kunnen blijven garanderen. Wel geven wij prioriteit aan het verbeteren van het samen spelen op de speelplekken die voor kinderen met een beperking van belang zijn. Wij vinden het belangrijk dat kinderen met een beperking zich welkom voelen op de speelplek in hun eigen buurt.

Samen met de betrokken maatschappelijke partners en ervaringsdeskundigen onderzoeken hoe we de komende periode het samen spelen van kinderen met en zonder beperking op deze plekken kunnen verbeteren. Het advies om kinderen, ouders en participatieraad te betrekken bij het uitvoeringsplan nemen wij over. Dit betekent niet dat wij het gehele uitvoeringsplan voorleggen. Het uitvoeringsplan beschrijft vooral het proces van de uitvoering en de consequenties voor het beheer. In het uitvoeringsplan werken wij daarnaast de opgaves in een aantal speelbuurten verder uit. In het kader hiervan zullen wij een consultatieronde houden met kinderen in de basisschoolleeftijd. Daarbij kunnen ook de leden van de participatieraad worden uitgenodigd. Daarnaast zullen wij in gesprek gaan met de leden van de participatieraad over het project Samen Spelen, via de werkgroep sociale inclusie. Het advies om bij plannen voor verdichting of nieuwbouw in kleine kernen een kader aan te geven voor speelruimte nemen wij over. Dit wordt uitgewerkt in het uitvoeringsplan. Dit staat ook verwoord op pagina 30 van het speelruimteplan. Het advies om schoolpleinen en sportaccommodaties te betrekken in het verbeteren van (het gebruik van) speelruimte wordt meegenomen in de uitvoering. Dit staat nader verwoord op pagina 5 en pagina 19 van het speelruimteplan.

Het advies om publiciteit te geven aan de toegankelijkheid van de speelplekken en voor welke leeftijdsgroep zij geschikt zijn wordt eveneens meegenomen in de uitvoering. Al onze speelplekken staan vermeld op de buitenspeelkaart: www.buitenspeelkaart.nl.

3.6 Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd

Na bespreking van het speelruimteplan "Kom in beweging!"-Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer, zal het uitvoeringsplan worden opgesteld en ter informatie aan de raad worden gestuurd.

'Kom in Beweging!"- Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

pagina 9

Bijlage(n): • Kom in beweging! Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer • Factsheet Vergroenen van speelruimte • Speelruimtekaarten Haarlemmermeer • Advies Participatieraad Haarlemmermeer over het concept speelruimteplan • Reactie college op het advies van de Participatieraad over het concept speelruimteplan "Kom in beweging!" speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer.

Kom in beweging! Speelruimte in de gemeente Haarlemmermeer

Colofon Opdrachtgever Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl Opdrachtnemer Speelplan BV Transistorstraat 53b 1322 CK Almere Tel. 036 5236127 Internet www.speelplan.nl Tekst en onderzoek Arie Stobbe en Rick Arendsen In samenwerking met Suzanne Bos, Erwin van Rijn (gemeente Haarlemmermeer) Fotografie Speelplan BV in samenwerking met de gemeente Haarlemmermeer Versie 5.0 Januari 2021

2

Gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave Inleiding ....................................................................................................................... 4 Belang van goede speelruimte ......................................................................... 7 Visie op spelen ........................................................................................................ 10 Thema 1 - Speelbuurt .......................................................................................... 13 Thema 2 - De beweegvriendelijke leefomgeving .................................... 18 Thema 3 - Vergroenen van openbare speelruimte ................................ 21 Thema 4 - De inclusieve speelruimte ............................................................ 24 Thema 5 - Participatie ....................................................................................... 26 Conclusie en aanbevelingen ........................................................................... 29 Bijlagen ...................................................................................................................... 31 Bijlage 1 - evaluatie huidige speelruimte Bijlage 2 - vergroenen van speelruimte Bijlage 3 - speelruimtekaarten Haarlemmermeer

Speelruimteplan

3

Inleiding Aanleiding

Het oude speelruimteplan (Spelen, sporten en ontmoeten in de buitenruimte) dateert uit 2009 en had een looptijd tot 2013. In 2014 is een evaluatie van het plan uitgevoerd en is de levensduur verlengd. Nu, in 2021 is het tijd om een nieuw speelruimteplan op te stellen voor de speelruimte in Haarlemmermeer. Een plan dat beter aansluit op de ontwikkelingen op het gebied van spelen, maar ook op de ambities voor de openbare ruimte zelf, waar speelruimte een belangrijk onderdeel van is. Als eerste stap is in 2019 is een onderzoek uitgevoerd naar de kwaliteit van de speelruimte in onze gemeente. Hieruit volgde dat het aanbod momenteel goed is, maar dat er wel een overmaat in het aantal voorzieningen is (met name in NieuwVennep en Hoofddorp) en dat er in meerdere wijken en kernen een echte goede speelplek mist. Dit onderzoek is uitgewerkt in een evaluatie van het huidige beleid (bijlage 1) en in kaartmateriaal met een toelichting per kern (bijlage 3). In 2019 is een nieuw beheerplan opgesteld voor de speelruimte. Een belangrijke conclusie van dit beheerplan is dat we kritisch moeten kijken naar de noodzaak om alle huidige speelruimte te behouden in de huidige staat. De (her)inrichting van speelruimte is kostbaar en met name vanaf 2022 is de vervangingsopgave fors.

Samen met de bevindingen uit het onderzoek én de ontwikkelingen op gebied van de openbare (speel)ruimte geeft dit aanleiding om een vernieuwd plan te maken voor de toekomst van de speelruimte.

Scope Speelruimte Het speelruimteplan richt zich op de openbare

Daarnaast richt het speelruimteplan zich op de vrije

speelruimte in Haarlemmermeer. In eerste instantie

speelruimte. Dit betreft het spelen op straat of in het

gaat het daarbij om de formele speelplekken

openbaar groen. Hier werken we niet met speel- of

die in het beheer zijn van de gemeente. Dit zijn

sporttoestellen maar kunnen kinderen zeker ook

de speelplekken met schommels, glijbanen

uitgenodigd worden om lekker te komen spelen. De

en veerwipjes, maar ook de trapveldjes,

verzameling van formele speel- en sportplekken

basketbalpleintjes en urban sportplekken zoals een

én de vrije speelruimte op straat en in het groen

skateplein of bootcampplek. Het plan beschrijft het

noemen we speelruimte.

belang van dergelijke plekken, de wijze waarop we willen voorzien in een goede spreiding van de plekken

Beweegvriendelijke leefomgeving

over de gemeente en de ambities voor de inrichting

Naast de speelruimte, die zich vooral richt op

van deze plekken.

de kinderen (doelgroep 0-18 jaar) benoemt het speelruimteplan ook ambities, kaders en kansen die raakvlak hebben met de verbetering van

4

Gemeente Haarlemmermeer

de beweegvriendelijke leefomgeving. Dit is het

waar een dergelijke plek wél een oplossing is voor het

overkoepelende begrip voor de openbare ruimte

verbeteren van het speelruimteaanbod, onderzoeken

waarin inwoners in beweging kunnen komen. Dit

we of we bijvoorbeeld een schoolplein als

zijn uiteraard de formele speelplekken, maar ook de

buurtspeelplek kunnen aanmerken. Hiervoor moeten

stoepen, grasveldjes, parken, fiets- en wandelpaden,

afspraken worden gemaakt met het schoolbestuur.

bossen en in principe ook openbaar zwemwater.

inwoners van Haarlemmermeer. Een openbare ruimte

Opzet en positionering speelruimteplan

die beweging stimuleert kan namelijk de leefstijl

Het speelruimteplan beschrijft de visie op de

positief beïnvloeden van zowel jonge kinderen,

speelruimte in Haarlemmermeer. Dit lichten we toe

jongeren, jongvolwassenen als ook ouderen.

in vijf thema’s. In een concluderend slothoofdstuk

Het huidige speelruimtebudget is bestemd voor

geven we vervolgens de belangrijkste aanbevelingen

het beheer en de vervanging van de formele

voor de toepassing van deze thema’s. Voor de

speelplekken (speeltoestellen en ondergronden). Een

totstandkoming van deze visie is het huidige beleid

speelruimteplan focust zich in de regel daarom ook

geëvalueerd op basis van het onderzoek uit 2019

vooral op de formele speelplekken. In dit plan en in

(bijlagen 1 en 3). We beschouwen speelruimte als

het onderzoek in 2019 is er echter voor gekozen om

onderdeel van de beweegvriendelijke leefomgeving

breder te kijken en in de te behandelen thema’s ook

en maken daarbij koppelingen met andere

aandacht te geven aan de vrije speelruimte en nog

ontwikkelingen binnen de openbare ruimte. Er

breder (maar ook abstracter) de beweegvriendelijke

zijn dan ook meerdere overleggen geweest met

leefomgeving. Hoe meer we deze drie aspecten van

deskundigen binnen de gemeente op het gebied

de openbare ruimte integraal oppakken, hoe groter

van beheer, communicatie, groen, sport en

de kans dat ze elkaar ook versterken in de uitvoering

projectontwikkeling, het ingenieursbureau (IB) en

(zie Belang van goede speelruimte).

externe deskundigen op het gebied van inclusieve

De beweegvriendelijke leefomgeving gaat over alle

speelruimte (adviesbureau ZET). Het speelruimteplan gaat niet over: Op deze manier ligt er een plan dat koppelingen Sportcomplexen van sportverenigingen

heeft met andere beleidsterreinen en –plannen (die

(sportparken).

al dan niet nog ontwikkeling zijn) zoals de Sport- en

Als we weten dat deze (met name in kleinere kernen)

Beweegvisie Haarlemmermeer (2019), het Beheerplan

wel beschikbaar zijn gesteld om op te sporten, zijn

Speelruimte (2019), de Omgevingsvisie, de Natuurvisie

ze wel meegenomen in de speelruimtekaarten en de

en het plan van aanpak ‘Breed palet groene tinten’

beoordeling van de speelruimte.

(momenteel in ontwikkeling - herziening Algemeen Groenstructuurrapport 1991).

Speelplekken en schoolpleinen die niet in beheer van de gemeente zijn

Gekoppeld aan dit speelruimteplan wordt een

In de gemeente liggen meerdere schoolpleinen

uitvoeringsplan opgesteld voor de speelruimte. In het

en private speelplekken die niet in beheer van de

uitvoeringsplan werken we de ambities en thema’s

gemeente zijn. In sommige gevallen zijn deze wel

verder uit en concretiseren we deze in kaders voor

openbaar toegankelijk. Er is voor gekozen deze

uitvoering, beheer, nieuwbouw/gebiedsontwikkeling

plekken niet mee te nemen in het speelruimte-

en participatie.

en uitvoeringsplan. Wel zijn dergelijke plekken opgenomen in de speelruimtekaarten omdat kinderen hier kunnen spelen. In wijken en kernen

Speelruimteplan

5

Levensduur Doordat we het speelruimteplan loskoppelen van het uitvoeringsplan is er geen harde ‘einddatum’ te geven. Het speelruimteplan blijft simpelweg houdbaar tot inzichten over openbare speelruimte dusdanig zijn veranderd dat een actualisatie nodig is. Elke vijf jaar evalueren we daarom of de ambities en thema’s nog aansluiten op de heersende opvattingen en relevante beleidsplannen. Het is belangrijk om hierbij te toetsen in hoeverre de ambities uitgedragen/gerealiseerd zijn in de praktijk en ook daadwerkelijk effect hebben. Wordt er meer en beter buiten gespeeld, gesport en bewogen en draagt de openbare speelruimte bij aan een klimaatbestendige en inclusieve openbare ruimte?

6

Gemeente Haarlemmermeer

Belang van goede speelruimte Buitenspelen is belangrijk voor de ontwikkeling

Voldoende en aantrekkelijke speelruimte draagt

van kinderen. Door buiten te spelen ontwikkelen

bij aan de positieve beleving en leefbaarheid van

kinderen motorische, cognitieve, sociale, creatieve

een wijk. Zeker als we kiezen voor de juiste inrichting

en emotionele vaardigheden die belangrijk zijn om

kunnen speelplekken niet alleen een belangrijke

deel te nemen aan de samenleving. Buitenspelen is

ontmoetingsfunctie vervullen, maar ook ontmoeting

gezond, draagt bij aan de sociale contacten in de

stimuleren. Om dit voor elkaar te krijgen is het van

buurt en biedt spelmogelijkheden die binnen niet

belang dat de speelruimte toegankelijk is voor

mogelijk zijn. Dit hoofdstuk gaat over het belang

iedereen én ook een variatie aan speelaanleidingen

van goede speelruimte en de visie van de gemeente

biedt zodat we veel verschillende bezoekers, van

Haarlemmermeer.

kinderen tot ouderen, verleiden om naar buiten te gaan, te bewegen en ontmoetingen aan te gaan.

Spelen is meer dan kinderspel

Een groep die nu nog veel te weinig kans heeft om

Kinderen die veel (zelfstandig) buitenspelen

buiten te spelen en andere kinderen te ontmoeten

leren samen te spelen, uitdagingen aan te gaan,

zijn kinderen met een beperking. Nog meer dan

teleurstellingen te verwerken, maar ook grenzen te

andere inwoners lopen zij tegen sociale en fysieke

verleggen en hun fantasie vorm te geven. Ze moeten

drempels aan waardoor zij maar weinig in de eigen

problemen oplossen, (motorisch én sociaal) en leren,

wijk buiten spelen. Door in de directe woonomgeving

door te ontdekken, hun eigen buurt goed kennen

in te zetten op plekken voor iedereen, kan samen

(vriendjes, geheime plekken, leuke bestemmingen en

spelen en dus inclusie al in de kiem worden

activiteiten). Buitenspelen staat vooral ook synoniem

gestimuleerd.

voor lekker veel vrijheid hebben en biedt ruimte voor kinderen om zelf spelletjes te bedenken met

Spelen onder druk

eigen regels en mogelijkheden. Kinderen, maar ook

Buitenspelen staat echter ook onder druk. De

jongeren, volwassenen en ouderen zouden daarom

openbare ruimte kent veel verschillende functies

veel vaker buiten moeten spelen.

en het wordt steeds lastiger om voldoende ruimte te reserveren voor spelen. Kinderen zelf

Belang van goed ingerichte speelruimte in de wijk

lijken steeds minder tijd te hebben (of krijgen) om

Goed ingerichte speelplekken stimuleren kinderen (en

lekker te buiten te spelen. Sommige ouders lijken

ook volwassenen) om naar buiten te gaan en samen

de bewegingsvrijheid van kinderen steeds meer

te komen. Goed ingerichte wijken zorgen ervoor

te beperken omwille van gevaren, variërend van

dat kinderen ook eerder zelfstandig op pad mogen.

verkeersveiligheid tot het risico op een tekenbeet

Het is daarom belangrijk dat een speelruimteplan

tijdens het spelen in de bosjes. Daarnaast komen

niet alleen iets zegt over speelplekken, maar over de

er voor kinderen ook steeds meer afleidingen bij om

buitenruimte als geheel. Wanneer kinderen buiten

juist binnen te blijven (gamen, smartphones). Juist

spelen, doen zij dat immers voor het grootste deel

vanwege het belang van buitenspelen is het, ook nu

buiten de daarvoor ingerichte speelplekken. Het gaat

het soms onder druk staat, belangrijk om te blijven

dan om speelruimte zoals de stoep, de eigen tuin, de

investeren in goede speelruimte, van problemen

straat, in het park of andere groene ruimte.

juist kansen te maken (zoals interactieve toestellen

Speelruimteplan

7

die je met je smartphone bedient) en zoveel

digitaal (gestuurde) spellen, apps en objecten

mogelijk ambities en mogelijkheden met andere

worden geïntegreerd in traditionele spelletjes

beleidsterreinen of partners te bundelen.

als verstoppertje, tikkertje of compleet nieuwe toepassingen.

Buitenspeelontwikkelingen De buitenspeelwereld zit gelukkig niet stil. Hoewel

Om het belang van goede speelruimte voor kinderen

wellicht volstrekt ouderwets is de natuurlijke speelplek

met een beperking beter onder de aandacht

met water, takken en modder nog altijd aan een

te krijgen is in 2019 het SamenSpeelAkkoord

opmars bezig. Hierbij gaat het vaak (in)direct ook

gelanceerd door o.a. de Speeltuinbende, de Minister

over klimaatadaptatie, natuureducatie en het

van Gehandicaptenzaken, het ministerie van

bevorderen van de toegankelijkheid voor bewoners

Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Vereniging

met een beperking.

van Nederlandse Gemeenten (VNG - zie ook thema 4 – De inclusieve speelruimte).

Ook komt er steeds meer aandacht voor speelplekken waarbij vooral wordt ingezet op

8

beweging en bijvoorbeeld wordt samengewerkt

Wat gaat al goed?

met sportverenigingen en –clubjes om extra gebruik

Onze gemeente heeft al veel goede speelruimte. Er

te stimuleren. Zo ervaren gebruikers ook dat het de

is in de meeste wijken en kernen een goede spreiding

normaalste zaak van de wereld is om buiten (verder)

van de openbare speelplekken waardoor de

te sporten en bewegen. Hierbij gaat het al lang

bereikbaarheid goed is. Daarnaast is er een netwerk

niet meer alleen over voetbalkooien en skatebanen

aanwezig van grotere voorzieningen voor een brede

maar ook over bootcampplekken, beweegtuinen en

doelgroep die een grote aantrekkingskracht hebben,

bijvoorbeeld een calisthenicspark.

zoals de voorzieningen in het Haarlemmermeerse

Aanbieders van speeltoestellen innoveren in speel-

Bos en bij de Toolenburgerplas. Speelplekken met een

en sporttoestellen die eenvoudig te verplaatsen zijn

sportfunctie zoals trapvelden en basketbalpalen zijn

zodat speelplekken sneller kunnen veranderen en

redelijk verdeeld over de gemeente, al is dit minder

ontwikkelen steeds vaker speeltoestellen waarbij

het geval in de kleinere kernen.

Gemeente Haarlemmermeer

Ook de openbare ruimte zelf is in veel gevallen prima

In het huidige speelbeleid is nog te weinig aandacht

bespeelbaar. In de kleinere kernen kunnen kinderen

voor kinderen en jongeren met een beperking. Ook

relatief eenvoudig in het groen spelen en op straat.

pakken we speelruimte nog te weinig integraal aan

In de grotere kernen (Hoofddorp, Nieuw-Vennep)

waardoor kansen worden gemist op het gebied

zijn wel meer barrières aanwezig waar rekening mee

van klimaatadaptatie of het versterken van de

gehouden moet worden. Veel woonwijken zijn hier

beweegvriendelijke leefomgeving. Hierdoor is groen

kindvriendelijk ingericht, door de aanwezigheid van

vooral decoratief groen en wordt er nog te weinig

woonerven of verkeersluwe straten.

samengewerkt met partijen die de speelruimte kunnen verbeteren.

In nieuwe ontwikkelingen als Hydepark en het Stadspark in Hoofddorp pakken we de ‘speelopgave’

Met betrekking tot de communicatie is het nodig

al breder op door naar spelen en bewegen te kijken

om duidelijke kaders te hebben voor de uitvoering

voor zowel jong als oud. Hoewel we dit nog beter

en het maken van keuzes voor de toekomst van

kunnen integreren in de rest van de openbare ruimte,

losse speelplekken. Met duidelijke uitvoeringskaders

is het goed om te constateren dat dit niet wordt

kunnen we beslissingen over speelplekken ook

gezien als thema voor de restruimte.

duidelijker communiceren richting bewoners. Ook willen we in de uitvoering een meer speelplekgerichte

Een uitgebreidere samenvatting van de huidige

of zelfs speelbuurtgerichte aanpak hanteren waarbij

speelruimte is te vinden in bijlage 1 (evaluatie huidige

meerdere ingrepen en/of vervangingen worden

speelruimte) en de speelruimtekaarten n.a.v. het

geclusterd.

onderzoek in 2019 (bijlage 3). Een laatste verbeterpunt is het inzetten van

Wat willen we beter doen?

voldoende middelen voor de uitvoering van de ambities van het speelruimteplan. Deze zijn minder

Over de hele gemeente gezien is de spreiding van

goed uitvoerbaar als we stellen dat de speelruimte

speelplekken uit balans. Met name in Nieuw-Vennep

aantrekkelijker, meer integraal, klimaatadaptiever,

en Hoofddorp is scheefgroei ontstaan door de

inclusiever en uitdagender moet worden, maar

realisatie van een groot aantal kleine speelplekken.

er geen sprake is van concrete kaders, financiën,

Voorzieningen die in veel gevallen op elkaar lijken en

draagvlak, samenwerking en mogelijkheden. In het

waarvan de speelwaarde beperkt is. Hierin willen we

uitvoeringsplan dat aan dit speelruimteplan wordt

meer variatie aanbrengen en kritisch onderzoeken

gekoppeld, gaan we daarom verder in op de kaders

of het nodig is om elke speelplek in de toekomst

voor uitvoering, beheer, participatie en nieuwbouw.

opnieuw in te richten.

Daarnaast wordt op kleinere schaal ook gekeken naar concrete uitvoeringsplannen op wijk- of

Ook de sportmogelijkheden op speelplekken

dorpsniveau.

kan gevarieerder. Er is hoofdzakelijk sprake van voetbalmogelijkheden terwijl andere sporten maar beperkt aan bod komen. Ook hier willen we onderzoeken of en hoe we het sportaanbod kunnen verbreden en verbeteren.

Speelruimteplan

9

Visie op spelen

10

Gemeente Haarlemmermeer

Met dit speelruimteplan benadrukken wij het belang

speelplekken als nieuwe ontwikkelingen in onze wijken

van kwalitatief goed ingerichte en gevarieerde

en kernen, is het belangrijk in het oog te houden dat

openbare speelruimte als essentieel onderdeel

buitenspelen vooral ook gewoon heel leuk moet zijn.

van de leefbaarheid van wijken en kernen in Haarlemmermeer. De komende jaren herstellen we de ontstane scheefgroei in het aanbod en streven

Doelgroep

we naar een betere verdeling van speelruimte.

De belangrijkste doelgroep van het speelruimteplan

Speelruimte waar het fijn is om te spelen, die

zijn dan ook de kinderen. Hierin onderscheiden

toegankelijk is voor een brede doelgroep, die

we verschillende subgroepen met elk hun eigen

uitnodigt tot samenspelen, bewegen en ontmoeten

behoeftes en kaders voor speelruimte. Deze zijn

en die geschikt is om te gaan met de extremen in

hieronder globaal beschreven;

het klimaat. De doelgroep 0-6 jaar Deze transformatie zal niet in één jaar worden

De jongste doelgroep; speelt in principe niet

doorgevoerd maar vergt een faseerde aanpak over

zelfstandig buiten (vrijwel altijd onder toezicht/

een langere periode. Dit speelruimteplan schetst de

begeleiding). Veel spel vindt dan ook plaats in de

speerpunten voor het toekomstig beleid dat er voor

eigen (voor)tuin. Speelplekken voor deze doelgroep

moet zorgen dat deze ontwikkeling de komende

zijn overzichtelijk en bieden zitmogelijkheden voor

jaren kan plaatsvinden.

begeleiders. De speelkwaliteit is vooral gericht op het oefenen van motorische vaardigheden, rollenspel en

Goede speelruimte

fantasiespel.

In de gemeente liggen veel speelplekken. Veel goede

De doelgroep 6-12 jaar

speelplekken, veilige speelplekken en ook goed

Dit is de doelgroep waarvoor de formele speelplek

beheerde speelplekken. Goede speelruimte gaat

echt interessant wordt. De kinderen worden

echter over meer dan alleen goede speelplekken.

zelfstandiger, gaan zelf op avontuur uit in hun

Goede speelruimte draagt ook bij aan een

woonomgeving, maar zijn nog wel beperkt door

beweegvriendelijke leefomgeving en stimuleert dat

barrières, zoals wegen en watergangen. Samenspel

bewoners in beweging komen. Goede speelruimte

is belangrijk, het spel moet avontuurlijker, hoger

draagt bij aan bredere opgaves zoals de adaptatie

en gevarieerder. Gebruikers zijn ook kritischer

aan extremen in het klimaat (hitte en piekregenval)

(speelplekken zijn snel saai). Op grotere speelplekken

en de inclusieve samenleving. Goede speelruimte

is een sportfunctie onmisbaar.

moet er voor iedereen zijn én een bijdrage leveren aan een gezonde leefomgeving.

De doelgroep 12-18 jaar De meeste speeltoestellen zijn echt niet meer

Dit vereist een integrale aanpak waarbij we samen

interessant. Risico’s des te meer. De eigen buurt

optrekken met sport-, groen- en onderwijsbeleid. De

is vaak te klein of te bekend, barrières zijn geen

kaders die hieruit voortvloeien zijn opgenomen in dit

beperking meer. Behoefte om zelf spel (en regels)

speelruimteplan en zijn van belang voor de inrichting

te ontwikkelen des te meer. Bij voorkeur zonder

van de openbare speelruimte bij herontwikkelings-

toezicht van ouders en op voldoende afstand tot

en nieuwbouwprojecten.

woningen. De ‘speelplek’ biedt een grotere variatie

Naast alle ambities en kaders voor goede

aan sportmogelijkheden, al dan niet in combinatie

speelruimte van veiligheid tot klimaatadaptatie

met een ontmoetingsplek.

en de toepassing daarvan op zowel de bestaande

Speelruimteplan

11

Naast de doelgroepen zoals hierboven beschreven

directe woonomgeving van kinderen. Dit staat ook

en in lijn met de ambities voor goede speelruimte

het dichtst bij het huidige speelruimtebeleid uit 2009.

kunnen we ook specifieke doelgroepen benoemen

Ter aanvulling op de speelbuurt staat het thema “de

met aanvullende kaders en behoeftes. Deze

beweegvriendelijke leefomgeving”. Hierin worden

doelgroepen zijn eveneens gebruikers van de

aanbevelingen gegeven om naast de speelplekken

speelplek of speelruimte. Voorbeelden van dergelijke

voor kinderen ook in te zetten op een leven lang

doelgroepen zijn de sporters ( jong tot oud), senioren

bewegen. Er is geen duidelijk grens te trekken tussen

(ontmoeten en bewegen) en inwoners met een

de eerste twee thema’s, al gaat thema 2 vooral ook

beperking (zowel kinderen als volwassenen). Een

over de ruimtes buiten de directe woonomgeving

inwoner kan binnen meerdere doelgroepen vallen.

(parken, bossen, buitengebied).

Thema’s voor speelruimte

De thema’s 3 t/m 5 gaan meer over de invulling van de eerste twee thema’s en geven vooral kaders die toegepast moeten worden bij de herinrichting

Er zijn vijf thema’s opgesteld om invulling te geven

van speelplekken. In onderstaande figuur zijn de

aan de visie op goede speelruimte:

verhoudingen tussen de thema’s weergegeven:

1.

De speelbuurt

2.

De beweegvriendelijke leefomgeving

3.

Vergroenen van speelruimte

4.

De inclusieve speelruimte

5.

Participatie

De speelbuurt (thema 1) is het belangrijkste thema. Dit is een (gedeelte van) de wijk of kern die begrensd wordt door barrières, zoals doorgaande wegen en watergangen. De speelbuurt beschrijft de kaders voor de inrichting en spreiding van speelplekken in de

12

Gemeente Haarlemmermeer

Thema 1 - De speelbuurt

Speelruimteplan

13

van speelruimte over de wijken en kernen van

De speelbuurt als onderdeel van wijk of kern

Haarlemmermeer. Om de scheefgroei in het aanbod

Een goed georganiseerde speelbuurt biedt

te herstellen is het nodig om terug te kunnen vallen

voldoende variatie in speelvormen (met

op een model voor de spreiding van speelplekken.

speeltoestellen, sportmogelijkheden, natuurlijk spelen

Hierbij wordt de demografie (het aantal in de wijk

etc.) en een goede bereikbaarheid van deze plekken.

of kern woonachtige kinderen) niet meer als leidend

Het is niet nodig om elke doelgroep te bedienen in

gezien, maar kijken we vooral naar de geografie

elke speelbuurt. Kinderen ouder dan 12 jaar trekken

(een goede spreiding van speelplekken): Biedt elke

zich immers minder aan van barrières (zie ook het

wijk of kern binnen haar barrières kwalitatief goede,

kopje “buiten de speelbuurt”). Hoe de speelbuurt

gevarieerde en goed bereikbare speelruimte?

moet worden ingericht hangt af van de omvang, de

Het eerste thema richt zich op de verdeling

bespeelbaarheid van de openbare ruimte (zowel op Om dit goed te kunnen beoordelen, gebruiken we

de formele speelplekken als in de vrije speelruimte),

het model van de “Speelbuurt”. Dit is het deel van

de speelcultuur en de behoefte aan speelruimte in

de wijk of kern waarin kinderen van 6 tot 12 jaar zich

de wijk (type woonmilieu, demografische opbouw,

vrij kunnen bewegen. Drukke wegen, watergangen,

bewegingsvrijheid kinderen). Dit wordt nader

spoorlijnen maar ook industriegebieden of parken

toegelicht in het uitvoeringsplan voor de speelruimte.

zijn barrières voor kinderen. Een buurtgrens is soms ook een niet-fysieke afspraak. Kinderen komen of mogen dan simpelweg niet uit hun eigen buurtje. Binnen de speelbuurt moet de openbare speelruimte goed georganiseerd zijn voor de doelgroep van 0 tot 12 jaar.

Uitwerking speelbuurten in Rijsenhout

14

Gemeente Haarlemmermeer

Voor een goede speelbuurt (en dus goede verdeling

Een goede buurtspeelplek

van speelruimte) gelden de onderstaande

De belangrijkste plek in elke speelbuurt is de

uitgangspunten:

‘buurtspeelplek’. Dit is een grotere voorziening waar bewoners worden uitgenodigd om samen te komen,

Een divers speelruimteaanbod volgens de Schijf

te spelen, te bewegen én te ontmoeten. Buitenspelen

van Vijf voor Buitenspelen

is namelijk pas echt leuk als er ook vriendjes en

Om een speelbuurt te beoordelen op zijn diversiteit

vriendinnetjes zijn om mee samen te spelen.

maken we gebruik van de Schijf van Vijf voor

Het is daarom belangrijk dat de buurtspeelplek

buitenspelen. Dit houdt in dat er in elke speelbuurt

toegankelijk, aantrekkelijk, uitdagend en bespeelbaar

zowel een goede traditionele (inclusieve) speelplek

is voor iedereen, ook voor inwoners met een

is, als een plek om te sporten (trapveldje) is en dat

beperking. Niet elke plek leent zich om veel bewoners

de vrije speelruimte kinderen moet uitnodigen om

te ontvangen, hiervoor gelden aanvullende criteria

op straat (‘t pleintje) of in het groen (vieze knieën)

die zijn uitgewerkt in het uitvoeringsplan.

te spelen. Speel- en beweegroutes kunnen kinderen begeleiden door de buurt om de verschillende speelvormen bereikbaar (en vindbaar) te maken en jong en oud te motiveren om te bewegen. De verschillende speelvormen mogen verspreid worden, maar kunnen ook samenvallen op een centrale speelplek.

Speelruimteplan

15

De kleine speelplek als flexibele aanvulling

is het prima als een plek weer wordt omgevormd

In Haarlemmermeer, en met name in de kernen

tot leeg pleintje of veldje. Het moet wel altijd (vrije)

Hoofddorp en Nieuw-Vennep liggen veel kleine

speelruimte blijven zodat herinrichting mogelijk blijft.

speelplekken die niet geschikt zijn als buurtspeelplek.

Door de inrichting van deze speelplekken flexibel en

Hier staan één of enkele speeltoestellen vaak dicht

eventueel zelfs tijdelijk te maken, sluiten we beter aan

op de woningen. Deze plekken zijn meestal ook

bij de behoefte van omwonenden en dragen we bij

vooral ingericht voor de direct omwonenden en

aan de diversiteit van het speelruimteaanbod.

voor de jongste doelgroep (0-6 jaar) die nog niet zelfstandig op pad kan en mag.

De afwegingskaders worden nader uitgewerkt in het uitvoeringsplan.

De kleine speelplekken zijn bedoeld ter aanvulling op de buurtspeelplek en kunnen een belangrijke

Buiten de speelbuurt: de bovenwijkse voorziening

rol spelen in het vergroten van de diversiteit van de

In Haarlemmermeer liggen een aantal bovenwijkse

speelruimte. Een inrichting met speeltoestellen is niet

voorzieningen. Dit zijn grote buurtspeelplekken die

altijd nodig, soms volstaat een leeg grasveldje of

meerdere speelbuurten, maar soms ook de hele

pleintje (vrije speelruimte). Dit is met name het geval

wijk of zelf het hele dorp bereiken. Een bovenwijkse

als er meerdere soortgelijke plekken in de buurt zijn.

voorzieningen heeft een onderscheidende inrichting, soms een combinatie van spelen en sporten voor

In sommige speelbuurten is het juist wenselijk

een brede doelgroep maar soms ook met de focus

om deze kleine plekken te behouden als

op één specifieke doelgroep zoals skaters. Een

formele speelplek en deze te (her)inrichten met

bovenwijkse voorziening is met name belangrijk voor

speeltoestellen. Dit is bijvoorbeeld het geval in

jongeren (12-18 jaar) en ( jong)volwassenen (deze

speelbuurten waar een (grotere) buurtspeelplek mist

groep is immers niet gebonden aan de speelbuurt-

of niet mogelijk is door barrières of beperkte ruimte

grenzen/barrières zoals drukke wegen) en voor

of waar de speelmogelijkheden op straat en in het

speelbuurten waar een buurtspeelplek binnen de

groen erg beperkt zijn.

speelbuurt niet mogelijk blijkt.

De invulling van de kleine speelplek hangt dus af

Speeltuinverenigingen, Jeugdlanden, (de grotere)

van de speelmogelijkheden binnen de speelbuurt

schoolpleinen, parken en recreatiegebieden

en de samenstelling en opbouw (bewoners en

kunnen ook fungeren als bovenwijkse voorziening.

bebouwing) van de wijk. Doordat deze speelplekken

Het zijn voorzieningen die niet altijd in beheer zijn van

vaak ingericht worden voor de jongere doelgroep,

de gemeente of waar zij regie over voert, maar die

is de behoefte vaak tijdelijk. Op het moment dat er

wel onderdeel zijn van het totale speelaanbod.

minder vraag is (minder jonge kinderen in de buurt)

16

Gemeente Haarlemmermeer

Aandachtspunten en acties

routes naar speelplekken of het bevorderen van het spelen op straat en in het groen).

Uitvoeringsplan In het uitvoeringsplan werken we het model van de

Speelruimte omvormen

speelbuurt verder uit. Zo kunnen we per wijk en kern

In speelbuurten met goede buurtspeelplekken

aangeven hoe we de formele speelruimte beter

en een prima bespeelbaarheid is het niet nodig

kunnen organiseren zodat de huidige scheefgroei

om alle formele speelplekken in te richten met

wordt vertaald naar een goede verdeling en een

speeltoestellen. Hier kan een alternatieve inrichting

meer divers, uitdagender en beter gebruikt aanbod.

van meer waarde zijn (speelveldje of -pleintje). In overleg met bewoners kunnen deze plekken ook

Speelruimte versterken

(tijdelijk) een andere buurtfunctie krijgen (groen,

In de speelbuurten waar het aanbod nu te beperkt

ontmoeting, moestuin), al dan niet gecombineerd

is, moet de speelruimte worden versterkt. Dit kan

met eenvoudige speelaanleidingen. Zo kunnen we

door kleinere speelplekken op te waarderen tot

gericht inzetten op een meer evenwichtig en divers

buurtspeelplek, door extra te investeren op huidige

aanbod en ontstaat er ruimte om te investeren in

buurtspeelplekken en bovenwijkse voorzieningen

echt goede buurtspeelplekken.

maar ook door te kijken hoe de vrije speelruimte kan worden verbeterd (vergroten diversiteit, vormen van

Speelruimteplan

17

Thema 2 - De beweegvriendelijke leefomgeving

18

Gemeente Haarlemmermeer

Goede speelplekken vervullen een belangrijke

Aandachtspunten en acties

rol in het beweeggedrag in de openbare ruimte. Door kinderen van jongs af aan te stimuleren

Uitdaging en diversiteit aanbod

dat voldoende beweging een vast onderdeel

Een divers sport- en beweegaanbod verspreid over

van de dag is, wordt het later als volwassene en

de gemeente zorgt voor een beweegvriendelijke

oudere ook vanzelfsprekender om voldoende

leefomgeving. Voldoende variatie op plekken zelf

te blijven bewegen. Het is hiervoor belangrijk

(meerdere sporten op één plek), maar ook tussen

om een beweegvriendelijke leefomgeving te

plekken onderling is belangrijk. Bij de inrichting van

creëren voor jong en oud (zie hiervoor ook de

speelplekken is het daarom belangrijk om altijd

Sport- en beweegvisie Haarlemmermeer en de

te inventariseren welk aanbod er al is. Hierbij kan

Omgevingsvisie-in-ontwikkeling). Een uitdagende

onderscheid worden gemaakt tussen voorzieningen

‘tussengroep’ hierin zijn de jongeren. Waar kinderen

voor de speelbuurt en voorzieningen met een groter

nog een vanzelfsprekende beweegdrang hebben,

bereik. De skatebaan in Floriande is een voorbeeld

lijkt deze bij jongeren af te nemen en als volwassene

van een goede voorziening voor heel Hoofddorp.

maar met moeite terug te komen. Juist voor

Het is belangrijk om dergelijke plekken mogelijk te

jongeren en jongvolwassenen is het daarom van

maken. Dit heeft immers meer functionele waarde

belang om te voorzien in goede plekken om in

dan in elke wijk een kleine skateplek aan te leggen.

beweging te blijven.

Diversiteit is echter geen doel op zich. De behoefte en het gebruik zijn leidend in de keuze voor de

Openbare sportmogelijkheden

inrichting (zie ook samenwerking met gebruikers).

Wij willen bewoners van jong tot oud stimuleren

Samenwerken met gebruikers

om in beweging te komen. Dit gebeurt voor een

Bij de inrichting, maar zeker ook locatiekeuze van

belangrijk deel op de sportcomplexen waar

sportmogelijkheden worden gebruikers betrokken.

sportverenigingen actief zijn. Aanvullend zijn goede

Zeker bij specifieke doelgroepen (ouderen, skaters)

beweegmogelijkheden in de openbare ruimte van

is het gebruik afhankelijk van hun betrokkenheid

belang, want deze zijn veel laagdrempeliger. Op het

bij de inrichting. Het verdient aanbeveling ook

niveau van de speelbuurt voorzien wij hierin door de

samen te werken met activiteitenaanbieders,

aanwezigheid van goede buurtspeelplekken. Op wijk,

zoals bijvoorbeeld JOGG- ambassadeurs,

dorp en gemeentelijk niveau zetten we daarnaast

sportverenigingen, clubjes, zorgcentra en

in op bovenwijkse voorzieningen (grote voetbalkooi,

fysiotherapeuten.

skatepark, urban sportpark, bootcampplek) en goede routes om specifieke doelgroepen onder

Inzetten op activiteiten (software) en bekendheid

jongeren en volwassenen aan te spreken (skaters,

Om beweging te stimuleren is niet alleen de

freerunners, bootcampers, mountainbikers). In de

hardware van belang, maar ook het organiseren

parken en groengebieden van Haarlemmermeer

van programma’s op deze plekken zoals

onderzoeken we daarnaast hoe het aanbod kan

voetbaltoernooitjes of sportclinics. Een goede

worden uitgebreid om zo alle inwoners in beweging

communicatie is daarbij van belang zodat bewoners

te krijgen.

weten van de plekken en het activiteitenaanbod.

Speelruimteplan

19

Routes

Integrale aanpak

Veel winst is te boeken in sport- en beweegroutes

Om de aanbevelingen om te zetten in een

door en tussen de speelbuurten, wijken en kernen

beweegvriendelijke leefomgeving is een integrale

van Haarlemmermeer. Hiervoor moeten we

aanpak noodzakelijk met andere beleidsterreinen en

aandacht blijven houden voor de kwaliteit van

ketenpartners in de wijken en kernen Een bundeling

de fiets- en wandelpaden, maar ook kijken naar

van budget, ervaring, kennis en netwerk maakt

voorzieningen die het gebruik ervan aangenamer

het mogelijk om knelpunten tijdig te signaleren

maken (voldoende rustpunten, watertappunten etc.).

en kansen te benutten, met name bij het inzetten