Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024 (2020.pdf

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel

Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024 Marjolein Steffens-van de Water Marga Drewes/Tirza Kouwenberg 24 november 2020

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2020.0003103

1. Voorstel Collegebesluit

Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. Het beleidskader Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024 vast te stellen, waarmee we onze focus leggen op de volgende drie hoofdthema's: 1. het bevorderen van positief opvoeden en het normaliseren van gewone obstakels bij het opgroeien en opvoeden; 2. het psychisch welzijn van jongeren verbeteren; 3. het bevorderen dat kinderen kansrijk opgroeien, ongeacht de financiële situatie thuis. 2.

Samenvatting

Uit het Jeugdonderzoek Haarlemmermeer van 2019 komt een overwegend positief beeld naar voren. 90% van de Haarlemmermeerse jongeren groeit op in goede gezondheid. Ze doen het goed op school, bewegen veel en eten gezond. In vergelijking met 5 jaar geleden zijn ze gezonder gaan leven. Zij zijn meer fruit en groente gaan eten, meer gaan bewegen en minder gaan roken. Hun ouders hebben vaker een baan en mede daardoor meer te besteden dan in 2015 ten tijde van het vorige jeugdonderzoek. Toch zijn er een aantal minder positieve ontwikkelingen in Haarlemmermeer, die ook in andere gemeenten in Nederland spelen. Zo is de druk op kinderen, jongeren en ouders toegenomen, waarbij zaken als schoolprestaties, sociale media, echtscheidingen, discriminatie en eenzaamheid een rol spelen. In Haarlemmermeer is het aantal kinderen dat opgroeit in een gezin met een laag inkomen toegenomen. Ook blijft de vraag naar jeugdzorg toenemen. In de afgelopen jaren lag de nadruk op het bieden van passende zorg aan onze inwoners. De actuele ontwikkelingen zijn aanleiding om nu ook het jeugdbeleid opnieuw onder de loep te nemen. In dit raadsvoorstel geven we een nieuwe richting aan het Haarlemmermeerse jeugdbeleid. Het doel is dat kinderen en jongeren in Haarlemmermeer gezond, veilig en kansrijk opgroeien.

Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024

Pagina 2

Het NJI wijst er al enige jaren op, dat er nog maar zeer weinig aandacht is voor de beschermende factoren, zoals erkenning en waardering voor positief gedrag, steun van belangrijke volwassenen en positieve vrijetijdsbesteding. Kinderen zijn in de basis veerkrachtig en een goede opvoeding en andere beschermende factoren kunnen deze veerkracht versterken. We sluiten aan bij de visie van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) waarin de nadruk ligt op de koppeling tussen opgroeien en opvoeden, de rol van 'het stelsel' en de kwaliteit van basisvoorzieningen, preventie en hulp. Daarnaast maken we nog meer werk van preventie, door stevig in te zetten op beschermende factoren bij het opgroeien en opvoeden en niet alleen of te veel te focussen op (potentiële) problemen. We richten ons op drie hoofdthema's: 1)

Het bevorderen van positief opvoeden en het normaliseren van gewone obstakels bij het opgroeien en opvoeden

We hebben in Haarlemmermeer al veel preventieve voorzieningen. Deze inzet continueren we. Aanvullend stellen we de voorhoede groep Partners in preventie samen om de visie te implementeren in de praktijk, de beschikbare preventie-inzet meer zichtbaar te maken en nog beter te benutten, en om positieve vrijetijdsbesteding verder te bevorderen. 2)

Het psychisch welzijn van jongeren verbeteren

We hebben al een ruim aanbod aan voorzieningen en ondersteuning. Vanuit de preventiegedachte willen we verder bevorderen dat jongeren elkaar helpen. Hiervoor organiseren we thematische gesprekken voor en door jongeren over zaken die hen bezighouden onder de noemer Pizza Talks. Ook zetten we de jongerenervaringscoach in, waar jongeren van 16 tot 23 jaar, na een jeugdzorgtraject, een beroep op kunnen doen. 3)

Het bevorderen dat kinderen kansrijk opgroeien, ongeacht de financiële situatie thuis

De Haarlemmermeerse minimaregelingen continueren we. Aanvullend willen we ouders en jeugdprofessionals nog beter informeren over de mogelijkheden voor extra financiële ondersteuning voor kinderen, waarbij extra aandacht wordt gegeven aan het belang van een positieve vrijetijdsbesteding. Zodra het weer mogelijk is (gezien de coronacrisis), doen we daarnaast nader onderzoek naar wat kinderen in thuissituaties met een laag inkomen, zelf belangrijk vinden om kansrijk op te groeien. 3. Uitwerking 3.1. Wat willen we bereiken? Aanleiding

"De bevolking in Haarlemmermeer is kinderrijk en jong." Zo begint het Haarlemmermeerse onderzoeksrapport Een nieuwe eeuw in de kinderschoenen van 2019. Het is een onderzoek dat wij periodiek uitvoeren om een actueel beeld te krijgen van hoe het gaat met onze jeugd. Het vormt één van de bronnen voor het actualiseren van ons jeugdbeleid; waar staan we nu en wat zijn de belangrijkste opgaven voor de komende jaren? Uit het onderzoek komt, net zoals in 2015, een overwegend positief beeld naar voren: Haarlemmermeerse jongeren doen het goed op school, bewegen veel en eten gezond. Hun ouders hebben vaker een baan en mede daardoor meer te besteden dan in 2015. Ook jongeren zelf werken vaker. Er valt in Haarlemmermeer, maar ook elders in Nederland, ook een aantal minder positieve ontwikkelingen op bij deze eerste generatie van de 21e eeuw. Het gaat dan onder andere om de toegenomen druk op kinderen en jongeren en op hun ouders, de toename van het aantal kinderen dat opgroeit in gezinnen met een laag inkomen en de aanhoudende groei van het beroep op jeugdzorg. De afgelopen jaren is er veel aandacht nodig geweest voor de uitvoering van de jeugdzorg, om onze inwoners tijdig van passende zorg te kunnen voorzien. De actuele ontwikkelingen zijn aanleiding om nu ook het jeugdbeleid opnieuw onder de loep te nemen. Welk doel wordt nagestreefd?

We willen dat de jeugd in Haarlemmermeer gezond, veilig en kansrijk opgroeit. Daartoe willen we de komende jaren nog meer inzetten op preventie in het jeugdbeleid. We hebben in

Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024

Pagina 3

Haarlemmermeer veel mogelijkheden voor preventie, lichte ondersteuning en vrijwillige inzet. Deze continueren we en gaan we nog beter benutten. Het NJI raadt aan om meer werk te maken van preventie en meer in te zetten op beschermende factoren en niet te veel of alleen te focussen op (potentiële) problemen. Dat onderschrijven we en daarom werken we vanuit de volgende visie op positief opvoeden en opgroeien: Haarlemmermeerse visie op opvoeden en opgroeien

Opvoeden en opgroeien gaat gepaard met obstakels. Het ontwikkelingspad van kinderen kan moeilijk gedrag met zich meebrengen en in het leven van ouders kunnen zaken spelen die het opvoeden bemoeilijken. Ouders moeten voor eerste raad en daad ergens terecht kunnen. Dat kunnen mede-ouders, familie, vrienden of kennissen zijn, maar ook vrijwilligers of professionals. Het gaat hierbij om ondersteuning in het 'normale' leven, makkelijk toegankelijk en vrijwillig. De vrijwilligers, ervaringsdeskundigen en professionals die ouders kunnen consulteren, hebben kennis van beschermende factoren en risicofactoren en werken vanuit een positieve visie op opvoeden en opgroeien. Zij focussen niet alleen op een probleem, maar kijken naar het geheel van wat kinderen en jongeren nodig hebben om gezond, veilig en kansrijk op te groeien. Door aandacht te schenken aan beschermende factoren en elkaar daarin te versterken vergroot je de veerkracht van kinderen en jongeren. Uiteraard hebben we daarbij oog voor risico's en zetten we passende zorg in als dat nodig is. De focus ligt niet alleen op (potentiële) problemen, maar ook op het vergroten van kansen van kinderen en jongeren en het versterken van hun weerbaarheid en veerkracht. 3.2. Wat gaan we daarvoor doen?

Op basis van het Haarlemmermeers Jeugdonderzoek, landelijke onderzoeken, publicaties van het NJI, consultatie met onze jeugdpartners en de ervaringen die we in de praktijk hebben opgedaan met de thema's uit de actualisatie jeugdbeleid 2016 richten we ons bij het jeugdbeleid 2020-2024 op drie hoofdthema's: 1. 2. 3.

Het bevorderen van positief opvoeden en opgroeien Het psychisch welzijn van jongeren versterken Kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en kansrijk op, ongeacht de financiële situatie thuis

Thema 1: Het bevorderen van positief opvoeden en opgroeien

Het doel is dat de jeugdpartners, onze supporters van de jeugd, vanuit de positieve opvoedingsvisie samen werken aan het versterken van beschermende factoren. Hierdoor wordt de veerkracht van kinderen, jongeren en hun ouders versterkt en worden 'normale' problemen dichtbij huis met elkaar opgelost. Jeugdpartners zorgen voor samenhang met de preventieaanpakken op het gebied van de positieve gezondheid en veiligheid. Zij weten welke middelen je 'in het normale leven' kan inzetten bij vragen en obstakels in de opvoeding en het opgroeien en geven ouders hier ook de juiste handvaten voor. Een positieve vrijetijdsbesteding maakt hier onderdeel van uit en wordt meer dan voorheen ingezet. Waar gaan we mee door? We hebben al een sterke basis in Haarlemmermeer met veel mogelijkheden voor ontplooiing en ontwikkeling en vormen van vrij toegankelijke ondersteuning, waaronder: • Vrijetijdsbesteding, sport en beweegprogramma's • Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) en de Gezonde Schoolaanpak • Inzet van vrijwilligers, bijvoorbeeld in programma's zoals Familiemaatjes en Home-Start • Voor-en vroegschoolse educatie • De jeugdgezondheidszorg • Uitvoering Richtlijn Kinderen die Opvallen (vroegsignalering in de kinderopvang) • Vrij toegankelijke vormen van ondersteuning voor ouders en kinderen Dit beleid zetten we voort.

Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024

Pagina 4

Wat gaan we aanvullend doen? Er is veel draagvlak bij de partners in Haarlemmermeer om samen vanuit beschermende factoren en een positieve visie op opgroeien en opvoeden verdere invulling te geven aan preventie. Veel partners zien kansen en mogelijkheden om daaraan bij te dragen. Zij geloven in de kracht van beschermende factoren, passen deze al toe en/of ervaren dat zo'n benadering de jeugd meer aanspreekt dan een probleemgerichte benadering. We verwachten dat het gericht samenwerken vanuit een positieve visie op opvoeden en opgroeien bijdraagt aan het dichtbij huis en in het gewone leven oplossen van opvoedings- en opvoedvragen. Om dit te realiseren hebben we een startmotor nodig. We voeden daarom de preventiebeweging in het jeugdbeleid met nieuw elan en starten met de voorhoedegroep Partners in preventie. De beoogde partners in deze voorhoedegroep zijn het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), de jeugdgezondheidszorg, het Jongeren Informatie Punt (JIP), Maatvast, Meerwaarde, de schoolcoaches en Sportservice. De opdracht voor Partners in preventie is: Creëer een leeromgeving door kennis en ervaringen uit te wisselen via netwerkbijeenkomsten, inspiratiesessies, webinars en kijk-op-de-wijk- (en kijk-inandermans-keuken) bijeenkomsten vanuit de visie op positief opvoeden en opgroeien. Bevorder positieve vrijetijdsbesteding als onderdeel van opvoedingsondersteuning.

Het gaat hierbij niet alleen om lidmaatschappen van verenigingen, maar ook om laagdrempelige sport-, cultuur- en ontspanningsactiviteiten in de buurt. Werk uit hoe plezier en betrokkenheid (ontspanning, talent, passie, cultuur, sport, positieve vrijetijdsbesteding, inzet als vrijwilliger) onderdeel kunnen uitmaken van het oplossen van problemen in de opvoeding en het opgroeien en bij kan dragen aan een positief zelfbeeld. Zorg voor inzicht en overzicht van wat er in Haarlemmermeer beschikbaar is aan preventieve en normaliserende inzet en middelen. Ga na hoe je vanuit de preventiematrix van het NJI kan bijdragen aan het verminderen van de psychische druk op jongeren en aan het kansrijk opgroeien van gezinnen met een laag inkomen (thema's 2 en 3). Breng goede voorbeelden en resultaten over het voetlicht. Thema 2: Psychisch welzijn van jongeren verbeteren

We willen bereiken dat de psychische druk en de gevoelens van eenzaamheid bij de jeugd afnemen. Om deze reden willen we dat kinderen en jongeren veilig en zonder schaamte met hun vragen of zorgen terecht kunnen bij laagdrempelige inloop- of consultatiemogelijkheden die aansluiten bij hun leefwereld. Het kan gaan om open gesprekken met leeftijdsgenoten, met jongeren die in een vergelijkbare situatie zitten, met ervaringsdeskundigen of hulpverleners. Maar ook om vrijetijdsbesteding en andere manieren voor jongeren om in contact te komen met anderen, hun zelfvertrouwen te versterken en (sociale) vaardigheden te ontwikkelen. Tenslotte willen we dat de Haarlemmermeerse partners zicht hebben op wat er aan lichte vormen van ondersteuning, ook in de meer recreatieve sfeer, beschikbaar is en dit ook bij ouders onder de aandacht brengen en samenwerken om het kind of de jongere de ondersteuning of het duwtje in de rug te geven die het nodig heeft om verder te komen. Waar gaan we mee door? Er is al veel beschikbaar en in gang gezet en daar gaan we ook gewoon mee door. Het gaat onder meer om: • Veiligheid in en om de school • Veiligheid buitenshuis • Training en aanbod (v)echtscheiding • Aanpak eenzaamheid • De regenboogagenda • Jeugdhulp in en om de school

Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024

• • • • •

Pagina 5

Preventie-akkoord langdurig verzuim en thuiszitten Bevorderen duurzaam gezonde leefstijl en de Gezonde Schoolaanpak Praktijkondersteuner jeugd bij huisartsen Jongerenparticipatie Vergroten beschikbaarheid van betaalbare woningen

Wat gaan we aanvullend doen? De psychische druk die jongeren kunnen ervaren door één of meerdere factoren in hun leven waar ze zich zorgen om maken, betekent niet automatisch dat hiervoor hulpverlening nodig is. Het is belangrijk dat jongeren er niet alleen voor staan en dat er mensen in hun omgeving zijn waar ze terecht kunnen met hun vragen: ouders, familie, vrienden, leerkrachten, sportcoaches, muziekdocenten, etcetera. Daarnaast zijn er voldoende vormen van lichtere en zwaardere hulpverlening beschikbaar en het is niet nodig hier nog meer volwassen raadgevers of hulpverleners aan toe voegen. Wel gaan we jongeren zelf inzetten om de drempel voor andere jongeren te verlagen om zaken waar ze mee zitten te bespreken. We vragen de Jongerengemeenteraad om samen met jongeren Pizza Talks te organiseren. Het gaat om een aantal laagdrempelige ontmoetingen in een regelmatig terugkerende pop-up café­ achtige setting om een plek te creëren waar jongeren in een ongedwongen sfeer met elkaar en met inspirerende volwassenen kunnen praten over zaken die hen bezighouden. We vragen MENES de jongeren hierbij te ondersteunen.

Naast jongeren zelf inzetten gaan we nog een aantal aanvullende zaken doen: Partners in preventie maken het lichte ondersteuningsaanbod waaronder ontspanningsaanbod beter zichtbaar voor professionals, vrijwilligers, ouders, kinderen en jongeren en kijken hoe ze dit vaker vroegtijdig kunnen inzetten. Met Meerwaarde en MEE starten we de pilot Jongeren Ervaringscoach (ervaringsdeskundige jongeren) voor jongeren van 16 tot 23 jaar die meerdere problemen hebben, maar die moeilijk te motiveren zijn om jeugdhulp te aanvaarden. Het doel is hen perspectief op een positieve toekomst te geven met waar nodig ondersteuning. Ook gaan we meer maatjes inzetten voor jongeren die tot hun 18e jaar in een residentiële instelling hebben gewoond en die thuis geen volwassenen hebben die hen tot steun kunnen zijn. Het Haarlemmermeers Jeugdonderzoek 2019 heeft kinderen met een lichamelijke beperking of psychische aandoening via de digitale weg onvoldoende kunnen bereiken. Zodra dat het weer mogelijk is (gezien de coronacrisis) gaan we met hen in gesprek om te vragen wat zij zelf belangrijk vinden om kansrijk op te kunnen groeien. We geven uitvoering aan de motie Pesten de polder uit! en gaan onder meer in de week tegen pesten met het primair onderwijs in gesprek om actief aandacht te schenken aan het thema pesten binnen het primair onderwijs.

Thema 3: Kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en kansrijk op, ongeacht de financiële situatie thuis

We willen de kansen van kinderen in gezinnen en thuissituaties met een laag inkomen, om gezond, veilig en kansrijk op te groeien, vergroten. Dit doen we door samen met onze jeugdpartners beschermende factoren te versterken, de mogelijkheden voor financiële ondersteuning beter te benutten en deelname van kinderen aan vormen van positieve vrijetijdsbesteding en talentontwikkeling zoals sport en cultuur te vergroten. Waar gaan we mee door? In Haarlemmermeer zijn veel voorzieningen om de kansen van kinderen te vergroten. Zo zijn onder andere het lidmaatschap van sportverenigingen, deelname aan activiteiten op school, indirecte schoolkosten, een tegemoetkoming voor bijlessen en een computerregeling onderdeel van het kindpakket in Haarlemmermeer. In 2019 bereikten we 60% van de doelgroep van het kindpakket, een flinke toename ten opzichte van een jaar eerder (38%). Het streven is dat alle kinderen die recht hebben op de het kindpakket hiervan profiteren. Er is voorlichtingsmateriaal

Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020-2024

Pagina 6

voor scholen en consulenten die met de doelgroep in aanraking komen. Jongeren die 18 jaar worden krijgen van de gemeente een felicitatiekaart om hen te wijzen op de digitale checklist van zaken die ze geregeld moeten hebben als ze 18 zijn. Wat gaan we aanvullend doen? Voor en met de jeugdpartners ontwikkelen we een aanpak om kansrijk opgroeien in gezinnen met een laag inkomen te versterken. Het gaat dan ook om pleeggezinnen en kinderen die in een gezinshuis wonen. We maken inzichtelijk wat de financiële en andere ondersteuningsmogelijkheden zijn en zorgen voor een goede verbinding met consulenten werk en inkomen. Jeugdpartners zijn er in hun contacten met kinderen in gezinnen met een laag inkomen alert op of en zo ja hoe het kansrijk opgroeien versterking behoeft. Ze kijken onder andere of de kinderen een positieve vrijetijdsbesteding hebben en of ze baat kunnen hebben bij onderdelen uit het kindpakket en hoe ze indien nodig ouders hierin kunnen begeleiden. Uit naam van Partners in preventie stuurt de gemeente ouders, op overgangsmomenten in het onderwijs, en ieder gezin dat bij de gemeente komt voor een uitkering, een brief over voorzieningen en financiële regelingen die het kansrijk opgroeien van kinderen bevorderen. Het Haarlemmermeers Jeugdonderzoek 2019 heeft kinderen die opgroeien in een gezin met een laag inkomen onvoldoende kunnen bereiken.

We willen deze jongeren daarom nogmaals proberen te bereiken. Zodra het weer mogelijk is (gezien de coronacrisis), doen we nader onderzoek naar wat kinderen in thuissituaties met een laag inkomen, zelf belangrijk vinden om kansrijk op te kunnen groeien. 3.3. Wat mag het kosten?

De additionele kosten voor communicatiemiddelen, het organiseren van Pizza Talks, inspiratiesessies, webinars en kijk-op-de-wijk bijeenkomsten bedragen in 2021 € 17.500 en voor de jaren 2022 t/m 2024 € 16.500. Er zijn geen additionele kosten voor inzet van de partners, anders dan de gangbare subsidies. De kosten worden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget van beleidsdoel C: Inwoners nemen in hun buurt of kern actief deel aan de samenleving van het programma Maatschappelijke Ontwikkeling, taakveld: 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie. 3.4. Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De raad is verantwoordelijk voor de beleidskaders en stelt het preventieve jeugdbeleid vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het jeugdbeleid. Binnen het college is de portefeuillehouder Jeugd en Onderwijs eerste aanspreekpunt. De gemeente voert de regie en heeft een coördinerende rol in de uitvoering van het jeugdbeleid. 3.5. Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Participatie Dit raadsvoorstel is met inbreng van onze jeugdpartners tot stand gekomen. Op 12 maart 2020 organiseerden we een expertmeeting, waarin de resultaten van het Haarlemmermeers jeugdonderzoek 2019 met de partners zijn besproken. Op basis van het jeugdonderzoek, de expertmeeting en onderzoek van het NJI over algemene tendensen en ontwikkelingen bij de jeugd, hebben wij een consultatiedocument gemaakt. In mei 2020 hebben we dit voorgelegd aan onze jeugdpartners en advies gevraagd aan de Jongerengemeenteraad en de Participatieraad. Uit de reacties blijkt breed draagvlak voor het werken aan een jeugdbeleid vanuit een positieve visie op opvoeden en opgroeien. De partners tonen grote betrokkenheid en bereidheid om met elkaar zorg te dragen dat alle kinderen die in Haarlemmermeer opgroeien straks goed voorbereid zijn op hun toekomst en terug kunnen kijken op een fijne jeugd. De reacties en adviezen van de partners hebben we verwerkt in de definitieve versie van het Haarlemmermeers jeugdbeleid. Communicatie Na vaststelling door de raad werken we een communicatieplan uit om inwoners en andere partijen te informeren over het preventieve jeugdbeleid.

Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024

Pagina 7

3.6. Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd?

Eind 2022 voeren we samen met onze partners een tussentijdse evaluatie uit om eventueel bij te sturen waar nodig. De gemeenteraad zal hierover begin 2023 worden geïnformeerd. 4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer,

Bijlage: Jong in Haarlemmermeer, opgroeien en opvoeden 2020 - 2024

Jong in Haarlemmermeer Opgroeien en opvoeden 2020-2024

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl Fotografie Margo Oosterveen, Renata Jansen, Danny de Casembroot, Josine Voogt, Kees van der Veer, Jur Engelchor Fotografie, beeldbank VWS November 2020

2

Gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave Inleiding ....................................................................................................................... 4 Samenvattend overzicht ..................................................................................... 6 DEEL 1: Jeugdbeleid Haarlemmermeer ........................................................ 11 Hoe gaat het in 2019 met de jeugd in Haarlemmermeer? ................................................................................................. 12 Jeugdbeleid: waar gaat het over (en waarover niet)? ........................................................................................................ 14 Jeugdbeleid: werken vanuit de visie op positief opvoeden en opgroeien ................................................................ 15

DEEL 2: Jeugdbeleid 2020-2024 ...................................................................... 17 Thema 1: Het bevorderen van positief opvoeden en opgroeien ..................................................................................... 17 Thema 2: Psychisch welzijn jongeren versterken ................................................................................................................... 23 Thema 3: Kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en kansrijk op ongeacht de financiële situatie thuis .................................................................................................................. 29

Bijlage 1: Overzicht van jeugdpartners ........................................................ 33 Bijlage 2: Resultaten actualisatie jeugd- en onderwijsbeleid 2016 34 Bijlage 3: Top Tien beschermende factoren in de ontwikkeling van kinderen ........................................................................................................... 36

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

3

Concours Hippique

Inleiding “De bevolking in Haarlemmermeer is kinderrijk en jong.” Zo begint het Haarlemmermeerse onderzoeksrapport Een nieuwe eeuw in de kinderschoenen van 2019. Het is een onderzoek dat we periodiek uitvoeren om een actueel beeld te krijgen van hoe het gaat met onze jeugd. Het vormt één van de bronnen voor het actualiseren van ons jeugdbeleid: waar staan we nu en wat zijn de belangrijkste opgaven voor de komende jaren. Uit het onderzoek komt, net zoals in 2015, een overwegend positief beeld naar voren: 90% van de Haarlemmermeerse jongeren groeit op in goede gezondheid. Ze doen het goed op school, bewegen veel en eten gezond. In vergelijking met 5 jaar geleden zijn ze gezonder gaan leven. Zij zijn meer fruit en groente gaan eten, meer gaan bewegen en minder gaan roken. Hun ouders hebben vaker een baan en mede daardoor meer te besteden dan in 2015. Ook jongeren zelf werken vaker.

Er valt in Haarlemmermeer, maar ook elders in

ontwikkelingen zijn aanleiding om nu ook het

Nederland, ook een aantal minder positieve

jeugdbeleid opnieuw onder de loep te nemen. In

ontwikkelingen op bij deze eerste generatie van de

het beleidskader sociaal domein Koersvast, steeds

21e eeuw, zoals de toegenomen druk op jongeren,

beter (2019.0058019) geven we aan dat we willen

de toename van het aantal kinderen dat opgroeit in

bijdragen aan een goede kwaliteit van leven. Maar

gezinnen met een laag inkomen en de aanhoudende

wat vraagt gezond, veilig en kansrijk opgroeien van

groei van het beroep op de jeugdzorg¹.

onze jeugd anno 2020 van ons als gemeente, maar ook van onze partners en van ouders en de jeugd in

In de afgelopen jaren lag de nadruk op het bieden

Haarlemmermeer? Met dit raadsvoorstel geven we

van passende zorg aan onze inwoners. De actuele

zicht op de vraagstukken waar we voor staan, geven

1

Onder jeugdzorg verstaan we het geheel van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Jeugdhulp is de hulp bij psychische problemen, verstandelijke beperking en opvoedproblemen, waarvoor een indicatie nodig is.

4

Gemeente Haarlemmermeer

we richting aan het Haarlemmermeers jeugdbeleid

gevraagd aan de Jongerengemeenteraad en

en laten we zien wat we hierin nog beter of anders

de Participatieraad. Uit de reacties blijkt breed

gaan doen.

draagvlak voor het werken aan een jeugdbeleid vanuit een positieve visie op opvoeden en

Dit raadsvoorstel is met inbreng van onze

opgroeien. De partners tonen grote betrokkenheid

jeugdpartners, onze supporters van de jeugd, tot

en bereidheid om met elkaar zorg te dragen dat alle

stand gekomen². Op 12 maart 2020 organiseerden

kinderen die in Haarlemmermeer opgroeien straks

we een expertmeeting, waarin de resultaten van

goed voorbereid zijn op hun toekomst en terug

het Haarlemmermeers jeugdonderzoek 2019

kunnen kijken op een fijne jeugd.

met de partners zijn besproken. Aan het eind van die dag werden de eerste corona-maatregelen

We beginnen met een samenvattend overzicht

afgekondigd. Deze maatregelen hadden invloed op

met de volledige doelenmatrix van het nieuwe

het consultatieproces en daarmee op de planning

beleid: wat zijn actuele ontwikkelingen en waar

van dit raadsvoorstel, zoals op 23 april 2020 is

zetten we de komende jaren op in? In deel 1 geven

toegelicht aan de gemeenteraad (X.2020.03863).

we vervolgens aan hoe het gaat met de jeugd

De effecten van de coronacrisis op de gezondheid,

in Haarlemmermeer en geven we onze visie op

de veiligheid en het welzijn van de jeugd kunnen

positief opvoeden en opgroeien. In deel 2 vertalen

we op dit moment niet volledig overzien. Wel is

we dit naar de thema’s voor het jeugdbeleid van

duidelijk dat corona grote impact heeft op jongeren

de komende jaren. De resultaten van de laatste

en hun perspectief op werk. Sommigen verliezen

actualisatie van het jeugdbeleid uit 2016 zijn in

door corona hun bijbaan en degenen die hun

bijlage 2 opgenomen

studie hebben afgerond en net aan het werk zijn, worden vaak als eerste ontslagen ten gevolge van coronacrisis. We ondersteunen deze jongeren door hen te koppelen aan werkgevers, met omscholing, met motivatie of een beter zicht op mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Ook doen we een beroep op het 3e herstelpakket van het Rijk inzake corona. Wat ook vaststaat, is dat we in Haarlemmermeer over een stevig fundament beschikken waarin onze jeugd opgroeit. De uitdagingen van de toekomst kunnen we met vertrouwen tegemoetzien. Het versterken van ons jeugdbeleid zal hier ook verder aan bijdragen. Op basis van het jeugdonderzoek, de expertmeeting en onderzoek van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) over algemene ontwikkelingen bij de jeugd³, hebben we een consultatiedocument gemaakt. In mei 2020 hebben we dit voorgelegd aan onze jeugdpartners. Ook hebben we advies

2

Zie bijlage 1.

3

Het groeiend jeugdzorggebruik. Duiding en aanpak, NJI 2019.

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

5

Samenvattend overzicht Waar staan we in 2020

• De doelen van de actualisatie jeugdbeleid uit 2016 (2016.0016053) zijn behaald (zie bijlage 2). Onder andere via het Convenant Veiligheid in en om de school (VIOS) en de Gezonde Schoolaanpak is pesten aangepakt en de aandacht voor mediawijsheid voor ouders verscherpt. In Nieuw-Vennep zijn een multimediastudio en een freerunningplek gerealiseerd. Er is een uitgebreid aanbod beschikbaar voor ouders en kinderen die met echtscheiding te maken krijgen. Er is een aanpak gekomen voor de continuïteit van zorg aan jongeren tussen 18 en 23 jaar. De aanpak tegen pesten, de aandacht voor mediawijsheid en ondersteuning bij echtscheiding blijven ook nodig en worden ook de komende jaren voortgezet.

• De uitkomsten van het Haarlemmermeers Jeugdonderzoek geven aan, dat het over het algemeen goed gaat met de jeugd in Haarlemmermeer. Wel voelen jongeren vaker dan in 2015 lichtere of zwaardere vormen van druk. Hierbij spelen zaken als schoolprestaties, sociale media, echtscheidingen, discriminatie en gevoelens van eenzaamheid een rol.

• We weten dat kinderen die leven in gezinnen met een laag inkomen minder kansrijk opgroeien. De armoedemonitor geeft aan dat het aantal kinderen in gezinnen met een laag inkomen in Haarlemmermeer is toegenomen.

• De vraag naar (ambulante) jeugdhulp blijft groeien. De afgelopen jaren is er veel aandacht nodig geweest voor de uitvoering van de jeugdhulp om onze inwoners tijdig van passende zorg te kunnen voorzien. We hebben in Haarlemmermeer ook veel mogelijkheden voor preventie, lichte ondersteuning en vrijwillige inzet. Deze continueren we en gaan we nog beter benutten. Het Nederlands Jeugd Instituut beveelt echter ook aan om meer werk te maken van preventie en meer in te zetten op beschermende factoren en niet te veel of alleen te focussen op (potentiële) problemen.

6

Gemeente Haarlemmermeer

jeugdbeleid 2020-2024 Werken vanuit de visie op positief opvoeden en opgroeien Opvoeden en opgroeien gaat gepaard met obstakels. Het ontwikkelingspad van kinderen kan moeilijk gedrag met zich meebrengen en in het leven van ouders kunnen zaken spelen die het opvoeden bemoeilijken. Ouders moeten voor eerste raad en daad ergens terecht kunnen. Dat kunnen mede-ouders, familie, vrienden of kennissen zijn, maar ook vrijwilligers of professionals. Het gaat hierbij om ondersteuning in het ‘normale’ leven, makkelijk toegankelijk en vrijwillig. De vrijwilligers, ervaringsdeskundigen en professionals die ouders kunnen consulteren, hebben gedegen kennis van beschermende factoren en risicofactoren en werken vanuit een positieve visie op opvoeden en opgroeien. Zij focussen niet alleen op een probleem, maar kijken naar het geheel van wat een kind of een jongere nodig heeft om gezond, veilig en kansrijk op te groeien. Door aandacht te schenken aan beschermende factoren en elkaar daarin te versterken vergroot je de veerkracht van kinderen en jongeren. Uiteraard hebben we daarbij oog voor risico’s en zetten we passende zorg in als dat nodig is. De focus ligt echter niet alleen op (potentiële) problemen, maar ook op het vergroten van kansen van kinderen en jongeren en het versterken van hun weerbaarheid en veerkracht.

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

7

Doelen jeugdbeleid

Wat gaan we doen?

Hoe meten we de resultaten?

Thema 1:

We gaan door met:

Output

Het bevorderen van

De huidige preventie-inzet van jeugdpartners zoals:

Eind 2022 evaluatie werkwijze

2020-2024

positief opvoeden en opgroeien Het vergroten van veerkracht van kinderen en jongeren en het normaliseren van obstakels bij opvoeden en opgroeien vanuit een gemeenschappelijke

• Vrijetijdsbesteding, sport en beweegprogramma’s en ervaringen van Partners in • JOGG en Gezonde Schoolaanpak preventie waarin we het volgende • Inzet van vrijwilligers, zoals Familiemaatjes en Home- toetsen: • Ondernomen acties en resultaten Start • Voor- en vroegschoolse educatie bij bevordering positieve • De jeugdgezondheidszorg vrijetijdsbesteding • Uitvoering Richtlijn Kinderen die Opvallen • Ondernomen acties en (vroegsignalering in de kinderopvang)

• Vrij toegankelijke vormen van ondersteuning voor ouders en kinderen

met ouders en professionals

• Het invullen en toepassen van de Preventiematrix voor minimaal 2

visie op opvoeden en opgroeien.

ervaringen om de visie te delen

Aanvullend doen we het volgende: We stellen een voorhoede groep samen van

thema’s

• Of en op welke manier het

Partners in preventie met de opdracht om bij alle

beschikbare preventieve aanbod

jeugdpartners het werken vanuit beschermende

beter wordt benut

factoren over het voetlicht te brengen en te stimuleren dat gewone opvoedings- en opgroeivragen ook zo gewoon mogelijk worden

Outcome⁵

• Meer kinderen hebben een

opgelost (met elkaar, met vrijwilligers in de buurt, met

positieve vrijetijdsbesteding

lichte vormen van ondersteuning).

(Jeugdonderzoek 2024)

Activiteiten:

• Leeromgeving creëren via inspiratiesessies, webinars

• (Groei in) instroom in jeugdzorg neemt af

en kijk-op-de-wijk- (en kijk-in-andermans-keuken) bijeenkomsten.

• Positieve vrijetijdsbesteding bevorderen (in verenigingsverband, via wijkcentra, (buiten spelen) in de wijk, sport- en cultuurinitiatieven) als vast onderdeel van de werkwijze bij opvoedingsvragen.

• Werken op basis van de Preventiematrix Jeugd⁴, te beginnen bij thema 2 (psychisch welzijn jongeren verbeteren) en thema 3 (kansrijk opgroeien in gezinnen met een laag inkomen)

• Goede voorbeelden en resultaten over het voetlicht brengen. Werkwijze:

• Aansluiten bij kansrijke initiatieven en andere

4

hulpmiddel voor gemeenten bij

Schoolaanpak en Gezonde Wijkaanpak)

het inrichten van het jeugdbeleid en is ontwikkeld door de landelijke

• Andere partners betrekken afhankelijk van het

kenniscentra met het RIVM,

onderwerp

• Samenwerking in de wijk zoeken en stimuleren • Evidence based methodieken en goede voorbeelden gebruiken

• Functioneren en opbrengst binnen twee jaar evalueren

8

Gemeente Haarlemmermeer

De Preventiematrix (NJI) is een

preventieprogramma’s (JOGG, Gezonde

Hogescholen en een aantal gemeenten. ⁵

Omdat de outcome meestal niet in één concreet en onderbouwd streefgetal te vangen is, geven we de gewenste richting aan zonder er een streefgetal aan te verbinden.

Doelen jeugdbeleid 2020-2024 Thema 2: Psychisch welzijn van jongeren verbeteren Inzet op thema’s prestatiedruk, sociale media en eenzaamheid

Wat gaan we doen?

Hoe meten we de resultaten?

We gaan door met:

Output

• Veiligheid in en om de school (VIOS) • Veiligheid buitenshuis • Training en aanbod (v)echtscheiding • Aanpak eenzaamheid • Regenboogagenda, sociale acceptatie en

Eind 2022 evaluatie werkwijze en ervaringen, waarin we het volgende toetsen:

• De doorwerking in en resultaten van werkprogramma Onderwijs-

weerbaarheid van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen, transgenders en intersekse personen (lhbti’s).

• Jeugdhulp in en om de school: uitvoering werkprogramma Onderwijs-Jeugdhulp 2019-2022 met Samenwerkingsverbanden PO en VO

• Preventie-akkoord langdurig verzuim en thuiszitten • Bevorderen duurzaam gezonde leefstijl en Gezonde Schoolaanpak

• Praktijkondersteuner jeugd bij huisartsen • Jongerenparticipatie • Vergroten beschikbaarheid van betaalbare woningen

Jeugdhulp en Veiligheid in en om de school

• Het gebruik en de resultaten van de jongeren ervaringscoach en duurzaam netwerk

• Het aantal voor en met jongeren georganiseerde pop-up bijeenkomsten (opkomst en ervaringsgegevens) Outcome

• De door jongeren ervaren prestatiedruk is verminderd en het psychisch welzijn verbeterd

Aanvullend doen we het volgende:

• Pizza Talks: de Jongerengemeenteraad organiseert periodiek op scholen en in wijken in een ‘pop-upsetting’ thematische bijeenkomsten. Het gaat om gesprekken voor en door jongeren over zaken

(Jeugdonderzoek 2024)

• Het aantal thuiszitters is verminderd (meting volgens afspraken in preventie-akkoord)

• Eenzaamheid onder jongeren

die hen bezighouden. We vragen MENES dit te

is verminderd (jeugdonderzoek

ondersteunen.

2024)

• Inzet jongeren ervaringscoach en opbouw duurzaam netwerk voor jongeren jaar zonder netwerk

• Kwalitatief onderzoek naar situatie en ervaringen van jongeren met een beperking

• Het zicht op het huidige aanbod aan preventiemogelijkheden vergroten voor jeugdpartners

• Uitvoering geven aan de motie Pesten de Polder uit!

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

9

Doelen jeugdbeleid 2020-2024

Wat gaan we doen?

Hoe meten we de resultaten?

Thema 3:

We gaan door met:

Output

Kinderen en jongeren

• Het vergroten van het gebruik van minimaregelingen Eind 2022 evaluatie werkwijze

groeien gezond, veilig en kansrijk op, ongeacht de financiële situatie

onder meer via Bereken Uw Recht (BUR)

• Het geven van gastlessen op scholen om kinderen te leren met geld om te gaan

thuis

en ervaringen, waarin we het volgende toetsen:

• Hoe zijn de ouders geïnformeerd en wat was het resultaat?

Aanvullend doen we het volgende:

• Hoe zijn de jeugdpartners

Vergroten kennis en gebruik van mogelijkheden en

geïnformeerd en wat was het

voorzieningen voor kansrijk opgroeien bij ouders en

resultaat?

jeugdpartners. We gaan hiervoor:

• De kennis vergroten van jeugdpartners op scholen,

• Wat waren de ervaringen en resultaten van de jeugdpartners

in welzijnsberoepen en in de gezondheidszorg via

met het bevorderen van positieve

folders, webinars en trainingen

vrijetijdsbesteding bij gezinnen

• Alle ouders op vaste overgangsmomenten naar het primair en voortgezet onderwijs (bij 4- en bij 12-

met laag inkomen?

• Hoe zijn de uitkomsten van het

jarige leeftijd) en ieder gezin dat bij de gemeente

kwalitatief onderzoek verwerkt in

komt voor een uitkering per brief informeren over

de aanpak?

het kindpakket

• Kwalitatief onderzoek uitvoeren: wat vinden de jongeren zelf belangrijk om kansrijk op te kunnen groeien?

Outcome

• Het gebruik van het kindpakket van kinderen die er recht op hebben is toegenomen (60% in 2019).

• Kinderen uit gezinnen met een laag inkomen nemen even vaak deel aan sport en cultuur als kinderen uit gezinnen met hogere inkomens (jeugdonderzoek 2024)

• De gezondheid van kinderen in gezinnen met een laag inkomen is toegenomen (GGD-onderzoeken

10

Gemeente Haarlemmermeer

DEEL 1

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020-2024

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

11

Haarlemmermeerse bos

Hoe gaat het in 2019 met de jeugd in Haarlemmermeer?

• Jongeren voelen vaker dan in 2015 lichtere of zwaardere vormen van druk

Het Haarlemmermeers jeugdonderzoek 2019 toont

Over het klimaat, over de vraag hoe ze aan

een overwegend positief beeld en geeft daarnaast

geschikte en betaalbare woonruimte kunnen

aan welke zaken aandacht vragen.

komen, over studiekeuzes en over hoe je je studieschuld zo laag mogelijk kan houden en

• Het gaat overwegend goed met de

aan de benodigde studiepunten komt. Deze druk

Haarlemmermeerse jongeren

wordt door sommige jongeren waargenomen

Ze doen het goed op school, ze bewegen veel

als psychische klacht. Ze spreken over stress,

en eten gezond. De ouders hebben vaker een

depressie, angst, paniekaanvallen, eetstoornissen,

baan en hebben meer te besteden dan in 2015.

eenzaamheid en burn-out.

Jongeren zelf werken ook vaker. • Sociale media en telefoons zijn erg belangrijk

• Het gebruik van jeugdzorg groeit Het aandeel jongeren dat gebruik maakt van

Dit heeft positieve kanten, maar levert ook druk

jeugdzorg groeit. In Haarlemmermeer was dit

op om mee te doen met het beeld van succes,

in 2019 9,2%. Dit percentage ligt iets onder het

perfectie en geluk. Via sociale media is een

landelijk gemiddelde. In 2016 was dit nog 8%.

oordeel over anderen maar ook over jezelf in

• Echtscheidingen hebben nog steeds een grote

relatie tot anderen, snel geveld met alle gevolgen

impact op jongeren

van dien.

Sociaal is het steeds meer aanvaard, maar dat maakt het niet minder ingrijpend voor kinderen en jongeren.

12

Gemeente Haarlemmermeer

• Het aantal kinderen dat gepest wordt, is gelijk

De druk op het dagelijkse leven bij de jeugd en

gebleven

de daarmee gepaard gaande risico’s voor de

In 2019 werd een kwart van de 8 tot en met

mentale gezondheid wordt ook in de landelijke nota

11-jarigen wel eens gepest, van de 12 tot en met

Gezondheidsbeleid 2020-2024 genoemd als één van

17-jarigen was dit 11%.

de vier gezondheidsvraagstukken voor de komende

• Het aantal jonge inwoners dat zich weleens

jaren.

eenzaam voelt is toegenomen 27% van de pubers (12 tot en met 17 jaar) voelt zich

De armoedemonitor 2019 signaleert een groei in het

soms tot vaak eenzaam, dit was in 2015 20%. Bij

aantal kinderen (tot 18 jaar) in Haarlemmermeer

de 18-plussers zien we een stijging van een derde

dat opgroeit in een gezin met een laag inkomen.

naar ruim de helft van de jongeren.

Tussen 31 december 2016 en 31 december 2019 is

• Haarlemmermeerse jongeren voelen zich meer

dit aantal kinderen gegroeid van 1.858 naar 2.267.

gediscrimineerd dan in 2015

Het aandeel is daarmee gestegen van 5,7 procent

14% van de Haarlemmermeerse 12 tot 17-jarigen

naar 6,9 procent van alle kinderen in de gemeente

zegt het afgelopen jaar slachtoffer te zijn geweest

Haarlemmermeer. De jeugdmonitor 2018 (GGD

van discriminatie. In 2015 was dit 10%. Bij de groep

Kennemerland) geeft ook aan dat kinderen die in

jongvolwassenen (18-26 jaar) liep het percentage

gezinnen leven waarvan de ouders moeilijk rond

op van 14% in 2015 naar 18% in 2019.

kunnen komen minder kansrijk opgroeien.

• Criminaliteit is gedaald, maar meer jongeren en

Het groeiende gebruik van de jeugdzorg is een

jongvolwassenen zijn zich onveilig gaan voelen

landelijke trend, waar gemeenten en Rijk vat op

Voor pubers vooral in hun eigen buurt, voor

proberen te krijgen. In de publicatie Het groeiend

jongvolwassenen op de plekken waar ze uitgaan.

jeugdzorggebruik; Duiding en aanpak van 2019 schrijft het NJI dat een preventieve aanpak met

Hoewel het dus overwegend goed gaat met

een sterke basis en versterkte voorzieningen als een

de Haarlemmermeerse jeugd voelen ze in 2019

onderdeel van de transformatie van de jeugdhulp,

vaker dan in 2015 lichtere of zwaardere vormen

nog te weinig uit de verf is gekomen. Zoals in de

van druk die ze ervaren als psychische klachten.

rest van het land is er ook in Haarlemmermeer in de

Bootcamp locatie Fruittuinen Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

13

afgelopen jaren veel aandacht nodig geweest voor

Daarnaast zorgen we dat er extra steun

de uitvoering van de jeugdhulp om inwoners tijdig

beschikbaar is voor degenen die dit nodig hebben.

van passende zorg te voorzien. We leggen met dit

Dat is het middendeel van de piramide en noemen

raadsvoorstel nu de focus op preventie.

we selectieve preventie. Bij de selectieve preventie gaat het om vroegsignalering, advies en lichte, preventieve hulp gericht op individuele kinderen,

Jeugdbeleid: waar gaat het over (en waarover niet)?

jongeren en groepen met een verhoogd risico. Selectieve preventie vraagt om een samenhangend aanbod van activiteiten en programma’s en een

We zien in bovengenoemde ontwikkelingen reden

stevig samenwerkend netwerk van alle betrokkenen.

om de komende jaren nog meer werk te maken van

Ouders, de jeugd zelf, kinderopvang, scholen,

preventie in het jeugdbeleid. Maar wat verstaan we

sportverenigingen, welzijnsclubs en andere

eigenlijk onder preventie binnen het jeugdbeleid?

partners in de wijken zijn hierbij onmisbaar. Omdat

Voor een positieve ontwikkeling van kinderen tot

kinderen en jongeren een groot deel van hun tijd

volwaardig deelnemende volwassenen is een

op de kinderopvang en school doorbrengen en

stimulerende opvoed- en opgroeiomgeving en meer

pedagogisch medewerkers en leerkrachten dus in

in het algemeen een gezondheidsbevorderende

feite medeopvoeder zijn, zijn de kinderopvang en

leefomgeving nodig. Het gaat hierbij om alle

scholen in het bijzonder belangrijke partners bij het

kinderen ongeacht hun culturele achtergrond,

opgroeien.

seksuele oriëntatie, genderidentiteit of het hebben

Het bovenste deel, de top van de piramide, gaat

van een beperking of aandoening. Als lokale

over de jeugdzorg die zich richt op kinderen die

overheid dragen we daaraan bij door de inrichting

tijdens hun ontwikkeling te maken krijgen met

van onze wijken en kernen, het waarborgen van

ernstige problemen. Het Haarlemmermeers beleid

de veiligheid, het bevorderen van goed onderwijs,

voor de jeugdzorg is beschreven in Koersvast,

gevarieerde voorzieningen voor vrijetijdsbesteding

steeds beter en gaat over passende jeugdzorg, de

en talentontwikkeling, door jongeren

toeleiding en de samenwerking tussen passend

verantwoordelijkheid te geven, door een gezonde

onderwijs en jeugdzorg.

leefomgeving en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Dit is universele preventie, de onderste laag

Het jeugdbeleid gaat vooral over de onderste

in de preventiepiramide: maatregelen in de nabije

twee lagen van de piramide. Er is echter wel een

omgeving die het normale leven en de ontwikkeling

nauwe verbinding tussen het jeugdbeleid en de

van alle kinderen bevorderen (figuur 1).

jeugdzorg: dreigende problemen moeten tijdig gesignaleerd en snel opgepakt worden binnen het jeugdbeleid waarmee we zwaardere inzet van zorg waar mogelijk voorkomen. Omgekeerd moet de jeugdzorg zoveel mogelijk aansluiten bij het normale

Jeugdzorg

leven van kinderen. Een deel van onze partners in de preventie (zoals de schoolcoach en de schoolarts)

Selectief

heeft ook het mandaat om jeugdhulp in te zetten.

Voor individuen/groepen met verhoogd risico

wanneer zwaardere jeugdhulp nodig is en deze

Voor alle kinderen en ouders Figuur 1 Preventiepiramide

Gemeente Haarlemmermeer

vroegtijdig te ondersteunen bij opvoedings- en opgroeivragen, maar ook om goed te beoordelen

Universeel

14

Deze partners hebben zowel de taak om ouders

ook tijdig in te zetten. De vraagstukken binnen de jeugdzorg zijn zoals gezegd beschreven in het

beleidskader Koersvast, steeds beter en laten

kan het gaan om ‘gedoe’ met slapen, voeding, en

we hier buiten beschouwing. In het jeugdbeleid

angsten. Peuters kunnen koppig, driftig en druk zijn

richten we ons op het bevorderen van een sterke en

en sommigen willen niet zindelijk worden. De lagere

positieve omgeving waarin kinderen en jongeren

schoolleeftijd gaat gepaard met het overtreden

gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien.

van regels, ruzies, wisselende concentratie en prestaties en kattenkwaad uithalen. De pubertijd

Jeugdbeleid: werken vanuit de visie op positief opvoeden en opgroeien

kan problemen opleveren met het gebruik van alcohol of drugs, onverschilligheid en onzekerheid, verzet tegen autoriteiten en spijbelen. Dit hoort allemaal bij de normale ontwikkeling, en gaat over

Voor de invulling van het jeugdbeleid sluiten we

kenmerken en vaardigheden die kinderen zich eigen

ons in Haarlemmermeer aan bij onderstaande

moeten maken. We zien echter dat deze normale

gedachten van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI)

obstakels, die horen bij het opgroeien en opvoeden,

over opvoeden en opgroeien en hun analyse en

steeds meer worden ervaren als ‘ongewone’

conclusie om ons meer te richten op beschermende

problemen die zo snel mogelijk uit de weg geholpen

factoren in plaats van risicofactoren.

moeten worden. Problemen lijken daarnaast ook snel geïndividualiseerd te worden door diagnoses.

Huidige ontwikkelingen in het opgroeien en opvoeden

Voor sommige kinderen en gezinnen is hulp natuurlijk wel degelijk nodig omdat ze ernstige problemen hebben waar ze zonder professionele hulp niet uit

Het toenemend gebruik van jeugdzorg in Nederland

komen. Maar het gebruikmaken van specialistische

en in Haarlemmermeer roept de vraag op of er in de

hulp is wel steeds meer de gangbare manier van

ontwikkeling van kinderen en jongeren nu echt ook

omgaan met deze gewone problemen in het leven.

zoveel meer problemen zijn? Het NJI beantwoordt deze vraag op basis van beschikbare kennis en psychische problemen bij jongeren tonen, maar

Meer focus op beschermende factoren

dat jongeren wel een toenemende prestatiedruk

Het ontwikkelingspad van kinderen wordt enerzijds

ervaren. De Raad voor de Volksgezondheid en

bepaald door risicofactoren en anderzijds

Samenleving en de SER wijzen ook op toenemende

door beschermende factoren. Het NJI wijst er

prestatiedruk, en ook op de invloed van sociale

al enige jaren op, dat er nog maar zeer weinig

media en de druk om een rijk sociaal leven te

aandacht is voor de beschermende factoren, zoals

leiden. Echtscheidingen hebben ook nog steeds

erkenning en waardering voor positief gedrag,

een grote impact op kinderen, en ook lijkt de

steun van belangrijke volwassenen, positieve

sociale acceptatie van andersdenkenden of

vrijetijdsbesteding. Kinderen zijn in de basis

andersvoelenden, ook bij de jeugd, achter te blijven.

veerkrachtig en een goede opvoeding en andere

geeft aan dat de studies geen sterke stijging van

beschermende factoren kunnen deze veerkracht Het NJI stelt vervolgens de vraag of de stijging van

versterken (zie bijlage 3: Top Tien Beschermende

het gebruik van jeugdzorg te maken kan hebben

factoren in de ontwikkeling van kinderen).

met een mindere mate van tolerantie voor gewone

Voorbeelden van de risicofactoren zijn psychische

problemen bij het opgroeien en opvoeden. Hier blijkt

problemen van ouders, armoede, het hebben van

nog weinig onderzoek naar te zijn gedaan, maar

een slechte vriendenkring en echtscheidingen. De

dat bij normaal opgroeien pittige gedragingen

aandacht van professionals en beleidsmakers in het

van kinderen horen en dat ouders zich daar zorgen

jeugdbeleid richt zich momenteel grotendeels op

over kunnen maken staat vast. In de babyleeftijd

deze risicofactoren.

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

15

De beschermende factoren richten zich

op de klacht of ziekte legt, maar op het vermogen

daarentegen op de positieve ontwikkeling van de

van mensen om met fysieke, emotionele en sociale

jeugd en bieden tegenwicht aan de risicofactoren

levensuitdagingen om te gaan.

waaraan kinderen en jongeren worden blootgesteld. Met het versterken van de beschermende factoren

Bij het aanwezig zijn van risico- en beschermende

kunnen we bijdragen aan het kansrijk opgroeien

factoren speelt het gezin en het netwerk waarin

en aan een structurele veerkracht bij jongeren om

het kind opgroeit een belangrijke rol. Zowel bij het

potentiële risico’s het hoofd te bieden.

tegengaan van risico’s, het vergroten van een veilige

De focus op een positieve ontwikkeling en

omgeving als bij het versterken van beschermende

beschermende factoren sluit ook nauw aan bij

factoren is het nodig om niet alleen naar het kind te

het bevorderen van een gezonde leefstijl en het

kijken, maar naar het hele gezinssysteem.

concept van positieve gezondheid. Hier zetten we in onze regio Kennemerland steeds meer op

Deze visie op positief opvoeden en opgroeien met

in. Er is namelijk meer nodig dan alleen je fysieke

een focus op beschermende factoren vormt de

gezondheid om je vitaal te voelen. Ook sociale

basis voor ons jeugdbeleid 2020 – 2024.

contacten, je veilig voelen, zinvolle dingen doen en jezelf accepteren zijn daarbij van belang. Dit vraagt om een andere benadering die de focus niet alleen

Jeugdbeleid in Haarlemmermeer: werken vanuit de visie op positief opvoeden en opgroeien Opvoeden en opgroeien gaat gepaard met obstakels. Het ontwikkelingspad van kinderen kan moeilijk gedrag met zich meebrengen en in het leven van ouders kunnen zaken spelen die het opvoeden bemoeilijken. Ouders moeten voor eerste raad en daad ergens terecht kunnen. Dat kunnen mede-ouders, familie, vrienden of kennissen zijn, maar ook vrijwilligers of professionals. Het gaat hierbij om ondersteuning in het ‘normale’ leven, makkelijk toegankelijk en vrijwillig. De vrijwilligers, ervaringsdeskundigen en professionals die ouders kunnen consulteren hebben kennis van de beschermende factoren en van de risicofactoren en werken vanuit een positieve visie op opvoeden en opgroeien. Zij focussen niet alleen op het probleem, maar kijken naar het geheel van wat het kind of de jongere nodig heeft om gezond, veilig en kansrijk op te groeien. Door aandacht te schenken aan beschermende factoren en elkaar daarin te versterken vergroten we de veerkracht van de kinderen en de jongeren. En uiteraard hebben we daarbij ook oog voor risico’s en zetten we passende zorg in als dat nodig is. De kern is dat de focus niet alleen ligt op (potentiële) problemen, maar ook op het vergroten van kansen van kinderen en jongeren en het versterken van hun weerbaarheid en veerkracht.

16

Gemeente Haarlemmermeer

DEEL 2

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020-2024

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

17

Cultuurgebouw

Op basis van het Haarlemmermeers Jeugdonderzoek, landelijke onderzoeken, informatie van het Nederlands Jeugd Instituut,

Thema 1: Het bevorderen van positief opvoeden en opgroeien

de expertmeeting, de consultatie en adviezen en de ervaringen met de thema’s uit de actualisatie

Het doel

jeugdbeleid 2016 richten we ons in ons jeugdbeleid

Het doel is dat jeugdpartners vanuit de positieve

2020-2024 op drie hoofdthema’s:

opvoedingsvisie samen werken aan het versterken van beschermende factoren. Hierdoor wordt de

1. Het bevorderen van positief opvoeden en opgroeien

veerkracht van kinderen, jongeren en hun ouders versterkt en worden ‘normale’ problemen in het

2. Het psychisch welzijn van jongeren versterken

dagelijks leven met elkaar opgelost. Jeugdpartners

3. Kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en

zorgen voor samenhang met de preventie-

kansrijk op, ongeacht de financiële situatie thuis

aanpakken op het gebied van de positieve gezondheid en veiligheid. De partners weten welke middelen je ‘in het normale leven’ kan inzetten bij vragen en obstakels in de opvoeding en het opgroeien. Een positieve vrijetijdsbesteding maakt hier onderdeel van uit en wordt meer dan voorheen ingezet.

18

Gemeente Haarlemmermeer

Waar gaan we mee door?

verbanden, de cultuur van hoge verwachtingen

We hebben al een sterke basis in Haarlemmermeer

en snel resultaten moeten behalen. Degenen die

met veel mogelijkheden voor ontplooiing en

het niet of maar ten dele herkennen zijn de meer

ontwikkeling en vormen van vrij toegankelijke

zorg-gerelateerde organisaties zoals Brijder, scholen

ondersteuning. Het is onderdeel van de kernopgave

met kinderen met ernstige gedragsproblemen en

van scholen en de kinderopvang, maar ook voor de

bijvoorbeeld MEE die werkt met gezinnen waar

GGD, het JIP, het CJG en MeerWaarde.

sprake is van kinderen met een beperking of een

In de kinderopvang wordt gewerkt volgens de

chronische ziekte. Voor deze kinderen gaat het vaak

richtlijn Kinderen die opvallen waarmee we

om het leren omgaan met geringere keuzevrijheid

kinderleidsters ondersteunen bij het omgaan met

vanwege beperkingen. Deze partners geven ook

problematisch gedrag van kinderen en kinderen

aan dat soms het omgekeerde gebeurt; ouders die

tijdig de noodzakelijke hulp krijgen.

geen gehoor geven aan een advies om een vorm

Daarnaast leveren zeer veel organisaties een

van hulp te accepteren omdat ze bijvoorbeeld hun

bijdrage aan het jeugdbeleid om gezond, veilig en

kind geen ‘stempel’ willen geven.

kansrijk op te groeien in Haarlemmermeer. Zowel

De aanpakken voor selectieve preventie worden

organisaties voor positieve vrijetijdsbesteding

vaak ontwikkeld vanuit een probleem: vanuit een

als Pier K, de bibliotheek en Sportservice als ook

slechte gezondheid (overgewicht, ongezonde

aanbieders zoals de PLANgroep, MEE, Altra en

leefstijl, verslaving), vanuit de veiligheid (criminaliteit,

Brijder. Om de gezondheid te bevorderen hebben

huiselijk geweld), vanuit armoede of vanuit

we met lokale partners afspraken gemaakt over

gedragsproblemen. Er is een landelijke ketenaanpak

ons sport- en beweegaanbod, de JOGG-aanpak

ontwikkeld voor het structureel tegengaan van

(Jongeren Op Gezond Gewicht), Gezonde School

overgewicht en obesitas bij de jeugd, waarvan de

aanpak en Gezonde Wijkaanpak. Deze activiteiten

toepasbaarheid in Haarlemmermeer momenteel

vormen samen het Lokaal Preventieakkoord.

wordt onderzocht. Het is aannemelijk, dat een deel van deze kinderen en gezinnen vanuit

Wat gaan we aanvullend doen?

andere optieken al in beeld zijn, bijvoorbeeld

Er is veel draagvlak bij de partners in

vanuit school (pesten, schoolprestaties) of vanuit

Haarlemmermeer om samen vanuit beschermende

armoedepreventie. Omdat deze kinderen en

factoren en een positieve visie op opgroeien en opvoeden verdere invulling te geven aan preventie. Veel partners zien kansen en mogelijkheden om daaraan bij te dragen. Zij geloven in de kracht van beschermende factoren, passen deze al toe en/ of ervaren dat zo’n benadering de jeugd meer aanspreekt dan de probleembenadering. Een veel genoemde succesfactor daarbij is ‘dat het iets van de partners samen moet zijn’. De vraag of ouders de gewone obstakels in het opvoeden en opgroeien meer als problemen zijn gaan zien waarvoor professionele hulp nodig is wordt herkend, maar roept naast herkenning ook andere reacties op. Bij de herkenning wordt naast druk ván ouders ook druk óp de ouders genoemd. Druk vanuit de maatschappij en vanuit sociale media, het wegvallen van nabije ondersteunende

Jeugdbeleid Haarlemmermeer 2020 - 2024

19

gezinnen onder meerdere aanpakken vallen is het

• Werk uit hoe plezier en betrokkenheid

belangrijk dat de preventie-aanpakken niet langs

(ontspanning, talent, passie, cultuur, sport,

elkaar heen werken, maar elkaar versterken.

positieve vrijetijdsbesteding, inzet als vrijwilliger)

Team Sportservice Haarlemmermeer heeft

onderdeel kunnen uitmaken van het oplossen van

in 2018 onderzocht hoe het staat met de

problemen in de opvoeding en het opgroeien en

vrijetijdsbesteding van jongeren met een licht

bij kan dragen aan een positief zelfbeeld.

verstandelijke beperking of met een stoornis in

• Zorg voor inzicht en overzicht van wat er in

het autistisch spectrum: Makelen voor kwetsbare

Haarlemmermeer beschikbaar is aan preventieve

jongeren in Haarlemmermeer. Hoewel ouders en

en normaliserende inzet en middelen. Betrek

professionals een positieve vrijetijdsbesteding

hierbij ook de opbrengst van het project

belangrijk vinden, is het aanbod hiervoor niet breed

Preventie Jeugd-GGZ wat in het kader van

bekend en denken jeugdhulpprofessionals vaak in

het transformatieplan Haarlemmermeer is

jeugdhulpoplossingen hoewel het preventieve en

uitgevoerd. De preventiematrix van het NJI,

laagdrempeligere aanbod in vrijetijdsbesteding hier

die ook de verbinding legt tussen preventie en

ook heel goed voor ingezet kan worden.

problemen, biedt daarvoor een goede basis.

• Ga na hoe je vanuit de preventiematrix kan Partners in preventie

bijdragen aan het verminderen van de psychische

We verwachten dat het gericht samenwerken

druk op jongeren en aan het kansrijk opgroeien

vanuit de positieve visie op opvoeden en opgroeien

van gezinnen met een laag inkomen (thema’s 2

bijdraagt aan het dichtbij huis en in het gewone

en 3).

leven oplossen van opvoedings-en opvoedvragen. Om dit te realiseren hebben we een ‘startmotor’

• Breng goede voorbeelden en resultaten over het voetlicht.

nodig: we voeden daarom de preventiebeweging in het jeugdbeleid met nieuw elan en starten

Werkwijze:

met een voorhoedegroep van jeugdpartners:

• Sluit aan bij kansrijke initiatieven en andere

Partners in preventie. De beoogde partners in de

preventie-aanpakken (JOGG, Gezonde

voorhoedegroep Partners in preventie zijn het

Wijkaanpak, Gezonde Schoolaanpak) en versterk

CJG, de jeugdgezondheidszorg, JIP, Maatvast,

deze. In de consultatieronde zijn door de partners

Meerwaarde, de schoolcoaches en Sportservice.

verschillende ideeën naar voren gebracht. Kansen liggen bijvoorbeeld in aansluiting bij

De opdracht voor Partners in preventie is:

scholen, die al werken met programma’s als De

• Creëer een leeromgeving door kennis

Vreedzame School en de vertaling hiervan naar

en ervaringen uit te wisselen via netwerkbijeenkomsten, inspiratiesessies, webinars

• Bekijk per beoogd resultaat/activiteit welke

en kijk-op-de-wijk- (en kijk-in-andermans-

andere jeugdpartners daarbij nodig zijn en zorg

keuken) bijeenkomsten vanuit de visie op positief

voor aansluiting.

opvoeden en opgroeien.

• Bevorder positieve vrijetijdsbesteding als

20

de Vreedzame Wijk.