Bijlage Economische Koers Haarlemmermeer 2024 van grijs groeien naar groen ontwikkelen 492024 (002)

Economische Koers Haarlemmermeer 2024 ‘Van grijs groeien naar groen ontwikkelen’ Missie, strategie en uitvoeringsprogramma

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl Auteurs Cluster RED/Team EZ Mr Rob Sturm & MSc Ma Samira Errami & MSc Emmylou Loos

Fotografie Foto titelblad: Shutterstock

Deze economische koers is in het Nederlands geschreven. Omdat een deel van de literatuur en bronnen een Engelstalige oorsprong heeft en de samenstelling van het bedrijfsleven in de regio ook een sterke internationale oriëntatie heeft, worden ook Engelstalige termen gebruikt.

Concept – 4 september 2024

2

3

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ............................................................................................................................................................5 1.1 Aanleiding ............................................................................................................................................................... 5 1.2 Doel ......................................................................................................................................................................... 6 1.3 Onderdelen ............................................................................................................................................................. 6 1.4 Positie ...................................................................................................................................................................... 6 1.5 Leeswijzer ................................................................................................................................................................ 7

2.

Context en achtergrond ....................................................................................................................................8 2.1 Huidige economie ................................................................................................................................................... 8 2.2 Luchthaven Schiphol ............................................................................................................................................. 12 2.3 Arbeidsmarkt ......................................................................................................................................................... 12 2.4 Nationale en internationale bedrijven .................................................................................................................. 14 2.5 Startups, scale-ups en gevestigde bedrijven ......................................................................................................... 15

3.

Missie ............................................................................................................................................................. 17

4.

Strategie ......................................................................................................................................................... 19 4.1 Diversificatie .......................................................................................................................................................... 20 4.2 Selectiviteit ............................................................................................................................................................ 21 4.3 Kwaliteit ................................................................................................................................................................ 22 Duurzaamheid, circulariteit en vergroening .......................................................................................................... 22 Innovatie................................................................................................................................................................ 24 Aantrekkelijk werkgeverschap en sociaal maatschappelijke verbondenheid ....................................................... 27

5.

Uitvoeringsprogramma ................................................................................................................................... 29 5.1 Acties Uitvoeringprogramma tot 2026 ................................................................................................................. 29 5.2 Acties langere termijn ........................................................................................................................................... 32

6.

Bijlagen ........................................................................................................................................................... 33 6.1 Economie Haarlemmermeer in historisch perspectief.......................................................................................... 33 6.2 Samenvatting Economische Analyse ..................................................................................................................... 35 6.3 Samenvatting onderzoek ECE ............................................................................................................................... 40 6.4 Samenvatting Koers Werklocatiemarkt Haarlemmermeer (2023) ....................................................................... 42 6.5 Vestigingsklimaat .................................................................................................................................................. 45 6.6 Lijst van begrippen en afkortingen ........................................................................................................................ 50 6.7 Literatuurlijst & bronnen....................................................................................................................................... 51

4

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Sterke economische positie Haarlemmermeer geeft aanleiding tot een nieuwe ontwikkelrichting De omvang van de economie gemeten in toegevoegde waarde en werkgelegenheid is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Haarlemmermeer plaatst zich hierdoor economisch in de top 5 van Nederland en groeit gestaag door. De economie van Haarlemmermeer staat er goed voor en bevindt zich op een niveau dat aanleiding geeft om de slag te maken naar verdere ontwikkeling met focus op kwaliteit. De focus verschuift hierdoor van grijs groeien naar groen ontwikkelen. Schaarse ruimte vraagt om selectiviteit, meer sturing met focus op kwaliteit en oog voor het lokale bedrijfsleven De ruimte in Haarlemmermeer is schaars en de vraag onverminderd hoog. Bovendien leggen ook andere functies dan economische een claim op de ruimte, bijvoorbeeld door de transformatie van bestaande werklocaties naar wonen. Tegen deze achtergrond is het van belang dat de ruimte die we nog hebben optimaal wordt benut. Dit vraagt om meer sturing en selectiviteit dan in het verleden nodig was. Bovendien maken we in de economie een omslag van kwantiteit naar kwaliteit. Dit betekent dat we niet langer sturen op volumegroei maar op toekomstbestendig ontwikkelen. Deze schaarste heeft ook impact op het lokale bedrijfsleven.

Dat vraagt onze aandacht voor het gevestigde lokaal verbonden bedrijven binnen de kaders (denk bijvoorbeeld aan staatssteun en Didam). Het merendeel van deze gevestigde bedrijven in Haarlemmermeer is midden- en kleinbedrijf (MKB). Door de geconstateerde schaarste geeft de markt signalen dat met name lokale bedrijven zorg hebben over voldoende bedrijfsruimte in de gemeente. Dit gaat onder meer om de verzorgende bedrijven zoals productie- en reparatiebedrijven (Motie van de gemeenteraad 2024 ‘Maak Ruimte voor Werk’). Maatschappelijke trends vragen ook om meer focus op kwaliteit De klassieke parameters waarmee de kracht van een economie wordt beoordeeld zijn arbeidsplaatsen, aantallen bedrijven en de totale productie of output, gemeten in toegevoegde waarde. Deze zijn primair kwantitatief. In de afgelopen decennia was er een gestage vraag, voldoende ruimte voor nieuwe vestigingen en breed draagvlak voor groeibeleid. Het aantal banen en het aantal bedrijven is gestaag gegroeid. Maar die ontwikkeling is niet vanzelfsprekend meer. De productiemiddelen lijken schaarser te worden, wat zich uit in bijvoorbeeld schaarse ruimte en een krappe arbeidsmarkt. Het overheersend maatschappelijk signaal vraagt nadrukkelijk om de factor ‘kwaliteit’ expliciet aan het rijtje parameters toe te voegen en om beleid dat hierop inspeelt.

In het coalitieakkoord 2022-2026 is hieraan toegevoegd dat de gemeente wil inzetten op circulaire economie. De Economische Koers vult een lacune in gemeentelijk beleid Ten slotte ontbreekt een concreet uitgewerkte en overkoepelende economische beleidsvisie waarmee op de genoemde ontwikkelingen kan worden ingespeeld. Er is vastgesteld beleid voor economische deelonderwerpen, zoals voor de detailhandel/commerciële voorzieningen, de datacenters, de hotels/verblijfsaccommodaties en de werklocaties. De koepel die al deze deelonderwerpen verbindt en richting geeft ontbreekt nog. Wel hebben we het Economisch Perspectief 2030 (2016.0020280) uit 2016, maar dit document is vooral beschrijvend van karakter en heeft in die vorm zijn actualiteit verloren. Ten tijde van schaarste en grote maatschappelijke opgaven willen en moeten we met economisch beleid meer richting geven en keuzes maken. Wat nog ontbreekt is een expliciet ijkpunt, om de keuzes die bij schaarste optreden, aan te toetsen waarbij we oog houden voor het lokale bedrijfsleven. Daar wil deze Economische Koers in voorzien.

5

1.2 Doel De Economische Koers is de kapstok voor andere economische beleidskeuzes Met de voorgestelde trendbreuk die kwaliteit boven kwantiteit stelt slaat de gemeente nadrukkelijk een nieuwe weg in. De koers gaat zowel over een aantal focussectoren die speciale aandacht krijgen, als een aantal thematische invalshoeken die we willen versterken. De koers bepaalt onze economische inzet en is hiermee de kapstok waaraan alle economische beleidskeuzes zullen worden gerelateerd. De koers is geënt op de periode tot en met 2030, zonder dat dit de einddatum is.

1.3 Onderdelen De Economische Koers bestaat uit drie onderdelen: • Missie • Strategie • Uitvoeringsprogramma Omdat de overgrote meerderheid van de bedrijven in Haarlemmermeer minder dan 250 werknemers in dienst heeft en daarmee tot het midden- en kleinbedrijf (MKB)1 wordt gerekend, is er één uitvoeringsprogramma voor het gehele bedrijfsleven gemaakt.

1.4 Positie De Economische Koers staat niet op zichzelf Onderstaand schema toont de positie van de Economische Koers in verhouding tot: • De omgevingsvisie • Bestaand economisch beleid, uitvoeringsprogramma’s, jaarplannen en agenda’s • Recente en lopende input van onze omgeving (markt en andere overheden in de regio) Figuur 1: Grafische weergave positie Economische Koers

1

Bron: Wetgeving NL in relatie tot het deponeren van jaarrekeningen. Het kleinbedrijf bestaat uit bedrijven tot 50 werknemers. Het midden- en kleinbedrijf bestaat uit bedrijven tot 250 werknemers. 6

1.5 Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft de stand van de economie op hoofdlijnen. In dit hoofdstuk verbinden we de grote transities en trends aan de kracht van het vestigingsklimaat en enkele specifieke onderwerpen die we expliciet willen benoemen zoals: de positie van 600 internationale vestigingen naast 17.500 nationale en lokale bedrijven en het belang van startups en scale-ups voor vernieuwing van kennis en voor de arbeidsmarkt. Hoofdstuk 3 verwoordt de missie waar we met deze Koers op inzetten. Hoofdstuk 4 maakt de missie concreet in de strategie. De strategie berust op drie pijlers: diversificatie, selectiviteit en kwaliteit. In hoofdstuk 5 geven we met een uitvoeringsprogramma nog concreter invulling aan de missie en de strategie. Ook schetsen we wat onze invloed is en waar we onze aandacht en middelen het beste kunnen inzetten om een aantal doelen te bereiken. De bijlagen in hoofdstuk 6 zijn bedoeld als achtergrondinformatie en naslagwerk, zoals over de historische ontwikkeling van onze economie sinds 1852, de recente economische analyse en de stand van het vestigingsklimaat. Tenslotte is er een lijst van begrippen en een bronnenlijst.

7

2. Context en achtergrond Voordat we de missie, de strategie en het uitvoeringsprogramma presenteren, schetsen we de huidige stand van zaken van de Haarlemmermeerse economie. Deze uitgangspositie is gebaseerd op data uit peiljaren variërend van 2019 tot 2022. Haarlemmermeer behoort kwantitatief (in output) tot de top 5 van Nederland. De economie draait op volle toeren, maar die positie is niet onbedreigd. De kracht van onze economie wordt vaak geassocieerd met het goede vestigingsklimaat. Dit onderwerp is integraal beschreven in bijlage 6.5. Onderstaand werken we naast de huidige stand van zaken, een paar elementen die typerend zijn voor de (concurrentie-)positie van onze gemeente verder uit. Dit zijn achtereenvolgens: de luchthaven, de arbeidsmarkt, het internationale bedrijfsleven naast het lokale bedrijfsleven en de rol van startups en scaleups.

2.1 Huidige economie De huidige economie van Haarlemmermeer behoort (kwantitatief) tot de top van Nederland De economie van Haarlemmermeer is breed en zeer gevarieerd. In de economische analyse uit 2021 zijn alle sectoren beschreven 2. Haarlemmermeer behoort tot de economische top-gemeenten van Nederland 3. Gemeten in toegevoegde waarde is Haarlemmermeer de vijfde economie van Nederland. In 2019 bedroeg de toegevoegde waarde ongeveer € 16 miljard. Kijkend naar de werkgelegenheid staat Haarlemmermeer met 156.000 banen in 2019 landelijk op de zevende plaats. Op schaal van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) zijn we de tweede economie. Op schaal van provincies Noord-Holland en Zuid-Holland is Haarlemmermeer de enige gemeente met bijna twee keer zoveel banen als de eigen werkzame beroepsbevolking. In de jaarlijkse peiling van Elsevier staat Haarlemmermeer in 2023 wederom (voor de 18e keer) op nummer één, als best presterende economie van Nederland. De Monitor Economie 2022 meldt daarnaast een toename van het aantal vacatures met 75% ten opzichte van 2021 tot 3.500 vacatures. De economie draait op volle toeren. De gemeente koestert deze koppositie en wil deze actief behouden. Figuur 2: Haarlemmermeer kwantitatief in de top 5 van Nederlandse economieën.

2

De Economische analyse van Decisio uit 2021 is bedoeld als dataverzameling en interpretatie van data. Voor de analyse is 2019 als peiljaar gehanteerd en keken we terug naar 2014-2019 en vooruit naar 2020-2030. Het is geen beleidsstuk maar een bouwsteen voor deze Economische Koers. Samengevat in bijlage 6.2 3 Pre-corona gemeten; de jaren 2020-2021 waren de periode van de coronapandemie. Indien beschikbaar hanteren we meer actuele cijfers. 8

Het Erasmus Centre for Entrepeneurship (ECE) heeft in haar onderzoek naar de focussectoren aangetoond, dat een deel van de economie inmiddels een soort kritische massa heeft bereikt, die een zichzelf versterkende magneetwerking heeft op nieuwe vestigingen (ECE: 2023). Overgrote deel van de bedrijven in Haarlemmermeer is MKB; grootbedrijven zijn goed voor 41% van de werkgelegenheid Figuur 3 laat zien dat 99% van de ruim 18.000 bedrijven in Haarlemmermeer kleiner is dan 250 werknemers. Het merendeel van de bedrijven in Haarlemmermeer is derhalve MKB. Door de geconstateerde schaarste geeft de markt signalen dat met name gevestigde kleine bedrijven zorg hebben over bedrijfsruimte in de gemeente. Dit gaat onder meer om de verzorgende bedrijven zoals productie- en reparatiebedrijven4. Daarentegen bieden 70 bedrijven groter dan 250 werknemers werk aan ruim 63.000 mensen. De 1% grootbedrijven zorgt voor 41% van de werkgelegenheid in Haarlemmermeer (

4

Motie van de gemeenteraad 2024 Maak Ruimte voor Werk 9

figuur 4). De totale werkgelegenheid van Haarlemmermeer ligt rond de 155.000 banen (2022). Figuur 3: Verdeling aantal bedrijven in Haarlemmermeer naar bedrijfsgrootteklasse (in aantal werknemers), peiljaar 2022 (Bron: LISA, gemeente Haarlemmermeer, 2022).

1

2 tot 5

6 tot 10

11 tot 20

21 tot 50

50 tot 99

*>250 werknemers = grootbedrijf, <250 werknemers= MKB, 1=ZZP.

10

100-250

>250

Figuur 4: Verdeling werkgelegenheid in Haarlemmermeer naar bedrijfsgrootteklasse (in aantal werknemers), peiljaar 2022 (Bron: LISA, gemeente Haarlemmermeer, 2022).

1

2 tot 5

6 tot 10

11 tot 20

21 tot 50

50 tot 99

100-250

>250

*>250 werknemers = grootbedrijf, <250 werknemers= MKB, 1=ZZP.

De economie draait op volle toeren, maar de positie is niet onbedreigd Zoals uit voorgaande stukken naar voren komt, gaat het Haarlemmermeer economisch voor de wind. Toch is deze sterke economische positie niet onbedreigd. De hieronder weergegeven figuur geeft een beknopte sterkte-/zwakteanalyse weer. Hieruit is op te maken dat naast onze sterke kanten en kansen, we ook een aantal zwaktes en een aantal bedreigingen hebben. Figuur 5: Sterkte-/zwakteanalyse economische positie Haarlemmermeer

De economische dynamiek van Haarlemmermeer kan niet los gezien worden van de bredere regionale en nationale context. Hoewel onze missie, strategie en uitvoeringsprogramma in eerste instantie vanuit een gemeentelijk perspectief worden gepresenteerd, realiseren we ons dat onze economische positie niet op zichzelf staat en verweven is met de Metropoolregio Amsterdam (MRA), nationale beleid en het

11

internationale kader. Zo staan er in dit stuk enkele verwijzingen naar beleid en richtlijnen van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). De Economische Verkenningen5 (2023) van de MRA benadrukt hoe belangrijk het is om gezamenlijk te werken aan het versterken van de regionale economie. Deze gedeelde visie en samenwerking versterken onze positie en bieden nieuwe mogelijkheden voor groei en ontwikkeling.

2.2 Luchthaven Schiphol Het luchthavencluster is belangrijk voor de lokale/Haarlemmermeerse economie, andere sectoren groeien harder en bieden een gebalanceerd perspectief De betekenis van de luchthaven kan in onze gemeente nauwelijks worden overschat. Het passagiersverkeer en het transport van luchtvracht via Schiphol genereert een indrukwekkend aantal banen en een grote productie. Dit draagt bij aan de welvaart van velen. Meer dan 11.000 inwoners van Haarlemmermeer werken bij bedrijven die samen het luchtvaartproduct maken. De totale economische betekenis van het cluster in Haarlemmermeer lag in 2019 rond 44%. Op schaal van Nederland is deze betekenis in absolute zin nog groter. Naast het luchthavencluster kent onze economie vele andere sectoren, die bovendien de afgelopen jaren relatief harder zijn gegroeid. Vooral de ICT, de zakelijke dienstverlening en de groothandel zijn de afgelopen jaren relatief hard gegroeid, waardoor het aandeel van het luchthavencluster in de Haarlemmermeerse economie kleiner is geworden (in absolute zin is het luchthavencluster nog wel gegroeid). Hierdoor diversifieert de economie van Haarlemmermeer en ontstaat een meer gebalanceerd perspectief.

Aanwezigheid van de luchthaven heeft ook een keerzijde, verdere diversificatie is gewenst Naast de economische voorspoed die de luchthaven met zich meebrengt, veroorzaakt het verkeer op de luchthaven ook hinder in de vorm van geluid, uitstoot van broeikasgassen en stoffen die een risico voor de gezondheid vormen. Bovendien is meermaals gebleken dat de economie van Haarlemmermeer relatief hard geraakt wordt door de grote afhankelijkheid van het luchthavencluster, zie figuur 6. Dit manifesteert zich als de nationale economie een conjuncturele dip beleeft. Er is dus alle aanleiding om naast van de luchthaven andere sectoren meer ruimte te bieden en de economie van Haarlemmermeer verder te diversifiëren. Hoe we dit oppakken, wordt verder beschreven in paragraaf 4.1. Figuur 6: Economische groei in bbp (CBS: 2022)

2.3 Arbeidsmarkt Haarlemmermeer heeft een unieke positie op de regionale arbeidsmarkt: het aantal banen is bijna twee keer zo groot als de werkzame beroepsbevolking

5

Economische verkenningen metropoolregio Amsterdam 2023 12

In Haarlemmermeer werken ruim 155.000 mensen. De (werkzame) beroepsbevolking bestaat uit ongeveer 91.000 personen (bron LISA, 2022). De verhouding banen staat tot beroepsbevolking is bijna 2:1, zie figuur 7. Dit is uniek voor een 100.000+ gemeente in Nederland. Geen enkele 100.000+ gemeente kent een dergelijke ‘luxe’. Het aantal banen groeit ook sneller dan we huisvesting kunnen bieden. Daarnaast is de pendel hoog omdat een groot deel van de Haarlemmermeerse beroepsbevolking buiten de gemeente werkt en omgekeerd een groot aantal mensen van buiten de gemeente in Haarlemmermeer werkt. Er is hierdoor mede sprake van een grote inkomende pendel van tussen de 120.000 - 130.000 mensen (Gemeente Haarlemmermeer afdeling onderzoek, 2022). De inkomende pendelstroom van mensen komt vanuit een grote straal rondom onze gemeente naar Haarlemmermeer om te werken. Haarlemmermeerse werkgevers bedienen hierdoor een groot deel van Nederland. Figuur 7: Verhouding tussen aantal banen en de werkzame beroepsbevolking in 2021 (bron: CBS, 2022) 2,00 1,80 1,60 1,40 1,20 1,00 0,80 0,60 0,40 0,20 0,00

De nationale arbeidsmarkt is gespannen, in onze regio zijn de spanningen nog groter In onze arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam 6 is sinds 2018 sprake van krapte op de arbeidsmarkt (MRA: 2020). Deze spanning op de arbeidsmarkt is ook landelijk waarneembaar, maar is in onze regio GrootAmsterdam sterker dan het landelijk gemiddelde (zie figuur 8) 7. In sectoren als de zorg is de situatie al lange tijd nijpend omdat er sinds 2017 structureel meer dan 16 vacatures per iedere werkzoekende zijn8. Inmiddels is er voor meerdere sectoren in de regio sprake van een zeer krappe arbeidsmarkt. Dit geldt onder andere voor het onderwijs, de techniek en de logistiek. Op dit moment staan er in Haarlemmermeer ongeveer 4.300 vacatures open (UWV: juni 2023).

6

De regio Groot-Amsterdam bestaat uit de gemeenten: Aalsmeer, Amstelveen, Amsterdam, De Ronde Venen, Diemen, Haarlemmermeer, Ouder-Amstel en Uithoorn (UWV). 7 Bij een waarde boven de 1,5 vacatures per werkzoekende spreekt het UWV van een krappe arbeidsmarkt. Bij een waarde boven de 4 vacatures van een zeer krappe arbeidsmarkt. 8 Bron: Afdeling Onderzoek, in Rapportage Werkgelegenheid Haarlemmermeer 2022 (RED/EZ). 13

Figuur 8: Spanningsindicator arbeidsmarkt Groot-Amsterdam en Nederland, per kwartaal 2019-2022 (UWV: 2023).

Arbeidsmarktkrapte is een (inter-)nationaal vraagstuk, vanuit lokaal economisch beleid proberen we indirect bij te dragen aan oplossingen De mismatch van vraag en aanbod kan niet zelfstandig door onze gemeente worden opgelost. De krapte in het aanbod van geschikt personeel is een fenomeen dat breed speelt, niet alleen in de regio en in Nederland als geheel, maar ook elders in de wereld. Als gemeente kunnen we vanuit economisch beleid wel indirect bijdragen aan een deel van de oplossing voor bedrijven in Haarlemmermeer. Door een prettig werkklimaat op onze werklocaties en daarbuiten te creëren dat aansluit op de wensen van werknemers, kunnen we ervoor zorgen dat het aantrekkelijk is voor huidige en toekomstige werknemers om in Haarlemmermeer te werken (bereikbare, duurzame, aantrekkelijke en prettige werklocaties met een relevant voorzieningenniveau). Ook zorgt dit ervoor dat het voor werkgevers aantrekkelijker wordt om zich in Haarlemmermeer te vestigen omdat ze beter aan de wensen van werknemers kunnen voldoen. Dit wordt bevestigd in het onderzoek van ECE naar de betekenis van de ecosysteemfactoren en het vestigingsklimaat (ECE: 2023). Door daarnaast op werklocaties te sturen op de vestigingsrandvoorwaarden van bepaalde sectoren, kan ook indirect worden gestuurd op de vestiging van deze sectoren.

Om inzicht te krijgen in de arbeidsmarktproblematiek bij het Haarlemmermeerse bedrijfsleven, willen we allereerst de omvang en vooral de samenstelling van het probleem meten. Dit is een actie in het uitvoeringsprogramma (zie paragraaf 5.1).

2.4 Nationale en internationale bedrijven Nationale en internationale bedrijven zijn beide van belang voor het succes van de Haarlemmermeerse economie en worden gelijk behandeld Onze economie floreert door een combinatie van lokale ondernemers en bedrijven die zich hier hebben gevestigd vanuit het buitenland. Haarlemmermeer telt ongeveer 600 bedrijven met een internationaleoorsprong naast zo’n 17.500 nationale en lokale bedrijven (BIR: 2022). De reden dat bedrijven hier gevestigd zijn, varieert van de ligging dichtbij Schiphol, Amsterdam ontgroeid tot ontstaan in Haarlemmermeer. We behandelen ruimtebehoefte van internationale bedrijven net als die van lokale. Beide hebben complementaire voordelen, die deels overlappen. Lokale en internationale bedrijven kunnen elkaars klant en toeleverancier zijn. Beide vestiging zich hier voor de balans tussen aantrekkelijk woonklimaat, voldoende arbeidsaanbod, bereikbaarheid, connectiviteit en ruimte voor bedrijvigheid (Decisio: 2021). In 2024 willen we meten wat de primaire geografische zakelijke oriëntatie is van de hier gevestigde lokale en (inter-) nationale bedrijven. Dit onderzoek zal na gaan waar en waarom de markt zich specifiek op bepaalde werkterreinen vestigt en hoe de gemeente meer onderlinge samenwerking kan stimuleren. 14

2.5 Startups, scale-ups en gevestigde bedrijven Startups, scale-ups en gevestigde bedrijven dragen bij aan economische ontwikkeling Zoals eerder aangegeven huisvest Haarlemmermeer verschillende soorten bedrijven. Variërend van kleine eenmanszaken, lokaal gewortelde familiebedrijven tot aan multinationals. Deze bedrijven bevinden zich in verschillende ontwikkelstadia. In de economische literatuur worden drie ontwikkelstadia van bedrijven onderscheiden: van starten (startups), via doorgroeien (scale-ups9) naar de volwassen fase (gevestigde bedrijven). Verspreid over de verschillende bedrijventerreinen zorgen deze bedrijven niet alleen voor veel werkgelegenheid en toegevoegde waarde voor de gemeente en de bredere regio, ook hebben deze bedrijven een grote innovatiekracht10. Haarlemmermeer bevindt zich in de top 5 innovatiefste gemeenten Uit onderzoek naar de innovatiekracht van Haarlemmermeer is gebleken dat onze gemeente zo’n 500 innovatieve bedrijven kent. Hiermee staat Haarlemmermeer samen met Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Eindhoven in de top 5 innovatiefste gemeenten van Nederland. De meeste innovatieve bedrijven bevinden zich in de ICT-, de hightech- en in de logistieke sector. Opvallend ten opzichte van de rest van de gemeenten, is dat Haarlemmermeer haar innovatiekracht vooral dankt aan gevestigde/volwassen bedrijven en scale-ups.

Innovatiekracht wordt normaliter geassocieerd met startups en scale-ups omdat deze bedrijven vaak meer innoveren dan de gevestigde orde (ECE: 2023; STEC 2023). In Haarlemmermeer ligt dit gedeeltelijk anders, zie figuur 9. In de gemeente zijn ook vooral grotere (internationale) bedrijven (minder dan 250 werknemers) verantwoordelijk voor de innovatiekracht (STEC, 2023). Figuur 9: Verdeling van innovatieve bedrijven in Haarlemmermeer (in bijdrage aan werkgelegenheid) naar bedrijfsgrootteklasse (in aantal werknemers) (Bron: STEC, 2023).

2 tot 10

11 tot 19

20 tot 49

50 tot 99

100 tot 249

>250

*>250 werknemers = grootbedrijf, <250 werknemers= MKB

We willen meer inzicht in het sterk groeiende aantal bedrijven in Haarlemmermeer in relatie tot startups, scale-ups en innovatiekracht Haarlemmermeer kent al langere tijd veel nieuwe inschrijvingen in het Handelsregister. In 2019, 2021 en 2022 waren dit er bijna 1.000 per jaar. Het merendeel van de nieuwe inschrijven wordt geduid als zelfstandige zonder personeel (zzp’er). Niet alle startende zzp’ers of bedrijven met personeel zijn startups, in die zin dat een klein team een nieuw innovatief product of dienst in de markt wil zetten. Er zijn onder de 9

Scale-ups zijn bedrijven die zich al wel bewezen hebben, maar nog op een steile groeicurve zitten. Meer informatie is te vinden op: What is a scale-up? | The 20 Scale-up Success Factors (scaleupnation.com). 10 Innovatie is nodig om de productiviteit van bedrijven te vergroten en de economische toegevoegde waarde op peil te houden. Dit is op haar beurt nodig om de werkgelegenheid en welvaart op peil te houden. 15

nieuwe inschrijvingen zowel zzp’ers die hun vak voortzetten als zelfstandige in plaats van in loondienst, als bedrijven met personeel die zich niet per se bezighouden met innovatie. Omdat we weinig zicht hebben op de vestiging van nieuwe bedrijven (in het bijzonder het grootaantal zzp’ers), willen we hier meer informatie over verzamelen. Hierin weten we ons gesteund door de Minister van Economische Zaken, die in haar Kamerbrief van 2022 pleit voor meer campussen voor samenwerking in research & development, opdat startups en scale-ups kunnen doorgroeien11. Dit stuk van het Ministerie indiceert een nationale behoefte van 7.000 hectare. Als we ook lokaal de scale-ups, ZZP’ers en de kans voor een campus in Haarlemmermeer beter in beeld krijgen, kan lokaal de vertaling naar ruimtebehoefte worden gemaakt. In hoofdstuk 4 wordt verder aandacht besteed aan diversificatie en innovatie.

11

Kamerbrief Minister van Economische Zaken over Contouren programma werklocaties, 14 oktober 2022 (DGBI / 22475176) 16

3. Missie Het is de missie van de gemeente om onze lokale economie zo te ontwikkelen, dat deze ook structureel kwalitatief tot de top 5 in Nederland wordt gerekend. We maken een trendbreuk en kiezen voor kwaliteit in plaats van kwantiteit, waarbij de focus verschuift van grijs groeien naar groen ontwikkelen Bij het verder ontwikkelen van de economie kiezen we nadrukkelijk niet voor meer van hetzelfde, maar voor een beheerste en kwalitatieve ontwikkeling van en met het bestaande en toekomstige bedrijfsleven. De focus komt daarmee te liggen op de verbetering van de kwaliteit en de samenstelling van onze economie. Dit sluit niet uit dat we op een beheerste manier blijven meewerken aan vraag naar nieuwe bedrijfshuisvesting, als dit ook bijdraagt aan de kwaliteit van de lokale economie. En behouden we oog voor het lokale bedrijfsleven. We willen tot de kopgroep van kwalitatief best presterende lokale economieën behoren, dit is pionieren Met deze trendbreuk zijn we niet uniek, maar willen we ons wel in de kopgroep bevinden. De definitie van kwaliteit en daarmee het kunnen meten van onze positie in een top 5 is nog pionieren. Dat moet de komende jaren verder vorm krijgen en vormt onderdeel van het uitvoeringsprogramma in hoofdstuk 5. De hiervoor beschreven kwantitatieve top 5 positie geeft ‘lucht’ om te kunnen en willen kiezen voor een selectieve doorontwikkeling.

Figuur 10 is een weergave van de zeven kwaliteitsaspecten waarmee we tot de top 5 van Nederlandse economieën willen behoren. Figuur 10: Kwaliteitsaspecten top 5 van Nederlandse lokale economieën 12

12

De lichtgroen gekleurde kwaliteitsaspecten worden op dit moment al door externe partijen gemeten (Elsevier 2022 en Atlas voor Gemeenten 2022). De donkergroen gekleurden kwaliteitsaspecten willen we aan de hand van indicatoren zelf inzichtelijk maken en monitoren. 17

Het gaat er dus om de koers van de lokale economie zo in te richten, dat deze optimaal bijdraagt aan de in de figuur genoemde kwalitatieve aspecten. In hoofdstuk 4, de strategie, geven we verder vorm aan de drie pijlers waarmee we de kwaliteitsslag willen maken en verder invulling geven aan de kwaliteitsaspecten.

18

4. Strategie Deze economische koers is in een aantal opzichten een trendbreuk. We willen de rijke economie binnen de gemeente verder ontwikkelen langs een aantal kwalitatieve lijnen, die anders zijn dan de volumegroei die (alleen) gerelateerd leek aan de luchthaven en die typerend was voor de economie en groei in de afgelopen decennia. Om onze missie en trendbreuk van kwantiteit naar kwaliteit te realiseren, zetten we in op drie pijlers: diversificatie, selectiviteit en kwaliteit. Iedere pijler correspondeert met meerdere kwaliteitsaspecten uit de missie en geeft hiermee aan hoe we invulling willen geven aan de missie. Er is geen hiërarchie tussen de drie pijlers, deze zijn onderling aanvullend en parallel van toepassing, figuur 11.

Figuur 11: Zeven kwaliteitsaspecten uit de missie vertaalt naar de drie pijlers van de strategie.

19

4.1 Diversificatie We zetten in op de ontwikkeling van andere sectoren naast het luchthavencluster voor een meer stabiele economie Het is onze strategie om de economie verder te versterken langs de lijn van diversificatie. Dit betekent dat we de economie binnen een aantal sectoren willen verrijken. Deze verrijking ligt expliciet breder dan de luchtvaart en de met deze sector verbonden logistiek. De economie wordt hierdoor minder kwetsbaar voor conjuncturele neergangen en stabieler. Dit zorgt voor een versterking van het investeringsklimaat. In het verlengde van de raadsbrief economische diversificatie uit 2019 (X.2019.12272), de inzichten uit de Economische Analyse, de speerpunten van acquisitie in de MRA en aansluitend op een aantal topsectoren die de rijksoverheid stimuleert13, kiezen we voor een versterkte focus op bedrijven in de onderstaande sectoren. Er zit geen hiërarchie in de volgorde elk van deze sectoren is van belang en wordt hieronder toegelicht. • • • • •

ICT & Technologie Groothandel & Consumer Goods Specialistische zakelijke dienstverlening Life sciences & health/Pharma & Medical Energie & grondstoffen

De ICT- en technologiesector is een snelgroeiende sector die een belangrijke rol speelt bij het functioneren van de moderne samenleving en het vormgeven van de toekomst. De sector is opgebouwd uit sub-sectoren zoals telecommunicatie, IT-dienstverlening, diensten op het gebied van informatie en uitgeverijen (ECE: 2023). De sector is sterk gelieerd aan digitalisering. Hier heeft Haarlemmermeer een concurrerende infrastructuur met een ruime dekking aan glasvezel, de hyperconnectiviteit van AMS-IX en een netwerk van 22 datacenters. De stroomvoorziening is een (bredere) randvoorwaarde voor de vestiging van nieuwe en bestaande bedrijven waar hard aan wordt gewerkt. De groothandel en consumer goods is relatief goed vertegenwoordigd in Haarlemmermeer. Het gaat in deze sector om een breed spectrum van bedrijven, die weliswaar primair in Haarlemmermeer zitten vanwege de locatie, maar die hun zakelijke contacten in heel Nederland hebben. Bedrijven in de groothandel zijn veelal logistiek van aard en variëren qua bedrijfsvoering naar gelang de markt die ze bedienen. Consumer goods is een onderdeel van de groothandel dat zich specialiseert in consumentgerichte producten (ECE: 2023). De specialistische zakelijke dienstverlening is de afgelopen jaren sterk gegroeid in Haarlemmermeer. De sector is een brede groep van (professionals in) meerdere sub-sectoren.

Hier vallen bijvoorbeeld juridische adviesbureaus, ingenieursbureaus, accountants en het reclamewezen onder. De sector is zoals de benaming al doet vermoeden vooral dienstverlenend en dus ondersteunend aan andere bedrijven. Tot de life sciences & health en pharma & medical behoren bedrijven die in Haarlemmermeer vooral hun verkoop en logistieke functies hebben, naast de uitvoerende zorgverlening zelf. Dit opkomende cluster is een van de prioriteiten in de regionale samenwerking onder Amsterdam inbusiness. De research & development (R&D) kant van deze sector is sterk vertegenwoordigd in met name Leiden (LeidenBioSciencePark). Hier verkennen we de verdere samenwerking. Energie en grondstoffen is een sterk opkomende sector in de economie. Enerzijds kent de sector de engineering, de productie en het gebruik van alternatieve (non-fossiele, duurzame) energiebronnen als verdienmodel. Anderzijds gaat het breder om de promotie en het gebruik van niet-fossiele grondstoffen, die ook wel hernieuwbare of biobased grondstoffen worden genoemd. Niet iedereen zal ‘energie en grondstoffen’ al als een eigen sector beschouwen. Je zou ook kunnen zeggen dat energie en grondstoffen thema’s betreft die alle sectoren in de economie raken. Niettemin, is het een groep binnen de economie 13

Voor meer informatie raadpleeg Home | Topsectoren 20

die (ook maatschappelijk) sterk in opkomst is met als rode draad duurzaamheid, circulair werken en nietfossiel. Uiteraard blijft de luchtvaart, en de voor Haarlemmermeer zo zichtbare logistiek die daaraan is gekoppeld, een van de focussectoren voor de Haarlemmermeerse economie14. Vanuit de diversificatiestrategie worden de bovengenoemde vijf focussectoren hieraan toegevoegd. De extra aandacht voor deze focussectoren betekent niet dat we andere sectoren en branches loslaten. Eerder vastgesteld beleid voor bijvoorbeeld commerciële voorzieningen, datacenters en voor cultuur, sport en recreatie blijven van kracht. De aandacht voor de focussectoren betekent wel dat de gemeente voor sectoren zoals de bouw, de financiële dienstverlening, de verhuur van onroerend goed en het openbaar bestuur geen expliciet economisch beleid voert. Raadpleeg voor nadere toelichting op de sectoren bijlage 6.2.

4.2 Selectiviteit We kiezen voor selectiviteit: niet alles kan, niet alles hoeft De toenemende schaarste aan ruimte dwingt de gemeente om (ook) in de uitgifte van ontwikkellocaties voor bedrijven behoudender te worden. We kiezen ervoor om selectief te zijn; niet alles kan en ook niet alles hoeft te worden geaccommodeerd. We maken dit tastbaar in: • Het gefaseerd uitgeven van gronden/werklocaties • In het soort bedrijven dat we willen aantrekken en faciliteren. De kern van selectiviteit in uitgifte is dat er op de korte termijn geen ‘nieuwe’ ontwikkellocaties worden toegevoegd, er efficiënt met ruimte wordt omgegaan, verdichtingskansen worden benut en goed wordt nagedacht over het gefaseerd in de markt zetten van gronden die nog wel beschikbaar zijn. Een integrale afweging tussen de ontwikkellocaties en de potentiële kwaliteiten van deze locaties en bestaande locaties (binnen en buiten de gemeente) is hierbij van belang 15. Het soort bedrijven dat we willen aantrekken en faciliteren ligt in lijn met de hiervoor besproken inzet op diversificatie. Dit wil zeggen dat we ons vooral op bedrijven willen focussen die binnen de diversificatiesectoren vallen. Dit doen we door in te spelen op de vestigingsrandvoorwaarden van deze sectoren.

De ruimtelijk economische uitwerking van de nieuwe Koers Werklocatiemarkt Haarlemmermeer 16 concretiseert een kwaliteitskader voor verschillende typen werklocaties dat hierop aansluit. De vestigingsrandvoorwaarden worden in de praktijk gebracht bij het opstellen en actualiseren van ruimtelijke plannen en in onze marketing en acquisitieactiviteiten. Daarnaast behandelen we de ruimtevraag van internationale bedrijven gelijk aan die van lokale bedrijven, mits ze in gelijke mate kunnen voldoen aan de kwaliteitsambities die we stellen. In paragraaf 4.3 worden deze kwaliteitsambities toegelicht. Schaarse ruimte en de noodzaak voor selectiviteit hebben effect op herhuisvesting bestaande bedrijven Het effect van de steeds schaarser wordende ruimte en de noodzaak om hier selectief mee om te gaan, is dat verplaatsingen door transformaties en uitbreidingen van bestaande bedrijven minder eenvoudig worden. Er zullen keuzes moeten worden gemaakt en niet alle bedrijvigheid kan hierbij altijd worden behouden. Om toch zoveel mogelijk nieuwe en bestaande bedrijvigheid een plek te kunnen geven, wordt ingezet op verdichting van bestaande en ontwikkellocaties. Ook zullen bedrijven die willen uitbreiden of verhuizen moeten kijken hoe ze efficiënter met hun huidige ruimte om kunnen gaan en kunnen verdichten.

Een concreet voorbeeld wat het creatief en slim omgaan met de schaarse ruimte is mogelijk samenwerking tussen bedrijven zodat georganiseerd kan worden ingespeeld op ruimtevragen die bedrijven samen hebben. In actie nummer 10 uitvoeringsprogramma is beschreven wat we als eerste stap hieraan gaan doen.

14

Strategische inzet luchthaven, Raadsvoorstel 2021.002735. Voor nadere informatie over dit onderwerp zie bijlage 6.4. 16 Koers werklocatiemarkt, Raadsvoorstel 7963359, aangenomen in de Raad van 5 oktober 2023 15

21

4.3 Kwaliteit We stellen kwaliteit boven kwantiteit, ‘value over volume’ Aansluitend op onze inzet op diversificatie en selectiviteit, verleggen we de focus van kwantiteit naar kwaliteit. Dit houdt in dat we niet langer alleen de nadruk leggen op economische groei uitgedrukt in toegevoegde waarde in euro’s en aantal banen, maar nadrukkelijk willen sturen op de maatschappelijke toegevoegde waarde; de kwaliteit van de economische groei en de kwaliteit van de banen die erbij komen. We gebruiken de inzet op kwaliteit als impuls voor het versterken van de economie. De ambitie is om de economie nadrukkelijk kwalitatief te blijven ontwikkelen zodat er een toekomstbestendige, duurzame en circulaire economie kan ontstaan. Belangrijke kwaliteitsaspecten voor de Haarlemmermeerse economie zijn: duurzaamheid, circulariteit en vergroening, innovatie en aantrekkelijk werkgeverschap en sociaal maatschappelijke verbondenheid17. Duurzaamheid, circulariteit en vergroening We streven naar 55% CO2-reductie in 2030 en totale reductie in 2050 Na een piek in de CO2-uitstoot in 2018 van ruim 929.000 ton, stootte Haarlemmermeer in 2019 zo’n 870.000 ton CO2 uit 18. Bedrijven en instellingen in Haarlemmermeer zijn verantwoordelijk voor 47% van de CO2-uitstoot van de gemeente (Gemeente Haarlemmermeer, Klimaat en Energiemonitor: 2022).

Hiermee vertegenwoordigt de economie een groot deel van de opgave richting 55% CO2-reductie in 2030 en volledige CO2-reductie in 2050. Haarlemmermeer volgt in haar verduurzamingspad het nationale beleid dat geënt is op het Klimaatakkoord van Parijs (2015). Ook het coalitieakkoord spreekt expliciet over het streven naar een duurzame economie. De definitie ‘bedrijven en instellingen’ hiervoor genoemd, is ruimer dan strikt ‘het bedrijfsleven’ of ‘de markt’. Niettemin geeft het grote aandeel in de uitstoot marktpartijen wel een duidelijke opdracht om duurzamer te worden. De gemeente wil dit stimuleren en (waar nodig) faciliteren. Naast het bedrijfsleven staan ook de overheid zelf en maatschappelijke instellingen voor een grote duurzaamheidsopgave. Onderscheid tussen verduurzaming en duurzaamheid/circulariteit als bedrijfsactiviteit Voor een goed begrip onderscheiden we de verduurzaming en het meer circulair maken van de economie als zodanig naast bedrijven actief in de ‘sector duurzaamheid en circulariteit’. Het eerste is een brede opgave die in feite de hele economie aangaat. Het tweede is een opkomende markt van uiteenlopende bedrijven, die diensten en producten leveren waarmee anderen duurzamer en meer circulair kunnen werken. Voor deze bedrijven is duurzaamheid en circulariteit de bedrijfsactiviteit.

Om de bedoelde reductie van 55% te bereiken, werken we langs drie lijnen • De energietransitie, waaronder besparing van energie en overschakelen op hernieuwbare energie. Deze opgave gaat onder anderen over isolatie, elektrificatie van vervoer en bedrijfsprocessen (zoals zero emissie logistiek), aardgasvrije verwarming en decentrale opwekking, bijvoorbeeld op daken en parkeerterreinen. Ook gaat het over duurzame huisvesting, waaronder het creëren van duurzame en toekomstbestendige werklocaties. Dit doen we samen met ondernemers, parkmanagementorganisaties en bedrijfsinvesteringszones. Het verbeteren van de organisatiegraad op werklocaties is hierbij van belang omdat dit helpt om een gebiedsgerichte en collectieve aanpak voor verduurzaming succesvol te laten zijn. Daarnaast stimuleren we modulaire en duurzame nieuwbouw. Daarmee zijn nieuwe gebouwen toekomstbestendig en adaptief en maken ze de opgave voor de energie- en circulaire transitie niet groter.

17

Ook Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) streeft naar kwaliteit bij acquisitie en buitenlandse investeringen. Het gaat dan om toegevoegde waarde voor de economie in termen van innovatie, verduurzaming of digitalisering; NFIA Volume2Value, 2022. 18 De gemeentelijke organisatie heeft tussen 2019-2022 de eigen CO2-uitstoot al met 30% teruggebracht. 22

• Met de markt werken aan meer (focus op) duurzame en circulaire bedrijfsactiviteiten, die zich hoger op de R-ladder (zie onderstaande kader) bevinden en dit soort bedrijvigheid aantrekken door de juist vestigingsrandvoorwaarden te creëren. • Bij het ontwikkelen van nieuwe werklocaties ernaar streven dat de locatie integraal duurzaam wordt ontworpen, ingericht en gebruikt. Als dat bij nieuwe locaties lukt, is er later geen transitie nodig. De R-ladder als maat voor duurzaamheid en circulariteit In de samenwerking tussen markt, overheid en wetenschap is de zogenaamde R-ladder ontwikkeld, figuur 12. De ladder is een hulpmiddel dat aangeeft welk product of dienst (of activiteit) ‘meer circulair’ is dan de andere. Bekend voorbeeld is afvalverwerking, waar de kanttekening bij hoort dat ook bij verantwoorde verwerking van afval het ‘probleem’ al is ontstaan. De R-ladder-filosofie draagt uit, dat het voor een duurzame toekomst beter is om zo te produceren, dat er geen afval ontstaat. De heilige graal in deze filosofie is het op de markt zetten van regeneratieve producten, ofwel zaken die in het ontwerp en bij de productie al zijn bedacht als ‘blijvend’, zonder (extra) uitstoot of afval.

Figuur 12: R-Ladder (Amsterdam Economic Board: 2020)

We stimuleren circulaire bouw, bedrijfsvoering en bedrijfsprocessen We willen in Haarlemmermeer onderdeel zijn van een duurzame economie waarin grondstoffen worden hergebruikt. Het Rijk heeft de doelstelling om in 2050 de economie alleen nog te laten draaien op hernieuwbare grondstoffen. Als gemeente jagen we dit aan en geven we het goede voorbeeld, bijvoorbeeld door circulair in te kopen. We zetten in op circulaire nieuwbouw, renovatie en stimuleren bedrijven om stappen te zetten richting circulaire bedrijfsvoering en -processen. In gesprekken met ondernemers en brancheorganisaties willen we meer invulling geven aan hoe bedrijven meer circulair kunnen worden. Die gesprekken zijn onderdeel van het uitvoeringsprogramma. De gemeente kiest ervoor om bedrijven te stimuleren hun productieproces zo in te richten, dat de output uit dat proces ‘hoger op de R-ladder’ komt te staan. Bij een circulaire economie horen ook nieuwe businessmodellen die waarde hechten aan de lange levensduur van grondstoffen, zoals gebruik in plaats van bezit. Dat vraagt fysieke, juridische en financiële ontwikkel- en experimenteerruimte. We zetten ook in op letterlijke vergroening van de economie Waar met CO2-reductie en de circulaire economie meer figuurlijk naar vergroening van de economie wordt gestreefd, willen we dit ook letterlijk doen.

Werknemers en werkgevers stellen steeds hogere kwaliteitseisen aan hun werkomgeving en -gebouw. Zo wordt er toenemend belang gehecht aan een prettige, gezonde en groene verblijfsplek. Het toevoegen van bijvoorbeeld bomen, groene wandelpaden en water op werklocaties wordt daarmee een logisch element van de kwaliteit binnen de economie. Niet omdat de overheid het zegt, maar omdat werkgevers en werknemers er zelf om vragen. Daarnaast dragen groen/blauwe omgevingen bij aan de reductie van hittestress en wordt hiermee ook bijgedragen aan klimaatadaptatiedoelen.

23

Innovatie Waarom is innovatie van belang? ‘Stilstand is achteruitgang’, luidt het gezegde. Het bedrijfsleven en de wetenschap koesteren innovatie als een weg naar een betere toekomst. De maatschappij profiteert hier op alle fronten van mee. Denk aan technisch betere producten, producten die er beter uitzien, producten die beter zijn voor mens en natuur en minder fossiele grondstoffen gebruiken. In Haarlemmermeer zien we innovaties die maatschappelijk bijdragen in bijvoorbeeld de ontwikkeling van duurzamere vliegtuigmotoren en brandstof, elektrificatie van de logistiek, slimme oplossingen voor de beperkte netcapaciteit, deelmobiliteit en emissie-neutrale gebouwen. Innovatie kan worden uitgedrukt in termen van de investeringen die bedrijven doen, het aantal medewerkers dat in Research & Development werkt, het aantal nieuwe producten per jaar of de snelheid waarmee geïnnoveerd wordt. Economisch is de hypothese dat innovatie tot een beter bedrijfsresultaat leidt, dat op zijn beurt helpt bij de continuïteit van bedrijven. Dit draagt ook bij aan een duurzame toekomst. Als innovatie en automatisering elkaar vinden, kunnen we door productiviteitsstijging (output per werkende) een hogere output tegemoet zien. Hiermee kan innovatie bijdragen aan een oplossing voor de krappe arbeidsmarkt. Robotica is daarbij een middel.

De innovatie van het ene bedrijf kan ook een vliegwiel voor innovatie bij het andere bedrijf zijn. Innovatie heeft hierdoor vaak ook indirect en soms onbedoeld een positieve impact op schakels in ketens of andere sectoren. Resumerend is innovatie van belang voor zowel een kwantitatief als kwalitatief betere toekomst voor mens en maatschappij als geheel en voor de economie in het bijzonder. Voor meer informatie over innovatie in Haarlemmermeer en de typen innovatie raadpleeg STEC (2023).

We koesteren bestaande innovatieve bedrijven en trekken nieuwe innovatieve bedrijven aan Uit onderzoek is gebleken dat Haarlemmermeer tot de top 5 van meest innovatieve gemeenten in Nederland behoort. Anders dan in andere gemeenten dragen vooral grotere volwassen (internationale) bedrijven, naast scale-ups, hieraan bij (zie figuur 8 voor de verdeling van de 500 innovatieve bedrijven -in grootteklasse- naar bijdrage in de werkgelegenheid van Haarlemmermeer). De sectoren waarin innovatie met name plaatsvindt in Haarlemmermeer zijn de ICT-, de hightech- en de logistieke sector. Omdat innovatieve bedrijven vooral ook bijdragen aan de kwaliteit van de economie en aan de maatschappij als geheel willen we bestaande innovatieve bedrijven koesteren en nieuwe innovatieve bedrijven aantrekken. Dit vereist dat we de bedrijven kennen. Hiertoe is een top 500 van de meest innovatieve bedrijven in Haarlemmermeer gemaakt (STEC: 2023). Vervolgactie is om met deze bedrijven in contact te komen en ze te leren kennen (ten aanzien van hun ambities, prioriteiten en motieven voor innovatie). Om deze bedrijven te behouden en nieuwe innovatie bedrijven aan te trekken, willen we daarnaast zo goed mogelijk inspelen op de vestigingsrandvoorwaarden van deze bedrijven en marketing- en acquisitieactiviteiten hierop richten.

Deels zijn we hier al actief mee bezig in projecten, in de ruimtelijk economische uitwerking van de nieuwe Koers Werklocatiemarkt Haarlemmermeer en in marketing- en acquisitieactiviteiten. Deels lijkt het positieve vestigingsklimaat ons te overkomen. Omdat onze sterke economische positie en ons vestigingsklimaat naar de toekomst toe niet onbedreigd zijn (zie sterkte/zwakte analyse in paragraaf 2.1), zetten we ons actief in voor het behouden en versterken van gunstige vestigingsrandvoorwaarden. Dit betekent onder andere dat we specifiek inzetten op: excellente digitale connectiviteit (glasvezelnetwerk), voldoende netcapaciteit, behoud van het cluster van kennisintensieve bedrijven, de connectiviteit van Schiphol en andere kwaliteitseisen die deze bedrijven stellen (ECE: 2023; STEC: 2023). Belangrijke focus voor innovatie ligt bij de ICT-sector Innovatie is van toepassing op alle focussectoren, maar uiteraard springt de ICT-sector eruit. Daar ligt immers een evidente link met digitalisering en hiermee het kwalitatief verbeteren van de gehele economie 24

en maatschappij. De ICT-sector maakt digitale producten en diensten en hardware die in alle sectoren worden gebruikt. Hierbij valt te denken aan software (programma’s) voor de zorg- en life sciences & healthsector en aan hardware zoals printers voor bedrijven en huishoudens. Daarnaast zorgt een ander deel van de ICT-sector, de datacenters en het glasvezelnetwerk, voor de digitale infrastructuur in de gemeente en draagt hiermee bij aan de digitale connectiviteit van de gemeente. Als Haarlemmermeer zijn we met Schiphol Rijk onderdeel van de Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX). AMS-IX is een van de belangrijkste internetknooppunten van Nederland en is onderdeel van de ‘gouden ruit’ in Europa: Frankfurt-LondonAmsterdam-Parijs-Dublin (FLAP-D). Digitalisering is dus zowel een onderdeel van sub-sectoren binnen de ICT-sector die programma’s voor andere sectoren maken om processen te digitaliseren, als een randvoorwaarde voor veel innovatieve bedrijven om zich hier te vestigen en de gehele economie en maatschappij draaiende te houden. Door de focus op kwaliteit komt de link van de ICT-sector met digitalisering in een nieuw daglicht te staan.

Onderwerpen die hierbij spelen en in relatie tot elkaar verder moeten worden doordacht, zijn: de digitale keten en de betekenis van hyperconnectiviteit, de rol van verschillende typen datacenters hierin, de maatschappelijke baten die het oplevert (vestigingsklimaat, innovatie economie etc.) en de maatschappelijke kosten die het heeft (beslag op de schaarse ruimte, op het elektriciteitsnetwerk etc.). Huidige situatie van het glasvezelnetwerk in Haarlemmermeer In onze gemeente is glasvezel al op grote schaal aanwezig. Dit stelt bedrijven in staat digitaal voorop te lopen. Het streven is 100% dekking, in overeenstemming met optimale digitale bereikbaarheid uit het Coalitieakkoord. Glasvezel biedt standaard een capaciteit van 1Gb/s (upload/download), een upgrade tot 8Gb/s is op contractbasis mogelijk. Er lopen landelijk experimenten om de capaciteit te boosten tot 20Gb/s.

25

Figuur 13: Dekking glasvezel op werklocaties in Haarlemmermeer

26

Aantrekkelijk werkgeverschap en sociaal maatschappelijke verbondenheid Twee kwaliteitsaspecten zijn meer verbonden met sociaal maatschappelijke thema’s: de rol van het bedrijfsleven als aantrekkelijk werkgever voor werknemers en de maatschappelijke verbondenheid van het bedrijfsleven in Haarlemmermeer. We zetten in op kwalitatief hoogstaande vestigingsrandvoorwaarden Werkgevers zijn sterk met elkaar in concurrentie voor het vinden en behouden van personeel. Bedrijven ervaren meer dan voorheen het belang van goed werkgeverschap om op de krappe arbeidsmarkt talent aan zich te binden. De opgeleide jongere generatie heeft in de huidige conjunctuur vaak wat te kiezen. Daarbij speelt naast primaire arbeidsvoorwaarden ook een brede opvatting over secundaire voorwaarden mee. Het gaat de werknemer ook om het aanbod faciliteiten zoals horeca, sport, een groene buitenruimte en de bereikbaarheid van het werk. Bedrijven concurreren met dit aanbod op de markt, waarbij het kunnen bieden van een passende woning in de buurt van het werk vaak als nummer één wordt genoemd. Door kwalitatief hoogstaande werklocaties te creëren waarin onder andere het mengen van functies, de bereikbaarheid, de duurzaamheid en het groen centraal staan, willen we bedrijven aantrekken die dit (kwaliteit) belangrijk vinden voor hun werknemers.

Aantrekkelijke, prettige en kwalitatief hoogstaande werklocaties en gebouwen kunnen bedrijven helpen bij het aantrekken van talent omdat hierdoor beter in de kwaliteitseisen van de werknemer kan worden voorzien. In de ruimtelijk economische uitwerking van de nieuwe Koers Werklocatiemarkt Haarlemmermeer gaan we een kwaliteitskader creëren dat meegenomen zal worden in de verschillende ruimtelijke planvormingsfasen. Op deze manier willen we, door in te zetten op kwalitatief hoogstaande vestigingsrandvoorwaarden, indirect bijdragen aan het aantrekken van talent en kwalitatief hoogstaande bedrijvigheid die het belangrijk vindt om een aantrekkelijke werkgever te zijn. We stimuleren en faciliteren sociaal maatschappelijke verbondenheid Als gemeente hechten we waarde aan de sociaal maatschappelijke verbondenheid van het bedrijfsleven. Dit geldt voor alle typen bedrijvigheid en houdt in dat we het belangrijk vinden dat het bedrijfsleven onderdeel is van de lokale gemeenschap en hier op de een of andere manier aan bijdraagt. Vanuit gebiedsontwikkelingstrajecten vervagen de grenzen tussen woon- en werklocaties steeds meer waardoor het bedrijfsleven zich steeds meer in verstedelijkt gebied bevindt.

Ook vanuit de fysieke ruimtelijke inrichtingskant is het daarom gewenst dat er een wisselwerking is tussen de lokale gemeenschap en het bedrijfsleven, er een bijdrage wordt geleverd en beide elkaar versterken. Onze rol als gemeente hierbij is stimulerend, uitdagend, prikkelend, maar niet top-down regulerend. Hiermee willen we geen eisen opleggen, maar faciliteren om de wens van bedrijven tegemoet te komen. Bedrijven zelf zijn ook meer en meer bezig met corporate social responsability (CSR) en zoeken hoe hier inhoud aan te geven. Daarnaast hechten werknemers hier steeds meer waarde aan. De gemeente wil CSR stimuleren, faciliteren en bedrijven die zich hiermee bezighouden een podium geven. Inspirerende voorbeelden hiervan zijn de opruimingsactie ‘The Green Mile Hoofddorp’ en het boomplant programma in recreatiegebied Venneperhout. Figuur 14 en 15: Foto’s opruimactie en boomplant programma in Haarlemmermeer

27

Per 1 januari 2024 treedt de CSRD in werking Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt steeds belangrijker. Daarom komen er steeds meer (Europese) regels voor bedrijven om te verduurzamen, zoals de Corporate Social Responsibility Directive (CSRD). Dat is een Europese richtlijn die eist dat grote bedrijven vanaf 2024 een duurzaamheidsrapportage maken. CSRD verplicht bedrijven tot rapporteren over de impact van bedrijfsactiviteiten op het milieu en de maatschappij en deze verslaglegging te laten toetsen door een accountant. Ondanks dat het eerst voor de grote bedrijven zal gelden en voor de MKB-bedrijven pas vanaf 1 januari 2026, zullen MKB-ondernemers waarschijnlijk al eerder te maken krijgen met de CSRD als ze producten of diensten aan een groter bedrijf leveren. Gezamenlijke initiatieven voor toekomstbestendige werklocaties zullen bijdragen aan de CSRD-duurzaamheidsrapportage19.

19

Raadsvoorstel Actualisatie koers herstructurering werklocaties (10475335) 28

5. Uitvoeringsprogramma Met de missie hebben we een lange termijn doelstelling (‘waarom’) en met de strategie hebben we de belangrijkste bouwstenen om die missie te bereiken (‘wat’). In het uitvoeringsprogramma laten we zien hoe we dit in de praktijk gaan brengen. We knippen het uitvoeringsprogramma op in twee delen: de korte tot middellange termijn (2023 tot en met 2026) en de langere termijn (tot en met 2030). Anders dan de missie en de strategie, is het uitvoeringsprogramma te typeren als werk in uitvoering. Prioriteiten en effectiviteit van maatregelen kunnen tijdens de uitvoering worden aangevuld en aangepast. Stikstof is zo’n onderwerp, waarvan ten tijde van het opstellen van deze Koers beleid nog volop in ontwikkeling is.

5.1 Acties Uitvoeringprogramma tot 2026 Tabel 1 geeft een overzicht van de acties waarvan we op dit moment vinden dat ze in de periode tot en met 2026 moeten worden uitgevoerd. Alle acties corresponderen met één of meerdere pijlers uit de strategie en met één of meer bijbehorende kwaliteitsaspecten uit de missie. Immers alle acties en werkzaamheden staan in het teken van invulling geven aan de strategie en het hiermee realiseren van de missie. Ook duidt het overzicht in welke periode we verwachten welke acties op te pakken en wat voor soort acties/werkzaamheden dit betreft. De actielijst geeft input voor de jaarplannen die jaarlijks worden opgesteld, maar is daar geen blauwdruk voor. Tabel 1: Overzichtstabel uitvoeringsprogramma tot 2026, deels verkenning gestart in 2023

*De laatste kolom correspondeert met de cirkels van invloed die in het kader worden toegelicht.

29

Toelichting op tabel 1 uitvoeringsprogramma 1. Community-building is het helpen bouwen van groepsvorming binnen de focussectoren en het stimuleren van onderling contact tussen bedrijven. 2. Bij digitalisering van de openbare ruimte gaat het bijvoorbeeld over het vergaren van kennis over de kansen op digitalisering en de kansen voor een smart city. 3. Het glasvezelnetwerk op en naar werklocaties zal verder worden uitgerold conform lopende afspraken. 4. Om te kunnen monitoren of Haarlemmermeer in de kwaliteits-top-5 blijft, zal een meetmethode moeten worden ontwikkeld. Wij nemen het initiatief. 5. Programma Toekomstbestendige werklocaties (en vergroening). Het programma Toekomstbestendige Werklocaties geeft mede invulling aan de geformuleerde ambities uit de Strategie Werklocaties en het programma Energietransitie Haarlemmermeer en spelen in op actuele ontwikkelingen op dit vlak. 6. Onderzoek Bedrijventerrein 2.0 (hybride bedrijfsruimte) is opgeleverd augustus 2023 (Sweco: 2023). Wordt meegenomen in fase twee van de koers Werklocatiemarkt. 7. Er zijn signalen, dat de kantorenmarkt in de huidige conjunctuur afkoelt. We willen de trends volgen (zoals hybride werken) en bekijken of hier structurele conclusies aan kunnen worden verbonden. 8.