Bijlage 3 - Raadsvoorstel kadernota Beheer en overlast van bomen Haarlemmermeer

gemeente

Haarlemmermeer

Raadsvoorstel 2015.0053367 onderwerp Kadernota Beheer en Overlast van Bomen Marjolein Steffens-van de Water steiler Maureen van Munster / Rudolf Stelpstra

Portefeuillehouder

Collegevergadering

17 november 201 5

Raadsvergadering

Samenvatting Bomen hebben een onmisbare waarde voor de fysieke leefomgeving. Daarnaast wordt in meer of in mindere mate ook overlast ervaren door bomen, bijvoorbeeld door ziektes van bomen, overhangende takken, bladval of insecten. Risico's voor de veiligheid en/of de volksgezondheid door zieke bomen en bomen die overlast geven, moeten zoveel mogelijk worden vermeden. Niet alle vormen van overlast en ziektes leveren een gevaar op voor de veiligheid en/of de volksgezondheid. Desondanks kunnen inwoners toch overlast ervaren. In de Kadernota Beheer en Overlast van Bomen zijn eenduidige en objectieve criteria opgenomen voor de afhandeling van meldingen over overlast door bomen en ziektes van bomen en om de rol van de gemeente hierbij te kunnen bepalen. Ook is in deze kadernota de werkwijze beschreven die wij hanteren bij meldingen. Wat willen we bereiken? Bomen zijn een waardevol kapitaalgoed. Naast de onmisbare waarden die bomen vertegenwoordigen, kan echter ook in meer of mindere mate overlast worden ervaren door bomen, bijvoorbeeld door ziektes van bomen, schaduwwerking, overhangende takken, bladof vruchtval of insecten. De visie Boombeleid (2014.0056392) d.d. 19 maart 2015 heeft daarom een tweeledig doel. In de eerste plaats het duurzaam in stand houden van het bestaande bomenareaal. Dit brengt met zich mee dat terughoudendheid betracht wordt bij het verwijderen van bomen.

In de tweede plaats is het doel om overlast door bomen zoveel mogelijk te voorkomen. Het is van belang een goed evenwicht tot stand te brengen tussen deze beide beleidsdoelen. Wanneer de veiligheid en de volksgezondheid in gevaar zijn, dan moeten ziektes en overlast door bomen zoveel mogelijk worden voorkomen. Als dit niet (meer) mogelijk is, dan treffen wij maatregelen om de ziekte af te schermen of te beheersen. Niet alle vormen van overlast en ziektes leveren een gevaar op voor de veiligheid en/of de volksgezondheid. Alle bomen hebben in een brede zin invloed op hun omgeving, verliezen blaadjes of naalden, bloesem, zaden of pluizen of hebben schaduwwerking op woningen. Ondanks dat hierbij niet direct een gevaar optreedt voor de veiligheid en/of de volksgezondheid, kunnen inwoners toch overlast ervaren als gevolg hiervan. Hoe iemand dat beleeft (en of dit als hinderlijk wordt ervaren) is persoonlijk. Enige vorm van - beperkte - overlast zal altijd blijven bestaan. Maar vooral wanneer overlast schade tot gevolg heeft of bij extreme overlast, zijn maatregelen nodig.

onderwerp Volgvel

Kadernota Beheer en Overlast van Bomen 2

De gemeente krijgt diverse vragen en meldingen over overlast door bomen en de rol van de gemeente is niet altijd duidelijk. Om deze meldingen te kunnen beoordelen zijn eenduidige en objectieve criteria nodig. Wat gaan we daarvoor doen? In de Kadernota Beheer en Overlast van Bomen zijn richtlijnen opgenomen hoe om te gaan met bomen die overlast geven en ziektes bij bomen. De doelstelling van deze nota is een eenduidige en objectieve behandeling mogelijk te maken van meldingen en vragen met betrekking tot overlast door bomen. Dit draagt bij aan een duurzaam en gezond bomenbestand. Plaats in het boombeleid De kadernota is een onderdeel van het boombeleid Haarlemmermeer. Bij de evaluatie van het Beleidsplan Beheer Bomen (Raadsbesluit 2006/697248) in 2011 (nota van B&W 2011/0046302 d.d. 6 december 2011) is door het college besloten om de verschillende onderdelen van het boombeleid onder te brengen in (kader)nota's. De opzet van het boombeleid is weergegeven in onderstaande figuur. De visie op het boombeleid is Kademota de basis op grond waarvan de Beschermingen andere onderdelen worden BH>(2009) kapbeleid (2016) uitgewerkt. Deze onderdelen zijn alle in aparte (kader) Kademota nota's opgenomen.

Inrichting Boomveiligheid e n zorgplicht Inmiddels vastgesteld als (DIOR) (2015) (2014) kaders voor het boombeleid Visie zijn: Boom beleid • de Visie Boombeleid en wetgeving en de kadernota's Kademota Groenstructuur Monumentale en (2015) Vervanging en -plannen w w ril volle (vanaf 2017) Herplantbeleid, bomen (2013) Boomveiligheid en Zorgplicht (RV 2014/0056392); Kadernota Kademota Onderhoud en Vervangingen • de kadernota overlast heiplant Monumentale en (MIS) Waardevolle Toekomstbomen (RV 2013/0000130); • de Leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) (Nota B&W 2014.0004100); • het Beheerkwaliteitplan Openbare Ruimte (BKP) (RV 2009/0019558). De Kadernota Bescherming en Kapbeleid leggen wij in 2016 voor aan de gemeenteraad. De Groenstructuurplannen zijn de kaders voor de boomstructuren in de openbare buitenruimte. Deze worden vanaf 2017 vastgesteld, na de actualisering van het BKP. Wat is overlast en wat zijn de oorzaken Overlast doet zich voor in allerlei vormen. Het betreft situaties waar in meer of mindere mate hinder wordt ondervonden. Net als de diversiteit aan vormen van overlast, zijn de oorzaken even divers. Een belangrijke oorzaak is dat bomen in Haarlemmermeer niet altijd in hun natuurlijke omgeving staan.

Onderwerp Volgvel

Kadernota Beheer en Overlast van Bomen 3

Overlast wordt vaak veroorzaakt doordat een boom niet op de juiste locatie staat, bijvoorbeeld een omgeving met veel steen. Daarnaast zijn bomen vatbaar voor ziektes door aantastingen van bacteriën en schimmels. Bestrijding van nieuwe ziekten en plagen is vaak ook nog een probleem. Bij het beheer houden wij hier rekening mee. Voorkomen van overlast Overlast kan zoveel mogelijk worden voorkomen door goede keuzes in de ontwerp- en inrichtingsfase. Dit houdt tevens in dat bij de aanplant rekening gehouden moet worden met klimaatverandering. Daarnaast is in de Leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) opgenomen dat in de (nieuw-)bouwplannen zoveel mogelijk rekening moet worden gehouden met de standplaats van bomen om schaduwoverlast voor bewoners zoveel mogelijk te voorkomen. Tevens wordt zoveel mogelijk getracht om een meer gedifferentieerd bomenbestand te gebruiken (in plaats van monocultuur) om plagen en ziektes te voorkomen en om een gevarieerder beeld te krijgen. Beperken van overlast In een aantal gevallen, waar door ontwerp en inrichting geen verandering mogelijk of wenselijk is, zal het beheer gericht zijn op het beperken van overlast. Enige overlast zal altijd blijven bestaan en behoort tot normaal te accepteren overlast zoals het voor komen van bijvoorbeeld beperkte schaduw, wortelgroei, blad- of vruchtval of ongedierte.

Daarnaast kan sprake zijn van schade (aan riolering, bestrating of daken). Indien er sprake is van extreme overlast, dan zullen maatregelen moeten worden genomen. Om de veiligheidsrisico's te beperken worden boomcontroles en planmatig onderhoud steeds belangrijker. Algemene afwegingscriteria voor maatregelen bij overlast Ons uitgangspunt is een duurzaam bomenbestand. Aanvragen tot het snoeien of het verwijderen van gemeentelijke bomen worden beoordeeld op basis van criteria, vermeld in de meest recent vastgestelde versie van de APV en op basis van landelijke wetgeving. Om overlastsituaties te beoordelen, hanteren wij deze criteria eveneens, met daarnaast de nadruk op de criteria veiligheid, volksgezondheid en onrechtmatige hinder. Om te bepalen in welke overlastsituaties een boom gerooid mag worden, hanteren wij de criteria veiligheid en volksgezondheid. Kappen vanwege overlast zal alleen plaatsvinden vanuit het oogpunt van veiligheid. Dit onderbouwen wij met de resultaten van boomveiligheidscontroles. In het geval dat de volksgezondheid in het geding is, dan zullen wij in overleg treden met de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) om maatregelen af te stemmen en het risico te bepalen. Vormen van overlast Er zijn verschillende vormen van overlast door bomen. Deze zijn in vier categorieën te verdelen.

In de kadernota Beheer en Overlast van Bomen is per categorie een overzicht opgenomen van de meest voorkomende gevallen van overlast en preventieve maatregelen die inwoners zelf kunnen nemen. Tevens wordt de rol van de gemeente belicht bij het voorkomen of bestrijden van overlast.

onderwerp Volgvel

Kadernota Beheer en Overlast van Bomen 4

1. Schaduw door (delen van) bomen Het huidige boombeleid houdt in dat wij gezonde bomen niet rooien omwille van schaduwval op woningen of op zonnepanelen. Hierbij is het acceptabel wanneer bewoners een deel van de dag schaduw in hun huis en tuin hebben, mits de zon ook een deel van de dag binnenvalt. Bij (nieuw-) bouwplannen houden wij rekening met de standplaats van bomen om schaduwoverlast voor bewoners zoveel mogelijk te voorkomen. 2. Schade en hinder door bomen Schade en hinder door bomen komen bijvoorbeeld voor door overhangende takken of wortelopdruk. Maar ook hinder door bladval, zaden of vruchten valt hieronder. In deze gevallen zoeken wij afhankelijk van de situatie naar een oplossing door bijvoorbeeld de boom extra onderhoud te geven. Bij mogelijke kap maken wij een afweging tussen de mate van de overlast en het belang van het behoud van de boom. 3. Volksgezondheidsklachten veroorzaakt door bomen Bomen hebben vooral positieve effecten op de volksgezondheid. Soms geven bomen een bepaalde vorm van overlast en kunnen zij negatieve gevolgen hebben op de volksgezondheid, zoals overlast van de Eikenprocessierups of teken. In overleg met de GGD treffen wij maatregelen om de volksgezondheid te beschermen. 4. Aantastingen door organismen (ziektes en plagen) in bomen Bomen kunnen aangetast worden door organismen als bacteriën, virussen, schimmels of insecten.

In Nederland komen de laatste jaren steeds vaker uitheemse ziektes en plagen voor zoals Massaria in platanen, Essenziekte in essen en de Kastanjebloedingsziekte in de kastanjebomen. De vermoedelijke oorzaak is de klimaatverandering, zoals frequenter en langduriger regenbuien en stormen, afgewisseld door droogte en minder strenge winters. Omgaan met meldingen en klachten Jaarlijks komen er telefonische en schriftelijk klachten over bomen bij de gemeente binnen. Door de ervaren overlast wordt soms een verzoek ingediend om een boom te kappen waardoor de overlast wordt weggenomen. De meest genoemde vormen van overlast in schriftelijke kapverzoeken zijn: • Schaduw en uitzichtbelemmering • Boomwortels • Gevaar voor omwaaien of uitbreken takken • Bladval • Lichte zaden en vruchten • Zware zaden en vruchten • Allergie en stuifmeel • Teken (ziekte van lyme) • Insecten en rupsen • Honingdauw en roetdauw (luis) In de kadernota is tevens de werkwijze beschreven die wij hanteren bij het afhandelen van meldingen van overlast. Omdat elke melding uniek is en wij alle meldingen serieus oppakken, zijn contact met inwoners en een goede registratie en afhandeling van groot belang. Elke melding die bij de gemeente binnenkomt wordt in het Meldingen Openbare Buitenruimte (MOB)-systeem geregistreerd, gemonitord en teruggekoppeld aan de melder.

onderwerp Volgvel

Kadernota Beheer en Overlast van Bomen 5

In een aantal gevallen blijft het niet bij alleen een melding. Soms wordt een schade die is veroorzaakt door bomen geclaimd bij de gemeente. In de periode 2010 t/m 2015 zijn weinig claims bij de gemeente ingediend met betrekking tot schades veroorzaakt door bomen en slechts enkele claims hebben in die periode tot een uitkering geleid. Het feit dat de gemeente alle bomen regelmatig op veiligheid controleert en indien nodig onderhoudt, zorgt ervoor dat de kans op schade wordt beperkt. Dit draagt bij aan het geringe aantal schadeclaims. Participatie en communicatie Voor participatie en communicatie op het gebied van bomen is een participatiestrategie opgesteld, die bestaat uit vijf niveaus: • informeren; • raadplegen; • coproduceren; • actief meedoen door inwoners; • zelfbeheer. Het doel, de situatie en de locatie bepalen de mate en de vorm van participatie. Tevens geeft de wettelijke zorgplicht bij bomen richting aan de wijze van participeren en communiceren. De participatie- en communicatiestrategie wordt in het geval van overlast bij bomen vanwege de zorgplicht veelal vorm gegeven door het informeren van belanghebbenden. Dit vindt bijvoorbeeld plaats door een voorlichtingsbijeenkomst te organiseren, een nieuwsbrief te verspreiden of via internet.

Wat mag het kosten? Het voorkomen en beperken van overlast valt onder programma Kwaliteit fysieke omgeving, product algemeen groen, waarvoor in de Programmabegroting 2016-2019 voor het jaar 2016 € 5,5 miljoen is opgenomen. In dit totaalbedrag is voor de bestrijding van iepziekte een bedrag van € 17.000 opgenomen. Wie is daarvoor verantwoordelijk? De gemeenteraad van Haarlemmermeer is verantwoordelijk voor het vaststellen van beleidskaders, het college van B&W, de portefeuillehouder Beheer en Onderhoud is verantwoordelijk voor de uitvoering. Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd? De raad zal over de voortgang worden geïnformeerd bij de reguliere P&C-producten. Voorstel Op grond van het voorgaande besluit het college de raad voor te stellen om: 1. de Kadernota Beheer en Overlast van Bomen vast te stellen. Ondertekening Hoogachtend, burgemeester en wethouders van de gemeente Haaptemmermeer, de secretaris, de burgemeester,

drs. Carel Brugman

Onderwerp Volgvel

Kadernota Beheer en Overlast van Bomen 6

Bijlage(n)

Kadernota Beheer en Overlast van Bomen

Kadernota Beheer en Overlast van Bomen

2 november 2015 Gemeente Haarlemmermeer Cluster Beheer en Onderhoud

Inhoudsopgave

Inleiding ........................................................................................................................ 3 1.1 Aanleiding ......................................................................................................................... 3 1.2 Doelstelling ....................................................................................................................... 3 1.3 Afbakening ....................................................................................................................... 3 1.4 Plaats van deze nota in het boombeleid .......................................................................... 4 1.5 Leeswijzer ........................................................................................................................ 4 Juridische aspecten en beleidskaders ................................................................................ 5 Landelijke regelgeving .......................................................................................................... 5 2.1 Zorgplicht .......................................................................................................................... 5 2.2 Aansprakelijkheid .............................................................................................................

5 2.3 Verboden zone ................................................................................................................. 6 2.4 Overhangende takken/doorschietende wortels ................................................................ 6 2.5 Hinder van bomen of beplanting ...................................................................................... 7 Plaatselijke regelgeving en beleid........................................................................................ 7 2.6 Algemene Plaatselijke Verordening (APV)....................................................................... 7 2.7 Visie boombeleid 2015 ..................................................................................................... 7 2.8 Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht 2015 ................................................................ 8 2.9 Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) ............................................................... 8 Overlast door bomen ............................................................................................................. 9 3.1 Wat is overlast en wanneer doet het zich voor ................................................................ 9 3.2 Welke vormen van overlast zijn er ................................................................................... 9 1.

Schaduw door (delen van) bomen ................................................................................... 9 2. Schade en hinder door bomen ....................................................................................... 10 3. Volksgezondheid ............................................................................................................ 10 4. Aantastingen door organismen ...................................................................................... 11 3.3 Voorkomen en beperken van overlast door bomen ....................................................... 11 3.4 Meldingen ....................................................................................................................... 12 3.5 Trends en ontwikkelingen .............................................................................................. 13 3.6 Participatie en communicatie ......................................................................................... 14 Werkwijze afhandeling meldingen ziekte en overlast ...................................................... 15 4.1 Algemene afwegingscriteria ........................................................................................... 15 4.2 Hoe gaat de gemeente om met meldingen van bewoners ............................................

15 4.3 Beoordeling aanvragen tot het snoeien of verwijderen van gemeentelijke bomen ....... 16 Bijlage 1: Vormen van overlast........................................................................................... 17

2

Inleiding 1.1 Aanleiding Bomen zijn een waardevol kapitaalgoed. Naast de onmisbare waarden die bomen vertegenwoordigen, kan echter ook in meer of mindere mate overlast worden ervaren door bomen, bijvoorbeeld door ziektes van bomen, schaduwwerking, afbrekende takken, blad- of vruchtval of insecten. De visie Boombeleid (2014.0056392) d.d. 19 maart 2015 heeft daarom een tweeledig doel. In de eerste plaats het duurzaam in stand houden van het bestaande bomenareaal. Dit brengt met zich mee dat terughoudendheid betracht wordt bij het verwijderen van bomen. In de tweede plaats is het doel om overlast door bomen zoveel mogelijk te voorkomen. Bij een aantal boomaantastingen door ziektes is de gemeente vanuit landelijke wet- en regelgeving verplicht om actie te ondernemen om risico’s voor mens en dier te beperken. Zieke bomen en bomen die overlast geven, kunnen daarnaast een risico zijn voor de veiligheid. Wanneer de veiligheid en de volksgezondheid in gevaar zijn, dan moeten ziektes en overlast door bomen dan ook zoveel mogelijk worden voorkomen. Als dit niet (meer) mogelijk is, dan moeten maatregelen getroffen worden om de ziekte af te schermen of te beheersen. Niet alle vormen van overlast en ziektes leveren een gevaar op voor de veiligheid en/of de volksgezondheid. Alle bomen hebben in een brede zin invloed op hun omgeving, verliezen blaadjes of naalden, bloesem, zaden of pluizen.

Inwoners kunnen toch overlast ervaren als gevolg hiervan. Hoe iemand dat beleeft (en of dit als hinderlijk wordt ervaren) is persoonlijk. Enige vorm van – beperkte - overlast zal altijd blijven bestaan. Maar vooral wanneer overlast schade tot gevolg heeft of bij extreme overlast, zijn maatregelen nodig.

De gemeente krijgt diverse vragen en meldingen over overlast door bomen en de rol van de gemeente is niet altijd duidelijk. Om deze meldingen te kunnen beoordelen en duidelijkheid te geven over de rol van de gemeente, zijn eenduidige en objectieve criteria nodig. In deze kadernota worden richtlijnen opgenomen hoe om te gaan met bomen die overlast geven en ziektes bij bomen. 1.2 Doelstelling De doelstelling van deze nota is een eenduidige en objectieve behandeling mogelijk te maken van vragen met betrekking tot ziektes van en overlast door bomen. Dit draagt bij aan een duurzaam en gezond bomenbestand. 1.3 Afbakening Deze kadernota heeft betrekking op alle bomen in eigendom van de gemeente Haarlemmermeer. Dat wil zeggen dat de nota niet van toepassing is op bomen in particulier-, provinciaal - of rijksbezit. Het onderhoud van bomen is opgenomen in het integrale Beheerkwaliteitplan (BKP) 2009. De kadernota Beheer en Overlast behandelt uitsluitend het 3

gedeelte van het beheer en onderhoud voor zover dat betrekking heeft op overlast en geeft hiermee de kaders voor het beheerplan Groen en Bomen en het Beheerkwaliteitplan. 1.4 Plaats van deze nota in het boombeleid Vanaf 2006 was het gemeentelijk boombeleid opgenomen in het Beleidsplan Beheer Bomen (Raadsbesluit 2006/697248). Bij de evaluatie van het beleidsplan Beheer Bomen in 2011 (nota van B&W 2011/0046302 d.d. 6 december 2011) is besloten door het college om de verschillende onderdelen van het Kadernota boombeleid onder te Bescherming en BKP (2009) kapbeleid brengen in (2016) (kader)nota’s. De opzet van het boombeleid is Kadernota Inrichting Boomveiligheid weergegeven in en zorgplicht (DIOR) nevenstaande figuur. (2015)

Visie Boombeleid en wetgeving

(2014)

De visie op het boombeleid is de basis Kadernota Groenstructuur op grond waarvan de Monumentale en (2015) -plannen waardevolle andere onderdelen (vanaf 2017) bomen worden uitgewerkt. (2013) Deze onderdelen zijn alle in aparte (kader) Kadernota Kadernota nota’s opgenomen. Onderhoud en Vervanging en overlast herplant Inmiddels vastgesteld (2015) (2015) als kaders voor het boombeleid zijn:  de Visie Boombeleid en de kadernota’s Vervanging en Herplantbeleid, Boomveiligheid en Zorgplicht (RV 2014/0056392);  de kadernota Monumentale en Waardevolle Toekomstbomen (RV 2013/0000130);  de Leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) (Nota B&W 2014.0004100);  het Beheerkwaliteitplan Openbare Ruimte (BKP) (RV 2009/0019558). De Kadernota Bescherming en Kapbeleid leggen wij in 2016 voor aan de gemeenteraad. De Groenstructuurplannen zijn de kaders voor de boomstructuren in de openbare buitenruimte. Deze worden vanaf 2017 vastgesteld, na de actualisering van het BKP. 1.5 Leeswijzer De juridische kaders en beleidskaders worden in hoofdstuk 2 geschetst. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op wat overlast is, welke vormen van overlast er zijn en welke omvang overlast in Haarlemmermeer aanneemt op grond van de meldingen. Hoofdstuk 4 geeft de werkwijze weer, in geval van ziekte en overlast van bomen.

In de bijlage worden diverse vormen van overlast beschreven en wordt aangegeven hoe deze voorkomen kunnen worden. Bij diverse overlastsituaties worden criteria benoemd om te bepalen wanneer een boom mag worden gekapt als oplossing voor overlast. Daarnaast wordt aangegeven wat bewoners zelf kunnen doen om de overlast te beperken en wat Haarlemmermeer in voorkomend geval doet.

4

Juridische aspecten en beleidskaders In dit hoofdstuk worden de wettelijke aspecten en beleidskaders op landelijk en lokaal niveau weergegeven, die van belang zijn voor overlast door en ziektes van bomen.

Landelijke regelgeving Er zijn een aantal wettelijke regels die van toepassing zijn op overlast en ziektes van bomen. 2.1 Zorgplicht Boomeigenaren hebben een wettelijke zorgplicht (art. 6:162 Burgerlijk Wetboek) voor hun bomen. In het BW is dit als volgt opgenomen: Zorgplicht (Burgerlijk wetboek, art. 6.162) 1. Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden. 2. Als onrechtmatige daad worden aangemerkt een inbreuk op een recht en een doen of na laten in strijd met een wettelijke plicht of met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, een en ander behoudens de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond. 3. Een onrechtmatige daad kan aan de dader worden toegerekend, indien zij te wijten is aan zijn schuld of aan een oorzaak welke krachtens de wet of de in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt. Bij zorgplicht valt onderscheid te maken tussen drie vormen:  algemene zorgplicht;  verhoogde zorgplicht;  onderzoeksplicht. Deze zorgplichten zijn uitgewerkt in de kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht (2015).

Niet alleen direct zichtbare zaken kunnen leiden tot voorzienbare schade, ook niet direct zichtbare zaken zoals ondergrondse wortelschade door de uitvoering van graafwerkzaamheden in de directe omgeving van bomen, langdurige grondwateronttrekking en/of hoge grondwaterstand kunnen leiden tot voorzienbare schade. Wanneer er sprake is van voorzienbare schade kan de eigenaar van de boom voor deze schade aansprakelijk worden gehouden. Het is dus zaak als boomeigenaar tijdig en vakkundig de bomen te (laten) inspecteren. 2.2 Aansprakelijkheid Er zijn drie vormen van aansprakelijkheid: 1. Risicoaansprakelijkheid; uitgangspunt hierbij is dat de eigenaar van het schade veroorzakende object aansprakelijk is, ongeacht de schuldvraag.

5

2. Schuldaansprakelijkheid; uitgangspunt hierbij is dat de eigenaar van het schade veroorzakende object aansprakelijk is, indien kan worden aangetoond dat de eigenaar schuld heeft aan de schade. 3. Pseudo-risicoaansprakelijkheid; uitgangspunt hierbij is dat de eigenaar van het schade veroorzakende object aansprakelijk is wanneer kan worden aangetoond dat de eigenaar verwijtbaar is aan deze schade. Welke aansprakelijkheidsvorm geldt, is afhankelijk van de feitelijke situatie. De boomeigenaar is alleen aansprakelijk wanneer er sprake is van schuld over verwijtbaarheid, wanneer de schade voorzien en voorkomen had kunnen worden. 1 Bij schade ligt de bewijslast bij de eisende partij. Deze moet aantonen dat de boom een gebrek vertoont en dat de eigenaar dit bij een normale controle had kunnen of moeten vaststellen. De eigenaar zal bij aansprakelijkheidstelling moeten aantonen dat hij de zorgplicht is nagekomen. Indien een boomeigenaar schade had kunnen voorzien, dan is hij aansprakelijk.2 Het uitvoeren van regulier onderhoud en regelmatige boomveiligheidscontroles alleen is niet voldoende.

Voorzienbare schade kan ook optreden vanwege soortspecifieke eigenschappen (bepaalde bomen dragen van nature een verhoogd instabiliteitsrisico met zich mee bijvoorbeeld) of externe factoren die van invloed zijn op het instabiliteitrisico van bomen (graafwerkzaamheden in de directe omgeving van bomen bijvoorbeeld). 3 2.3 Verboden zone Op grond van artikel 5:42 Burgerlijk Wetboek is het verboden om binnen een afstand van twee meter van de erfgrens bomen te planten en binnen een halve meter van de erfgrens heesters en heggen te planten. Dit geldt in beginsel niet voor bomen en beplanting die in openbaar gebied zijn geplant. Hieraan moet wel een goede belangenafweging aan ten grondslag liggen tussen particulier belang bij de verwijdering van de boom en de belangen van de overheid op het gebied van (verkeers-) veiligheid, natuurbehoud en landschapsschoon.4 In Haarlemmermeer is in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) een afwijkende toegestane afstand van bomen en heesters tot de erfgrens vastgesteld (zie 2.6). 2.4 Overhangende takken/doorschietende wortels Artikel 5:44 van het Burgerlijk Wetboek geeft iemand het recht om, nadat schriftelijk is aangemaand en de daarin gestelde termijn is verstreken, zelf de overhangende takken van een naburige boom te verwijderen. Ditzelfde geldt voor doorschietende wortels, maar dan zonder schriftelijke aanmaning vooraf.

Dit wordt snoeirecht en wortelkaprecht genoemd. Dit geldt ook voor bomen op openbaar terrein. Duidelijke beleidsregels, zoals boomstructuren, verordeningsteksten of andere juridische bescherming (bestemmingsplan) kunnen dit voorkomen.5 1 NOCB Boomtechnisch Adviesbureau & Stichting Kwaliteitszorg Boombeheer Nederland, Uitgangspunten

Zorgplichten I. 2 Stadsbomenvademecum 3A, boomcontrole en onderzoek, 2008, blz. 18, Visser, Bomen en Wet, 2009, blz. 61-63 3 NOCB Boomtechnisch Adviesbureau & Stichting Kwaliteitszorg Boombeheer Nederland, Uitgangspunten

Zorgplichten I 4 Visser, Bomen en Wet, 2009 blz. 36 5 Visser, Bomen en Wet, 2009 blz. 50

6

2.5 Hinder van bomen of beplanting De mogelijkheid tot het aanvechten van hinder van bomen of beplanting ligt besloten in artikel 5:37 BW of 6:162 BW. In artikel 5:37 BW is opgenomen dat een eigenaar geen onrechtmatige hinder mag toebrengen aan eigenaren van andere erven door het onthouden van licht en lucht of het verspreiden van rumoer of stank. Niet elke vorm van hinder geld als ‘onrechtmatige hinder’. Enige vorm van overlast moet geduld worden, bijvoorbeeld van blad, zaad, vrucht, pluizen of schaduw. De bewezen ernst en de omvang van de hinder zijn doorslaggevend. Deze moet buitenproportioneel zijn, om te leiden tot kap van bomen of een schadevergoeding. 6

Plaatselijke regelgeving en beleid 2.6

Algemene Plaatselijke Verordening (APV)

Artikel 4:11B Maatregelen in verband met iepziekte In de APV 2014 van Haarlemmermeer zijn voorschriften opgenomen in verband met iepziekte. Indien zich op een terrein een of meer iepen bevinden die naar het oordeel van het college verspreiding van de iepziekte of vermeerdering van iepenspintkevers opleveren, is de rechthebbende, indien hij daartoe door het bevoegd gezag is aangeschreven, verplicht binnen twee weken: a. indien de iepen in de grond staan, deze te vellen; b. de iepen te ontschorsen en de schors te vernietigen en/of; c. de niet ontschorste iepen of delen daarvan te vernietigen of zodanig te behandelen dat verspreiding van de iepziekte wordt voorkomen. Daarnaast is het verboden gevelde iepen of delen daarvan voorhanden of in voorraad te hebben of te vervoeren, tenzij gerooid ziek iepenhout wordt afgevoerd naar de vuilverbranding of vuilverwerker. Dit laatste verbod is niet van toepassing op geheel ontschorst iepenhout en of iepenhout met een doorsnede kleiner dan 4 centimeter. Artikel 4:12A Afstand gemeentelijke bomen De afstand als bedoeld in artikel 5:42 Burgerlijk Wetboek wordt vastgesteld op 0,5 meter voor gemeentelijke bomen en op nihil voor gemeentelijke heesters en hagen.

2.7 Visie boombeleid 2015 In de Visie Boombeleid (vastgesteld door de gemeenteraad op 19 maart 2015) is de lange termijnvisie van de gemeente Haarlemmermeer voor het beheer van bomen opgenomen. De looptijd van deze visie is tien jaar. De visie heeft de volgende uitgangspunten: Het doelgericht en zo (kosten)efficiënt mogelijk werken aan de duurzame instandhouding van het bomenareaal en zo nodig de verbetering van de kwaliteit, afgestemd op de wens van de gebruiker. o Het waarborgen van de veiligheid en het voldoen aan de wettelijke zorgplicht; o Het streven naar een gevarieerd areaal, met instandhouding en bescherming van de ecologische waarden. 6 Visser, Bomen en Wet, 2009 blz. 52

7

o Het toepassen van participatie door de gebruiker van de openbare ruimte te betrekken bij de soortkeuze en een assortiment te gebruiken dat is afgestemd op het gebruik en de locatie. 2.8 Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht 2015 Om te voldoen aan de wettelijke zorgplicht vinden planmatig VTA-inspecties (Visual Tree Assessment) plaats, gecombineerd met snoeionderhoud. Op deze manier wordt aangetoond dat de gemeente het onderhoud van bomen adequaat uitvoert, zodat het bomenbestand veilig is. De kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht (vastgesteld door de gemeenteraad op 19 maart 2015) beschrijft het proces en de randvoorwaarden waaraan het onderhoud van bomen wettelijk moet voldoen. De kadernota is van belang voor de visuele boomveiligheidscontrole, geeft richtlijnen voor het snoeien en levert tevens de kaders voor beheerplannen. 2.9 Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) Begin 2014 is de DIOR (Duurzame Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) vastgesteld door de gemeenteraad. In de DIOR zijn voorschriften opgenomen voor een duurzame en beheerbare openbare ruimte, zodat het spanningsveld tussen planvorming en (duurzaam) beheer gedicht wordt. Daarbij zijn gebiedsgerichte invullingen en kwaliteitsverschillen mogelijk.

Door het vastleggen van processtappen, inrichtingsprincipes en eisen in de DIOR, wordt voorkomen dat na de oplevering van de openbare ruimte technische, contractuele of financiële problemen ontstaan bij het beheer en onderhoud.

8

Overlast door bomen In dit hoofdstuk worden de meest voorkomende vormen van overlast door bomen beschreven. Dit deel is opgesteld om een eenduidige, objectieve behandeling van vragen en meldingen over overlast mogelijk te maken. Hiervoor zijn eenduidige criteria nodig. Overlast van bomen is een veel voorkomende reden voor een kapaanvraag. Het uitgangspunt van het beleid van de gemeente hierin is om terughoudendheid te betrachten bij het verwijderen van bomen. Bomen zijn een waardevol kapitaalgoed. Een van de doelstellingen van het boombeheer is het duurzaam in stand houden van de bomen. 3.1 Wat is overlast en wanneer doet het zich voor Bomen staan in Haarlemmermeer niet altijd in hun natuurlijke omgeving. Van oorsprong groeien bomen in gebieden waar ze zowel onder- als bovengronds voldoende ruimte hebben, zoals bijvoorbeeld in bossen of parken. In een stedelijke, veelal stenige, omgeving hebben bomen door stressfactoren meer moeite om vitaal te kunnen groeien. Als de vitaliteit minder wordt, dan kan bijvoorbeeld de groei stagneren, vruchtzetting verminderen en eerder bladval optreden. Wanneer een boom niet is afgestemd op de omstandigheden van de standplaats, of wanneer de standplaats ongeschikt is voor aanplant van een boom, dan kan de boom overlast veroorzaken.

Tegenwoordig zijn er technische mogelijkheden waarvan gebruik wordt gemaakt om de stressfactoren te beperken maar dit voorkomt niet dat overlast kan ontstaan. Tevens zijn bomen vatbaar voor ziektes door aantastingen van bacteriën en schimmels. Bestrijding van nieuwe ziektes en plagen is vaak ook nog een probleem. Bij het beheer moet hiermee rekening worden gehouden. 3.2 Welke vormen van overlast zijn er Er zijn verschillende vormen van overlast, die in vier categorieën zijn te verdelen. 1. Schaduw door (delen van) bomen 2. Schade en hinder door bomen 3. Volksgezondheidsklachten veroorzaakt door bomen 4. Aantastingen door organismen (ziektes en plagen) in bomen 1. Schaduw door (delen van) bomen Behalve financiële waarde hebben bomen ook maatschappelijke waarde. Door hun zuurstofproductie, opname van kooldioxide en fijnstof, het reduceren van geluid, het vasthouden van een vochtige atmosfeer en niet in de laatste plaats het aangenamer maken van het stadsklimaat door schaduwwerking7. Verschillende partijen die in de openbare ruimte samenwerken streven er juist naar om overlast te voorkomen. Zij zetten openbaar groen in om de kwaliteit van de leefbaarheid te verhogen, voor het bergen van hemelwater, vasthouden van water in droge perioden en om hitte te dempen8.

7 http://hitte-eilanden.nl/2015/08/23/bomen-geen-kostenpost-maar-goede-investering/ 8 Manifest klimaatbestendige stad (2013)

9

Het huidige boombeleid houdt in dat wij gezonde bomen daarom niet rooien, ook niet omwille van schaduw. Hierbij is het acceptabel wanneer bewoners een deel van de dag schaduw in hun huis en tuin hebben, mits de zon ook een deel van de dag binnenvalt (zie bijlage 1). Conform de Leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) wordt in de (nieuw-) bouwplannen zoveel mogelijk rekening gehouden met de standplaats van bomen, om schaduwoverlast voor bewoners zoveel mogelijk te voorkomen. Bomen en zonnepanelen Ondanks inrichtingsvoorschriften kan het – vooral in bestaande wijken - toch voorkomen dat (delen van) bomen schaduw werpen op zonnepanelen (zie verder bijlage 1). Omdat de voordelen van bomen opwegen tegen de voordelen van zonnepanelen worden geen bomen verwijderd om schaduw op zonnepanelen te voorkomen. De inrichting van de openbare ruimte met bomen is bovendien in het algemeen belang. Dit belang kan zwaarder wegen dan het individueel economisch belang.9 2. Schade en hinder door bomen Schade en hinder door bomen komen bijvoorbeeld voor door overhangende takken of wortelopdruk, maar ook bladval, vruchten en zaden vallen onder deze categorie. Vooral van (gemeentelijke) bomen die dicht op de erfgrens staan in woonwijken kunnen takken over particuliere tuinen heen hangen. Niet altijd vindt de aanwonende dit een prettige situatie.

Het kan zijn dat de bewoner graag deze takken boven zijn tuin wil (laten) verwijderen. Een boom heeft wortels nodig om vocht en voedingsstoffen op te nemen en om zich te verankeren in de grond. Wortels van bomen kunnen tot buiten de kroonprojectie in de grond groeien. Als wortels van gemeentelijke bomen in een particuliere tuin groeien en bijvoorbeeld de bestrating opdrukken, dan mag de bewoner de wortels verwijderen, mits de stabiliteit van de boom niet in gevaar komt. In beide gevallen is het raadzaam om contact op te nemen met de beheerder van het gebied die per melding een afweging zal maken en daarbij rekening zal houden met de overlast en het behoud van de boom en eventueel een actie opnemen in het onderhoudsprogramma (zie bijlage 1) 3. Volksgezondheid Bomen hebben vooral positieve effecten op de volksgezondheid. Naast het afvangen van fijnstof en leveren van zuurstof heeft onderzoek aangetoond dat patiënten die een operatie hebben ondergaan eerder waren hersteld, als ze uitzicht op bomen hadden10. Soms geven bomen een bepaalde vorm van overlast en kunnen zij negatieve gevolgen hebben op de volksgezondheid. Overlast van de Eikenprocessierups, de rups van de bastaardsatijnvlinder, van pollen en door teken komt voor in Haarlemmermeer. Aanraking van de brandharen van de eikenprocessierupsen kan nare gevolgen hebben (zie bijlage 1).

Pollen zijn stuifmeel van bloemen en kruiden die overal in de lucht aanwezig zijn. Deze lucht met pollen wordt ingeademd waardoor allergische reacties kunnen optreden (zie bijlage 1). Teken zijn kleine spinnetjes die kunnen bijten waardoor de ziekte van Lyme kan worden

9 Stadswerk, juli 2013: Zonnepanelen, bomen en de wet 10 http://www.bomenstichting.nl/campagnes/groen-loont.html

10

overgebracht. Gelukkig krijgt niet iedereen last van Lyme (zie bijlage 1). Informatie over deze overlast wordt ook door de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) gegeven.

teken

4. Aantastingen door organismen Bomen kunnen aangetast worden door organismen als bacteriën, virussen, schimmels of insecten. In Nederland komen de laatste jaren steeds vaker uitheemse ziektes en plagen voor zoals de Eikenprocessierups in eiken, Massaria in platanen, Essentaksterfte in essen en de Kastanjebloedingsziekte in de kastanjebomen. De vermoedelijke oorzaak is de klimaatverandering, zoals frequenter en langduriger regenbuien en stormen, afgewisseld door droogte en minder strenge winters. Een ander mogelijke oorzaak is het steeds intensiever wordende vrachtvervoer, waardoor gemakkelijk insecten en besmettingen mee kunnen komen. Zie bijvoorbeeld de snuitkevers. De gevolgen voor de boom van aantasting door ziektes en plagen verschillen. In erge gevallen lijdt dit tot de dood van een boom zoals iepenziekte (zie verder bijlage 1). Honingdauw is meer een lastige aantasting (zie bijlage 1) en bijvoorbeeld de eikenprocessierups gebruikt alleen de eikenboom maar levert zelfs gevaar op voor de volksgezondheid (zie verder bijlage 1). In bijlage 1 is per categorie een overzicht opgenomen van meest voorkomende gevallen van overlast, met een beschrijving van de rol van de gemeente hierbij en wat inwoners zelf kunnen doen. 3.3

Voorkomen en beperken van overlast door bomen

Voorkomen van overlast Overlast kan zoveel mogelijk worden voorkomen door goede keuzes in de ontwerp- en inrichtingsfase. Dit houdt tevens in dat bij de aanplant rekening gehouden moet worden met klimaatverandering zoals:  Frequenter, langduriger regenbuien brengen overstromingen van grotere gebieden met zich mee, die problematisch kunnen zijn voor diverse boomsoorten en waarmee daarom rekening moet worden gehouden bij soortkeuze en situering van bomen.  Een minder gelijkmatige verdeling van neerslag en meer kans op verdroging, wat het noodzakelijk maakt bij aanplant meer aandacht te besteden aan de vochtvoorziening van bomen;  Door de toename van windsnelheden, de frequentie van stormen en hagelbuien, ook gedurende de vegetatieperiode, is het risico op tak- en stambreuk groter.  Meer kansen voor warmte minnende soorten gedurende de zomers, met risico op terugslag in incidentele strenge winters. De huidige klimaatveranderingstrend betekent toenemende bedreigingen voor stadsbomen. Daarnaast is in de Leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) opgenomen dat in de (nieuw-) bouw plannen zoveel mogelijk rekening moet worden gehouden met de standplaats van bomen om schaduwoverlast voor bewoners zoveel mogelijk te voorkomen.

11

Tevens wordt zoveel mogelijk getracht om een meer gedifferentieerd bomen bestand te gebruiken (in plaats van monocultuur) om plagen en ziektes te voorkomen en om een gevarieerder beeld te krijgen. Beperken van overlast In een aantal gevallen, waar door ontwerp en inrichting geen verandering mogelijk of wenselijk is, zal het beheer gericht zijn op het beperken van overlast. Enige overlast zal altijd blijven bestaan en behoort tot normaal te accepteren overlast zoals het voorkomen van bijvoorbeeld beperkte schaduw, wortelgroei, blad- of vruchtval of ongedierte. Daarnaast kan sprake zijn van schade (aan riolering, bestrating of daken). Indien er sprake is van extreme overlast, zullen maatregelen moeten worden genomen. Om de veiligheidsrisico’s te beperken worden boomcontroles en planmatig onderhoud steeds belangrijker. 3.4 Meldingen Jaarlijks komen er telefonische en schriftelijk klachten over bomen bij de gemeente binnen. Door de ervaren overlast wordt soms een verzoek ingediend om een boom te kappen waardoor de overlast wordt weggenomen. De meest genoemde vormen van overlast en schriftelijke kapverzoeken zijn: 1. Schaduw en uitzichtbelemmering 2. Boomwortels 3. Gevaar voor omwaaien of uitbreken takken 4. Bladval 5. Lichte zaden en vruchten 6. Zware zaden en vruchten 7. Allergie en stuifmeel 8. Teken (ziekte van lyme) 9. Insecten en rupsen 10.

Honingdauw en roetdauw (luis) Vier boomsoorten (populier, els, berk, linde) die ook veel in Haarlemmermeer voorkomen, geven de meeste overlast. Zij zijn verantwoordelijk voor circa 70% van de correspondentie. Inwoners met een vraag of opmerking met betrekking tot bomen kunnen contact opnemen met de gemeente om een melding te doen. Elke melding die bij de gemeente binnen komt wordt in het Meldingen Openbare Buitenruimte (MOB)-systeem geregistreerd, gemonitord en teruggekoppeld aan de melder. Over het algemeen worden de meldingen via het MOBsysteem snel opgelost. De afhandelingstermijn en terugkoppeling zullen dan ook meer tijd Meldingen Openbare Buitenruimte (MOB) Gebied gebied 1 gebied 2 gebied 3 gebied 4 gebied 5 gebied 6 2014 t/m aug. 2015 2014 2015 2014 2015 2014 2015 2014 2015 2014 2015 2014 2015 Catagorie Snoeien 45 18 50 25 40 26 30 20 32 30 30 13 Slechte staat 12 1 6 8 7 4 6 5 6 7 3 6 Schaduw 4 2 14 4 12 3 9 4 8 9 6 3 Onveilige situatie 11 25 17 20 21 13 11 17 5 15 12 9 Onveilig gevoel 4 4 3 4 2 3 2 5 3 5 2 1 Stormschade / omgevallen 4 28 7 27 6 15 2 30 2 27 0 15 Schade 1 0 6 7 3 2 3 4 1 3 2 0 (Illegaal) kappen 2 4 7 1 1 2 1 1 6 2 3 0 overige 12 13 23 9 23 28 17 19 29 14 10 7 totaal 95 95 133 105 115 96 81 105 92 112 68 54

12

vergen. In het overzicht Meldingen Openbare Buitenruimte (MOB) zijn het aantal meldingen met betrekking tot bomen in de periode 1-1-2014 t/m 31-8-2015 opgenomen. Omdat per 2014 de categorieën zijn gewijzigd kan geen vergelijking worden gemaakt met de jaren ervoor. Op basis van deze aantallen kan niet gesteld worden dat het aantal meldingen afneemt. In de tabel is te zien dat in 2015 (t/m augustus) bijna even veel meldingen zijn ontvangen als in heel 2014. De storm van afgelopen juni laat hogere aantallen zien in de categorie Stormschade / omvallen en Onveilige situaties. De andere categorieën zijn in verhouding met elkaar. In een aantal gevallen blijft het niet bij alleen een melding. Soms wordt een schade die is veroorzaakt door bomen geclaimd bij de gemeente. In onderstaand overzicht is het aantal schademeldingen en claims weergegeven. Schadegevallen en -claims veroorzaakt door bomen jaartal 2010 aantal

toedracht

claims

Bomen- omvallen Bomen- afvallende takken/vruchten Bomen- wortels Bomen- takken over openbare weg Bomen- snoei- kapwerkzaamheden

0 2 0 0 4

totaal

claims

Bomen- afvallende takken/vruchten Bomen- wortels Bomen- takken over openbare weg Bomen- snoei- kapwerkzaamheden Bomen - ongedierte

totaal

€ 3.000,00 € 3.000,00

€

588,00

€

588,00

aantal claims

0 5 3 1 5

4 3 0 0 2 0

bedrag uitgekeerd

€

€

€ 2.838,00

217,87

217,87

€ 2.146,92 € 2.146,92 € 3.255,48 € 3.255,48 € 2.500,00 € 2.500,00

aantal claims

2 1 0 1 2

€ 8.120,27 € 8.120,27

bedrag uitgekeerd € 1.799,96 € bedrag geclaimd

€ 1.585,00

€

990,00

€

871,60

€ 5.246,56

2014

bedrag uitgekeerd € 1.000,00 € bedrag geclaimd

€ 1.838,00

2012

bedrag geclaimd

2013 aantal

Bomen- omvallen

2011

bedrag uitgekeerd

€ 3.588,00 € 3.588,00

jaartal toedracht

bedrag geclaimd

€

€

124,00

124,00

aantal claims

4 2 3 1 2 0

75,00

€

153,00

€

968,00

250,00

€

250,00

2015 tot juni

bedrag bedrag aantal uitgekeerd claims geclaimd € 740,00 € 340,00 1 € 250,00 bedrag geclaimd

€

€

2 0 2 1 3 €

340,00

€

bedrag uitgekeerd

756,00

€

-

€

750,00

€

33,00

€

708,00

€

708,00

€ 2.650,00 € 4.439,00

Bron: gemeente Haarlemmermeer team Verzekeringen

Uit de tabel kan worden geconcludeerd dat relatief weinig claims bij de gemeente worden ingediend met betrekking tot schades veroorzaakt door bomen. Niet elke melder claimt een bedrag en niet elk geclaimd bedrag wordt gehonoreerd. Slechts enkele claims hebben in de periode 2010 t/m juni 2015 tot een uitkering geleid. Tevens blijkt dat het uitgekeerde bedrag de laatste jaren lager is dan de jaren ervoor. Het feit dat de gemeente alle bomen op veiligheid controleert en indien nodig onderhoudt, zorgt ervoor dat kans op schade zo klein mogelijk is. Dit zal hebben bijgedragen aan het geringe aantal schadeclaims. 3.5 Trends en ontwikkelingen Er is landelijk onderzoek gedaan naar de houding van bewoners ten opzichte van bomen in de stad11. Hierin in geconcludeerd dat landelijk: het aantal klachten toeneemt door een toename van de mondigheid van inwoners,

11 Bron: Mensen over bomen; Wolthuis 2007

13

de grote hoeveelheid bomen die in de jaren ’70 en ’80 is aangeplant, nu zorgt voor overlast; steeds dichtere bebouwing (inbreiding) zorgt ervoor dat bomen sneller als te groot worden beschouwd Deze bevindingen worden herkend door onze wijkopzichters en beheerders, die klachten van bewoners afhandelen. Daarnaast wordt gezien dat inwoners standvastiger zijn in hun bezwaar en dat het weerleggen en afhandelen (per geval) meer tijd en energie kosten. In overleg met de inwoners zal bij boomvervangingsplannen overlast zoveel mogelijk worden beperkt door bij de soortkeuze rekening te houden met het type boom en verschillende soorten bomen te planten. Het resultaat hiervan kan zijn dat het aantal meldingen terugloopt en de tevredenheid van de inwoners stijgt. -

3.6 Participatie en communicatie Voor participatie en communicatie op het gebied van bomen is een participatiestrategie opgesteld, die bestaat uit vijf niveaus:  Het eerste niveau van participatie is het geven van informatie: de gemeente informeert de inwoners. Bijvoorbeeld met een nieuwsbrief, door een website te openen of door een voorlichtingsbijeenkomst te organiseren.  Het tweede niveau is het raadplegen: de gemeente organiseert een inwonersavond en vraagt aan de inwoners wat ze van het ontwerp/plan vinden. De adviezen van de inwoners worden bekeken en zoveel mogelijk verwerkt. Mogelijke vormen zijn een inwonersavond, een (digitale) enquête, interviews in de wijk.  Het derde niveau is coproduceren: de gemeente organiseert bijeenkomst(en) en samen wordt een ontwerp gemaakt. Hierbij kan bijvoorbeeld een werkatelier worden georganiseerd, waarbij de gemeente voorbeelden of referentiebeelden heeft van wat er mogelijk is. De ambtenaren zijn daarbij de professionele meedenkers met de inwoners.  Het vierde niveau is het actief doen: de inwoners knot zelf de knotboom, de inwoners onderhouden de boomspiegels of de inwoners onderhouden zelf de leivormbomen.  Het vijfde niveau is zelfbeheer: inwoners nemen meer verantwoordelijkheid in de keuzes voor het beheer en onderhoud van hun leefomgeving.

Hierbij kunnen wijkprioriteiten worden besproken, waarbij de gebiedskaarten en buurtbudget als middelen kunnen helpen. Deze vorm wordt momenteel uitgewerkt. Het doel, de situatie en de locatie bepalen de mate en de vorm van participatie. Tevens geeft de wettelijke zorgplicht bij bomen richting aan de wijze van participeren en communiceren. De participatie- en communicatiestrategie wordt in het geval van overlast bij bomen vanwege de zorgplicht veelal vorm gegeven door het informeren van belanghebbenden.

14

Werkwijze afhandeling meldingen ziekte en overlast In dit hoofdstuk wordt de huidige werkwijze beschreven die de gemeente Haarlemmermeer volgt bij de afhandeling van meldingen over ziekte en overlast van bomen. Doel van dit hoofdstuk is een uniforme en eenduidige werkwijze te bereiken. 4.1 Algemene afwegingscriteria Aanvragen tot het snoeien of het verwijderen van gemeentelijke bomen worden in het algemeen beoordeeld op basis van criteria, vermeld in de meest recent vastgestelde versie van de APV en op basis van landelijke wetgeving. Het uitgangspunt van de gemeente hierbij is om bomen duurzaam in stand te houden. Om overlastsituaties te beoordelen, hanteren wij deze criteria eveneens, met daarnaast de nadruk op de criteria veiligheid, volksgezondheid en onrechtmatige hinder. Veiligheid en volksgezondheid Veiligheid en volksgezondheid zijn de belangrijkste afwegingscriteria bij het beoordelen van de klachten over overlast door bomen. Als mocht blijken dat een boom gekapt moet worden om de veiligheid te waarborgen, dan zal dit aan de hand van Boomveiligheidscontrole worden onderbouwd. (zie kadernota Boomveiligheid en zorgplicht). Bij acute gevaarzetting kan een boom via een noodkapprocedure worden verwijderd. Dit is geregeld in de APV (Art4:11 lid 3).

In het geval dat de volksgezondheid in het geding is, dan zal de gemeente in overleg treden met de GGD om maatregelen af te stemmen en het risico te bepalen. Onrechtmatige hinder Daarnaast geldt als algemeen afwegingscriterium de vraag of de boom onrechtmatige hinder12 veroorzaakt. Niet elke hinder is echter onrechtmatige hinder. Een redelijke mate van hinder moet geaccepteerd worden. Bladval (platanen, essen, eiken), vallend zaad (iepen, berken, elzen, hazelaars), vrucht (appel, peer, kastanje) of pluizen (populieren) van bomen en schaduwhinder zullen in beginsel geen onrechtmatige hinder zijn. Het verdragen van deze overlast, kan van een ieder redelijkerwijze gevergd worden. Genoemde voorbeelden kunnen door ieder mens persoonlijk wel of niet als hinder worden beschouwd. Vooral in dicht bebouwde gebieden zal de bewoner veel vormen van hinder moeten dulden. Bewoners moeten onrechtmatige hinder of een onrechtmatige daad in zijn onderdelen bewijzen. Vooral de aard, de ernst (omvang) en de duur van de hinder zullen hierbij doorslaggevend zijn. De gemeente bepaalt wat onrechtmatige hinder is. 4.2 Hoe gaat de gemeente om met meldingen van bewoners Inwoners kunnen op diverse manieren bij de gemeente een melding doen met betrekking tot bomen. Deze meldingen worden in het Melding Openbare Buitenruimte (MOB) systeem geregistreerd.

Afhankelijk van het type melding wordt door de beheerder van het gebied via de mail, telefonisch of bij de melder thuis contact opgenomen. Er wordt beoordeeld wat de aard van de klacht is, waarna wordt afgesproken of, hoe en wanneer de klacht wordt opgelost. In sommige gevallen zijn andere maatregelen dan snoei of kap al afdoende, zoals het afspuiten van bomen om overlast gevende dieren weg te spoelen of het wegzuigen van nesten van de Eikenprocessierups. 12 http://www.bomenrecht.nl/overlast/

15

Omdat elke melding uniek is, is contact met inwoners van groot belang. Hierbij wordt voor de klant duidelijk of het gevraagde binnen de gestelde termijn wordt beantwoord dan wel opgelost. De perceptie van de inwoner moet overeenkomen met die van de gemeente. Deze service is van belang om de betrouwbaarheid van de organisatie weer te geven en aan te laten sluiten op de ambitie van Haarlemmermeer. Als een melding wordt gemaakt door een inwoner zijn een aantal gegevens nodig om de vraag of klacht in behandeling te kunnen nemen. Geregistreerd worden gegevens van de melder, de categorie waaronder de melding valt, de locatie, een omschrijving van de melding, of de eventuele veroorzaker bekend is en of men op de hoogte gehouden wil worden van de afhandeling van de melding. Omdat de gemeente elke unieke melding serieus registreert en beoordeelt, volgt Haarlemmermeer de algemene beginselen van behoorlijk bestuur13. 4.3

Beoordeling aanvragen tot het snoeien of verwijderen van gemeentelijke bomen

Bij beoordeling van een verzoek in verband met overlast worden de volgende stappen doorlopen: Uitgangspunten - Bomen worden niet gerooid omdat bomen bewust zijn geplaatst. Bij gemeentelijke bomen wordt alleen bij gevaar of ernstige schade overwogen om tot kap over te gaan (zie kadernota veiligheid). - De blijvende kroon kan zich in zijn natuurlijke vorm ontwikkelen (Bomen worden dus niet getopt). - De boomstructuur (bomenrijen) blijven in stand. - Het verwijderen van de boom wordt getoetst aan de Flora & Faunawet. Mocht de boom een belangrijke rol spelen voor een beschermde soort plant of dier, dan kan het plan worden aangepast, of mogelijk kan in de directe omgeving compensatie worden aangeboden. Als dit niet mogelijk is, dan zal de boom moeten blijven staan. Vervolg - Als door een boom geen onrechtmatige hinder wordt ervaren zal de boom niet verwijderd worden. - Als wel onrechtmatige hinder het geval is wordt eerst gekeken naar alternatieve oplossingen voordat over wordt gegaan tot kap (opruimen en schoonmaken, snoei, etc). De rol van de gemeente is verder uitgewerkt per vorm van overlast (bijlage 1). Uitzonderingen In afwijking op de uitgangspunten kan een boom gerooid worden als: - hij voor dunning in aanmerking komt.

Onder dunnen verstaat de wet: een velling die uitsluitend als een verzorgingsregel ter bevordering van de groei van de overblijvende houtopstand beschouwd moeten worden (art.1. lid 1 boswet). - Als een boom overlast geeft en een slechte kwaliteit heeft. Deze boom kan op basis van kwaliteit in aanmerking komen om vervangen te worden. - Indien de boom dichter dan twee meter van de erfgrens staat en geen (straat) wegbeplanting is of een beeldbepalende waarde heeft (ruimtelijke invloed, opvallend / indrukwekkend, accentuering stads- of dorpsstructuur herkenbaarheid, oriëntatie, leefbaarheid).

13 http://www.boomzorg.nl/upload/artikelen/bz415juridisch.pdf

16

Bijlage 1: Vormen van overlast De verschillende vormen van overlast door bomen zijn in vier categorieën te verdelen: 1. Schaduw door (delen van) bomen 2. Wortelopdruk/schade door bomen 3. Volksgezondheidsklachten veroorzaakt door bomen 4. Aantastingen door organismen (ziektes en plagen) in bomen Hieronder worden de verschillende vormen van overlast per categorie uitgewerkt. Eerst wordt per onderdeel een beschrijving van de overlast gegeven, met de periode waarin de overlast zich voordoet. Vervolgens worden preventieve maatregelen gegeven die de burger zelf kan nemen. Tot slot wordt de rol van de gemeente bij het voorkomen of bestrijden van overlast belicht. Hierbij worden zo veel mogelijk objectieve meetbare criteria gehanteerd om te bepalen in welke overlastsituaties een boom gerooid mag worden.

1. Schaduw door (delen van) bomen De boom voor / achter mijn huis wordt te groot of geeft schaduw Beschrijving Klachten over takken of bomen die uitzicht belemmeren of tegen gebouwen groeien. Klachten over bomen die in de ogen van bewoners te groot worden en die schaduw veroorzaken en/of woningen te donker maken. Periode De meeste meldingen komen in het voor- en najaar binnen. In deze periode staat de zon iets lager en kunnen bomen die dicht bij de huizen staan de zon tegenhouden. In deze periode willen de mensen nog even buiten zitten om van het avondzonnetje te genieten. Rol gemeente Gemeente Haarlemmermeer is een dichtbevolkte gemeente en rond de woonhuizen zijn diverse bomen bewust dicht op de woningen geplant. Deze bomen komen het leefklimaat, het dorpslandschapsschoon ten goede en dienen het algemeen belang, hetgeen wordt onderstreept door het feit dat voor het kappen of rooien van bomen veelal een vergunning vereist is. Het gevolg hiervan is dat in De consequentie van planten van bomen is dat er schaduwwerking plaats vindt over een relatief groot oppervlak zoals is te zien in de tekeningen. Schaduwdriehoek boom 1ste grootte

17

Haarlemmermeer geen recht bestaat op onbeperkte toetreding van zonlichttoetreding. De gemeente toetst het kapverzoek aan het algemeen belang die de boom heeft voor de woonomgeving. Als regel worden er geen bomen gekapt langs de woonstraten of langs de ontsluitingswegen, de hoofdstructuren. Het kan voorkomen dat voortuinen de hele dag in de schaduw staan. Voor achtertuinen hanteert de gemeente dat in de zomer een deel (1/4 deel) van deze tuin minimaal 4 uur zonlicht per dag moet krijgen. Dit kan variëren van de ochtend, middag of avond.

Schaduwdriehoek boom 2ste grootte

De gemeente snoeit bomen volgens een vaste opdracht en houdt hierbij nabij woningen en wegen rekening met takvrije zones, zoals in onderstaande tekeningen is weer gegeven: Boom afstand gemeten in meters. Geel geeft de takvrije zone aan.

18

Voor de afmetingen van een takvrije zone bij woningen worden de volgende richtlijnen aangehouden: 1,0 meter afstand tot woningen of andere gebouwen 2,5 meter boven voet- of fietspad (ten behoeve van doorgang strooiwagens) 4,5 meter boven rijbanen (conform Wegenverkeerswet) Boven particuliere tuinen is de takvrije zone gelijk aan de takvrije zone aan de andere zijde van de boom, maar minimaal 3 meter. Bomen worden niet getopt. Een oplossing is de boom in hoogte te laten zakken of te kandelaberen. Preventieve maatregelen door bewoner zelf De tuin zo inrichten dat het dagdeel dat de zon in de tuin komt ten goede komt aan de wensen van de bewoners. Als dit deel volgebouwd wordt vervalt het recht op dit zonlicht. Het is dan een bewuste keus geweest van de bewoners om geen zon te willen hebben in de tuin. De situatie bij de bouw van de woning is de uitgangsituatie. Indien u een nieuwe woning bouwt, koopt of laat bouwen en er staan al (bestaande) bomen, houd u er dan rekening mee dat deze bomen niet gekapt gaan worden voor zonlicht. Het is een bewuste keus geweest om de woning dicht bij deze bomen te plaatsen. Schaduw boom versus zonnepanelen of -collectoren Beschrijving Zonnepanelen zijn een van de mogelijkheden om duurzaam energie op te wekken om de uitstoot van CO2 terug te dringen in Haarlemmermeer, zoals in de nota Ruimte voor Duurzaamheid 2012 is opgenomen.

Inwoners willen soms zonnepanelen aanschaffen maar komen erachter dat bomen in de openbare ruimte schaduw veroorzaken ter plaatse van de zonnepanelen. Hierdoor wordt minder zonlicht opgevangen op de zonnepanelen waardoor het rendement vermindert. Periode Gedurende het hele jaar. Preventieve maatregelen door bewoner zelf Voordat zonnepanelen worden geplaatst, dient men te beoordelen of de plaatsing rendabel kan zijn. In sommige situaties is het onrendabel om zonnepanelen te installeren omdat door bijvoorbeeld de aanwezigheid van bomen gedurende het grootste deel van de dag schaduw op de panelen valt. In andere situaties zal het rendement verminderen omdat een beperkt deel van de dag schaduw valt op de panelen.

19

Rol gemeente Het geven van voorlichting. Het beheer van bomen in onze gemeente is gericht op het duurzaam in stand houden van het bomenbestand, waarbij vooral wordt gelet op de veiligheid en de kwaliteit van de bomen. Het aanbrengen van zonnepanelen is geen reden om bomen in de openbare ruimte te snoeien en er worden geen bomen verwijderd om schaduw op zonnepanelen te voorkomen, omdat de voordelen van bomen opwegen tegen de voordelen van zonnepanelen. Bomen geven zuurstof en vangen veel fijnstof af waardoor de luchtkwaliteit verbetert. Verder geven bomen een duurzame invulling en hebben ecologisch waarde voor flora en fauna. Tevens gaat het gezamenlijk belang voor individueel belang. Uitzicht belemmering door boom Beschrijving Klachten over takken of bomen die uitzicht belemmeren of tegen gebouwen groeien. Klachten over bomen die schaduw veroorzaken en woningen te donker maken. Periode Overlast wordt soms zomers ervaren omdat dan veelal blad aan de bomen en heesters zit. van bladverliezende bomen alleen ’s zomers. Schaduw is afhankelijk van zonnestand, daardoor meestal beperkt deel van de dag. Preventieve maatregelen door bewoner zelf Bij inrichting tuin en aanbouw aan woning rekening houden met boom. Rol gemeente Bij aanplant rekening houden met soortkeus en plantafstand tot gebouwen