Bijlage 3 De omgevingseffectrapportage (OER) Omgevingsvisie provincie Noord-Holland
Tekst van het document
OER Omgevingsvisie provincie -Noord-Holland Hoofdrapport Provincie Noord-Holland 2 juni 2026
Project OER Omgevingsvisie provincie Noord-Holland Opdrachtgever Provincie Noord-Holland Document Hoofdrapport Status Definitief Datum 2 juni 2026 Referentie 149368/26-008.356 Classificatie W+B Projectgerelateerd Projectcode 149368 Dit document is geautoriseerd en intern aantoonbaar vrijgegeven conform het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen + Bos. Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen + Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. Adres Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V. | Deventer Daalsesingel 51c Postbus 24087 3502 MB Utrecht +31 (0)30 765 19 00 www.witteveenbos.com KvK 38020751 Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toest emming van Witteveen+Bos, noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is verva ardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Tekst- en datamining van (delen van) dit document, evenals enige verwerking of reproductie ervan door middel van kunstmatige intelligentie technologieën is uitdrukkelijk niet toegestaan, behoudens schri ftelijk anders overeengekomen.
Dit document (of delen ervan) mag niet worden verveelvoudigd en/of anderszins worden gebruikt op enigerlei wijze voor het trainen van kunstmatige in telligentie technologieën, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document. INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING 6 1 INLEIDING 19 1.1 Aanleiding opstellen OER: actualisatie omgevingsvisie provincie Noord-Holland 19 1.2 Toelichting OER 19 1.3 Procedure actualisatie omgevingsvisie en OER 20 1.4 Leeswijzer 21 2 ONDERZOEKSAANPAK 22 2.1 Proces actualisatie omgevingsvisie en interactie met OER 22 2.2 Aanpak van het OER 25 2.3 Plan- en studiegebied 26 2.4 Situaties in het onderzoek 26 2.5 Beoordelingskader 27 2.6 Wijze van beoordelen 30 2.6.1 Huidige staat en referentiesituatie 30 2.6.2 Voorgenomen beleid (vóór en na optimalisaties vanuit milieu) 31 2.6.3 Raakvlakanalyse ruimtebeslag 32 2.6.4 Passende beoordeling 33 2.6.5 Doelbereik 33 2.7 Detailniveau van het onderzoek 35 3 STAAT VAN DE LEEFOMGEVING: WAT IS DE HUIDIGE STAAT VAN DE LEEFOMGEVING EN WAT KOMT ER OP DE PROVINCIE AF? 36 3.1 Beoordeling huidige situatie 36 3.2 Beoordeling referentiesituatie 38 3.3 Rad van de Leefomgeving 43 4 EFFECTBEOORDELING VOORGENOMEN BELEID NA OPTIMALISATIES VANUIT MILIEU 46 4.1
Beschrijving voorgenomen beleid zoals opgenomen in ontwerp-omgevingsvisie 46 4.2 | Effectbeoordeling voorgenomen beleid | 53 4.2.1 | Klimaatverandering | 57 4.2.2 | Bodem en water | 60 4.2.3 | Gezonde leefomgeving | 65 4.2.4 | Welzijn en leefbaarheid | 68 4.2.5 | Natuur en biodiversiteit | 71 4.2.6 | Economie | 75 4.2.7 | Wonen | 79 4.2.8 | Energietransitie | 81 4.2.9 | Mobiliteit | 86 4.2.10 | Ruimtelijke kwaliteit | 88 4.3 | Verwerking gebiedsspecifieke aandachtspunten uit de referentiesituatie in de omgevingsvisie | 91 5 | RAAKVLAKANALYSE RUIMTEBESLAG | 95 5.1 | Water en bodem | 95 5.2 | Energie infrastructuur en energie opwek | 99 5.3 | Wonen | 100 5.4 | Landbouw | 101 5.5 | Natuur | 101 5.6 | Recreatie | 102 5.7 | Landschap en erfgoed | 102 5.8 | Conclusie | 103 6 | PASSENDE BEOORDELING | 105 6.1 | Wettelijk kader | 105 6.2 | Huidige situatie Natura 2000-gebieden | 106 6.3 | Het voorkeursalternatief | 108 6.4 | Beoordeling effecten inclusief mitigatie | 112 6.4.1 | Stikstofdepositie | 112 6.4.2 | Waterkwaliteit en -kwantiteit binnen en buiten Natura 2000 | -gebieden | 113 6.4.3 | Recreatiedruk | 115 6.4.4 | Natuur binnen en buiten Natura 2000 | -gebieden | 115 6.5 | Conclusie | 116 7 | DOELBEREIK VOORGENOMEN BELEID | 119 7.1 | Doelbereik ondergrond, water en bodem | 120 7.2 | Doelbereik gezonde leefomgeving en veiligheid | 121 7.3 | Doelbereik ruimtegebruik | 122 7.4 |
Doelbereik netwerken | 124 7.5 Doelbereik omgevingskwaliteit 125 7.6 Reflectie doelbereik 126 8 ONZEKERHEDEN, AANBEVELINGEN, AANDACHTSPUNTEN EN MONITORING 127 8.1 Onzekerheden 127 8.1.1 Algemene onzekerheden 127 8.1.2 Onzekerheden per thema 129 8.2 Aanbevelingen 132 8.3 Aandachtspunten na vaststelling omgevingsvisie 135 8.4 Aanzet monitoringsprogramma 135 8.5 Conclusie 136 9 BEGRIPPENLIJST 138 10 REFERENTIES 139 Laatste pagina 139 Bijlage(n) Aantal pagina's I Staat van Noord-Holland 200 II Beoordeling voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu 121 III Raakvlakanalyse ruimtebeslag 49 6 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 SAMENVATTING Dit is de samenvatting van de omgevingseffectrapportage voor de actualisatie van de omgevingsvisie van provincie Noord-Holland. De geactualiseerde omgevingsvisie is een integrale visie met strategische hoofdkeuzes van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de langere termijn (hier: 2050). Deze samenvatting geeft beknopt weer wat de (omgevings)effecten zijn van de omgevingsvisie tot 2050. Met deze informatie kan provincie Noord-Holland het milieubelang volwaardig meewegen in de besluitvorming over de omgevingsvisie. Aanleiding en doel In 2018 heeft provincie Noord-Holland haar omgevingsvisie NH2050 opgesteld.
Sindsdien is nieuw sectoraal beleid vastgesteld, is de Omgevingswet in werking getreden en zijn nieuwe opgaven voor Noord-Holland ontstaan. Met de komst van de Omgevingswet is het wettelijk kader voor een omgevingsvisie ook verbreed tot een integrale blik op de fysieke leefomgeving. Dat vraagt dat de omgevingsvisie ook aandacht besteedt aan thema’s als gezondheid en sociale kwaliteit. Om te kunnen blijven voorsorteren op alle opgaven in Noord-Holland is besloten de omgevingsvisie te actualiseren. In ‘Op weg naar een Ruimtelijk Voorstel’ heeft provincie Noord-Holland haar vraagstukken en ambities richting 2050 op hoofdlijnen uitgewerkt. Deze zijn: - aanpassen aan het watersysteem; - bewegen naar een toekomstbestendig evenwicht tussen landbouw en natuur; - ruimte maken voor duurzame economie en energie; - zorgen voor leefbare regio’s, steden en dorpen; - (opnieuw) vormgeven aan Noord-Holland. Na het vaststellen van de vraagstukken en ambities heeft de provincie Noord-Holland de keuzes en de consequenties die daaraan verbonden zijn in beeld gebracht via 2 sporen. Via 12 kaarten zijn de botsingen/dilemma’s uit het ruimtelijk voorstel op de kaart gezet om preciezer te maken waar in Noord-Holland bepaalde opgaven om een oplossing vragen. Ook zijn 3 stel-dat verkenningen uitgevoerd.
Dit zijn scenariostudies waarbij ‘water en bodem sturend’, ‘een gezonde leefomgeving en wonen’ en ‘een toekomstbestendige economie’ uitgangspunt waren om de effecten naar de toekomst door te redeneren. Deze hebben inzicht gegeven in de hoeken van het speelveld en potentiële omgevingseffecten. De bevindingen uit de kaartverhalen en stel-dat verkenningen zijn als mogelijke oplossingsrichtingen in kaart gebracht in het Keuzepalet. Het Keuzepalet bevat 30 ruimtelijke dilemma’s met 2 oplossingsrichtingen per dilemma. Per dilemma is veelal één oplossingsrichting gekozen als koers richting 2050. Dit omgevingseffectrapport (OER) maakt deel uit van de milieueffectrapportage (mer): een procedure die verplicht is bij het opstellen van de omgevingsvisie. De mer-procedure leidt tot een onderzoeksrapport bij de omgevingsvisie: het OER. Naast de milieu- en leefomgevingsaspecten die standaard onderdeel zijn van een OER (bijvoorbeeld geluid en natuur), beoordeelt dit OER ook op sociaaleconomische thema’s. Onderzoeksmethode Het OER is opgesteld om de effecten van de actualisatie van de omgevingsvisie te onderzoeken.
De onderzoeksmethode omvat een analyse van: - de huidige staat van de leefomgeving; - referentiesituatie: dat is de situatie in 2050 als het huidig beleid wordt uitgevoerd, en de omgevingsvisie niet wordt geactualiseerd; - oplossingsrichtingen: geeft inzicht in de mogelijke ontwikkelrichtingen voor Noord-Holland in 2050. Deze zijn gekozen uit de 30 ruimtelijke dilemma’s uit het Keuzepalet en aangevuld met dilemma’s naar aanleiding van de Nota van Antwoord op de NRD en interne aanvullende keuzes. Vervolgens zijn de oplossingsrichtingen ingedeeld naar de mate van concreetheid, in vier verschillende categorieën; - voorgenomen beleid (vóór en na optimalisaties): dit zijn de ambities en keuzes uit de omgevingsvisie (vóór en na optimalisaties). Beoordeling huidige staat en referentiesituatie De staat van de huidige- en referentiesituatie worden beoordeeld aan de hand van de beoordelingsschaal uit tabel 0.1. De beoordeling is uitgevoerd op basis van het vigerend beleid tot aan december 2025.
7 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Tabel 0.1 Beoordeling van huidige staat en referentiesituatie Beoordeling Beoordeling huidige staat goed de staat is goed, er zijn geen knelpunten overwegend goed de staat is overwegend goed, knelpunten zijn zeer beperkt in aantal en in impact redelijk de staat is redelijk, knelpunten treden op een aantal locaties in de provincie op en hebben wat impact matig de staat is matig, knelpunten treden op redelijk veel locaties in de provincie op en hebben redelijk veel impact slecht de staat is slecht, de knelpunten zijn wijdverspreid, groot in aantal en in impact Beoordeling voorgenomen beleid vóór en na optimalisaties vanuit milieu Voor het voorgenomen beleid (zowel vóór als na optimalisaties vanuit milieu) zijn de effecten per aspect beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie met behulp van de beoordelingsschaal weergegeven in tabel 0.2. Dit is gedaan op basis van inschattingen van meerdere onafhankelijke deskundigen uit verschillende vakgebieden (expert judgement). De aanwezige onzekerheden zijn expliciet beschreven in hoofdstuk 8 van het OER.
Tabel 0.2 Beoordelingsschaal voorgenomen beleid Score Toelichting ++ kans op een zeer positief effect: sterke verbetering ten opzichte van de referentiesituatie + kans op een positief effect: verbetering ten opzichte van de referentiesituatie 0 neutraal: geen of nauwelijks verandering ten opzichte van de referentiesituatie - risico op een negatief effect: verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie -- risico op een zeer negatief effect: sterke verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie Doelbereik Naast de beoordeling van effecten op de thema’s uit het beoordelingskader is in het OER ook het doelbereik van het voorgenomen beleid inzichtelijk gemaakt. Het doelbereik is de mate waarin het voorgenomen beleid bijdraagt aan het behalen van de ambities van provincie Noord-Holland. Dit zijn de ambities uit ‘Op weg naar een Ruimtelijk Voorstel’. De beoordelingsschaal voor het doelbereik is toegelicht in tabel 0.3. Tabel 0.3 Toetsing doelbereik Beoordeling Toelichting hoge potentie hoge potentie voor behalen doel beperkte potentie beperkte potentie voor behalen doel geen potentie geen potentie voor behalen doel Rad van de Leefomgeving In afbeelding 0.1 worden de beoordelingen van de huidige situatie en referentiesituatie van de provincie samengevat in het Rad van de Leefomgeving. De binnenste ring geeft de staat van de huidige situatie weer.
De buitenste ring geeft de staat van de referentiesituatie weer. 8 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Afbeelding 0.1 Rad van de Leefomgeving Beoordeling huidige situatie Uit het onderzoek naar de huidige staat van Noord-Holland blijkt dat 5 aspecten ‘overwegend goed’ scoren, 14 aspecten ‘redelijk’, 8 aspecten ‘matig’ en 10 aspecten ‘slecht’ scoren (zie Afbeelding 0.1). Beoordeling referentiesituatie De referentiesituatie is de situatie die zou ontstaan tot en met 2050 als het huidig beleid wordt uitgevoerd, en de omgevingsvisie niet wordt geactualiseerd. In de referentiesituatie scoort één aspect ‘goed’, scoren 8 aspecten ‘overwegend goed’, 8 aspecten ‘redelijk’, 6 aspecten ‘matig’ en 14 aspecten ‘slecht’ (zie Afbeelding 0.1). In tabel 0.4 is weergegeven welke aspecten een andere beoordeling hebben in de referentiesituatie ten opzichte van de huidige situatie. Deze beoordeling bestaat zowel uit positieve als negatieve verschillen tussen de huidige situatie en referentiesituatie, dit komt ook terug in het Rad van de Leefomgeving (zie Afbeelding 0.1). De negatieve verschillen ten opzichte van de huidige situatie worden hier gezien als opgaven. Tabel 0.4 Overzicht negatieve en positieve verschillen referentiesituatie Thema Beoordelingsaspect Toelichting klimaatverandering waterveiligheid door klimaatverandering stijgt de zeespiegel.
De waterkeringen voldoen mede door het beleid van de provincie aan de normen voor 2050, maar de kans op een overstroming blijft altijd bestaan klimaatverandering verdroging door klimaatverandering treedt meer verdroging op plekken zonder mogelijkheid tot wateraanvoer op. Door een afname van de afvoer van de Rijn staan ook plekken met mogelijkheid tot wateraanvoer onder druk. Droogteschade aan natuur en door bodemdaling is aanzienlijk
9 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Thema Beoordelingsaspect Toelichting klimaatverandering verzilting door zeespiegelstijging neemt de verzilting toe. Er is niet genoeg zoetwater beschikbaar om het systeem door te spoelen bodem en water beschikbaarheid van water door klimaatverandering neemt de beschikbaarheid van zoetwater (en daarmee drinkwater) af. Tegelijkertijd stijgt het verbruik bodem en water oppervlaktewater door klimaatverandering is er een toename in de reeks zomerse dagen, wat de waterkwaliteit verslechtert. Stevige beleidsinzet van de provincie gaat dit tegen. Bij de kwantiteit van het oppervlaktewater zijn voor de aanvoercapaciteit knelpunten in de Wieringermeer, en bij afvoer- en bergingscapaciteit ontstaan er meer knelpunten door klimaatverandering gezonde leefomgeving luchtkwaliteit de mobiliteitstransitie heeft een positief effect op de luchtkwaliteit. Onzekerheden zijn de krimp of groei van Schiphol en de verduurzaming van Tata Steel gezonde leefomgeving geur de geurhinder door wegverkeer en landbouw en veeteelt neemt af, geurhinder door rioolwaterzuiveringsinstallaties is een knelpunt in de referentiesituatie.
Onzekerheden zijn de ontwikkeling van de geurhinder door hout-stook en industrie gezonde leefomgeving hittestress door klimaatverandering nemen het stedelijk hitte eiland, het aantal tropische dagen en nachten en hitteproblemen met infrastructuur toe gezonde leefomgeving omgevingsveiligheid het aantal (zeer) kwetsbare gebouwen in de aandachtsgebieden neemt toe natuur en biodiversiteit VHR-natuurherstel (N200) knelpunten in de Natura 2000-gebieden (zoals stikstofdepositie, hydrologie, invasieve exoten, gebrek aan dynamiek in gebieden en verstoring door recreatie) nemen autonoom toe, maar stevige beleidsinzet mitigeert dit effect natuur en biodiversiteit biodiversiteit buiten NNN wereldwijd neemt de biodiversiteit af door onder andere klimaatverandering. Het is onzeker of het vigerend beleid voldoende is om de negatieve trend te keren economie werkgelegenheid de balans vraag en aanbod van werkgelegenheid in bepaalde sectoren wordt minder door het gebrek aan passende woningbouw economie circulaire economie door historische trends, toekomstige (nationale) verwachtingen en de beleidsinzet van de provincie neemt het aandeel circulaire bedrijven en banen toe economie duurzame landbouw stikstofmaatregelen noodzaken een transitie naar duurzamere vormen van landbouw, waaronder biologische landbouw.
Het beleid van provincie Noord-Holland versterkt deze transitie economie digitale infrastructuur bestaande knelpunten verdwijnen door inzet van de nationale overheid en de uitwerking van de ambities van provincie Noord-Holland, zoals het worden van een duurzame datacenter hub wonen woningaanbod met alleen de harde plancapaciteit wordt de woningbouwopgave niet opgelost. Er is echter veel zachte plancapaciteit en daarmee potentieel voor een verbetering energietransitie aandeel duurzame energie (nationale) doelen en ambities, en uitwerking hiervoor op provinciaal niveau, zorgen voor een toename in het aandeel duurzame energie mobiliteit bereikbaarheid gemotoriseerd verkeer ondanks de provinciale ambitie voor duurzame mobiliteit, blijft de bereikbaarheid voor gemotoriseerd verkeer onder druk staan, vooral op provinciale wegen rondom de stedelijke gebieden ruimtelijke kwaliteit cultuurhistorie provincie Noord-Holland stelt in het huidige beleid ambities en doelen op het gebied van cultuurhistorie, maar tegelijkertijd blijven ruimteclaims vanuit verschillende autonome ontwikkelingen groeien ruimtelijke kwaliteit landschap de druk op landschappelijke waarden blijft toenemen door de ruimtelijke ontwikkelingen van wonen, energie en agrarische activiteiten 10 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Thema Beoordelingsaspect Toelichting ruimtelijke kwaliteit archeologie
provincie Noord-Holland stelt in het huidige beleid wel ambities of doelen op het gebied van archeologie maar het ontbreekt aan concrete kaders terwijl, autonome ontwikkelingen als bodemdaling wel van negatief effect kunnen zijn op de aanwezige archeologische monumenten en waardevolle terreinen Daarnaast komen uit de huidige situatie en referentiesituatie een aantal gebied specifieke aandachtspunten naar voren. Deze worden verder toegelicht in Tabel 4.16. De tabel toont een overzicht van de gebied specifieke aandachtspunten uit de referentiesituatie en de verwerking daarvan in de omgevingsvisie. Uit de tabel komt onder andere naar voren dat in de regio’s Wieringermeer, Metropoolregio Amsterdam en de Haarlemmermeer sprake is van hoog energieverbruik door datacenters. En in de regio IJmond is sprake van hoog energieverbruik door Tata Steel. Daarnaast is in de regio Alkmaar en Metropoolregio Amsterdam sprake van weinig betaalbare woningen en tegelijkertijd ook meer vraag dan aanbod in woningen. Verder valt op dat de luchtkwaliteit in het zuidelijke deel van de provincie slecht is door de aanwezigheid van industrie, luchtvaart en scheepvaart en verkeer. In het stedelijke gebied spelen de volgende opgaven in de referentiesituatie: hittestress, overbelasting van het watersysteem, hoog energieverbruik en congestie.
Kenmerken voorgenomen beleid Veel van wat in de ontwerp-omgevingsvisie staat is een voortzetting van bestaand beleid in de huidige omgevingsvisie of al eerder vastgesteld in daarop volgende beleidskaders. De belangrijkste nieuwe beleidsuitspraken in de ontwerp-omgevingsvisie zijn: - het concreet maken van water en bodem als ordenend principe; - het steviger neerzetten van de netwerken als sturend element voor ontwikkelingen. En daarbij ook aangeven dat dit als groot openbaar belang wordt gezien en dat er daarom ruimte aan wordt gegeven; - het meer selectief zijn in de economische sectoren waar ruimte aan wordt geboden; - het aanwijzen van 7 economische en energetische clusters waar ruimte is voor energie-intensieve bedrijven; - in lijn met de Energievisie, het maken van onderscheid tussen een centraal en decentraal energiesysteem, waarbij alleen binnen knooppunten ruimte is voor energie-intensieve bedrijven; - het introduceren van een groenblauw raamwerk en overgangszones rondom natuurgebieden als meervoudig ingerichte gebieden waar water, recreatie, natuur en cultuurhistorie samenkomen; - het geven van prioriteit aan woningbouw waar afspraken over zijn gemaakt boven een optimaal gezondere leefomgeving; - het inzetten op het borgen en versterken van omgevingskwaliteit. Beschermingsregimes voor omgevingskwaliteit worden behouden.
Er wordt onder voorwaarden ruimte gegeven aan ontwikkelingen van groot openbaar belang. Daarnaast zijn in twaalf gebiedsuitwerkingen keuzes gemaakt. Deze zijn aanvullend op de generieke uitspraken. In de gebieden is sprake van een stapeling van opgaven waar één of meerdere provinciale belangen spelen. De gebiedsgerichte uitspraken geven intern en extern duidelijkheid over de keuzes en belangen waar de provincie voor staat. Het voorgenomen beleid bestaat uit ruim 30 oplossingsrichtingen (veelal één per dilemma). Deze zijn ingedeeld naar de mate van concreetheid, in 4 verschillende categorieën: 1 voldoende concreet en meegenomen in de effectbeoordeling; 2 onvoldoende concreet, wel effect bij nadere uitwerking. Niet meegenomen in de effectbeoordeling, maar indien relevant wel genoemd in de effectbeschrijving; 3 onvoldoende concreet, geen effect bij nadere uitwerking. Niet meegenomen in de effectbeoordeling; 4 voortzetting van de referentiesituatie en daarmee geen effecten. Niet meegenomen in de effectbeoordeling. 11 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 In tabel 0.5 is weergegeven welke oplossingsrichtingen zijn gekozen en in welke categorie deze zijn opgenomen. De nadere duiding die de provincie aan de gekozen oplossingsrichtingen heeft gegeven is toegelicht in paragraaf 4.1.
In totaal zijn 15 dilemma’s (17 oplossingsrichtingen) opgenomen in categorie 1 en daarmee meegenomen in de effectbeoordeling. De overige dilemma’s zijn niet meegenomen in de effectbeoordeling. Tabel 0.5 Categorisering gekozen oplossingsrichtingen per dilemma Categorie Dilemma uit het Keuzepalet Gekozen oplossingsrichting uit het Keuzepalet categorie 1 seizoensberging van water seizoensberging van water op land in oppervlaktewater, technisch en/of in de bodem, waar functieverandering in landgebruik voor nodig is categorie 1 klimaatdoelen en waterverdeel-vraagstuk veenweide vernatten en klimaatdoelen halen, waardoor het landgebruik moet veranderen en minder zoetwater overblijft voor andere functies categorie 1 vernatten veenweide veenweide technisch vernatten en accepteren dat er veel zoetwater voor nodig is categorie 1 verzilting - natuurlijke zoet-zout gradiënt omarmen waardoor bodemcondities veranderen, landbouweffectiviteit afneemt en de natuur verandert; - verzilting tegengaan om huidig landgebruik in stand te houden en accepteren dat er minder zoetwater overblijft voor andere functies; categorie 1 waterveiligheid differentiëren in waterveiligheid en gebiedsgericht mogen afwijken waardoor sommige toekomstige gebruiksfuncties niet mogelijk zijn categorie 1 waterwingebied het huidige waterwingebied uitbreiden categorie 1 grondwaterbeschermings- gebied het huidige
grondwaterbeschermingsgebied uitbreiden categorie 1 energievraag en knooppunten actief sturen door grenzen aan aanbod te stellen en energievragers te concentreren op strategische locaties categorie 1 energieopwek - (voor lokale opwek) kleinschalig, verspreid opwekken waar de energievraag zit, en ruimtelijke versnippering accepteren; - (voor hoofdknooppunten) grootschalig, geclusterd opwekken op toekomstbestendige plekken; categorie 1 energieopwek met warmte in lijn met de energievisie, warmte opwekken met geo-en aquathermie en het aandeel duurzame energie in de energiemix verhogen categorie 1 binnenduinrand binnenduinrand beschikbaar houden voor het vergroten van de zoetwaterbel categorie 1 waardevolle landbouwgronden focus op effectieve landbouwgronden en deze behouden, versterken en beschermen categorie 1 recreatieaanbod spreiden van het recreatieaanbod zodat voorzieningen dichterbij zijn, maar accepteren dat het versnippert en minder grootschalig is categorie 1 kwalitatieve natuur (lange termijn) focus op de biodiversiteit in minder gewaardeerde gebieden verbeteren categorie 1 economie van de toekomst sturen op ontwikkeling van bepaalde clusters en strategische sectoren voor een diverse en weerbare economie, maar minder economische groei accepteren categorie 2 nieuwe natuur nieuwe natuur aanleggen om de recreatiedruk op te kunnen vangen, en de aanlegkosten daarvan
accepteren categorie 2 natuurdoelen (lange termijn) ruimte geven aan natuur om zich aan te passen aan nieuwe natuurlijke condities onafhankelijk van gestelde doelen voor types natuur, en dus het gesprek aangaan met de EU over nieuwe natuurdoelstellingen categorie 2 siezoensberging van water seizoensberging van water in het IJsselmeer door middel van peilopzet en uitzakken in het IJsselmeer en daarvoor de dijken te verhogen en te versterken, het boezemsysteem vergroten en pompen bij te bouwen 12 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Categorie Dilemma uit het Keuzepalet Gekozen oplossingsrichting uit het Keuzepalet categorie 2 UNESCO UNESCO-landschappen moeten de ruimte krijgen om mee te veranderen met maatschappelijke en economische ontwikkelingen, ook als dit leidt tot veranderingen in het historische of culturele karakter categorie 2 landschap en erfgoed we beschouwen landschap en erfgoed als kwaliteiten die bescherming verdienen en waar noodzakelijk kunnen mee veranderen met nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, ook als dit leidt tot veranderingen in het historische of culturele karakter categorie 2 nieuwbouwlocaties nieuwbouwlocaties: actief sturen, clusteren en bouwen op robuuste locaties qua water en bodem categorie 2 industrie en wonen krimp van de industrie en meer ruimte voor woningbouw categorie 3 natuurdoelen (korte termijn) Europese natuurdoelen
halen, en flink geld investeren om met klimaatverandering deze doelen ook te halen categorie 4 voorzieningenniveau clusteren van voorzieningen en daardoor een sterk en compleet aanbod kunnen bieden, ook als dit betekent dat inwoners van kleinere dorpen verder moeten reizen voor zorg en cultuur categorie 4 OV-netwerk clusteren of spreiden - OV-netwerk geclusterd versterken en een rendabel systeem ontwikkelen en accepteren dat het daily urban system niet de hele provincie dekt; - het OV-netwerk gespreid ontwikkelen en daarmee het daily urban system dat meer de provincie dekt en accepteren dat het minder efficiënt en rendabel is; categorie 4 gezonde leefomgeving rondom Schiphol Schiphol laten groeien om internationale connectiviteit te bevorderen en geluidsbelasting accepteren categorie 4 focus landbouw versnelde transitie naar kringlooplandbouw categorie 4 onderhoud aanleg van infrastructuur op een toekomstbestendige wijze waarbij onderhoudskosten lager uitvallen, maar aanlegkosten hoger zijn categorie 4 vervoer over water investeren in uitstootvrij goederenvervoer over water en drukte op het wegennet verminderen, maar hoge investeringskosten maken categorie 4 kwalitatieve natuur (korte termijn) biodiversiteit in belangrijke en beschermde gebieden verhogen categorie 4 kwetsbare natuurgebieden reguleren van bezoekersaantallen in kwetsbare natuurgebieden* om de natuur te
beschermen, ook als dat betekent dat niet iedereen op elk gewenst moment kan recreëren categorie 4 Wieringermeerpolder 380 kV naar de Wieringermeerpolder waar wel grote energievragers zitten, maar waarbij extra bedrijvigheid ten koste gaat van goede landbouwgrond categorie 4 toekomstige aanlanding meer aanlandingen van op zee gegenereerde windenergie in Noord-Holland aan land laten komen, en op land meer ruimte geven aan de daarbij behorende energie-infrastructuur in de schaarse ruimte categorie 4 haven in IJmuiden minder schutten van de zeesluis en daarmee de zoutindringing tegengaan en accepteren dat de haven minder bereikbaar is * Per abuis wordt in het Keuzepalet in deze oplossingsrichting gesproken over ‘recreatie (natuur)gebieden’. Dit moet echter zijn ‘natuurgebieden’. Effecten op hoofdlijnen van voorgenomen beleid Omgevingseffecten Tabel 0.6 toont bij welke aspecten een verbetering dan wel verslechtering optreedt ten opzichte van de referentiesituatie. De aspecten die gelijk blijven aan de referentiesituatie zijn niet opgenomen in het overzicht. De beoordeling van het voorgenomen beleid geeft, per aspect, inzicht in de richting en mate van verandering ten opzichte van de referentiesituatie.
13 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Een positieve beoordeling (++ of +) duidt op een verbetering ten opzichte van de referentiesituatie, terwijl een negatieve beoordeling (-- of -) duidt op een verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie. Een neutrale beoordeling (0) duidt op geen of nauwelijks verandering ten opzichte van de referentiesituatie. Tabel 0.6 Overzicht omgevingseffecten voorgenomen beleid Thema Beoordelingsaspect Beoordeling referentiesituatie Beoordeling voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu Beoordeling voorgenomen beleid na optimalisaties vanuit milieu klimaatverandering wateroverlast slecht 0 + klimaatverandering waterveiligheid overwegend goed 0 + klimaatverandering verdroging slecht ++ ++ klimaatverandering verzilting slecht + + bodem en water chemische en biologische bodemkwaliteit matig + + bodem en water bodemdaling slecht + + bodem en water beschikbaarheid van water slecht 0 + welzijn en leefbaarheid gezond gedrag redelijk + + natuur en biodiversiteit VHR-natuurherstel (N2000) matig - - natuur en biodiversiteit Natuurnetwerk Nederland in Noord- Holland buiten N2000 redelijk + - economie omvang economie overwegend goed - + economie werkgelegenheid redelijk 0 + economie circulaire economie overwegend goed 0 + energietransitie aandeel duurzame energie overwegend goed + + energietransitie energie- infrastructuur
slecht + + energietransitie uitstoot broeikasgassen slecht + + mobiliteit bereikbaarheid langzaam verkeer en ov overwegend goed + + ruimtelijke kwaliteit cultuurhistorie matig - - ruimtelijke kwaliteit landschap slecht - - Op Afbeelding 0.2 is het rad van de leefomgeving opgenomen met daarin de beoordeling van de referentiesituatie en de beoordeling van het voorgenomen beleid na optimalisaties. De binnenste ring geeft de staat van de referentiesituatie weer. De lijn geeft de beoordeling van het voorgenomen beleid weer ten opzichte van de referentiesituatie, waarbij een lijn naar buiten toe een verbetering visualiseert en een lijn naar binnen toe een verslechtering visualiseert. 14 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Afbeelding 0.2 Beoordeling referentiesituatie en voorgenomen beleid Ten gevolge van het voorgenomen beleid scoort één aspect zeer positief ten opzichte van de referentiesituatie, namelijk verdroging. Veertien aspecten scoren positief ten opzichte van de referentiesituatie. Vier aspecten scoren negatief ten opzichte van de referentiesituatie: VHR-natuurherstel (N2000), Natuurnetwerk Nederland in Noord-Holland buiten N2000, cultuurhistorie en landschap. Het merendeel van de aspecten uit het beoordelingskader scoort in het voorgenomen beleid ‘neutraal’ ten opzichte van de referentiesituatie.
Voor een aantal van de neutraal scorende aspecten geldt dat zij in de referentiesituatie al matig of slecht scoren. Dit geldt voor de volgende aspecten: 1 oppervlaktewater; 2 geluid; 3 hittestress; 4 lichthinder; 5 omgevingsveiligheid; 6 woningaanbod; 7 energieverbruik; 8 bereikbaarheid gemotoriseerd verkeer; 9 archeologie. Het voorgenomen beleid bevat geen ambities die invloed hebben op de aspecten geur, lichthinder, omgevingsveiligheid en verbondenheid . Doelbereik Tabel 0.7 toont een samenvatting van de beoordeling van het doelbereik ten opzichte van het voorgenomen beleid. Het voorgenomen beleid wordt voor geen van de lagen uit de lagenbenadering beoordeeld met ‘hoge potentie’ voor het doelbereik. De lagen uit de lagenbenadering in dit OER worden dus beoordeeld met ‘beperkte’ potentie of ‘geen’ potentie.
15 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Tabel 0.7 Samenvatting doelbereik voorgenomen beleid Laag uit lagenbenadering Beoordeling doelbereik ondergrond, water en bodem beperkte potentie gezonde leefomgeving en veiligheid beperkte potentie ruimtegebruik beperkte potentie netwerken beperkte potentie omgevingskwaliteit geen potentie Op een aantal aspecten uit de lagen is het doelbereik wel als ‘hoog’ beoordeeld: - tegengaan van bodemdaling; - omgaan met verzilting; - verbeteren van groenblauwe dooradering; - zorgen van goede water- en bodemkwaliteit; - investeren in extra recreatieve mogelijkheden voor bewoners in en om de woonplaats; - systeemherstel van natuur, zowel binnen als buiten natuurgebieden; - landbouwgrond beschermen; - bedrijventerreinen beter en intensiever benutten; - de energietransitie zodanig vormgeven dat voldaan wordt aan de voorwaarden van een duurzaam, efficiënt en betrouwbaar energiesysteem; - in 2050 een klimaatneutrale en volledig circulaire provincie zijn. Echter hebben andere partijen dan alleen de provincie ook een belangrijke rol als het gaat om het bijdragen aan het doelbereik. Dit geldt bijvoorbeeld voor het bereiken van de doelen voor Natura 2000-gebieden. Rol OER bij totstandkoming omgevingsvisie Het opstellen van het OER en het opstellen van de omgevingsvisie zijn in samenhang verlopen volgens een iteratief proces.
De mitigerende en optimaliserende maatregelen die volgden uit de effectbeoordeling van het voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu hebben geleid tot aanpassingen van de ontwerp- omgevingsvisie (het voorgenomen beleid). Daarnaast is een koppeling gemaakt tussen de gebied specifieke aandachtspunten uit de referentiesituatie en de uitspraken die over deze aandachtspunten zijn gedaan in de omgevingsvisie. De provincie Noord- Holland heeft de aanpak van een aantal van de aandachtspunten opgenomen in de omgevingsvisie (voor een uitgebreidere beschrijving van de aandachtspunten, zie tabel 4.16): - Metropoolregio Amsterdam (MRA); meer vraag dan aanbod woningen: · om ruimte te kunnen bieden voor gewenste woningbouwontwikkelingen in de gebieden tussen stedelijk en landelijk gebied stelt de provincie Noord-Holland regels op die niet alleen inzetten op behoud, maar ook flexibiliteit bieden voor maatwerk in landschapsontwikkeling, toegespitst op het lokale onderscheidende landschappelijke karakter; - IJmond; luchtkwaliteit scoort slecht door Tata Steel: · de provincie Noord-Holland continueert de inzet op ambitieus bronbeleid bij bedrijven waaronder Tata Steel, waarbij wordt gestuurd op het verminderen van schadelijke en hinderlijke uitstoot vanuit bronnen waar provincie Noord-Holland bevoegd gezag voor is; - Schiphol en omgeving; geluidsoverlast door vliegtuigen: · de
provincie Noord-Holland zet in op het realiseren van robuuste, groenblauwe overgangszones tussen stad en omliggend landschap, die bijdragen aan een gezondere leefomgeving door de realisatie van meer groen en daarnaast als geluidwerende maatregel kunnen dienen; - Westfriese corridor en Boekelermeer (regio Alkmaar); meer vraag dan aanbod woningen: · woningbouw vindt voornamelijk binnenstedelijk plaats en geclusterd rond OV-knooppunten. Voor relatief omvangrijke woningbouwprojecten is er in de Metropoolregio Amsterdam voldoende ruimte binnenstedelijk als ook langs de lijn Den Helder-Schagen-Alkmaar-Zaanstad en Alkmaar Hoorn- Enkhuizen; 16 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 - Texel, Binnenduinrand, het Gooi; de aspecten onder het thema ‘natuur’ komen onder druk te staan door grotere neerslagtekorten en lange periodes droge dagen, zonder mogelijkheid van wateraanvoer: · tussen Camperduin en de Donkere Duinen wil de provincie Noord-Holland verkennen of een landzijdige uitbreiding van de smalle duinenrij in de Kop van Noord-Holland een werkbare vorm van kustversterking is, in combinatie met de vergroting van de zoetwaterbel om verzilting tegen te gaan en natuur, recreatie, energieopwek, toerisme en landbouw onafhankelijk te maken van externe zoetwateraanvoer ten tijde van droogte; - Gebied tussen de Amstel en het Gooi, Waterland; de aspecten onder het thema
‘natuur’ komen onder druk te staan door grotere neerslagtekorten en lange periodes droge dagen, maar wel mogelijkheid van wateraanvoer (echter staat wateraanvoer vanuit de Rijn onder druk): · de provincie Noord-Holland investeert in dit gebied door het nemen van herstelmaatregelen, KRW- maatregelen en door het afronden van de NNN. Ook zet de provincie Noord-Holland op plekken met goed kwelwater op de flanken van het Gooi in op het ontwikkelen van nieuwe natuur. Dit geeft weer hoe de gebied specifieke aanpak uit de omgevingsvisie is opgesteld in samenspel met het OER. Hierdoor wordt het iteratieve proces tussen de visie en het OER nogmaals onderstreept. Het definitieve OER en het advies van de commissie mer worden betrokken bij de definitieve vaststelling van de omgevingsvisie. Raakvlakanalyse De raakvlakken treden vooral op bij ruimtebeslag van bodem- en watersturende oplossingsrichtingen, energie-gerelateerde oplossingsrichtingen en groenblauwe overgangszones. Bodem- en watersturende oplossingsrichtingen, zoals seizoensberging van water, vernatten veenweiden en verzilting, hebben vooral raakvlakken met landbouw en natuur. In sommige gevallen leiden deze oplossingsrichtingen tot functiewijzigingen en functiebeperkingen. Er is bijvoorbeeld sprake van functiewijziging als landbouwgronden te nat worden door het vernatten van veenweidegebieden.
Van functiebeperkingen is sprake bij het uitbreiden van waterwin- en infiltratiegebieden, waardoor er meer gebruiksbeperkingen gaan gelden. Energieopwek en -infrastructuur leggen veel beslag op de beschikbare ruimte. Door de clustering van grootschalige energievoorzieningen en -gebruikers is er op sommige locaties (bij de 7 energetische en economische clusters) veel ruimtebeslag, maar hierdoor blijft ruimtebeslag van energievoorzieningen en - gebruikers elders in de provincie bespaard. Bij de clusters treden vooral knelpunten op met landbouw, natuur en landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Lokale, decentrale opwek is kleinschaliger en heeft minder ruimtebeslag. Lokaal kunnen er zowel knelpunten als meekoppelkansen ontstaan met woningbouw en (kleinschalige) industrie- en bedrijvenlocaties. Tot slot zet de provincie in op overgangszones en groenblauwe dooradering aan de randen van stedelijke gebieden (vooral om woongebieden). Het staat nog niet vast in hoeverre deze overgangszones functies combineren. Er bestaan zowel knelpunten als meekoppelkansen voor recreatie, natuur, landschap, cultuurhistorie en duurzame landbouw in deze zones.
Passende beoordeling De effecten van het voorgenomen beleid op de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden binnen de provincie Noord-Holland zijn beoordeeld aan de hand van de volgende vier thema’s: 1 stikstofdepositie; 2 waterkwaliteit en -kwantiteit binnen en buiten Natura 2000-gebieden; 3 recreatiedruk; 4 natuur binnen en buiten Natura 2000-gebieden. Op basis van voorliggende globale passende beoordeling kunnen significante gevolgen van het voorgenomen beleid van de provincie Noord-Holland niet uitgesloten worden. De omgevingsvisie is daarvoor namelijk te weinig specifiek. Dit betekent echter niet per definitie dat het voorgenomen beleid onuitvoerbaar is. Zoals eerder is aangegeven, is het bij de uitwerking van onderdelen van de omgevingsvisie nodig om op plan- of projectniveau de effecten op Natura 2000-gebieden te bepalen en beoordelen. Onzekerheden 17 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Het OER van de provincie Noord-Holland brengt diverse onzekerheden in beeld die invloed hebben op de uitvoering van het beleid en de verwachte effecten. Dit heeft betrekking op zowel de planvorming als leemten in kennis. Onzekerheden binnen de planvorming ontstaan met name door wijzigingen in de oplossingsrichtingen en het ontbreken van voldoende relevante informatie voor een beoordeling van sommige effecten.
Daarnaast betreffen de leemten in kennis vooral de beschikbaarheid van financiële middelen en de impact van het landelijk beleid, waarvan de uitvoering anders kan lopen dan vooraf ingeschat. Algemene aandachtspunten en aanbevelingen Om de ambities uit het voorgenomen beleid te realiseren, is meervoudig ruimtegebruik essentieel. Een voorbeeld hiervan is een groenprogramma waarin het belang van openbaar groen voor de aspecten biodiversiteit, water, klimaatadaptatie, hittestress en recreatie samen wordt behandeld, zodat er groen ontwikkeld wordt dat bijdraagt aan meerdere doelen en het een nuttige investering wordt. Daarnaast is het belangrijk om de lange termijn doelen voor de fysieke leefomgeving uit de omgevingsvisie uit te werken tot concrete regels in de omgevingsverordening of in programma’s. De omgevingsvisie en omgevingsverordening/programma’s moeten goed op elkaar aansluiten om effectief te kunnen sturen op de kwaliteit van de leefomgeving. Het OER doet verschillende aanbevelingen voor de verdere uitwerking van de omgevingsvisie. Een mogelijkheid om meervoudig ruimtegebruik evenwichtig te implementeren is om een afwegingskader voor meervoudig ruimtegebruik op te stellen. Hierin krijgen bepaalde functies prioritering, en staan anderen lager op de ranglijst.
Belangrijk is om de keuzes voor prioritering te onderbouwen en aan te geven welke functies door schaarste van ruimte niet kunnen worden gerealiseerd zoals aanvankelijk werd geambieerd. Ook is door de effectbeoordeling duidelijk geworden welke aspecten in de referentiesituatie slecht scoorden en waarop het voorgenomen beleid geen effect heeft en op welke aspecten het voorgenomen beleid naar verwachting een negatief effect heeft. Dit zijn de twee categorieën aspecten waar het toepassen van mitigerende maatregelen het grootste verschil maakt voor provincie Noord-Holland. Het gaat om de volgende aspecten binnen de twee categorieën: 1 het voorgenomen beleid na optimalisatie heeft een negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie. Dit gaat om de aspecten: 1 VHR-natuurherstel (N2000); 2 Natuurnetwerk Nederland Noord-Holland buiten N2000; 3 cultuurhistorie; 4 landschap; 2 het voorgenomen beleid na optimalisatie leidt niet tot de verbetering van de met ‘slecht’ beoordeelde referentiesituatie. Dit zijn de aspecten: 1 geluid; 2 hittestress; 3 lichthinder; 4 omgevingsveiligheid; 5 energieverbruik; 6 landschap; 7 archeologie. Dit zijn de 10 aspecten (het aspect ‘landschap’ valt in beide categorieën) waar de meeste winst te behalen valt vanuit het voorgenomen beleid. In paragraaf 8.2.1 wordt voor deze aspecten ingegaan op de mitigerende maatregelen.
Bij de mitigerende maatregelen wordt onderscheid gemaakt tussen fysiek uitvoerbare maatregelen met een direct effect en conceptuele maatregelen met een indirect effect. De fysieke maatregelen hebben bij uitvoering een direct effect op de fysieke leefomgeving van Noord-Holland. De conceptuele maatregelen zien toe op een verdere uitwerking van beleid, ideeën of ambities en hebben een indirect effect op de fysieke leefomgeving. 18 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 De lange-termijn-doelen voor de fysieke leefomgeving uit de omgevingsvisie worden uitgewerkt tot concrete regels in de omgevingsverordening of programma’s. Deze moeten goed op elkaar aansluiten om effectief te kunnen sturen op de kwaliteit van de leefomgeving. Monitoring Paragraaf 8.4 bevat een aanzet voor een monitoringsprogramma. De provincie Noord-Holland heeft nog geen uitgewerkte monitoringsopzet opgesteld, maar wel een aantal uitgangspunten over hoe de mogelijke monitoring van de omgevingsvisie eruit zou kunnen zien: - de doelen en structurerende keuzes uit de omgevingsvisie vormen het uitgangspunt voor monitoring; - de Brede Basismonitor (BBM) kan daarbij een belangrijke bron zijn voor het volgen van een deel van de kwantitatieve indicatoren die in het OER worden gebruikt en iets zeggen over de staat en trends in Noord-Holland.
Dit vergt nog wel een uitwerking waarbij de indicatoren uit de BBM worden gekoppeld aan de doelen uit de visie en de voortgang wordt geanalyseerd; - een deel van de indicatoren die in het OER worden gebruikt zijn mogelijk ook geschikt om (op termijn) toe te voegen aan de Brede Basismonitor; - een deel van de indicatoren is moeilijker te kwantificeren, omdat die over de meer kwalitatieve aspecten van beleid gaan, en daardoor misschien minder geschikt om via de BBM te monitoren. Daarnaast wordt geacht dat het volgen van de procesmatige kant van de omgevingsvisie en de ontwikkelingen van de structurerende keuzes ook minder passend is bij de BBM; - het ligt daarom voor de hand dat monitoring van de omgevingsvisie uiteindelijk uit meerdere vormen kan bestaan (bijvoorbeeld indicatoren, procesmonitoring of meer kwalitatieve monitoring). De concrete inrichting van de monitoring van de omgevingsvisie wordt na oplevering van de ontwerpvisie verder intern uitgewerkt. 19 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 1 INLEIDING Voor u ligt het omgevingseffectrapport (OER) voor de actualisatie van de omgevingsvisie van provincie Noord-Holland. Dit OER maakt deel uit van de milieueffectrapportage (mer): een procedure die verplicht is bij het opstellen en actualiseren van de omgevingsvisie. De mer-procedure leidt tot een omgevingseffectrapport (OER) bij de omgevingsvisie.
1.1 Aanleiding opstellen OER: actualisatie omgevingsvisie provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland heeft in 2018 haar Omgevingsvisie NH2050 vastgesteld. Sindsdien is nieuw sectoraal beleid vastgesteld, is de Omgevingswet in werking getreden en zijn nieuwe opgaven voor Noord- Holland ontstaan. Opgaven zoals de energietransitie, het ruimtelijk en energiematig inpassen van datacenters en verzilting, en opgaven die voortkomen uit de aanduiding van gebieden in Noord-Holland als NOVEX-gebieden door de Rijksoverheid. Met de komst van de Omgevingswet is het wettelijk kader voor een omgevingsvisie ook verbreed tot een integrale blik op de fysieke leefomgeving. Dat vraagt dat de omgevingsvisie ook aandacht besteedt aan thema’s als gezondheid en sociale kwaliteit. Om te kunnen blijven voorsorteren op alle opgaven in Noord-Holland is besloten de omgevingsvisie te actualiseren. Daar komt bij dat de fysieke ruimte in Noord-Holland onder druk staat. Om voldoende ruimte te kunnen bieden aan voorgenoemde opgaven, moeten scherpe ruimtelijke keuzes gemaakt worden. In 2024 is de provincie gestart met het actualiseren van de Omgevingsvisie middels het traject Regie op de Ruimte. De in de Omgevingsvisie vastgelegde keuzes dienen om richting te geven aan aanvullende programma’s. Daarmee is de Omgevingsvisie plan-mer-plichtig.
Ook de structurerende keuzes uit de Energievisie en het Programma Landelijk Gebied worden met dit OER onderzocht, voor zover deze keuzes onderdeel zijn van de oplossingsrichtingen en worden opgenomen in de omgevingsvisie. Om aan te sluiten bij haar ambities op het gebied van brede welvaart, kiest provincie Noord-Holland ervoor om de effecten van haar geactualiseerde beleid breder te onderzoeken met deze omgevingseffectrapportage (OER). Dit OER biedt een afwegingskader voor het maken van onderbouwde keuzes over onder meer de ruimtelijke inrichting, de verdeling van schaarse ruimte en de balans tussen wonen, werken, natuur, landbouw, energie en mobiliteit. 1.2 Toelichting OER Een OER geeft milieu en leefomgeving een volwaardige plaats in het besluitvormingsproces. Dit doet een OER door de effecten op de leefomgeving ten gevolge van een voornemen op hoofdlijnen te beschrijven. Dit houdt in dat de ruimte die potentieel kan worden benut als toekomstige oplossing voor een opgave of probleem, zoals woningbouw, wordt onderzocht. Het OER onderzoekt daarom geen concrete initiatieven in detail. Het OER is een onderzoeksrapport dat behoort bij het moederbesluit, zijnde de actualisatie van de omgevingsvisie. Het bevoegd gezag neemt uiteindelijk het besluit met kennisgeving van de gevolgen van het voornemen op de leefomgeving en leefbaarheid.
mer-plicht (wettelijke grondslag) Europese en nationale wetgeving schrijven voor dat voor activiteiten met (mogelijk) aanzienlijke milieueffecten een mer-procedure wordt doorlopen. Nederlandse wet moet voldoen aan de Europese mer- richtlijn voor projecten (2014/52/EU, 2011/92/EU) en de Europese SMB-richtlijn (Strategische milieubeoordeling, 2001/42/EG) voor plannen en programma’s. De Europese wetgeving is geïmplementeerd in de Omgevingswet (Ow) (afdeling 16.4) en verder uitgewerkt in het Omgevingsbesluit (Ob) (hoofdstuk 11, bijlage V). Het type mer-procedure (planMER, project-mer of mer-beoordeling) hangt af van de aard, omvang van de activiteit en het type besluit. De omgevingsvisie van provincie Noord-Holland is een wettelijk voorgeschreven plan in de zin van artikel 16.34 van de Omgevingswet. De omgevingsvisie stelt bovendien kaders aan besluiten voor projecten die mogelijk aanzienlijke milieueffecten hebben (artikel 16.36 lid 1 en 4). Ook is naar verwachting een passende beoordeling nodig (artikel 16.36 lid 2). Voor de omgevingsvisie geldt daarmee direct een plicht tot het opstellen van een milieueffectrapport (OER in het geval van de provincie Noord-Holland) en het doorlopen van de mer-procedure. De milieueffectrapportage (mer) is de procedure om tot het OER te komen. De mer- procedure is nader toegelicht in paragraaf 1.3.
Initiatiefnemer en bevoegd gezag In de mer-procedure voor de omgevingsvisie is provincie Noord-Holland zowel initiatiefnemer als bevoegd gezag. Het College van Gedeputeerde Staten (GS) is verantwoordelijk voor de voorbereiding van de omgevingsvisie en het OER. Zij treedt op als initiatiefnemer. De omgevingsvisie wordt vastgesteld door Provinciale Staten (PS). PS vormt daarmee het bevoegd gezag. Het OER wordt opgenomen als bijlage bij de omgevingsvisie. De onafhankelijke Commissie mer adviseert over de inhoud van het OER. 1.3 | Procedure actualisatie omgevingsvisie en OER Het doel van het OER is om inzichtelijk te maken welke effecten het voorgenomen beleid (de omgevingsvisie) heeft op de fysieke leefomgeving, zodat Provinciale Staten een goed onderbouwde keuze kan maken over welke ambities zij wel en niet wil opnemen in het voorgenomen beleid. Het OER wordt uiteindelijk één van de achtergronddocumenten bij de ontwerp-omgevingsvisie (het moederbesluit). Het OER doorloopt de wettelijke procedure die bij de omgevingsvisie past. De procedure die specifiek betrekking heeft op het OER is de mer-procedure. Deze bestaat uit de volgende stappen. De formele procedure start met een kennisgeving van het voornemen tot het opstellen van een OER voor de omgevingsvisie. Op basis van de gepubliceerde notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) heeft iedereen de gelegenheid gekregen te reageren.
De reacties en adviezen zijn voorgelegd aan PS, waarna de reikwijdte en het detailniveau van het OER definitief is vastgesteld. De vastgestelde NRD vormt daarna het vertrekpunt voor het OER. Bij terinzagelegging van de ontwerp-omgevingsvisie vindt ook de terinzagelegging van het ontwerp-OER plaats. Tijdens deze terinzagelegging is ook weer gelegenheid voor iedereen om zienswijzen in te dienen voordat de omgevingsvisie (inclusief definitief OER) vastgesteld wordt door Provinciale Staten. Tabel 1.1 geeft de formele stappen van de mer-procedure en de omgevingsvisie weer. Tabel 1.1 Formele stappen in de procedure (cursief: onderdeel van procedure moederbesluit) Stap | Datum | Uitleg openbare kennisgeving | 14 juli 2025 | het voornemen om de omgevingsvisie te actualiseren en een plan- mer-procedure te doorlopen wordt openbaar aangekondigd door provincie Noord-Holland met de bekendmaking van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) (Provinciaal blad nr. 11329) ter inzage leggen NRD | 14 juli t/m 15 | de NRD wordt ter inzage gelegd.
De zienswijzen worden beantwoord september 2025 advies Commissie mer NRD | 21 oktober 2025 | commissie MER brengt advies uit over de NRD 20 | 139 | Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Stap | Datum | Uitleg vaststelling advies reikwijdte en | 9 december 2025 | het college van Gedeputeerde Staten stelt de NRD vast detailniveau opstellen OER | 13 oktober 2025 | het OER wordt opgesteld volgens de voorgestelde reikwijdte en het t/m 1 mei | detailniveau en de inhoudsvereisten uit de Omgevingswet (artikel 11.3 Ob). Naar aanleiding van de eventuele zienswijzen en adviezen wordt de onderzoeksopzet uit de NRD aangepast in het OER ter inzage leggen OER als | 8 juni 2026 t/m 31 | het OER wordt, gelijktijdig met de ontwerp-omgevingsvisie, voor bijlage van de ontwerp- | augustus 2026 | 12 weken ter inzage gelegd. Eenieder kan een zienswijze indienen omgevingsvisie | (afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht) toetsingsadvies Commissie mer | de Commissie mer wordt om advies gevraagd over het OER (artikel 16.39 Ow en 11.2 Ob) vaststellen omgevingsvisie | Provinciale Staten stelt de omgevingsvisie vast.
In de omgevingsvisie wordt aangegeven hoe met de resultaten van het OER, participatie, de zienswijzen en het advies van de Commissie mer is omgegaan (artikel 11.4 Ob) evaluatie van de effecten na | het is verplicht om (na realisatie) de daadwerkelijk optredende realisatie | milieugevolgen van de uitvoering van het plan te monitoren en te evalueren (artikel 11.5 Ob) 1.4 | Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft de gevolgde onderzoeksaanpak voor het opstellen van voorliggend OER. Hoofdstuk 3 bevat een samenvatting van de Staat van de Leefomgeving. De volledige | Staat van de Leefomgeving is te vinden in bijlage I. In hoofdstuk 4 wordt eerst de totstandkoming van het voorgenomen beleid (ook wel ‘voorkeursalternatief’ of ‘VKA’) beschreven. Daarna volgt een inhoudelijke beschrijving van het voorgenomen beleid. Vervolgens bevat dit hoofdstuk de effectbeoordeling van het voorgenomen beleid | . Hoofdstuk 5 gaat in op de ruimtelijke impact van de keuzes uit het voorgenomen beleid. Waar ontstaan botsingen, en welke locaties zijn het meest geschikt voor het realiseren van de beleidsvoornemens? | Hoofdstuk 6 bevat de passende beoordeling van globale aard. Hoofstuk | 7 gaat in op het doelbereik. Hoofdstuk 8 bevat de aanbevelingen, leemten in kennis en een monitoringsvoorstel. | De laatste 2 hoofdstukken van dit OER, hoofdstuk 9 en 10, bevatten de begrippenlijst en de geraadpleegde referenties.
21 | 139 | Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 22 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 2 ONDERZOEKSAANPAK 2.1 Proces actualisatie omgevingsvisie en interactie met OER De afgelopen periode heeft provincie Noord-Holland haar omgevingsvisie geactualiseerd. Het proces van het actualiseren van de omgevingsvisie, ‘Regie op de Ruimte’, is op afbeelding 2.1 weergegeven. Als onderdeel van Regie op de Ruimte is voorliggend OER opgesteld. Deze paragraaf beschrijft het proces Regie op de Ruimte en de iteratieve interactie tussen het actualiseren van de omgevingsvisie en het opstellen van het OER. Afbeelding 2.1 Proces ‘Regie op de Ruimte’ (bron: NRD) Het proces begon met de vaststelling van de startnotitie 'Regie op de Ruimte’ op 30 september 2024. In dit Ruimtelijk Voorstel agendeert de provincie Noord-Holland ruimtelijke vraagstukken waarvoor keuzes nodig zijn, zonder zelf al keuzes te maken. Het Ruimtelijk Voorstel laat zien dat er minimaal een kwart meer ruimte nodig zou zijn om alle ambities waar te maken, terwijl die ruimte er niet is. Daarom is het noodzakelijk om scherpe keuzes te maken over wat waar mogelijk is, en onder welke voorwaarden.
De voorbereidende werkzaamheden die voor de omgevingsvisie zijn verricht, hebben begin 2025 geresulteerd in een kaartenatlas en een werkboek met eerste inzichten, bedoeld om het gesprek met de Provinciale Staten te voeren over de uitgangspunten waarop de actualisatie van de omgevingsvisie wordt gebaseerd. Vervolgens heeft provincie Noord-Holland haar ‘Keuzepalet’ opgesteld (de dato juli 2025). Dit bestaat uit meerdere onderdelen. Ten eerste bevat het Keuzepalet 4 inhoudelijke verkenningen. Deze hebben tot doel om de te maken keuzes in de omgevingsvisie en hun consequenties nader uit te werken. Eén verkenning is uitgevoerd om te onderzoeken wat er gebeurt bij het voortzetten van het huidige beleid. Daarnaast bevat het Keuzepalet 3 ‘stel-dat verkenningen’. Het doel van de stel dat-verkenningen was om alternatieve richtingen voor de ontwikkeling van Noord-Holland te onderzoeken op basis van exploratieve/keuze- scenario’s. De 3 stel-dat verkenningen startten elk vanuit een ander vertrekpunt: water en bodem, gezonde leefomgeving en wonen en een toekomstbestendig economisch verdienmodel.
23 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 De drie verkenningen starten met de volgende beginvraag: 1 stel dat we gezonde leefomgeving en wonen leidend maken in onze ruimtelijke ontwikkelingen? 2 stel dat we een natuurlijker water- en bodemsysteem als uitgangspunt nemen, dan? 3 stel dat… a we het maximaliseren van het verdienvermogen in Noord-Holland leidend maken? b we naast het maximaliseren van het verdienvermogen ook inzetten om actief bij te dragen aan een hogere mate van strategische Europese autonomie? Uit de stel-dat verkenningen volgden circa 30 dilemma’s van globale aard en voor de lange termijn. Voor elk van deze dilemma’s heeft de provincie Noord-Holland 2 alternatieve oplossingsrichtingen ontwikkeld en opgenomen in het tweede deel van het Keuzepalet. Een voorbeeld van een dilemma is het dilemma ‘energieopwek’. Daarbij horen de 2 oplossingsrichtingen: 1 kleinschalig, verspreid opwekken waar de energievraag zit, en ruimtelijke versnippering accepteren; 2 grootschalig, geclusterd opwekken op toekomstbestendige plekken. Onderdeel van de oplossingsrichtingen zijn de belangrijkste structurerende keuzes zoals gemaakt in de reeds vastgestelde Energievisie van provincie Noord-Holland. Op deze manier zijn de belangrijkste keuzes uit de Energievisie integraal onderdeel van het OER.
De volgende keuzes zijn meegenomen in het OER: - actief sturen door grenzen aan aanbod te stellen en energievragers te concentreren op strategische locaties; - (voor lokale opwek) kleinschalig, verspreid opwekken waar de energievraag zit, en ruimtelijke versnippering accepteren; - (voor hoofdknooppunten) grootschalig, geclusterd opwekken op toekomstbestendige plekken; - in lijn met de Energievisie, warmte opwekken met geo-en aquathermie en het aandeel duurzame energie in de energiemix verhogen. Uit de stel-dat-verkenningen kwam ook een aantal ‘overeenkomsten’ naar voren. De overeenkomsten zijn de punten waar geen keuze in oplossingsrichtingen gemaakt hoeft te worden, omdat ze niet leiden tot botsingen. Voorbeelden van overeenkomsten zijn het belang van het reserveren van ruimte voor het bergen van water om te beschermen tegen wateroverlast en overstromingen, het vergroten van de zoetwatervoorraad en het beperken van het gebruik van zoet water. De overeenkomsten zijn direct opgenomen in het voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu. De oplossingsrichtingen uit het Keuzepalet vormen de input voor de ambities in het document ‘Voorzet richtingen en ambities voor de ontwerp-Omgevingsvisie’. Provincie Noord-Holland geeft in de Voorzet aan dat de ambities nog niet vaststaan, en nader uitgewerkt moeten worden.
De dillema’s en oplossingsrichtingen zoals genoemd in het Keuzepalet zijn aangevuld met 3 dilemma’s (inclusief oplossingsrichtingen) naar aanleiding van de Nota van Antwoord op de NRD en interne aanvullende keuzes. Deze dillema’s zijn later toegevoegd maar maken wel deel uit van het OER. Het gaat om de dilemma’s: waterwingebied, grondwaterbeschermingsgebied en industrie en wonen. Het iteratieve OER-proces (na het opstellen van de Staat van de Leefomgeving) is gestart met het in beeld brengen van de kansen en risico’s van de oplossingsrichtingen. Zo kan de nadere uitwerking van de ambities plaatsvinden op basis van milieu-informatie. Het in kaart brengen van de kansen en risico’s per oplossingsrichting heeft plaatsgevonden in december 2025. Bijlage II bevat de kansen en risico’s van alle dilemma’s en bijbehorende oplossingsrichtingen. Bij het bepalen van de kansen en risico’s in het OER is, indien mogelijk, gekeken naar gebiedsuitspraken. Wanneer een oplossingsrichting specifiek betrekking heeft op een bepaald gebied is dat bij de kans of het risico toegevoegd. Uit de analyse van de kansen en risico’s per oplossingsrichting volgden aandachtspunten. Dit is de beslisinformatie die provincie Noord-Holland mede heeft gebruikt om in de periode december 2025 - januari 2026 te kiezen voor één van de 2 oplossingsrichtingen per dilemma.