Bijlage 2-8 Milieueffectrapport (MER)

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport

projectnummer 0417636.105 definitief revisie 02 14 januari 2022

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport

projectnummer 0417636.105 definitief revisie 02 14 januari 2022

Auteurs A.C. Oerlemans MSc J.J. Verhoeven MSc P.J. Verhoeven MSc

Opdrachtgever Gemeente Haarlemmermeer Raadhuisplein 1 2132 TX Hoofddorp

datum vrijgave 14-01-2022

beschrijving revisie 02 definitief

gecontroleerd P.J. Verhoeven MSc

vrijgave J.J. Verhoeven MSc

Inhoudsopgave

Blz.

Veel gebruikte woorden en afkortingen

1

Deel A: Beschrijving van het voornemen en de te onderzoeken varianten

4

1

Inleiding

5

2

Vertrekpunten van het MER

11

3

Voorgenomen ontwikkeling

21

4

Te onderzoeken varianten

30

Deel B: Gevolgen voor de leefomgeving

38

5

Methodologie

39

6

Ondergrond

41

7

Mobiliteit

55

8

Milieu en gezondheid

73

9

Groenblauwe thema’s

89

10

Ruimtelijke kwaliteit

109

11

Duurzaamheid

119

12

Conclusie effectbeoordelingen

124

Deel C: Nadere uitwerkingsopgaven

126

13

Toepassing van hergebruiksgrond en mate van ophoging

127

14

Omgang met verkeersruimte

137

15

Ontwerp recreatieplas

144

16

Toepassing Verbeterd Droogmakerij Systeem (VDS)

147

17

Verdeling park-polder-leisure

149

18

Perspectief voor de landbouw

154

19

Afweging aan de hand van SDG’s

162

20

Inpassing evenementenlocatie

166

21

Realisatie biodiversiteit

169

22

Omgang met stikstofemissie

172

23

Duurzame energieopwekking

174

24

Samenvatting nadere keuzes

176

25

Van concept naar definitief MER

180

26

Begeleiding van de transformatie

186

Separate bijlagen Bijlage Samenvatting MER Achtergrondrapport Ondergrond Achtergrondrapport Milieu en gezondheid Achtergrondrapport Groenblauw Achtergrondrapport Duurzaamheid Achtergrondrapport Landbouw Verkeersonderzoek

Groene bouwsteen Quickscan trillingen

Uitgangspunten milieuonderzoeken

Analyse evenementenverkeer Akoestisch onderzoek evenementenlawaai Spelregelkader Onderzoek stikstofdepositie Onderzoek Archeologie

Volledige naam Publieksvriendelijke samenvatting MER PARK21 Achtergrondrapport ondergrond – MER PARK21 Achtergrondrapport milieu en gezondheid – MER PARK21 Achtergrondrapport groenblauwe kwaliteit – MER PARK21 Achtergrondrapport duurzaamheid – MER PARK21 Landbouwperspectieven voor PARK21 Verkeersonderzoek PARK21 – Verkeerskundige analyse t.b.v. MER onderzoek Leidraad groene bouwsteen Quickscan trillingen PARK21 – Vrachtverkeer tijdens de uitvoeringsfase Uitgangspunten en modelresultaten milieuonderzoeken – MER PARK21 Analyse Evenementenverkeer PARK21 Akoestisch onderzoek – Evenemententerrein PARK21 te Haarlemmermeer Spelregelkader en aanbevelingen MER PARK21 Onderzoek stikstofdepositie PARK21 Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen PARK21 prioritaire structuur zone 2, Beinsdorp, gemeente Haarlemmermeer

Opsteller, datum en versie Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief Goudappel Coffeng, 31 maart 2021, R1.03 Buiting Advies, december 2020, 2020-033 Antea Group, 23/04/2021, revisie 02 Antea Group, 23/04/2021, revisie 02

Goudappel Coffeng, 1 april 2021, P1.03 Antea Group, 23/04/2021, revisie 02

Antea Group, 14/01/2022 Antea Group, 14/01/2022 Antea Group, 20/7/2021, Antea Group Archeologie 2021/108

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Veel gebruikte woorden en afkortingen In dit rapport worden enkele woorden en afkortingen veelvuldig gebruikt. In het onderstaande overzicht zijn deze veelgebruikte woorden en afkortingen kort toegelicht. autonome ontwikkeling ontwikkeling die onafhankelijk van de ontwikkeling van PARK21 plaats zal vinden en waarover een definitief besluit is genomen basisvariant

deze planvariant bestaat uit de prioritaire structuur inclusief ontwikkelruimte voor initiatieven. De realisatie van dit deel van voornemen wordt voor 2030 voorzien

botsproeven

analyse van de haalbaarheid van het masterplan aan de hand van globale berekeningen voor verschillende milieuthema’s, deze is voorafgaand aan het MER onderzoek uitgevoerd

deelgebied 1

het al gerealiseerde gedeelte van PARK21 in de noordelijke hoek van het gebied

hergebruiksgrond

grond die voldoet aan de kwaliteitsklasse Wonen of Industrie

kringlooplandbouw

de omschakeling binnen de landbouw naar een systeem dat streeft naar een voortdurende verlaging van het verbruik van grondstoffen en een zorgvuldig beheer van bodem, water en natuur.

leisurelaag

de leisurelaag biedt (commerciële) duurzame educatieve en/of recreatieve voorzieningen. Deze voorzieningen worden landschappelijk ingepast in de groene omgeving en versterken, verbreden en vergroten de parklaag

masterplan

het basisplan voor PARK21 bestaande uit drie aspecten: de park-, leisure- en parklaag, de prioritaire structuur en de organische ontwikkeling.

maximale variant

deze planvariant bestaat uit een indicatieve maximale invulling van PARK21 in 2040 die aansluit bij de nu voorziene kaders. Deze hypothetische invulling is bedoeld om de worst-case milieueffecten te onderzoeken.

MER

het milieueffectrapport (het MER is het rapport, de m.e.r. is de procedure)

m.e.r.-procedure

de procedure waarbinnen het milieueffectrapport opgesteld wordt (het MER is het rapport, de m.e.r. is de procedure)

nadere uitwerkingsopgave

opgaven waarvoor verdere uitwerking benodigd is, o.a. doordat nadere keuzes negatieve effecten kunnen voorkomen of omdat doelstellingen verduidelijkt dienen te worden

Blad 1 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

NRD

Notitie Reikwijdte en Detailniveau, de eerste stap in de m.e.r.procedure

PARK21

Park van de 21ste eeuw

parklaag

een openbaar toegankelijke recreatieve groenstructuur die zorgt voor samenhang en verbinding in PARK21. Hier ligt het recreatieve netwerk van wandel-, fiets-, skate- en ruiterpaden en deze laag vormt ook de groen/blauwe verbinding die gelegd wordt tussen gebieden en draagt bij aan de biodiversiteit

plangebied

het gebied waarop het voornemen rechtstreeks betrekking heeft

polderlaag

laag die het bestaande open polderlandschap met zijn linten zichtbaar en herkenbaar houdt en het verankert in het park en de cultuurhistorie. Tevens biedt de polderlaag ruimte voor transformatie naar kringlooplandbouw en verbrede stadslandbouw in het polderland en de agrarische erven in het Polderlint

polderuiterwaarde

een retentiebekken als onderdeel van een robuust en toekomstbestandig watersysteem. Een extra tijdelijke bergingsvoorziening waarop vanuit de polderboezem ingelaten kan worden. Het bergt tijdelijk water bij hevige neerslag.

prioritaire structuur

175-180 hectare groen/blauwe ruggengraat in PARK21 met een ambitie om door te groeien tot een parklaag van circa 360 ha. Het is de grote drager, aanjager en verbindende schakel tussen gebieden, maar ook tussen functies binnen PARK21

planjaar

het jaar waarin afronding van het voornemen voorzien is, dit is het jaar waarvoor de effecten van het plan worden beoordeeld. Het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte voor PARK21 wordt opgesteld voor een plantermijn van 20 jaar. Voor de basisvariant wordt 2030 als planjaar aangehouden, omdat uitvoering van deze variant voor dit jaar wordt voorzien. Voor de maximale variant is het planjaar 2040.

project-m.e.r.

een m.e.r.-procedure gekoppeld aan een besluit, zoals bedoeld in het Besluit milieueffectrapportage

raakvlakprojecten

nog in voorbereiding zijnde plannen en projecten die de effecten van PARK21 significant beïnvloeden

referentiesituatie

de situatie in het planjaar van de ontwikkeling, waarbij wel uitgegaan wordt van autonome ontwikkelingen, maar niet van de ontwikkeling van het voornemen

retentiebekken

zie polderuiterwaarde

Blad 2 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

SDG’s

Sustainable Development Goals - dit zijn zeventien wereldwijde duurzaamheidsdoelstellingen die in 2015 zijn vastgesteld door de Verenigde Naties (VN) als de nieuwe, mondiale ontwikkelingsagenda voor 2030. Ze zijn een mondiaal kompas voor uitdagingen als armoede, onderwijs en de klimaatcrisis.

spelregelkader

op basis van de onderzoeksresultaten zijn spelregels, harde eisen voor ontwikkelingen, geformuleerd. Het spelregelkader is een tussenproduct dat gebruikt wordt als uitgangspunt voor het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte waarin de spelregels verder uitgewerkt worden. Het vormt daarom een aanvulling op bestaande kaders voor de transformatie van PARK21

varianten

mogelijke ‘manieren’ waarop het voornemen gerealiseerd kan worden, met kleine wijzigingen ten opzichte van elkaar. In PARK21 wordt het verschil tussen de varianten veroorzaakt door de tijd: de basisvariant kan door de tijd heen verder uitgroeien tot de maximale variant en daartussen bevindt zich een continuüm van vele mogelijk denkbare varianten

VDS

Verbeterd droogmakerij systeem, een systeem met flexibel waterpeil met een bandbreedte tussen het peil van de polderboezem en het oorspronkelijke zomerpeil

voornemen

de ontwikkeling van PARK21: een groeiend park met drie lagen: park, polder en leisure. Het park is bedoeld voor iedereen, met ruimte voor ondernemen, sport, recreatie, ontspanning en groen

zone

indeling van PARK21 in 6 zones, die in dit MER gebruikt wordt ter oriëntatie, zie hieronder

Blad 3 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Deel A: Beschrijving van het voornemen en de te onderzoeken varianten Het doel van deel A (hoofdstuk 1 tot en met 4) is tweeledig. Ten eerste wordt hierin verslag gedaan van de voorgeschiedenis en de huidige stand van zaken van de planvorming rond PARK21. Ten tweede worden in deel A de te onderzoeken varianten ontwikkeld, die nodig zijn om de gevolgen van de ontwikkeling (de milieueffecten) te kunnen beschrijven en beoordelen. Ook al is het plan voor PARK21 flexibel en zijn vele factoren onzeker, om een goede beoordeling te kunnen geven, was het noodzakelijk om het voornemen verder uit te werken. Dit is gedaan aan de hand van het Masterplan PARK21, een aantal “botsproeven” en een concretisering van de doelstellingen en heeft geleid tot twee varianten waarvan de milieueffecten in deel B worden beoordeeld.

Opzet van het MER en bijlagen

Blad 4 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

1

Inleiding

1.1

Aanleiding Gemeente Haarlemmermeer werkt aan de ontwikkeling van PARK21: een park voor iedereen, met ruimte voor sport, recreatie, ontspanning, groen en landbouw. Het park met een omvang van 1.000 hectare ligt tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep en wordt een groot en gevarieerd parklandschap, openbaar toegankelijk voor publiek. Er is ruimte voor activiteiten bij de boer, allerlei soorten sport en spel, cultuur, ontspanning, een recreatieplas, groen en weides, wandel- fiets- en skatepaden, horeca, evenementen en dagrecreatie. PARK21 wordt een park voor mensen uit Haarlemmermeer, de regio en verder. Een deel van PARK21 is al vastgelegd in een bestemmingsplan en gerealiseerd. Voor de verdere ontwikkeling van PARK21 is een nieuw bestemmingsplan noodzakelijk. Dat bestemmingsplan vormt de formele, juridisch-planologische vertaling om de ambities en kaders uit het Masterplan PARK21 mogelijk te maken. Vanwege de omvang van deze ontwikkeling heeft de gemeente Haarlemmermeer besloten de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r. met kleine letters) te doorlopen. Dit milieueffectrapport (MER met hoofdletters) is daarvan het resultaat. Plangebied Het plangebied voor PARK21 van 1.000 hectare ligt tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep.

Het gebied wordt aan de zuidzijde begrensd door de Noordelijke Randweg, aan de oostzijde door de A4, aan de noordzijde door de Nieuwe Bennebroekerweg en aan de westzijde door de Drie Merenweg (N205).

Figuur 1.1: Situering van het plangebied PARK21

1.2

M.e.r.-procedure

1.2.1

Waarom een m.e.r.-procedure? In het Besluit milieueffectrapportage zijn activiteiten, plannen en besluiten opgenomen waarbij het maken van een milieueffectrapport verplicht is (onderdeel C) of (onderdeel D) ten aanzien waarvan het bevoegd gezag in een zo vroeg mogelijk stadium van planvorming moet beoordelen

Blad 5 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

of het maken van een milieueffectrapport nodig is gezien de belangrijke nadelige gevolgen die de voorgenomen activiteit voor het milieu kan hebben. In onderdeel D van het Besluit m.e.r. is als activiteit D9 opgenomen "een landinrichtingsproject dan wel wijziging daarvan, in gevallen waarin de activiteit betrekking heeft op een functiewijziging met een oppervlak van 125 hectare of meer van water, natuur, recreatie of landbouw". Daarnaast is categorie D10 relevant: “aanleg, wijziging of uitbreiding van (…) themaparken”. De relevante gevalsgrenzen liggen bij 250.000 of meer bezoekers per jaar of een oppervlak van 25 ha of meer. Ten slotte is categorie D11.2 relevant: “de aanleg, wijziging of uitbreiding van een stedelijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van winkelcentra of parkeerterreinen”, voor zover de ontwikkeling gaat over de Leisurelaag. De drempelwaarden liggen bij een oppervlakte van 100 hectare of meer. De totale ontwikkeling van PARK21 is te beschouwen als een samenhangende activiteit met een omvang boven deze drempelwaarden, waardoor een m.e.r.-beoordelingsplicht aan de orde is. Gezien de beoogde functies en de potentiële bezoekersaantallen vindt de gemeente een volwaardige afweging van milieubelangen bij de planvorming op zijn plaats. Om die reden kiest de gemeente Haarlemmermeer voor het opstellen van een MER.

Concreet betekent dit dat de gemeente vrijwillig een project-m.e.r.-procedure zal doorlopen. Deze procedure is in november 2016 opgestart, met het ter inzage leggen van een notitie reikwijdte en detailniveau (NRD). De ter inzage legging van dit MER is de volgende formele stap in de m.e.r.-procedure.

1.2.2

Doel van dit MER Doel van de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) is het milieubelang volwaardig in de plan- en besluitvorming te betrekken en inzicht te krijgen in de potentiële milieueffecten op de omgeving en de randvoorwaarden voor de beoogde ontwikkeling. In het geval van PARK21 wordt de m.e.r. specifiek ingezet als middel om de kaders te bepalen die in het bestemmingsplan juridisch worden vastgelegd om de transformatie te begeleiden. Daarmee vormt het de inhoudelijke onderbouwing van de keuzes die worden gemaakt om het Masterplan PARK21 te vertalen in een juridisch-planologisch kader voor de gebiedsontwikkeling – het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte1. Het MER bevat een beschrijving van de milieugevolgen van de voorgenomen ontwikkeling. Complexe ruimtelijke ontwikkelingen hebben effecten op de omgeving/ het milieu. Deze worden beschreven en beoordeeld in het milieueffectrapport. Daardoor krijgt het milieu een plaats in de besluitvorming over een plan of project. De gemeenteraad kan, als bevoegd gezag, de milieubelangen volwaardig meewegen bij de besluitvorming over het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte.

1.3

Procedure en participatie De m.e.r.-procedure bestaat uit een aantal wettelijk vastgelegde volgtijdelijke stappen. Deze zijn hieronder blauw weergegeven in figuur 1.2. 1

De Crisis- en herstelwet bevat een grondslag voor het aanwijzen van plangebieden waarvoor een zogenaamd bestemmingsplan met verbrede reikwijdte kan worden vastgesteld. Dit instrument biedt, vooruitlopend op de Omgevingswet die naar verwachting op 1 juli 2022 in werking treedt, de mogelijkheid om (op onderdelen) af te wijken van de Wet ruimtelijke ordening.

Blad 6 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 1.2: m.e.r.-procedure

De eerste stap in de m.e.r.-procedure is de in 2016 ter inzage gelegde Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) geweest. De reacties op de NRD, waaronder een advies van de Commissie m.e.r., zijn betrokken bij het vervolg van de m.e.r.-procedure. In het planvormingsproces zijn sinds 2016 diverse stappen gezet, waarin de m.e.r. als instrument een rol heeft gespeeld. Het voorliggende MER brengt alle beslisinformatie bij elkaar om inzicht te geven in de doorlopen stappen. Als tussenstap in de procedures is het voorontwerp bestemmingsplan met het concept MER in participatie gebracht. Zo is het voor eenieder mogelijk geweest om te reageren op de inhoud van beide stukken. Deze fase is bewust in de procedure opgenomen vanwege de lange tijd die is verstreken sinds de besluitvorming over het Masterplan PARK21 en het naar buiten brengen van de NRD. De reacties zijn gebruikt om het MER en het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte af te ronden. Deze stukken, nu ontwerp bestemmingsplan en MER genoemd, worden vervolgens wederom ter inzage gelegd, waarbij het voor eenieder mogelijk is om een formele zienswijze in te dienen. In deze fase wordt de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) gevraagd om een toetsingsadvies uit te brengen. De Commissie m.e.r. is een onafhankelijk adviesorgaan, dat adviseert over de inhoud van milieueffectrapporten.

De Commissie toetst en beoordeelt of alle voor het project relevante milieugevolgen goed en volledig zijn beschreven. De uitkomsten van de zienswijzenprocedure en het toetsingsadvies van de Commissie m.e.r. worden betrokken bij de vaststelling van het bestemmingsplan met het definitieve MER als bijlage. Tot slot volgt de beroepsfase, waarin beroep kan worden aangetekend tegen het bestemmingsplan.

Blad 7 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

1.4

Methodiek en leeswijzer Bij de ontwikkeling van PARK21 past een MER dat de nodige flexibiliteit biedt om een nietvastomlijnd programma te kunnen faciliteren. Voor het MER van PARK21 is daardoor ingezet op een type MER dat aansluit op de methodiek van de Omgevingswet. Het MER bestaat uit drie delen:  Deel A bevat de voorgeschiedenis, de beschrijving van het voornemen en de aanpak van het MER.  Deel B bevat de beschrijving van de gevolgen voor de leefomgeving en de beoordeling daarvan.  Deel C bevat de analyse die gedaan is voor een aantal nadere uitwerkingsopgaven. Het MER sluit af met een aantal relevante aspecten voor de begeleiding van de transformatie: leemten in kennis, een toelichting op het spelregelkader en een aanzet voor monitoring en evaluatie.

Figuur 1.3: Opzet van het MER en bijlagen

Deel A Het doel van deel A (hoofdstuk 1 tot en met 4) is tweeledig. Ten eerste wordt hierin verslag gedaan van de voorgeschiedenis en de huidige stand van zaken van de planvorming rond PARK21. Ten tweede worden in deel A de te onderzoeken varianten ontwikkeld, die nodig zijn om de gevolgen van de ontwikkeling (de milieueffecten) te kunnen beschrijven en beoordelen. Ook al is het plan voor PARK21 flexibel en zijn vele factoren onzeker, om een goede beoordeling te kunnen geven, was het noodzakelijk om het voornemen verder uit te werken. Dit is gedaan aan de hand van het Masterplan PARK21, een aantal “botsproeven” en een concretisering van de doelstellingen en heeft geleid tot twee varianten waarvan de milieueffecten in deel B worden beoordeeld. Deel B Centraal in deel B (hoofdstukken 5 tot en met 12) staat het op milieueffecten beoordelen van het planvoornemen. Het begrip “milieueffecten” vraagt om een nadere definiëring. Daarvoor wordt een beoordelingskader gebruikt. Het beoordelingskader bevat alle relevante omgevingsaspecten waar het bevoegd gezag inzicht in moet hebben om een besluit (vaststellen bestemmingsplan) te nemen waarin het milieubelang volwaardig meegewogen is. Het beoordelingskader en de wijze van effectbeoordeling zijn beschreven in hoofdstuk 5.

Blad 8 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Er is voor gekozen om de omgevingsaspecten in dit MER te clusteren tot zes hoofdthema’s, die elk in één hoofdstuk (hoofdstukken 6 tot en met 11) worden behandeld (zie figuur 1.4). In elk hoofdstuk is een kader opgenomen met de voorgestelde spelregels en andere aanbevelingen die uit de effectbeschrijvingen volgen. Deel B sluit af met een samenvatting van de effectbeoordelingen en andere conclusies.

Figuur 1.4: Zes hoofdthema’s van beoordelingskader MER

Deel C In de planvorming zijn diverse uitwerkingsopgaven naar voren gekomen. Deze komen bijvoorbeeld voort uit negatieve effectbeoordelingen, die door nadere keuzes te maken kunnen worden voorkomen. Ook is voor onderdelen van het voornemen een verdiepingsslag uitgevoerd om deze verder te concretiseren. Andere uitwerkingsopgaven komen voort uit een behoefte aan verdere uitwerking van de doelstellingen en de manier waarop deze behaald kunnen worden. In deel C (hoofdstuk 13-26) zijn deze uitwerkingsopgaven elk in een apart hoofdstuk behandeld. Hier gaat het MER verder dan alleen het beoordelen van de effecten vanuit het planvoornemen, maar geeft het per nadere opgave een onderbouwde richting om milieueffecten verder te reduceren. In hoofdstuk 24 worden de conclusies van hoofdstuk 13 tot en met 23 samengevat. Hoofdstuk 25 bevat een reflectie op de wijze waarop het MER een rol gespeeld heeft bij de nadere totstandkoming van de planvorming. In hoofdstuk 26 is tenslotte een beschrijving van de leemten in kennis, het beoogde gebruik van het spelregelkader en een aanzet voor monitoring en evaluatie opgenomen. Bijlagen De achtergrondinformatie over de milieugevolgen van de ontwikkeling is gebundeld in een aantal achtergrondrapportages en onderzoeken. In de onderstaande tabel is een overzicht van de separate bijlagen bij dit MER opgenomen.

De naam in de eerste kolom wordt in dit MER gebruikt om naar de documenten te refereren. Het spelregelkader bevat geen achtergrondinformatie, maar een belangrijk resultaat van het MER. Hierin zijn de spelregels die doorheen het MER zijn voorgesteld. Deze worden vertaald in het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte om ongewenste milieueffecten te voorkomen. Ook is een overzicht opgenomen van de aanbevelingen die in het MER en achtergrondrapporten zijn gegeven. Bijlage Samenvatting MER Achtergrondrapport Ondergrond Achtergrondrapport Milieu en gezondheid

Volledige naam Publieksvriendelijke samenvatting MER PARK21 Achtergrondrapport ondergrond – MER PARK21 Achtergrondrapport milieu en gezondheid – MER PARK21

Blad 9 van 188

Opsteller, datum en versie Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Achtergrondrapport Groenblauw Achtergrondrapport Duurzaamheid Achtergrondrapport Landbouw Verkeersonderzoek

Groene bouwsteen Quickscan trillingen

Uitgangspunten milieuonderzoeken

Analyse evenementenverkeer Akoestisch onderzoek evenementenlawaai Spelregelkader Onderzoek stikstofdepositie Onderzoek Archeologie

Achtergrondrapport groenblauwe kwaliteit – MER PARK21 Achtergrondrapport duurzaamheid – MER PARK21 Landbouwperspectieven voor PARK21 Verkeersonderzoek PARK21 – Verkeerskundige analyse t.b.v. MER onderzoek Leidraad groene bouwsteen Quickscan trillingen PARK21 – Vrachtverkeer tijdens de uitvoeringsfase Uitgangspunten en modelresultaten milieuonderzoeken – MER PARK21 Analyse Evenementenverkeer PARK21 Akoestisch onderzoek – Evenemententerrein PARK21 te Haarlemmermeer Spelregelkader en aanbevelingen MER PARK21 Onderzoek stikstofdepositie PARK21 Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen PARK21 prioritaire structuur zone 2, Beinsdorp, gemeente Haarlemmermeer

Blad 10 van 188

Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief Antea Group, 10/12/2021, definitief Goudappel Coffeng, 31 maart 2021, R1.03 Buiting Advies, december 2020, 2020-033 Antea Group, 23/04/2021, revisie 02 Antea Group, 23/04/2021, revisie 02

Goudappel Coffeng, 1 april 2021, P1.03 Antea Group, 23/04/2021, revisie 02

Antea Group, 14/01/2022 Antea Group, 14/01/2022 Antea Group, 20/7/2021, Antea Group Archeologie 2021/108

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

2

Vertrekpunten van het MER

2.1

Plangebied Tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep ligt circa 1.000 hectare buitengebied, voornamelijk bestaand uit akkerbouwbedrijven, gemengd met functies zoals een tuincentrum, een manege, een baggerdepot en een crematorium/uitvaartcentrum. In de noordelijke hoek ligt het reeds ontwikkelde deelgebied 1 van PARK21. Het gebied is verkaveld volgens de principes van de Haarlemmermeerpolder, een droogmakerij uit de periode 1849-1852, met een orthogonaal stelsel van sloten met hiertussen gelegen agrarische vlakken van 200 bij 1.000 meter. Het gebied is in noordoost/zuidwestelijke richting doorsneden door de polderlinten IJweg, Hoofdweg en Rijnlanderweg waaraan de agrarische erven liggen. Ook de spoorlijn Amsterdam/Den Haag en de busbaan tussen Nieuw-Vennep en Hoofddorp (R-net) doorsnijden in noordwest/zuidoostelijke richting het gebied. Aan de noordoostzijde wordt het begrensd door de bebouwing van Hoofddorp met, ten westen van het spoor de Nieuwe Bennebroekerweg en, ten oosten van het spoor de toekomstige Nieuwe Bennebroekerweg. Aan de zuidwestzijde grenst het plangebied aan Nieuw-Vennep en de Noordelijke Randweg. De oostzijde is begrensd door de A4 en de westzijde door de Drie Merenweg (N205).

Figuur 2.1: Plangebied PARK21

Ten behoeve van de oriëntatie is het plangebied verdeeld in zes zones, die van elkaar worden gescheiden door de polderlinten, de HOV-busbaan en de spoorlijn. Deze zones hebben geen status, maar zijn ruimtelijk wel duidelijk afgebakend en bieden daardoor handvatten voor de planvorming.

Blad 11 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 2.2: Zone-indeling van het plangebied

2.2

Historische besluitvorming

2.2.1

Historie van de besluitvorming op hoofdlijnen Al vanaf eind jaren negentig van de vorige eeuw duikt de ontwikkeling van het Park van 21e eeuw op in diverse beleidsstukken, waaronder het ‘Raamplan Haarlemmermeer Groen’ en de ‘Toekomstvisie Haarlemmermeer 2015’. In deze beleidsstukken gaat het nadrukkelijk om de realisatie van “groen als tegenwicht tegen de aanzienlijke verstedelijking van de noordvleugel van de Randstad.” Verder is er behoefte aan recreatiemogelijkheden dicht bij huis in een sterk verstedelijkte omgeving. Het ‘Raamplan Haarlemmermeer Groen’ uit 2000 gaat uit van de ontwikkeling van 2000 hectare recreatie- en groengebied in de Haarlemmermeer. Ook in de nieuwe toekomstvisie op de gemeente, de discussienotitie 'Naar een Toekomstvisie Haarlemmermeer 2030' van de raad (2004), maakt de groenstrook tussen Hoofddorp en NieuwVennep onderdeel uit van de tien karakteristieken van een boeiende gemeente. In de ‘Nota Groen en recreatie in Haarlemmermeer’ uit 2007 is opgenomen dat de gemeente zich hard wil maken voor de ontwikkeling van groengebieden met een sterke identiteit en een onderscheidend karakter. De aanleg van PARK21 is expliciet als doelstelling 3 opgenomen in de nota. In die periode komt een nieuw concept aan de orde, het metropolitane park.

In de startnotitie Randstad 2040 (2007) schrijft het kabinet: in de nabijheid van de steden kunnen ‘metropolitane parken’ met allure een kwaliteitsimpuls zijn die belangrijk bijdraagt aan de kwaliteit van leven. Masterplan PARK21 In februari 2007 heeft het college ingestemd met de 'Startnotitie Masterplan Park van de 21e Eeuw' waarin de ontwikkelingsstrategie voor het opstellen van een masterplan voor het Park van de 21e Eeuw is vastgelegd. De afronding van de eerste fase van deze ontwikkelingsstrategie, heeft uiteindelijk geleid tot de nota 'Park van de 21e Eeuw; Plan van aanpak' van november 2007. De nota bevat de resultaten van de inventarisatiefase en maakt de stappen tot en met het opstellen van het masterplan inzichtelijk. In het plan van aanpak wordt Park van de 21e eeuw gedefinieerd als: “een grootschalig stadspark met voldoende ruimte voor (commerciële) recreatieve en leisure voorzieningen.” Vervolgens is op basis van het concept-startdocument-Masterplan PARK21 (2009/20280) een masterplan opgesteld. Een eerste versie hiervan is beoordeeld door een commissie van experts, bestaande uit externe deskundigen op de verschillende terreinen (stedenbouw, landschap, recreatie & leisure, ontwikkelingsstrategie). Op basis van dit advies is het concept-Masterplan aangescherpt en op 30 november 2010 door het college vrijgegeven voor participatie

Blad 12 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

(2010/15691). Op 16 juni 2011 heeft de gemeenteraad het Masterplan PARK21 vastgesteld als kadernota voor de ontwikkeling van het recreatiegebied tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep. In de Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 (2012) met bijbehorend MER is PARK21 opgenomen als grootschalig recreatief groengebied. Op 26 april 2012 heeft de gemeenteraad besloten het project te continueren en daarnaast tot uitvoering van het eerste deelgebied over te gaan. Deelgebied 1, waar als onderdeel van PARK21 reeds honkbalclub 'Pioniers' is gevestigd, is hierbij een zelfstandig project geworden, inclusief een eigen bestemmingsplan. Verdere inkadering In 2013 is de gemeentelijke Structuurvisie 2030 vastgesteld waarin de huidige, en in de toekomst na te streven, groen-blauwe structuur voor de gemeente is vastgelegd. Wat betreft PARK21 wordt opgemerkt: “Voor Haarlemmermeer heeft dit park een belangrijke ruimtelijk-sociale betekenis. Het verbindt de kernen Hoofddorp en Nieuw-Vennep, en legt een recreatieve relatie tussen het oostelijk en westelijk deel van de polder.

Het park heeft daarnaast een belangrijke regionale, en zelfs (inter-) nationale functie als recreatief en toeristisch kerngebied in de metropoolregio." De provincie heeft in het rapport Recreatieverkenningen (2014) aangegeven dat tot 2040 in de provincie (met name zuidelijk deel) een toename van de recreatiedruk van minimaal 30% verwacht wordt (door bevolkingsgroei, vergrijzing, toerisme, toename vrije tijd, klimaateffecten). Met de nota van B&W 'PARK21: functioneel leisure programma' (2014/0007558) heeft het college in februari 2014 de raad geïnformeerd over een uitwerking van het leisureprogramma en de economische en ruimtelijke betekenis en aandachtspunten geschetst met betrekking tot de ontwikkeling van dit programma. Op 10 november 2016 is de gemeenteraad akkoord gegaan met de 'Herijking uitvoeringsstrategie' uitvoeringsstrategie PARK21' (2016.0034520), gebaseerd op de principes van uitnodigingsplanologie en organische gebiedsontwikkeling. Het uitgangspunt is een kavelgewijze ontwikkeling van PARK21, waarbij de basis ligt bij het private initiatief en de gemeente condities creëert, stimuleert en begeleidt. Binnen de gemeente Haarlemmermeer is de ‘Sport- en bewegingsvisie Haarlemmermeer 20192029’ (2019/0036310) vastgesteld. De visie werkt met een aantal pijlers.

De eerste twee pijlers vormen ook de pijlers onder PARK21, namelijk de fysieke sportinfrastructuur en een uitnodigende beweegomgeving. In het document ‘Toerisme, evenementen en promotie Haarlemmermeer 2020-2025’ (2020/0000380) geeft gemeente Haarlemmermeer haar visie op de recreatieve ontwikkeling van de gemeente waaronder PARK21. PARK21 wordt gezien als een Metropolitaan Park, met een dynamische mix aan landschappelijke, recreatieve en iconische recreatieve beleving in Haarlemmermeer. Een park voor eigen inwoners en voor regionale en internationale bezoekers.

2.2.2

Nut en noodzaak Veranderend landschap Met de intensivering van woningbouw in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) zullen de behoefte aan en de druk op de ruimte in de gemeente Haarlemmermeer toenemen. De veranderingen in het klimaat, daling van de veenbodem, verzilting, uitputting of juist overbemesting van de bodem door de grootschalige landbouw en de druk op de ruimte vragen om veranderingen.

Blad 13 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

De westkant van de Haarlemmermeerpolder transformeert langzaam in een divers landschap met wonen, natuur en recreatie en met open delen met akkerbouw, recreatie, agrarisch aanverwante bedrijven (zoals paardenhouderijen) en waterberging. Binnen de gemeente Haarlemmermeer wordt ervoor gezorgd dat de dorpen langs de Ringvaart niet aan elkaar groeien, maar een parelsnoer vormen met groene ‘spaties’. Tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep, in PARK21, wordt de ruimte gevonden voor actieve ontspanning. Historische en actuele groenopgave De basis voor de groenopgave ligt in het Raamplan Haarlemmermeer Groen (2000), in samenhang met de al wel gerealiseerde, verstedelijkingsopgaven in Haarlemmermeer en regio voor Vinex woningbouw, Schipholontwikkeling, uitbreiding van bedrijventerreinen en aanleg van omvangrijke infrastructuur. Van de oorspronkelijke taakstelling van circa 2.000 hectare in het Raamplan is anno 2016 circa 1.000 hectare gerealiseerd. Het Haarlemmermeer Groen project (van rijk, provincie en regiogemeenten) was erop gericht om in het tekort aan recreatiegebied en verbindingen te voorzien en om landschap en natuur te versterken. Voltooiing van de groenopgave was voorzien in 2013 maar is door bezuinigingen van het rijk in 2012 nog niet gerealiseerd terwijl de behoefte aan groen- en recreatieruimte door de verdere groei van het inwonertal, vergrijzing etc. blijft toenemen.

Het recente Programma natuurontwikkeling 2021-2025 van provincie Noord-Holland geeft onverkort noodzaak tot het invullen van de vergroeningsopgave in de regio aan en benoemt PARK21: “De gemeente Haarlemmermeer legt de komende 10 tot 15 jaar PARK21 aan (1000 ha). Het project dient meerdere doelen: verbetering waterkwaliteit en duurzaamheid, landschap, recreatie, landbouw en vrije tijd.” Ook in de concept provinciale visie Recreatie en Toerisme 2020 benoemt de provincie de toenemende populariteit van buitenrecreatie en het belang van het opvangen van recreatieve druk bij de bron door de realisatie van een (groen-blauw) recreatieaanbod gekoppeld aan woningbouw. Daarnaast sluit PARK21 aan bij de visie op de toekomst van het Nederlandse bos van de rijksoverheid en provincies, die zichzelf ten doel stellen ca. 37.000 hectare nieuw bos te realiseren voor 2030. Deze Bossenstrategie 2020 sluit aan bij het Nationaal Klimaatakkoord 2019 waarin de aanleg van meer bos en houtige landschapselementen, met name in de nabijheid van nieuwe woningbouw locaties, als doelstelling is opgenomen. De bestaande groenopgave in PARK21 is daarmee in zekere zin nog een erfenis uit het verleden, gekoppeld aan de Vinex ontwikkeling. De Vinex woningbouw heeft het al bestaande tekort aan recreatiegroen, ondanks de inspanningen nieuwe gebieden te realiseren, versterkt.

Aan de nieuwe bovenplanse groenbehoefte van 200 hectare die door de lopende woningbouw in Hoofddorp (Tudorpark, Tudorgardens, Victoriapark, Rooseveltpark, Stadscentrum Hoofddorp inclusief Hyde Park, Lincolnpark c.a.) wordt gegenereerd wordt ook in het PARK21 gebied tegemoet gekomen. Toekomstige nieuwe groenopgaven gekoppeld aan toekomstige woningbouw in en bij NieuwVennep en Hoofddorp, komen nog eens boven op deze historische opgave. Een sterke behoefte aan recreatiegroen en natuur in de leefomgeving is daarmee nog zeer actueel. Toename kwantitatieve tekorten aan recreatiegebied Zoals hiervoor reeds aangeduid, duikt al vanaf het einde van de vorige eeuw de ontwikkeling van het Park van de 21e eeuw op in diverse beleidsstukken. Sindsdien is de behoefte aan recreatief groen in de stedelijke context onveranderd gebleken en zelfs toegenomen door onder meer vergrijzing, woningbouw, het grotere belang dat wordt gehecht aan gezondheid door bewegen in het groen en grotere belangstelling voor natuur. Dit is benoemd in onder andere:  de gemeentelijke visie ‘Naar een Toekomstvisie Haarlemmermeer 2030’ uit 2004,

Blad 14 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

     

de ‘nota Groen en Recreatie Haarlemmermeer’ (2007), de startnotitie Randstad 2040 van het kabinet (2007), de gemeentelijke Structuurvisie 2030 (2013), het rapport Recreatieverkenningen (2014) van de Provincie Noord-Holland, de gemeentelijke ‘Sport- en bewegingsvisie Haarlemmermeer 2019-2029’ (2019), het document ‘Toerisme, evenementen en promotie Haarlemmermeer 2020-2025’ (2020),  het Provinciale Programma natuur en de Visie Recreatie en Toerisme 2020,  de concept Verstedelijkingsstrategie 2021 van de Metropoolregio Amsterdam. De bestaande (oudere) recreatiegebieden als het Haarlemmermeerse Bos en Toolenburgerplas kennen de hoogste bezoekersaantallen per hectare in de regio en zijn in sommige perioden overbezet. Ook afgelopen jaar is door de uitbraak van Covid-19 gebleken dat er steeds meer druk op groene recreatiegebieden ontstaat en dat er een brede gebruiksbehoefte is. De realisatie van het recreatiegroen in Haarlemmermeer heeft een sterke relatie met de ontwikkeling van de woningbouw en infrastructuur en de uitbreiding van de luchthaven Schiphol. De Vinex woningbouw opgave was voor de periode 1995-2005 circa 20.000 nieuwe woningen. De opgave voor recreatiegroen in de regio (gekoppeld aan deze verstedelijking) was oorspronkelijk 1.600 hectare Strategisch Groen en 400 hectare Schiphol inpassingsgroen (Raamplan Haarlemmermeer Groen).

Dit areaal was bedoeld om te voorzien in tekorten aan recreatieruimte en vermindering van de recreatiedruk op kwetsbare natuur in de duinen, alsmede voor een landschappelijke inpassing van de luchthavenuitbreiding en het verbeteren van fietsroutes. Alle toen geplande woningbouw, infrastructuur en Schipholuitbreiding is inmiddels gerealiseerd. Van het regionaal groen was in 2018 730 hectare (540 ha strategisch groenproject en 180 ha Schiphol buffergroen) in Haarlemmermeer gerealiseerd en ongeveer 190 hectare in buurgemeenten. De resterende recreatieve groenopgave is grotendeels beoogd in PARK21, zoals op onderstaande figuur te zien.

Figuur 2.3: Kaartbeeld gerealiseerde en geplande groenrecreatiegebieden en verbindingen (bron: Voortgangsrapportage groot groen en recreatie 2014-2018)

Inmiddels is een nieuwe opgave om groengebied te ontwikkelen ontstaan om de oplopende tekorten aan recreatieruimte, als gevolg van nieuwe woningbouw te verminderen. Met de

Blad 15 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

voorgenomen woningbouwontwikkelingen in de gehele gemeente, maar in het bijzonder NieuwVennep West, Nieuw-Vennep Centrum en Hoofddorp Zuid wordt de behoefte aan PARK21 alleen maar groter. Kwalitatief gemis structurerend groengebied Afgezien van kwantitatieve tekorten zal het niet ontwikkelen van PARK21 ook een gemiste kans zijn om de kwaliteit van de Haarlemmermeerse polder op niveau te brengen. Op dit ogenblik is de biodiversiteit van de Haarlemmermeerpolder onder het gemiddelde van vergelijkbare streken in Nederland. Voor een groot deel heeft dit te maken met de aanwezigheid van de luchthaven Schiphol en het grote aandeel agrarisch land, waar van oudsher biodiversiteit geen doel is en de rationaliteit van de bewerking kenmerkend is voor het landschap. De eerder aangelegde groengebieden in Haarlemmermeer kennen een veel hogere biodiversiteit. Zo zal ook PARK21 bijdragen aan de biodiversiteit in Haarlemmermeer. Binnen de beperkingen van de fysieke omstandigheden (grondsoort, wind, water, etc.) zullen er robuuste populaties van planten- en diersoorten zijn en wordt een verbindend netwerk van leefgebieden – binnen en buiten de gemeente - bevorderd en versterkt. Daarmee heeft PARK21 dus een belangrijke verbindende functie.

Het is de schakel tussen de landgoederen en bossen in de binnen duinrand in het westen en de Westeinderplassen in het Groene Hart ten oosten van de Haarlemmermeer. Momenteel ontbreekt, in de ontwikkeling van het polderlandschap Haarlemmermeer tot toekomstbestendige polder, een groen recreatief gebied dat Nieuw Vennep en Hoofddorp verbindt. De druk op dit deel van de Randstad is hoog. PARK21 zal structuur geven aan het groenblauwe raamwerk van de Haarlemmermeerse polder. PARK21 geeft nieuwe kwaliteiten aan het huidige open polderland, dat nog weinig gebruiksmogelijkheden biedt en nauwelijks ontsloten is. Klimaatverandering vraagt om duurzame oplossingen In de agrarische delen van de Haarlemmermeerpolder zijn door de realisatie van vakbemalingen vanaf de jaren ’70 van de vorige eeuw waterpeilen ingesteld, zoals die destijds als optimum voor het agrarisch grondgebruik werden beschouwd. De waterpeilen in de deze vakbemalingen, die lager zijn dan het waterpeil van de polderboezem, hebben echter ook de nodige nadelen. Zo wordt de polder belast met (zoute) kwel en bestaat er op veel plaatsen in de polder een opbarstrisico van slootbodems door de waterdruk vanuit de diepe ondergrond. Door klimaatverandering neemt de kans op extreme neerslag toe, tegelijkertijd zullen er langere perioden van droogte zijn.

Verder zal de verzilting vanuit de ondergrond toenemen en staat de beschikbaarheid van zoetwater om het watersysteem mee door te spoelen steeds meer onder druk. Onder andere vanwege deze knelpunten hebben de gemeente Haarlemmermeer en Rijnland in 2010 de “Waterstructuurvisie Haarlemmermeerpolder” (WSV) opgesteld, mede om een meer duurzame inrichting van het watersysteem van de Haarlemmermeerpolder te bereiken. De uitgangspunten voor het toekomstige waterbeheer zijn overgenomen in de gemeentelijke structuurvisie en in de strategische samenwerkingsagenda Haarlemmermeer Rijnland 2015-2030. Het basisprincipe van het duurzame watersysteem is dat waar in een vakbemaling het grondgebruik verandert (ontwikkeling tot bijvoorbeeld bedrijventerrein, woningbouw of recreatie), mogelijkheden ontstaan. Het gebied kan een flexibel peil krijgen met een bandbreedte tussen het peil van de polderboezem en het oorspronkelijke zomerpeil van de vakbemaling. In de WSV is deze inrichting van het watersysteem het “Vernieuwd Droogmakerij Systeem genoemd (VDS). Deze benaming is in de afgelopen jaren verbasterd tot het “Verbeterd Droogmakerij Systeem”. Het op deze wijze inrichten van het watersysteem heeft de volgende voordelen:

Blad 16 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer



het flexibel peilbeheer heeft tot gevolg dat er minder water aan- en afgevoerd hoeft te worden;  er wordt neerslagwater, dat een goede waterkwaliteit heeft, vastgehouden;  de peilverhoging beperkt de (zoute) kwel;  het vakgemaal kan vervallen;  het bergend vermogen voor wateroverlast kan binnen de polder worden verdeeld. Binnen PARK21 werken gemeente en waterschap in de parklaag (zie paragraaf 3.1) aan dit duurzame watersysteem door deze te faciliteren. In de polderlaag wordt ook gestreefd naar invoer van het VDS, maar daar op basis van vrijwilligheid van de grondeigenaren en -gebruikers. Daarmee worden de beoogde voordelen binnen en buiten PARK21 gerealiseerd en wordt er aan een klimaatadaptief, duurzaam watersysteem gewerkt. Landbouw PARK21 is nu nog vooral een landbouwgebied, gekenmerkt door agrarische productie. De transformatie van dit gebied met behoud van de openheid en cultuurhistorische waarden, is een belangrijke opgave bij de ontwikkeling van het park. Agrarische bedrijvigheid is in de gemeente lange tijd de belangrijkste economische basis geweest, maar heeft door de ligging van de internationale luchthaven Schiphol in Haarlemmermeer, deze positie verloren. Haarlemmermeer is de laatste dertig jaar snel verstedelijkt en het ruimtegebruik is geïntensiveerd. Mede daardoor is de agrarische bedrijfsvoering steeds verder onder druk komen te staan.

Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) zet in op de omschakeling van een systeem dat gericht is op een voortdurende verlaging van de kostprijs van producten naar een systeem dat streeft naar voortdurende verlaging van het gebruik van grondstoffen en een zorgvuldig beheer van de bodem, water en natuur, zogenaamde kringlooplandbouw. Het omvormen van het huidige landbouwsysteem tot kringlooplandbouw biedt perspectief voor het omgaan met verschillende uitdagingen waarmee de Nederlandse agrarische sector geconfronteerd wordt. Kringlooplandbouw is daarmee niet het antwoord op slechts één probleem, maar op een palet aan problemen en uitdagingen in het landbouwsysteem zoals: verduurzaming van de landbouw; versterking van de positie van de boer in de keten; vertrouwen in de voedselproductie; synergie tussen landbouw en biodiversiteit; aanpassing aan klimaatverandering; tegengaan van voedselverspilling; reductie van CO2 en andere broeikasgassen; dierenwelzijn of eindigheid grondstoffen. PARK21 zal de transitie van het te behouden landbouwareaal van ca. 350 ha ondersteunen, waarbij het platteland en de stad worden verbonden, het watersysteem wordt verduurzaamd en de biodiversiteit wordt vergroot.

Samenvatting Nut en noodzaak voor PARK21 komen in hoofdzaak voort uit zowel een achterstallige als een actuele kwantitatieve behoefte aan recreatief groen, een kwalitatieve behoefte aan een structurerend groengebied in de Haarlemmermeerpolder, de noodzaak van klimaatadaptatie en de wens om de landbouw te ondersteunen in de transitie naar kringlooplandbouw. De locatie van PARK21, tussen de grootste kernen van de gemeente Haarlemmermeer, maar ook onder vliegroutes van Schiphol en tussen de duinen en het plassengebied, maken de transformatie tot metropolitaan park een optimale invulling van dit scharnierstuk in de polder. Met de transformatie kunnen grote ingrepen in de groenstructuur ingezet worden als katalysator om een groot aantal subdoelen mee te koppelen en waarde te creëren voor mens, omgeving en economie.

Blad 17 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

2.3

Masterplan PARK21 Het concept voor PARK21 is gebaseerd op een parkontwerp dat verschillende lagen combineert: een deel van de landbouw blijft behouden waarmee de ontginningsstructuur van de polder herkenbaar blijft in het park; een parklaag functioneert als verbindend een raamwerk en is volledig openbaar toegankelijk; daarbinnen is vervolgens ruimte voor eigentijdse leisure ontwikkeld door private initiatiefnemers. Het parkontwerp sluit aan bij vastgesteld beleid, keur- en andere regels vanuit het Hoogheemraadschap van Rijnland, de mogelijke toekomst van het watersysteem, uitgangspunten voor (sociale) duurzaamheid, randvoorwaarden voor verkeer en vervoer en zoneringen en (milieu)regelgeving. Dit heeft geleid tot een masterplankaart, ambities en doelstellingen die het voornemen op hoofdlijnen weergeven, en een ruimtelijk structurerend parkconcept. Masterplankaart Door de flexibiliteit in de ontwikkeling van PARK21 zelf en de onvoorspelbare autonome ontwikkelingen buiten PARK21, zijn er ontelbaar veel mogelijke eindsituaties te bedenken. Ook kan een tijdelijke situatie een (semi)permanent karakter krijgen, waarin bijvoorbeeld slechts een deel van de beoogde transformatie plaats vindt. De onderstaande kaart geeft een impressie van een eindbeeld. Dit is zeker geen blauwdruk.

Figuur 2.4: Masterplan PARK21, beeld 2016

Herijking uitvoeringsstrategie In het Masterplan en de Herijking uitvoeringsstrategie PARK21 zijn de hoofdstructuren van de gebiedsontwikkeling beschreven en de kaders voor de ontwikkeling en de strategie voor de realisering opgenomen. PARK21 is een organische gebiedsontwikkeling, die ruimte geeft aan afzonderlijke initiatiefnemers waarbij het kan gaan om zowel tijdelijke als permanente vormen van gebruik en ontwikkeling. Er is sprake van een landschappelijke ‘stip op de horizon’ waarin de hoofdstructuren van de ontwikkeling zijn bepaald. Ontwikkeling vindt plaats per kavel op initiatief van de gebruiker, de eigenaar of andere private partijen. De initiatiefnemers ontwikkelen en creëren binnen de kaders van het masterplan het uiteindelijke eindbeeld. De gemeente geeft haar visie, ambities, randvoorwaarden en kaders (ruimtelijk, functioneel en financieel) bij de planologische uitnodiging mee via het bestemmingsplan (uitnodigingsplanologie). Tevens zet de gemeente met de beschikbare en gereserveerde publieke middelen in op het realiseren van de basisstructuur. De basisstructuur bestaat uit de hoofdontsluiting(en), een deel van de waterplas, met aanliggend parkhart, en een retentiebekken als onderdeel van het duurzame watersysteem.

Blad 18 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 2.5: Prioritaire structuur (conform herijking Masterplan)

Deze basisstructuur is een vliegwiel voor verdere investeringen uit de markt. De ontsluiting maakt dat functies hier op kunnen aanhaken, laat zien dat de transformatie daadwerkelijk vorm krijgt en creëert een geconcentreerde stroom van gebruikers. Deze basisstructuur wordt de prioritaire structuur genoemd en zal minimaal 175-180 hectare omvatten als parklaag met parkkamers (bijvoorbeeld voor het Parkhart als icoonproject).

2.4

Botsproeven In het kader van de planvorming is door de gemeente in samenwerking met Antea Group een aantal “botsproeven” uitgevoerd in voorbereiding op het opstellen van het MER en het bestemmingsplan. In deze botsproeven is de haalbaarheid van het masterplan onderzocht door middel van globale berekeningen voor verschillende milieuthema’s. Hieruit kwam naar voren dat de initiële voorgenomen ontwikkeling tot grote (lastig oplosbare) knelpunten leidt. De botsproeven hebben aangetoond dat de voorgestane ontwikkeling verkeerstechnisch niet haalbaar was en de doorgang van andere gebiedsontwikkelingen in de gemeente onevenredig zou belemmeren. Naar aanleiding van deze botsproeven heeft in 2020 een ambtelijke verdieping plaatsgevonden op de initiële voorgenomen ontwikkelingen binnen de kaders voor de planvorming conform de herijking 2016. Enerzijds om een aantal knelpunten te voorkomen en anderzijds om het plan van andere accenten en een aangepaste transformatiestrategie te voorzien, die beter aansluiten bij de actuele ambities van de gemeente Haarlemmermeer. De grootschalige leisure waarvan in eerdere plannen sprake was en het totale programma voor PARK21 zijn daarbij afgeschaald.

De nadruk is komen te liggen op een groen-recreatieve basisinrichting waarin opgenomen, met daarin de wenselijke groenblauwe dooradering van het gebied en de recreatieve verbindingen voor langzaam verkeer tussen de kernen Hoofddorp en Nieuw-Vennep en een recreatieve langzaam verkeer verbinding oost-west. Daarin hebben icoon onderdelen als het parkhart en recreatieplas, retentiebekken (ook polderuiterwaarde genoemd) en VDS een plaats. Daarnaast wordt ruimte geboden voor leisure voorzieningen die het park versterken zonder het verkeersnetwerk te overbelasten of voor een onevenredig grote milieu-impact zorgen. De aspecten van het herijkte masterplan - de drie lagen, de prioritaire structuur, de uitgangspunten met betrekking tot organische ontwikkeling en de brede doelstellingen - zijn overeind gebleven. In het volgende hoofdstuk wordt het actuele planvoornemen beschreven, dat dient als uitgangspunt voor het MER en de bijbehorende onderzoeken. Dit planvoornemen bevat een grote mate van flexibiliteit, zodat er ruimte is voor optimalisatie gedurende de planvorming en realisatie van deelprojecten.

Blad 19 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Deze optimalisatie wordt gezocht door het MER strategisch in te zetten en nadrukkelijk te gebruiken om randvoorwaarden en spelregels te ontwikkelen voor de transformatie van het gebied. Deze randvoorwaarden en spelregels zullen worden vertaald in een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte (hierna: bestemmingsplan), dat zowel de realisatie van een prioritaire structuur van 175-180 hectare op korte termijn als de verdere organische groei van PARK21 zal begeleiden.

Blad 20 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

3

Voorgenomen ontwikkeling

3.1

Algemene beschrijving voornemen Met PARK21 maakt Haarlemmermeer een groot en gevarieerd landschap om te recreëren, te verblijven en te ondernemen, voor nu en in de toekomst. PARK21 is een bijzondere schakel in de regionale groenstructuur, een nieuw landschap, een manier om Haarlemmermeer en haar cultuurhistorie méér gezicht te geven. Realisatie gebeurt ten dele traditioneel door de gemeente en voor een belangrijk deel in samenwerking met initiatiefnemers. De overheid faciliteert, geeft kaders mee en nodigt initiatiefnemers uit om met concrete plannen te komen. Zo groeit het park organisch richting het indicatieve eindbeeld. De ruimtelijke impact van PARK21 is afhankelijk van de wijze waarop de organische ontwikkeling plaats zal vinden. Het parkconcept met lagen en sferen is daarbij structurerend. Drie lagen Het park wordt opgebouwd uit drie lagen: de polderlaag, de parklaag en de leisurelaag. De lagen vullen elkaar aan, lopen in elkaar over, maar verschillen ook duidelijk.  De polderlaag houdt het bestaande open polderlandschap met zijn linten zichtbaar en herkenbaar, het verankert het park in de cultuurhistorie. Tevens biedt het ruimte voor transformatie naar kringlooplandbouw en verbrede stadslandbouw.  De parklaag is een toegankelijke recreatieve groenstructuur die zorgt voor samenhang en verbinding in PARK21.

Hier ligt het recreatieve netwerk van wandel-, fiets-, skate- en ruiterpaden en is ruimte voor sport, spel en voorzieningen, maar vormt ook de groen/blauwe verbinding die gelegd wordt tussen gebieden en draagt bij aan de biodiversiteit.  De leisurelaag biedt (commerciële) duurzame educatieve en/of recreatieve voorzieningen. Deze voorzieningen worden landschappelijk ingepast in de groene omgeving en versterken, verbreden en vergroten de parklaag. Drie sferen PARK21 bestaat uit drie sferen die van west naar oost verschillen. In het westelijk deel overheerst de parksfeer rondom de recreatieplas en het parkhart; in het middendeel rondom de Hoofdvaart bepaalt de landbouw de sfeer en in het oostelijk deel zijn de vrijetijdsvoorzieningen (de leisure) en polderlaag prominent aanwezig. Binnen het park verkleurt de verhouding tussen de drie lagen van west naar oost. In zone 1 en 2 ligt de nadruk op de parklaag met daarbinnen kleinere parkkamers en een centrumgebied rondom de recreatieplas en het parkhart. De nadruk ligt op (water)sport en ontspanning en recreatie met een lokaal/regionaal bezoekersprofiel. In zone 3 en 4 is de polderlaag omvangrijker en ligt in de leisurelaag de nadruk op innovatie, educatie, ontspanning en cultuur. Verder naar het oosten worden de parkkamers groter en vergroot het verzorgingsgebied steeds verder van lokaal naar nationaal.

In zone 5 is ook ruimte voor leisurefuncties met een groot nationaal verzorgingsgebied. Deze functies kunnen ook in deeltijd aanwezig zijn, zoals bij een evenementenlocatie. In zone 6 is met name landbouw in de polderlaag aanwezig.

Blad 21 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 3.1: Streven zonetypering PARK21

Prioritaire structuur PARK21 is als park een verbindende groenstructuur met de prioritaire structuur van minimaal 175180 hectare als groen/blauwe ruggengraat met een ambitie om door te groeien tot een parklaag van circa 360 hectare. De prioritaire structuur geeft invulling aan de minimale doelstellingen en ambities achter PARK21. Het realiseert de groenblauwe Oost-West verbinding en een kwalitatief verblijfsgebied dat Nieuw Vennep en Hoofddorp verbindt. Het nodigt uit om vanuit de kernen het park en polderland te verkennen en biedt plaats aan een robuust toekomstbestendig watersysteem. Dit komt alleen tot wasdom als de prioritaire structuur als aaneengesloten gebied wordt gerealiseerd van voldoende kwaliteit. Door het inrichten van de prioritaire structuur wordt een vrij openbaar toegankelijke, recreatieve, parkomgeving gecreëerd met voldoende aantrekkingskracht en belevingswaarde. Er ontstaat dynamiek omdat mensen uit Hoofddorp en Nieuw Vennep er graag recreëren. De dynamiek vormt een potentieel voor nieuwe ondernemers (zowel profit als non-profit). Met de komst van de ondernemers ontstaat de basis voor een verdere versterking en groei van het park. De prioritaire structuur verbindt op deze wijze de parklaag met de leisurelaag. In de onderstaande figuren is de prioritaire structuur indicatief weergegeven.

Om deze in samenhang en aaneengesloten te kunnen ontwikkelen heeft de gemeente Haarlemmermeer diverse posities minnelijk verworven, namelijk:  zone 1 (reeds gerealiseerde deelgebied 1),  zone 3 (locatie Groot Vennep),  zone 5 (locatie MeerGrond)  zone 6 (locatie PARKlanden). Grote ontbrekende schakels zijn zones 2 en 4, waar nog noordelijke en zuidelijke opties mogelijk zijn. Afhankelijk van de invulling van deze schakels, zouden er nog kleinere verbindende schakels tussen de deelgebieden ontstaan die op dit moment nog onduidelijk zijn.

Blad 22 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 3.2: Indicatieve prioritaire structuur (boven), met opties voor zone 2 (links, boven optie 2A, onder optie 2B) en zone 4 (rechts, boven optie 4A, onder optie 4B)

Landbouw Het huidige gebruik van een groot deel van het gebied is agrarisch. PARK21 zoekt niet de confrontatie met dit gebruik, maar de verbinding. In feite zijn de agrarisch ondernemers beheerders van een groot deel van het Haarlemmermeerse landschap. Zij zorgen daarmee voor de openheid van het landschap en het behoud van de cultuurhistorische waarde van de lintbebouwing in de polder. Doel is om de agrarische sector te ondersteunen bij de vrijwillige transformatie naar PARK21 met onder andere toekomstbestendige vormen van landbouw, passend binnen het nieuwe recreatielandschap en de beleidskeuzes van het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij (LNV). Gedacht wordt aan extra mogelijkheden voor neveninkomsten door multifunctionele landbouw, maar ook aan de transformatie naar een ontwikkeling richting kringlooplandbouw.

Blad 23 van 188

PARK21 Haarlemmermeer Milieueffectrapport projectnummer 0417636.105 14 januari 2022 revisie 02 Gemeente Haarlemmermeer

Nadere uitwerking van kaders Omdat de ontwikkeling van PARK21 aanvullend op de prioritaire structuur nog onzeker is, wordt het MER ingezet om kaders te bepalen voor toekomstige initiatieven. Met het MER wordt onderzocht hoe de bestemmingsplanregeling kan worden vormgegeven om de transformatie succesvol te laten verlopen. De analyse van de milieugevolgen zal zich daarom sterk richten op de benodigde randvoorwaarden (door de gemeente te realiseren) en spelregels (voor ontwikkelaars) om nadelige milieugevolgen te voorkomen, integraal de doelstellingen te borgen en het behalen van extra kwaliteit te stimuleren.

3.2

Doelstellingen PARK21 Met PARK21 is het de ambitie om te voorzien in:  de lokale behoefte aan recreatiemogelijkheden, kwantitatief, maar ook kwalitatief. Het verbindt de kernen Hoofddorp en Nieuw-Vennep en zorgt voor een krachtige, groene en recreatieve oost-west verbinding door de polder;  het samenbrengen van stad en platteland, burgers en boeren. Gebruikmakend van de ligging in een dichtbevolkt gebied en de recreatieve aantrekkingskracht van het park ontstaan zo nieuwe perspectieven voor de landbouw;  het tot ontwikkeling brengen van recreatieve en toeristische functies, voor inwoners uit Haarlemmermeer, maar ook voor regionale, nationale en wellicht internationale bezoekers;  een voorbeeld project op gebied van duurzaamheid met o.a. als belangrijke inzet het streven naar verduurzaming van het watersysteem in het gebied om klimaatveranderingen, verzilting en voldoende zoetwater het hoofd te kunnen blijven bieden in de toekomst. De ambitie en de opgave om park-, polder-, en leisurelaag te realiseren zijn vertaald in nadere doelstellingen als richtkader voor onder andere het MER-onderzoek. De doelstellingen zijn in de volgende alinea’s verwoord, waarbij onderscheid is gemaakt in een hoofddoelstelling en nevendoelstellingen.