Bijlage 2-19 Ladderonderbouwing
Tekst van het document
LADDERONDERBOUWING LEISUREVOORZIENINGEN PARK21 HAARLEMMERMEER 17 OKTOBER 2021
LADDERONDERBOUWING LEISUREVOORZIENINGEN PARK21 HAARLEMMERMEER 17 OKTOBER 2021
Status: Eindrapport Datum: 17 oktober 2021 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam 1E 1013 AL Amsterdam 020 - 625 42 67 www.stedplan.nl amsterdam@stedplan.nl Team Vrije tijd Arjen van Tellingen MSc Drs. Ingrid Ploegmakers MRICS Susanne Brugman MSc Voor meer informatie: Drs. Ingrid Ploegmakers MRICS, ip@stedplan.nl Review: Drs. Toine Hooft In opdracht van: Gemeente Haarlemmermeer
Foto voorzijde: Masterplan PARK 21, Vista Landschapsarchitectuur en Stedenbouw De in dit document verstrekte informatie mag uitsluitend worden gebruikt in het kader van de opdracht waarvoor deze is opgesteld. Elk ander gebruik behoeft de voorafgaande schriftelijke toestemming van Bureau Stedelijke Planning BV©. Projectnummer: 20210074 Referentie: 20210074 Haarlemmermeer PARK21 Leisure
INHOUDSOPGAVE
INLEIDING EN SAMENVATTING 1
6
POSITIONERING EN PROGRAMMERING PARK 21 ............................................ 11 1.1 HUIDIGE POSITIONERING PARK21 1.2 SWOT ANALYSE EN CONFRONTATIE CONCEPT PARK21
2
DOELGROEPEN EN AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED ................................. 16 2.1 DOELGROEPEN PARK 21 2.2 AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED PER FUNCTIE
3
BEHOEFTE HORECA........................................................................................... 21
4
BEHOEFTE SPORT ............................................................................................... 27
5
BEHOEFTE ATTRACTIES/THEMAPARKEN ............................................................ 32
6
BEHOEFTE EVENEMENTEN ................................................................................. 38
7
BEHOEFTE VERBLIJFSACCOMMODATIES .......................................................... 44
8
QUICK-SCAN BEHOEFTE WELLNESS .................................................................. 52
9
QUICK-SCAN BEHOEFTE CULTUUR .................................................................... 55
10 (RUIMTELIJKE) EFFECTEN OP DE REGIO ............................................................ 59 10.1 MOTIVERING BUITEN BESTAAND GEBIED 10.2 (RUIMTELIJKE) EFFECTEN
6
INLEIDING EN SAMENVATTING
INLEIDING EN SAMENVATTING
De gemeente Haarlemmermeer staat aan de vooravond van de ontwikkeling van PARK21, in totaal 1.000 hectare, gelegen tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep. PARK21 wordt het kloppende groene hart van Haarlemmermeer met ruimte voor natuur, stadslandbouw, recreatie, sport en eigentijdse leisure. In voorliggend rapport zijn de in PARK21 beoogde leisurefuncties onderbouwd.
Definitie leisure Leisure is een breed begrip waar verschillende betekenissen aan worden gegeven. In voorliggende rapportage wordt leisure gedefinieerd als:
Alle commerciële vrijetijdsvoorzieningen op het gebied van horeca, sport, entertainment/attracties, wellness, cultuur, evenementen en verblijfsaccommodaties. Kenmerkend voor de meeste leisurevoorzieningen is dat de consument betaalt voor toegang en/of gebruik. Recreatieve voorzieningen zoals fiets- en wandelpaden of waterwegen maken geen onderdeel uit van het onderzoek, en zijn ook niet te classificeren als een nieuwe stedelijke ontwikkeling.
Voor de ontwikkeling van het park is een nieuw bestemmingsplan met een verbrede reikwijdte (en een milieueffectrapportage (m.e.r.)-beoordeling) in voorbereiding. In het voorontwerp van het bestemmingsplan worden een aantal leisure hoofdfuncties omschreven en geregeld, zonder dat precies bekend is of, wanneer en welke van deze functies zich in het gebied gaan vestigen. Het park zelf is geen nieuwe stedelijke ontwikkeling als bedoeld in artikel 1.1.1 lid 1 aanhef en onder i Besluit ruimtelijke ordening (Bro) en valt daarmee formeeljuridisch niet onder de toets van de Ladder voor duurzame verstedelijking. Omdat het park wel ruimte biedt aan (commerciële) (leisure)voorzieningen met een bebouwd oppervlak van 500 m² bvo of meer, buiten bestaand stedelijk gebied, vallen deze wel te kwalificeren als nieuwe stedelijke ontwikkeling Op grond van artikel 3.1.6 lid 2 in het Besluit Ruimtelijke ordening (Bro) dienen overheden nieuwe stedelijke ontwikkelingen standaard te motiveren met behulp van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking. De Ladder vereist dat de behoefte aan de verschillende functies inzichtelijk wordt gemaakt, kwantitatief (in aantallen en meters) en kwalitatief (qua concept, programmering, doelgroep en locatie). Ook moet worden aangetoond dat er geen onaanvaardbare ruimtelijke effecten optreden.
INLEIDING EN SAMENVATTING
FIGUUR 1 LIGGING PARK21 IN DE GEMEENTE HAARLEMMERMEER Bron: Bureau Stedelijke Planning op basis van ESRI
7
FIGUUR 2 VERBEELDING PARK21 Bron: Masterplan PARK21, 2021
Los van de vraag of er formeel al dan niet sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling, is de systematiek van de Ladder in het kader van een goede ruimtelijke ordening gehanteerd: • Een volledige Ladderonderbouwing van de hoofdfuncties 1) Horeca, 2) Sport, 3) Themaparken, 4) Evenementen en 5) Verblijfsaccommodaties • Een verkorte Ladderonderbouwing of quick scan voor de functies 6) Wellness en 7) Cultuur Voorliggende onderbouwing ondervangt niet alle mogelijke toekomstige leisurefuncties in PARK21, maar alleen de (hoofd)functies die op voorhand het meest voor de hand liggen. Middels uitnodigingsplanologie staat het initiatiefnemers binnen die leisurefuncties, maar ook daarbuiten, vrij om een plan voor vestiging in te dienen. Als onderdeel van die aanvraag moet de behoefte worden aangetoond, en de effecten aanvaardbaar zijn, op basis waarvan de aanvraag wordt beoordeeld. UITKOMSTEN IN EEN NOTENDOP
Positionering en programmering PARK21 PARK21 is een gebiedsontwikkeling gericht op een dynamische mix aan landschappelijke, agrarische, recreatieve en iconische recreatieve beleving in de gemeente Haarlemmermeer als tegenwicht tegen de verstedelijkte omgeving. Vanuit de omvang van maar liefst 1.000 hectare is het een unieke parkontwikkeling die we in Nederland niet snel meer zullen zien. Een bovenlokale trekkracht kan worden gegenereerd wanneer het park in zijn geheel en vanuit alle zones een sterke vertaling geeft aan de beoogde branding van het park: het verhaal van de gemeente Haarlemmermeer en de bollenstreek. Dit laatste aspect is niet uniek. Verschillende attracties in Nederland spelen al in op het thema bollenstreek. Voorbeelden zijn de Keukenhof, het Holland Tulip Museum in Lisse en Floriworld in Aalsmeer.
8
INLEIDING EN SAMENVATTING
Wellicht kan een dependance van de Keukenhof naar PARK21 worden gehaald. Tenminste twee grote trekkers met meer dan 50.000 bezoekers per jaar, zullen onderdeel moeten worden van PARK21 om het park de nodige naamsbekendheid en trekkracht te geven. Ladderonderbouwing (leisure)functies PARK21 In onderstaande tabel is de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte per functie uitgewerkt. BEHOEFTE TOT 20301 FUNCTIE
KWANTITATIEVE BEHOEFTE -
KWALITATIEVE BEHOEFTE
ONDERZOEKSGEBIED
– SPECIFIEK PARK21
Horeca
Haarlemmermeer:
•
50 tot 67 verkooppunten
Dranken-, fastservice- en
•
75 tot 93 verkooppunten
•
10.300 – 13.800 m² bvo
restaurantsector
•
15.450 tot 19.160 m² bvo
Sport
•
Haarlemmermeer: 2
•
1 manege van 800 tot 2.000 m² bvo
Manege, Waterskibaan,
maneges (totaal 1.600
•
1 waterskibaan (ca. 20.000-120.000
Golfsurfgelegenheid,
tot 4.000 m² bvo) •
Overige sportvoorzieningen
m² bvo) met clubhuis van 200 – 600
MRA: 2 à 3 waterskibanen van 1.500
m² bvo •
m² bvo per baan, met een clubhuis van elk 200
bvo (incl. clubhuis)
•
Overige opkomende sporten met een clubhuis van elk 200 – 600 m² bvo
tot 600 m² bvo •
1 golfsurfgelegenheid van 1.500 m²
Nederland: 1 golfsurfgelegenheid van 1.500 m² bvo (incl. clubhuis)
Attracties
MRA:
•
1 a 2 themaparken
Themaparken
•
•
De aantrekkelijkheid van PARK21
2 tot 3 themaparken
gaat voor een groot deel naast het totale concept bepaald worden door een themapark. •
Tenminste 1 themapark is nodig voor de trekkracht, bij voorkeur meer.
•
Voor unieke concepten is altijd ruimte.
Evenementen
MRA:
Evenemententerrein
•
Tenminste 2 grote terreinen
•
1 groot terrein voor geluidsbelastende evenementen (ca. 50.000 bezoekers per dag / 80.000 bezoekers per weekend)
1 Vanuit de systematiek van de Ladder kijken we 10 jaar vooruit. We zijn uitgegaan van de cijfers van 2020 en kijken
daarmee naar de behoefte in 2030. Doorkijkend naar 2040 neemt het inwonertal in de Haarlemmermeer en de MRA verder toe en kan er van worden uitgegaan dat nog meer behoefte aan de leisure voorzieningen ontstaat.
INLEIDING EN SAMENVATTING
9
•
•
Verblijfsaccommodaties
Haarlemmermeer:
Hotel, andere vormen van
•
2 a 3 kleinere terreinen/velden met een intiem karakter voor kleinere en middelgrote events (10.000 tot 30.000 bezoekers per dag) Nabij het grootschalige terrein: bij voorkeur tijdelijke overnachtingsmogelijkheden •
Ca 1.000 kamers
Ruimte voor 500 – 750 overnachtingseenheden (kamers,
verblijfsaccommodaties
huisjes e.d.), ondergeschikt aan de hoofdfunctie, de leisureactiviteit. Gedacht kan worden aan een of twee hotels per voorziening, bijvoorbeeld themapark, welness voorziening, een innovatieve proeftuin of experience center. Het is aan de ondernemer om aan te tonen dat de overnachtingsfunctie ondergeschikt is aan de hoofdfunctie, zich vooral richt op de bezoekers van de hoofdfunctie en er voldoende marktruimte is. Naast de eenheden die ondersteunend zijn aan de hoofdfunctie is ruimte voor enkele kleinschalige nicheconcepten en één vakantiepark.
Wellness (QS) Saunacomplex
COROP-regio’s Groot• Amsterdam, Agglomeratie Haarlem, IJmond, Zaanstreek, Agglomeratie Leiden en Bollenstreek en Agglomeratie ’sGravenhage:
• •
cabines
13 wellnesscentra Saunacabines
Cultuur (QS)
Provincies Flevoland, Noord-
Museum
Holland, Utrecht en ZuidHolland:
•
1 wellnesscentrum met tenminste 10
•
1 krachtig beeldend kunstmuseum van circa 10.000 m² bvo
•
1 museum voor groot en klein van
Musea met een
circa 10.000 m² bvo, inspelend op
onderscheidend
beleving en/of park-thema:
karakter die voldoende bezoekers genereren kunnen altijd TABEL 1 CONCLUSIE KWANTITATIEVE EN KWALITATIEVE BEHOEFTE PER (LEISURE)FUNCTIE
10
INLEIDING EN SAMENVATTING
Uit de behoefteanalyse blijkt dat alle onderzochte (hoofd)functies – horeca, sport, attracties/ themaparken, evenementen, wellness en cultuur – zowel in kwantitatieve als kwalitatieve zin te motiveren zijn. De effecten van de Covid-19 crisis zijn meegenomen in de berekeningen, maar onzeker. De uitkomsten dienen dan ook met de nodige marges te worden geïnterpreteerd. De gemeente Haarlemmermeer doet er verstandig aan rond 2024 (wanneer we naar verwachting weer op het niveau zitten van 2019) een actualisatie te verrichten. Voor nu kunnen de onderzochte (hoofd)functies met een maximummaat en aanvullende voorwaarden in het (voor)ontwerp bestemmingsplan worden opgenomen. Duidelijk dient te zijn waar een aanvraag, al dan niet passend binnen de opgenomen (hoofd)functies, aan moet voldoen en op wordt beoordeeld. Conclusies toets Ladder voor duurzame verstedelijking De beoogde ontwikkeling van PARK21 met horeca, sport, attracties, evenementen, verblijfsaccommodaties, wellness en cultuur kan de toets aan de Ladder voor duurzame verstedelijking doorstaan: • De beoogde (leisure)functies voorzien in een (toenemende) behoefte, kwantitatief en/of kwalitatief. • De ontwikkeling past binnen de beleidskaders en -ambities van gemeente, regio en provincie.
• De ontwikkeling past niet binnen bestaand stedelijk gebied, door: de maat en schaal van de leisurefuncties (zowel binnen als buiten), de omvang en specifieke karakter (groen, landschappelijk, eigentijds) van PARK21 en het feit dat de leisurefuncties dele uitmaken van een groter geheel en als losse, zelfstandig entiteit in het bestaand stedelijk gebied geen bestaansrecht hebben. • Van structurele leegstand, aantasting van het woon- en leefklimaat en ondernemersklimaat als gevolg van de invulling van PARK21 zal geen sprake zijn. Sterker, de beoogde ontwikkeling draagt positief bij aan het woon- en leefklimaat van bewoners in de gemeente en regio, en versterken de economie en het ondernemersklimaat.
POSITIONERING EN PROGRAMMERING PARK 21
11
1 POSITIONERING EN PROGRAMMERING PARK 21
Dit hoofdstuk gaat in op de positionering en programmering van PARK21. Dit is van belang als toetssteen voor de (kwalitatieve) onderbouwingen in de rapportage. Vanuit onze kennis en ervaring geven we daarnaast een reflectie op de gehanteerde positionering.
1.1 HUIDIGE POSITIONERING PARK21 PARK21 is in 2000 door de gemeente geïntroduceerd als groenvoorziening in Haarlemmermeer om een tegenwicht te bieden tegen de verstedelijking van de noordvleugel van de Randstad. In de loop der jaren hebben de ideeën voor het park steeds meer vorm gekregen. Anno 2021 richt de ambitie zich op de ontwikkeling van een Metropolitaan Park, met een dynamische mix aan landschappelijke, agrarische, recreatieve en iconische recreatieve beleving. Het park moet voorzien in de recreatie- en verblijfsbehoeften van de verschillende leefstijlen binnen Haarlemmermeer. Naast een lokale functie is de insteek dat het park ook regionale en (inter)nationale bezoekers gaat trekken. Het park krijgt een omvang van 1.000 hectare gelegen tussen Hoofddorp en NieuwVennep en wordt opgebouwd uit drie lagen: de Polderlaag, de Parklaag en de Leisurelaag. De lagen vullen elkaar aan, lopen in elkaar over maar verschillen ook duidelijk.
FIGUUR 3 DE DRIE BEOOGDE LAGEN VAN PARK21 Bron: Masterplan PARK21, 2011
12
POSITIONERING EN PROGRAMMERING PARK 21
BEOOGDE INVULLING PARK
FIGUUR 4 ZONERING PARK21 - VAN KLEINSCHALIG NAAR GROOTSCHALIGE FUNCTIES 2 Bron: Gemeente Haarlemmermeer, MER, 2021
De functies voor PARK21 liggen nog niet vast. Verschillende initiatiefnemers hebben zich gemeld. Een deel van het park, de noordrand in zone 1 en 2, is reeds gerealiseerd. Uitgegaan wordt van onderstaand indicatief programma. • Zone 1 - Sport en recreatie: gemeentelijke sportvelden, wellness, scouting en horeca en sport; • Zone 2 - Watersport en recreatie: surfpark, kabelwaterskibaan en klimpark; • Zone 3 - Landbouw, innovatie en educatie, kenniscentrum, evenementen en manege; • Zone 4 - (Stads)landbouw, cultuur en ontspanning: themapark en museale functie; • Zone 5 - (Stads)landbouw en grootschalige recreatie: evenementen en grootschalige leisure; • Zone 6 - (Stads)landbouw en park.
FIGUUR 5 OVERZICHTSKAART BEOOGD EINDBEELD PARK21 (2040) Bron: Masterplan PARK21, 2021
2 De functies in dit figuur zijn indicatief ingedeeld in de gebieden. PARK21 werkt echter met uitnodigingsplanologie,
dit beeld is daarom niet leidend of sturend.
POSITIONERING EN PROGRAMMERING PARK 21
AMBITIES PARK21
De volgende ambities worden met PARK21 beoogd: • Voorzien in de kwantitatieve en kwalitatieve lokale behoefte aan recreatievoorzieningen. • Verbinden van de kernen Hoofddorp en Nieuw-Vennep. • Zorgen voor een krachtige, groene en recreatieve oost-west verbinding door de polder. • Het samenbrengen van stad en platteland, burgers en boeren. Gebruik makend van de ligging in een dichtbevolkt gebied en de recreatieve aantrekkingskracht van het park ontstaan nieuwe perspectieven voor de landbouw. • Het tot ontwikkeling brengen van recreatieve en toeristische functies, voor mensen uit de directe omgeving, maar ook voor regionale, nationale en (inter)nationale bezoekers. • Een voorbeeldproject op het gebied van duurzaamheid met als belangrijke inzet het streven naar verduurzaming van het watersysteem in het gebied.
FIGUUR 6 SFEERIMPRESSIES POLDER-, PARK- EN LEISURELAAG PARK21 Bron: Masterplan PARK21, 2021
1.2 SWOT ANALYSE EN CONFRONTATIE CONCEPT PARK21 SWOT is de afkorting voor Strengths (sterktes), Weaknesses (zwaktes), Opportunities (kansen) en Threats (bedreigingen). De SWOT-analyse is een veelgebruikte methode om inzicht te krijgen in het functioneren van een gebied. Het gaat om de relatieve positie. Zaken waar stakeholders invloed op hebben zijn te scharen onder de sterke of zwakke kenmerken. Invloeden die van ‘buiten’
13
14
POSITIONERING EN PROGRAMMERING PARK 21
komen en waar geen of nauwelijks invloed op kan worden uitgeoefend, vallen onder de kansen of bedreigingen. Een voorbeeld hiervan is bevolkingsgroei. In onderstaande SWOT-analyse zijn de onzes inziens de drie belangrijkste sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen geformuleerd. STERKTEN 1.
2.
Het beoogde concept (groen, duurzaam, recreatie 1.
Afhankelijk van een groot aantal verschillende
op korte afstand van huis, combinatie park :
spelers die allemaal moeten gaan landen,
duurzame landbouw) speelt sterk in op de
waarbij het de vraag is of de gemeente
huidige trends.
voldoende kan sturen op de uiteindelijke
De omvang van het PARK – biedt mogelijkheden voor functies waar in de MRA geen plek voor is.
3.
ZWAKTEN
invulling en kwaliteit. 2.
De vraag is of het verhaal van de
Voorzien wordt in voldoende parkeerplaatsen en
Haarlemmermeer en de bollenstreek als gemene
HOV, wat een voorwaarde is voor het goed laten
deler voldoende aantrekkingskracht op een
functioneren van voorzieningen met een (boven)regionale functie
grote regio kan uitoefenen. 3.
De lange duur van het planningsproces, waardoor geïnteresseerde partijen kunnen afhaken.
KANSEN
BEDREIGINGEN
1.
De enorme bevolkingstoename in de gemeente
1.
Haarlemmermeer en de regio.
dreiging voor de leisure-sector. Het inwonertal
2.
De ligging nabij Schiphol en Amsterdam maakt
blijft toenemen en verwacht wordt dat
dat verschillende initiatiefnemers voornemens
bezoekers opnieuw massaevenementen gaan
zijn om zich te committeren aan PARK21 en
bezoeken waardoor de dreiging voor de lange
biedt kansen voor het tot stand brengen van een (inter)nationale verzorgingsfunctie
3.
Covid-19 blijft de komende maanden nog een
termijn niet aanwezig is. 2.
De enorme concurrentie op het gebied van
De focus binnen de MRA om de toeristenstroom
leisure in de regio. Een enorme uitdaging voor
op Amsterdam te verminderen en uit te laten
PARK21 is om binnen dat enorme speelveld een
waaieren over de regio.
destination te worden. 3.
Door de ligging tegen een netwerk van snelwegen en nabij Schiphol kan vanuit de rust die het park uitstraalt geluidsoverlast ontstaan van vliegtuigen en verkeer
TABEL 2 KORTE SWOT ANALYSE CONCEPT PARK21
POSITIONERING EN PROGRAMMERING PARK 21
EXTERN ++ = ZEER / KANSRIJK INTERN + = KANSRIJK
KANSEN
0 = NEUTRAAL
BEVOLKINGS-
- = BEDREIGEND
TOENAME
- - = ZEER BEDR.
STERKTES Concept speelt
LIGGING
15
BEDREIGINGEN
BELEID A’DAM
TOTAAL
COVID-19 CONCURRENTIE GELUIDSOVERLAST
+
-
++
++
++
0
0
0
6
0
++
++
++
0
0
0
6
0
++
++
++
0
+
0
7
0
0
+
+
--
--
0
2
4
0
0
0
-
--
0
0
3
0
0
0
0
-
0
0
1
+
6
7
7
0
1
0
21
-
0
0
0
3
5
0
in op trends Omvang park Goede bereikbaarheid ZWAKTES Afhankelijk van groot aantal marktpartijen Onzekere branding Lange duur traject TOTAAL
TABEL 3 SWOT CONFRONTATIE Bron: Bureau Stedelijke Planning
De SWOT confrontatie geeft weer dat het concept overwegend positief kan worden beoordeeld. Op verschillende fronten is echter sprake van een bedreiging. Covid 19 en de concurrentie in de MRA vormen een serieuze bedreiging voor de ontwikkeling. De ontwikkeling kan aan kracht winnen wanneer het concept minder afhankelijk is van een groot aantal verschillende exploitanten en de branding veel krachtiger wordt geformuleerd.
8
16
DOELGROEPEN EN AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED
2 DOELGROEPEN EN AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED
De verschillende beoogde leisurevoorzieningen in PARK21 trekken bezoekers uit verschillende gebieden: • (Toekomstige) inwoners van de gemeente Haarlemmermeer • De omliggende regio, bestaand uit de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en COROP-regio Agglomeratie Leiden en Bollenstreek • Bovenregionale en (inter)nationale toeristen In dit hoofdstuk zijn de kenmerken van de verzorgingsgebieden beschreven. We sluiten af met de afbakening van de onderzoeksgebieden voor de verschillende functies.
2.1 DOELGROEPEN PARK 21 INWONERS VAN DE GEMEENTE HAARLEMMERMEER
De inwoners van de gemeente Haarlemmermeer zijn voor veel beoogde functies in PARK21 de belangrijkste doelgroep. Veel functies zijn gericht op de inwoners, maar daarnaast maken bewoners gemakshalve graag gebruik van voorzieningen die dicht in de buurt gelegen zijn. De bevolking in Haarlemmermeer kent de volgende kenmerken: • De gemeente Haarlemmermeer heeft op dit moment 156.000 inwoners. De komende jaren groeit het inwonertal uit tot 169.970 inwoners in 2030. Dit is een toename van 9%. • De leeftijdsopbouw binnen de gemeente volgt de lijn van Nederland als geheel. • 17% van het aantal inwoners heeft een niet-westerse achtergrond. Dat ligt iets hoger (3%) dan het gemiddelde voor Nederland. • Het aantal eenpersoonshuishoudens ligt fors lager (8%) dan het landelijk gemiddelde. Het aantal huishoudens met kinderen ligt fors hoger (8%) dan het Nederlands gemiddelde. • De gemiddelde huishoudensgrootte in Haarlemmermeer bedraagt 2,4, dat is hoog in vergelijking met het landelijk gemiddelde (2,1). • Het gemiddelde inkomen per inwoner in Haarlemmermeer ligt 11% hoger dan het Nederlands gemiddelde.
DOELGROEPEN EN AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED
17
TOEKOMSTIGE INWONERS VAN DE GEMEENTE HAARLEMMERMEER
In een verkennend onderzoek van de gemeente Haarlemmermeer staat dat de gemeente tot 2040 20.000 woningen wil bijbouwen.3 Onderstaande figuur laat alle openbare plannen tot 2050 zien.4 In deze woningbouwgebieden vindt logischerwijs de grootste inwonersgroei plaats. Concrete locaties zijn Stadscentrum Hoofddorp inclusief Hyde Park (5.500 woningen) en langs de noordzijde van PARK21 Hoofddorp Zuidrand (de Parken met ca. 4.000). Aan de westelijke rand van Haarlemmermeer liggen vooral grote potentiële uitleglocaties, zoals NieuwVennep West (4.000 woningen) en Cruquius Zwaanshoek (2.250). De meeste woningbouwplannen zijn dus gelegen rondom Hoofddorp en Nieuw-Vennep. Dit is gunstig voor de voorziene functies in PARK21.
FIGUUR 7 OVERZICHT WONINGBOUWPLANNEN IN DE GEMEENTE HAARLEMMERMEER TOT 2050 Bron: Bureau Stedelijke Planning, op basis van ESRI en De Nieuwe Kaart (augustus 2020)
DE MRA-REGIO
Een deel van de voorzieningen, bijvoorbeeld wellness, attracties en evenementen, zijn functies waar slechts incidenteel gebruik van wordt gemaakt door bezoekers of bewoners. Hiervoor zijn mensen bereid iets verder te reizen. Dit soort voorzieningen hebben dan ook een regionale functie. Haarlemmermeer maakt onderdeel uit van de Metropool Regio Amsterdam (MRA ) en is relatief in het midden gelegen in de westelijke randstad. Daarom wordt regionaal bezoek verwacht vanuit de MRA en de COROP-regio Agglomeratie Leiden en Bollenstreek. 3 HC Nieuws, Vaart achter woningbouw: 20.000 woningen er bij in Haarlemmermeer, oktober 2020 4 https://nieuwekaartnl.nl/de-interactieve-kaart/
18
•
•
DOELGROEPEN EN AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED
In de MRA wonen in totaal ruim 2,5 miljoen mensen. Binnen de MRA spelen de nodige bevolkingsontwikkelingen. Tot 2030 zal het inwonertal toenemen tot 2,8 miljoen (groei van 13%), tot 2040 neemt dit aantal nog verder toe (3,1 miljoen, groei 22%). De bevolkingsgroei tot 2030 binnen de MRA is goed voor 31% van de totale bevolkingsgroei in Nederland. Een gebied met behoorlijke dynamiek dus. In de Agglomeratie Leiden en Bollenstreek wonen ca 430.000 inwoners. Tot 2030 zal het inwonertal toenemen tot 460.00 (groei van 7%), tot 2040 neemt dit aantal nog verder toe (480.000, groei 12%).
De bevolkingsontwikkelingen binnen de Haarlemmermeer, MRA en Agglomeratie Leiden en Bollenstreek zijn gunstig voor het potentieel van de voorzieningen in PARK21. GEBIED
2020
2030
2040
Haarlemmermeer
156.002
169.970
182.530
MRA
2.507.270
2.829.700
3.059.490
Agglomeratie Leiden en
430.620
461.450
478.470
17.407.585
18.460.780
19.036.230
Bollenstreek Nederland
TABEL 4 BEVOLKINGSONTWIKKELING HAARLEMMERMEER, AMSTELLAND MEERLANDEN, MRA EN NEDERLAND Bron: CBS Statline, Primos Prognose, 2021
FIGUUR 8 LIGGING PARK21 BINNEN DE GEMEENTE HAARLEMMERMEER, DE MRA EN AGGLOMERATIE LEIDEN EN BOLLENSTREEK Bron: Bureau Stedelijke Planning, op basis van ESRI
DOELGROEPEN EN AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED
19
OVERIGE BEZOEKERS VAN DE GEMEENTE HAARLEMMERMEER
Naast de (toekomstige) bewoners en inwoners uit de MRA wordt de gemeente Haarlemmermeer ook bezocht door werknemers en (zakelijke) toeristen. Ook dit zijn voor de leisurevoorzieningen in PARK21 potentiële doelgroepen. Werknemers In de gemeente Haarlemmermeer waren in 2016 154.200 banen. Het grootste gedeelte van de werkgelegenheid ligt door de aanwezigheid van Schiphol in de sector vervoer en opslag (33%). Ook de zakelijke dienstverlening (20%) en handel (16%) zijn belangrijke bronnen van werkgelegenheid. Ruim 42% van de werkgelegenheid is gelegen rondom Schiphol, maar ook de kern Hoofddorp kent een aantal bedrijventerreinen en kantoorlocaties die samen voor 26% van de werkgelegenheid in de gemeente zorgen. Bijna driekwart van de banen in Haarlemmermeer wordt ingevuld door werknemers afkomstig van buiten de gemeente. Tot slot is de regio Haarlemmermeer (inclusief Aalsmeer en Uithoorn) na Amsterdam de belangrijkste economie binnen de MRA.5 Werknemers zijn met name voor horeca en verblijfsaccommodaties een belangrijke doelgroep. (Zakelijk) toerisme Het aantal toeristische overnachtingen in Haarlemmermeer is de afgelopen jaren zeer hard gegroeid. Haarlemmermeer is de tweede hotelstad van Nederland. Dit heeft voor een groot deel te maken met de aanwezigheid van Schiphol. In 2019 vonden er 3,2 miljoen hotelovernachtingen plaats in de gemeente.
Toeristen vormen een grote doelgroep voor de beoogde leisurefuncties in PARK21. In 2019 kwam een derde van het totaalbezoek aan de grote dagattracties van Nederland van buitenlandse toeristen. De leisurefuncties in PARK21 kunnen een bijdrage leveren aan een betere spreiding van toerisme over het land en, met name, binnen de MRA.
2.2 AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED PER FUNCTIE In onderstaande tabel is samengevat welk onderzoeksgebied is gehanteerd voor welke functie. FUNCTIE
ONDERZOEKSGEBIED
Horeca
Gemeente Haarlemmermeer
Sport 1.
Manege
1.
Gemeente Haarlemmermeer
2.
Waterskibaan
2.
MRA
3.
Golfsurfgelegenheid
3.
Nederland
5https://onderzoek.haarlemmermeergemeente.nl/onderzoek/economie#:~:text=Herkomst%20en%20bestemming%20we
rknemers&text=Zo%20werken%20bijvoorbeeld%202.400%20inwoners,werknemers%20uit%20Haarlemmermeer%20in%2 0Aalsmeer.
20
DOELGROEPEN EN AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED
Themaparken/(dag)attracties
Nederland
Evenementen
MRA
Verblijfsaccommodaties
Haarlemmermeer en MRA COROP-regio’s Groot-Amsterdam, Agglomeratie Haarlem,
Wellness
IJmond, Zaanstreek, Agglomeratie Leiden en Bollenstreek en Agglomeratie ’s-Gravenhage
Cultuur (museum)
Provincie Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland
TABEL 5 ONDERZOEKSGEBIEDEN FUNCTIES PARK21 Bron: Bureau Stedelijke Planning
BEHOEFTE HORECA
21
3 BEHOEFTE HORECA
In dit hoofdstuk berekenen we de marktruimte voor horecavoorzieningen in PARK21. We hanteren hierbij de indeling van horecacategorieën volgens HorecaDNA, namelijk de dranken-, fastservice- en restaurantsector. De behoefte aan hotels is uitgewerkt in hoofdstuk 7. RELEVANT BELEID
Het beleid voor commerciële voorzieningen Haarlemmermeer (2019) is wat betreft de horeca vooral gericht op het uitbreiden en kwalitatief versterken van de horeca. Het is wenselijk horeca te concentreren in de centrumgebieden van de kernen om zo de multifunctionaliteit van de centra te bevorderen. Daarnaast is er behoefte aan het creëren van nieuwe ontmoetingsplaatsen die aan sluiten bij de nieuwe manier van werken waar horeca onderdeel vanuit maakt. Wanneer er aantoonbare toeristische of recreatieve potentie is, zoals bij PARK21, kan de horeca zich ook buiten de centra van de kernen verder ontwikkelen. ANALYSE VAN DE VRAAG
TRENDS HORECA Horeca is een groeisector In steden was het aanbod en de diversiteit aan horeca (pre-corona) sterk groeiend. De consument besteedt zijn of haar tijd graag buiten de deur en heeft daarbij een andere perceptie van de prijs van eten en drinken.
Vernieuwing en blurring Horeca maakt meer en meer een onderdeel uit van andere sectoren. Anderzijds is er ook binnen de sector sprake van vervaging. Horecagelegenheden mengen verschillende functies of veranderen hun concept naar tijdstip. Bijvoorbeeld de boekhandel die ook koffie schenkt zoals kledingwinkel met café (voorbeeld Hutspot Amsterdam).
Impact van corona op groei horecasector Het aantal bedrijven dat actief is in de horeca is de afgelopen jaren flink toegenomen. De verwachting is dat deze trend zich zal doorzetten. Daarbij geldt wel dat er, door mogelijke sluitingen als gevolg van de Coronacrisis, enige periode van herstel nodig kan zijn voordat het aantal horecavestigingen weer op het niveau van voor de crisis is.
Verschil tussen horecasectoren Binnen de horeca groeit vooral de fastservicesector sterk. In de periode 2010-2018 nam het aantal fastservice vestigingen in Nederland toe met maar liefst 25%. Het aantal restaurants groeide in dezelfde periode met 8%. Het aanbod van horecavestigingen in de drankensector laat juist een licht dalende trend zien van 3%.
Doelgroepen horeca • Als onderzoeksgebied voor de horecavoorzieningen in PARK21 hanteren we de gemeente Haarlemmermeer. Wel verwachten we dat de horecavoorzieningen ook veel inwoners van buiten de gemeente zullen trekken door de regio-overstijgende functie van PARK21.
22
•
•
BEHOEFTE HORECA
Inwoners. Primair vervult de horeca een rol voor de ruim 156.000 inwoners
van het onderzoeksgebied, bestaande uit veel volwassenen en gezinnen. Gunstig voor de horecabestedingen is dat het gemiddelde inkomen er relatief hoog ligt t.o.v. landelijk gemiddelde (+11%). Het inwonertal zal tot 2030 groeien met 9%. Ook hierdoor neemt het horecapotentieel toe. Bezoekers en verblijvers. Daarnaast vervult de horeca in het onderzoeksgebied een belangrijke functie voor bezoekers en verblijvers van buiten de gemeente Haarlemmermeer (excl. reizigers Schiphol). PARK21 alleen al zal naar verwachting jaarlijks ca. 1,5 tot 3,5 miljoen bezoekers treken. Maar ook de vele kantorenparken en bedrijventerreinen zorgen voor toevloeiing van horecabestedingen vanuit werknemers.
ANALYSE VAN HET AANBOD
Aanbod onderzoeksgebied • Binnen het onderzoeksgebied valt de luchthaven Schiphol. Omdat het horeca aanbod op Schiphol op zichzelf staat en geen functie vervult voor de inwoners van Haarlemmermeer maar vooral voor de Schiphol reizigers, gaan we uit van het aanbod horecaverkooppunten exclusief Schiphol. • Het onderzoeksgebied telt dan 266 verkooppunten (vkp), samen goed voor ca. 36.400 m² vvo (gemiddeld 171 m² bvo per vkp). De fastservicesector kent de meeste horecapunten (120 vkp, 45%), gevolgd door de restaurantsector (91 vkp, 34%) en de drankensector (55 vkp, 21%). In vergelijking met de landelijke verdeling van verkooppunten kent Haarlemmermeer aanzienlijk meer fastservicevestigingen (NL: 31%) en weinig drankenvestigingen (40%). De restaurantsector is in omvang meer vergelijkbaar (NL: 29%). • Het aantal horecavestigingen per 1.000 inwoners ligt er relatief laag (1,7) ten opzichte van het landelijke gemiddelde (2,4). Dit zien we echter vaker in dergelijke New Towns, die een overwegend lager horeca aanbod kennen. • De horecavestigingen zijn met name gelegen in de centrumgebieden van Hoofddorp, Nieuw-Vennep, Badhoevedorp en Halfweg. Het valt op dat ook verspreid langs de Ringvaart veel horeca gelegen is, met name in de restaurantsector. Horecaplannen De horecaplannen in Haarlemmermeer zijn onbekend.
Op basis van de cijfers uit het verleden kan worden uitgegaan van een toename van het aantal verkooppunten tussen de 8% (Nederlands gemiddelde van de afgelopen 10 jaar) en 15% (de stijging in Haarlemmermeer van de afgelopen 10 jaar). Vanuit de coronacrisis verwachten we dat een deel van de horeca het niet gaat redden. Voorzichtigheidshalve hebben we de stijging van de horecaverkooppunten dan ook uit de berekening gehouden. Op die wijze compenseert het aantal nieuwe horecavestigingen de vestigingen die als gevolg van de coronacrisis mogelijk wegvallen.
BEHOEFTE HORECA
23
FIGUUR 9 HORECA AANBOD HAARLEMMERMEER Bron: Bureau Stedelijke Planning, op basis van ESRI, HorecaDNA, Locatus en eigen inventarisatie
BEHOEFTE HORECA
Kwantitatieve behoefte De kwantitatieve behoefte naar horecavoorzieningen in PARK21 duiden we aan de hand van een distributieplanologisch onderzoek (dpo) voor de hele Haarlemmermeer en een aparte berekening voor PARK21 op basis van het verwachte aantal bezoekers. Het dpo is gebaseerd op een aantal aannames: • Inkomenscorrectie: De inwoners van Haarlemmermeer verdienen 11% meer dan de gemiddelde Nederlander, de horecabestedingen liggen daardoor ook hoger (11% * prijselasticiteit van 0,7). • Coronacorrectie6: Door de impact van corona op de economie wordt een afslag gedaan op het bestedingspotentieel (2 scenario’s). • Gebonden bestedingen: Dit is het aandeel van het totale bestedingspotentieel (van inwoners uit het onderzoeksgebied) dat binnen het onderzoeksgebied besteed wordt. Gezien de ligging nabij gemeenten met een aantrekkelijker horeca-aanbod en gebonden bestedingen in niet-dagelijkse detailhandelssector (ca. 50%), schatten we de binding op 50%. 6 De Coronacrisis zal mogelijk consequenties hebben voor de economische groei in ons land en in andere landen. De
omvang en de duur van de consequenties zijn echter nog niet goed in te schatten. Bureau Stedelijk Planning denkt voorlopig in twee scenario’s waarin korte termijneffecten en lange termijn prognoses worden gecombineerd. In deze scenario’s komt het economische groeipad de komende tien jaar op een lager niveau te liggen - naar gemiddeld 0,5 tot 1,0% per jaar. De bestedingen worden hiermee gecorrigeerd, waarbij jaarlijks dezelfde prijselasticiteit wordt aanhouden als voor het inkomen, namelijk 0,7. Uitgaande van een cumulatieve daling van 0,35% tot 0,7% per jaar komt het bestedingscijfer in 2030 uit op € 654 tot € 677.
24
•
BEHOEFTE HORECA
Toevloeiing bestedingen: Omzetaandeel van bezoekers aan het
onderzoeksgebied van de totale omzet in de horecasector in het onderzoeksgebied. We schatten (mede op basis van de kooporiëntatiecijfers voor de niet-dagelijkse detailhandelssector) in dat de toevloeiing momenteel 30% bedraagt. We hanteren twee scenario’s op basis van bezoekersaantallen van 2030: een laag scenario waarbij nog niet het hele park is ontwikkeld (1,5 miljoen bezoekers, 35% toevloeiing) en een maximum scenario waarbij nagenoeg alle voorzieningen in het park gerealiseerd zijn (3,5 miljoen bezoekers, 40% toevloeiing). De marktruimte is berekend zonder de komst van PARK21 en met de ontwikkeling van PARK21. Omdat er een enorm verschil zit tussen de bezoekersaantallen van de minimum en maximumvariant bij de komst van PARK21 is een midden variant toegevoegd. Voorzichtigheidshalve kan worden uitgegaan van de minimum variant. De werkelijkheid zal hoger liggen, waarbij de middenvariant een goede uitgangspositie vormt.
PARAMETER
HUIDIG
Inwoners onderzoeksgebied (CBS, 2020)
2030 (ZONDER PARK21)
2030 (MET PARK21)
MIN
MIDDEN
MAX
MIN
MIDDEN
MAX
156.002
169.970
169.970
169.970
169.970
169.970
169.970
€ 701
€ 654
€ 666
€ 677
€ 654
€ 666
€ 677
Bestedingspotentieel (€ mln)
€ 109,4
€ 111,1
€ 113,1
€ 115,1
€ 111,1
€ 113,1
€ 115,1
Binding onderzoeksgebied
50%
55%
55%
55%
55%
55%
55%
€ 54,7
€ 61,1
€ 62,2
€ 63,3
€ 61,1
€ 62,2
€ 63,3
Toevloeiing onderzoeksgebied
30%
30%
30%
30%
35%
37,5%
40%
Omzet door toevloeiing (€ mln)
€ 23,4
€ 26,2
€ 26,6
€ 27,1
€ 32,9
€ 37,3
€ 42,2
Totale vraag onderzoeksgebied (€ mln)
€ 78,2
€ 87,3
€ 88,8
€ 90,4
€ 94,0
€ 99,5
€ 105,5
Besteding horeca per inwoner (Foodstep, CBS, 2019) (na correctie inkomen en corona)
Gebonden bestedingen inwoners onderzoeksgebied (€ mln)
Huidig horeca-aanbod onderzoeksgebied (in m² bvo)
45.536
Normatieve vloerproductiviteit (omzet per m² bvo)
€ 1.315
Totale omzet van het bestaand horeca-aanbod in het onderzoeksgebied (mln)
€ 59,9
Kwantitatieve behoefte in mln € (vraag minus aanbod)
€ 18,3
€ 27,4
€ 28,9
€ 30,6
€ 34,2
€ 39,7
€ 45,6
Kwantitatieve behoefte in m² bvo
13.900
20.870
21.980
23.250
25.980
30.170
34.710
Uitbreidingsbehoefte in vkp7
67
101
106
113
126
146
168
Uitbreidingsbehoefte in vkp na correctie new town van 50%
33
50
53
56
-
-
-
TABEL 6 DISTRIBUTIEVE BEREKENING HORECA ONDERZOEKSGEBIED
7 Een gemiddelde horecavestiging in Nederland is 206 m² bvo.
BEHOEFTE HORECA
25
Uit de distributieve berekening blijkt dat al in de huidige situatie een tekort bestaat aan horecavoorzieningen in het onderzoeksgebied. Tot 2030 neemt de behoefte toe met 101 tot 113 verkooppunten (20.870 tot 23.250 m² bvo). Dit tekort komt doordat Haarlemmermeer een zogenaamde New Town is, waar het horecaaanbod per definitie lager ligt. Het is daarom niet realistisch om deze marktruimte volledig in te vullen. De helft van de behoefte zien we als realistisch, neerkomend op een huidige behoefte van 33 extra verkooppunten en 50 tot 56 in 2030. Wanneer PARK21 wordt ontwikkeld ontstaat een extra behoefte als gevolg van de aantrekkingskracht van het park. Als we de berekening maken voor alleen de bezoekers van PARK21, zien we dat het park alleen al 25 tot 41 horeca verkooppunten oplevert – de maximumvariant buiten beschouwing latend. Bij deze uitkomst is een nuancering op zijn plaats. Het gaat niet alleen om op zichzelf staande horecavestigingen, maar ook om ondergeschikte horecafaciliteiten bij bijvoorbeeld recreatievoorzieningen of andere leisurevoorzieningen. 2030
PARAMETER Verwacht aantal bezoekers PARK21 (Gem. H’meer, 2021) in mln
MINIMUM
MIDDEN
MAXIMUM
1,5
2,5
3,5
Aandeel bezoekers dat gebruik maakt van horecavoorzieningen
50%
Gemiddelde lunchbesteding per bezoeker
€ 9,-
Totale omzetpotentieel PARK21 (€ mln)
€ 6,75
Normatieve vloerproductiviteit (omzet per m² bvo)
€ 11,25
€ 15,75
€ 1.315
Kwantitatieve behoefte in m² bvo
5.130
8.560
11.980
Uitbreidingsbehoefte in vkp8
25
41
58
TABEL 7 BEHOEFTEBEREKENING HORECA PARK21 OP BASIS VAN VERWACHTE BEZOEKERSAANTALLEN
Kwalitatieve behoefte De totale marktruimte die ontstaat met de komst van PARK21 voor het gehele onderzoeksgebied (Haarlemmermeer) tot 2030 (de maximumvariant buiten beschouwing latend) moet worden toebedeeld naar locatie en horecacategorie: • Locatie. De verwachte bezoekers van PARK21 genereren een behoorlijke eigen vraag naar horeca, te weten 25 tot 41 verkooppunten. Toevoeging van deze vestigingen aan PARK21 brengt geen effecten met zich mee voor het horeca-aanbod in de centra van de kernen. • De gemeente kan kiezen om ook een deel van de resterende ruimte toe te delen aan PARK21. PARK21 gaat immers in sterke mate bijdragen aan de trekkracht, het imago en leefbaarheid van Haarlemmermeer. • Indicatief gaan we er van uit dat de helft van de resterende marktruimte kan landen in PARK21. In de minimumvariant komen we dan voor PARK21 uit op 50 vestigingen9, in de middenvariant op 67 vestigingen10. In m² bvo 8 Een gemiddelde horecavestiging in Nederland is 206 m² bvo. 9 Min.variant: 25 vestigingen die PARK21 zelf genereert + de helft van de ruimte in de H’meer (1/2 van 50) = 50. 10 Middenvariant: 41vestigingen die PARK21 zelf genereert + de helft van de ruimte in de H’meer (1/2 van 53) = 67.
26
•
BEHOEFTE HORECA
uitgedrukt is dat 10.300 tot 13.800 m². De resterende ruimte (25 tot 26 vestigingen) kan worden benut om het horeca aanbod in onder andere de belangrijkste woonkernen, met Hoofddorp voorop, uit te breiden. Horecacategorie. De overgebleven marktruimte verdelen we vervolgens naar horecacategorie. Er is reeds een fors aanbod fastservicevestigingen aanwezig in het onderzoeksgebied. Om een iets gelijkmatiger aanbod te realiseren gaan we uit van de landelijke verdeling. Dit resulteert in onderstaande verdeling van de marktruimte over de categorieën. DRANKEN
FASTSERVICE
RESTAURANT
MIN
MIDDEN
MIN
MIDDEN
MIN
MIDDEN
Toebedeling marktruimte PARK21 (50%)
50
67
50
67
50
67
Aandeel horecacategorie
40%
40%
31%
31%
29%
29%
Marktruimte PARK21 (vkp)
20
27
16
21
15
19
Gemiddelde omvang vkp
292
292
88
88
213
213
Marktruimte PARK21 (m² bvo)
5.840
7.880
1.410
1.850
3.200
4.050
TABEL 8 VERDELING MARKTRUIMTE Bron: Bureau Stedelijke Planning
Tot slot willen we het volgende meegeven: • Het park zal een grote hoeveelheid leisurefuncties gaan huisvesten die een grote variatie in doelgroepen aantrekken. De een met een focus op de (inter(nationale)) bezoeker, de ander op inwoners van de gemeente. Het is van belang om voor beide doelgroepen een passend horeca-aanbod te realiseren. Horeca draagt bij aan het creëren van een aantrekkelijke en levendige woonomgeving voor de nieuwe doelgroepen van de snelgroeiende gemeente Haarlemmermeer. • Horeca is een geschikte ondersteunende functie voor leisurevoorzieningen, zowel voor grootschalige voorzieningen (als een museum/attractiepark) als kleinschalige (sportvereniging), bv. een museumcafé of sportkantine. Benut dus vooral ook een deel van de uitbreidingsruimte voor verkooppunten horeca voor deze ondersteunende horecafaciliteiten. • We raden aan om in te zetten op clustering/concentratie van horecavoorzieningen. Zo ontstaan op bepaalde plekken in het uitgestrekte park levendige verblijfsgebieden. Daarnaast kan op een select aantal plekken buiten deze drie gebieden (accupunctuur) ook horeca landen, bijvoorbeeld op bijzondere locaties of objecten. • Het zal even duren voordat het gehele gebied tot ontwikkeling is gebracht. Van belang dat het horeca aanbod in de clusters gefaseerd meegroeit met de ontwikkeling van de bezoekersaantallen van PARK21.
Het helpt als enkele bijzondere, vernieuwende horecaconcepten PARK21 vroegtijdig op de kaart zetten als motor van de gebiedsontwikkeling (place making).
BEHOEFTE SPORT
27
4 BEHOEFTE SPORT
In dit hoofdstuk gaan we in op de behoefte aan sportvoorzieningen in PARK21. We onderzoeken de primair mogelijkheden voor een manege, waterskibaan en golfsurfgelegenheid en bekijken daarnaast ook eventuele andere sportfaciliteiten (klimhal, indoor sport, kartbaan, fitness). RELEVANT BELEID
Een van de doelen uit de Sport- en beweegvisie Haarlemmermeer 2019-2029 is om een sterke en toekomstbestendige sportinfrastructuur te bewerkstelligen. Hiervoor geldt de ambitie om de waterrecreatie binnen de gemeente te vergroten en meer ruimte creëren voor sporten die in opkomst zijn. De gemeente loopt daarbij graag voorop met innovaties en experimenten en ziet sport ook als middel om bij te dragen aan grote maatschappelijke opgaven. Een ander doel is om meer aandacht te besteden aan het ontwikkelen en/of uitbreiden van de beweeginfrastructuur (wandelpaden, fietsroutes, etc.) en het creëren van uitdagende sport- en speelplekken in wijken en recreatiegebieden. PARK 21 wordt genoemd als gebied voor uiteenlopende vormen van sport, spel en bewegen. ANALYSE VAN DE VRAAG
TRENDS SPECIFIEKE SPORTVOORZIENINGEN PARK 21 Sporten steeds populairder en diverser Landelijk zien we dat door een toenemende aandacht voor gezond leven de sportdeelname gestegen is (van 7,1 miljoen sporters in 2013 naar 9 miljoen in 2019). Traditionele lidmaatschappen bij sportverenigingen nemen af. De consument heeft meer behoefte aan flexibele abonnementen. Daarnaast worden de beoefende sporten steeds diverser, denk aan yoga, fitness, boulderen en boxing.
Manege Het ledenaantal van paardrijverenigingen loopt sinds 2014 terug, evenals het aanbod aan Manages (van 1.550 in 2015 naar 1.420 in 2019). Hippische centra zoeken naar verbreding en nieuwe markten, zoals workshops, huifkartochten, managementtraining, teambuildingsactiviteiten of therapie (bv. voor kinderen met autisme).
Waterskibaan Het ledenaantal van de Nederlandse Waterski & Wakeboard Bond neemt sinds 2005 af (van 4.338 in 2005 naar 1.230 in 2018). Het aantal verenigingen dat verbonden is met de bond bleef tot 2008 gelijk maar nam vanaf 2009 ook af (van 36 in 2009 naar 22 in 2019). Waterskiën kan op verschillende manieren: achter een boot of met behulp van een kabelbaan.
Golfsurfgelegenheid Het ledenaantal van de Holland Surfing Association is de laatste jaren relatief stabiel gebleven (640 leden in 2018). De sport is steeds populairder aan het worden in Nederland. Naar schatting zijn er tussen de 12.500 en 15.000 actieve golfsurfers in het land. De sport word voornamelijk uitgeoefend op zee, maar er zijn steeds meer mogelijkheden om op in- of outdoorlocaties op een kunstmatige golf te leren surfen.
28
•
•
•
BEHOEFTE SPORT
Het gebied waarvoor een sportvoorziening een functie vervult hangt af van het type. Een manege vervult vooral een lokaalverzorgende functie en een waterskibaan of surfgelegenheid juist regionaal. We onderscheiden daarom twee onderzoeksgebieden: de Gemeente Haarlemmermeer en MRA-regio Amstelland-Meerlanden. Binnen de gemeente Haarlemmermeer wonen 156.000 inwoners, dit aantal loopt in 2030 op naar 170.000. De regio Amstelland Meerlanden telt bijna 354.000 inwoners en ook hier loopt het inwonertal tot 2030 behoorlijk op (ca. 393.000, 11% groei). Uit de Sport- en beweegvisie blijkt dat de sportdeelname in Haarlemmermeer hoog is vergeleken met Nederland. Wel is er ongelijkheid in sportdeelname tussen de groepen met een hoog en laag inkomen. Er is een veranderende behoefte aan sport- en bewegingsmogelijkheden. Naast verenigingssport is er steeds meer vraag naar anders georganiseerde en ongebonden sportvoorzieningen.
ANALYSE VAN HET AANBOD
FIGUUR 10 LIGGING SPORTVOORZIENINGEN Bron: Bureau Stedelijke Planning, op basis van ESRI en eigen inventarisatie
•
Uit de Sport- en beweegvisie blijkt dat het sportvoorzieningenniveau over het algemeen goed op peil is. Wel moet worden aangesloten bij de demografische ontwikkelingen. Wat betreft de binnensport loopt de gemeente tegen de grenzen aan. De beweeginfrastructuur (wandel- en fietspaden) zijn wel aan verbetering toe.
BEHOEFTE SPORT
29
Specifiek voor de voorliggende voorzieningen is het aanbod als volgt: • Er zijn 17 maneges verspreid gelegen in de gehele gemeente Haarlemmermeer. De maneges variëren in aantallen stallen en bakken (ruimten), en in functie (lessen, evenementen, paardenpension, fokkerijen, kantine). • Er is slechts één waterskibaan in de MRA gelegen waar gewaterskied kan worden middels een kabelbaan. Deze waterskibaan (Cablepark VIEW) is gelegen in Almere (50 km, 35 min rijden). De dichtstbijzijnde waterskibaan is Wet ’n Wild in Alphen aan den Rijn (20 km, 30 min rijden). Wel zijn er meerdere waterskiverenigingen binnen de MRA waar achter een boot kan worden gewaterskied. • In Nederland zijn momenteel drie in- en outdoor golfsurfgelegenheden, gelegen in Roermond (opent binnenkort), Nieuwegein en Den Haag (opent binnenkort). Naast de specifieke sportvoorzieningen voor deze onderbouwing kent de gemeente Haarlemmermeer als het gaat om commerciële sportvoorzieningen11 ook één kartbaan, één skibaan, 31 fitnesscentra, drie trampolineparken en twee biljartcentra. Plancapaciteit Aan het Eemmeer is in de gemeente Zeewolde bij Marina de Eemhof een surfpool voorzien. De locatie is vastgelegd in bestemmingsplan en is daarmee een hard plan. De organisatie wacht nog wel op financiering, maar hoopt dit jaar te kunnen beginnen met de bouw.
Twee andere initiatieven zijn er voor een surfgelegenheid in Eindhoven (Dutch Indoor Surf) en Landgraaf (Endless Summer). Deze initiatieven zijn in mindere mate concreet en ook nog niet opgenomen in bestemmingsplan. Een park in Zoetermeer (Dutch Water Dreams) is onlangs gesloten, echter lijkt de nieuwe eigenaar het park niet te willen terugbrengen. 12 BEHOEFTE SPORT
Kwantitatieve behoefte • Op basis van een dichthedenanalyse kunnen we een indicatie geven van de behoefte aan een manege en waterskibaan in PARK21. Vergeleken met een landelijke dichtheid van waterskibanen (kabelbaan) en maneges is er ruimte voor het toevoegen van ca. 2 maneges en 2 à 3 waterskibanen. • Op basis van referentievestigingen is de gemiddelde omvang van een manege en waterskibaan (clubhuis en baan) bepaald. Hierbij gaat het voor het clubhuis van de waterskibaan, dat vaak gecombineerd is met horeca, om ca. 200 tot 600 m² bvo. De kabelbanen zelf zijn veelal groter in omvang (600 tot 1.500 m lang), indicatief 20.000 – 120.000 m² bvo. Maneges zijn gemiddeld 800 tot 2.000 m² bvo in omvang. Dit resulteert voor de
11 Niet zijnde door de gemeente gesubsidieerde sportverenigingen of -clubs. 12 https://www.omroepwest.nl/nieuws/3730351/Wildwaterbaan-Zoetermeer-droomt-van-nieuw-leven
30
BEHOEFTE SPORT
gebouwde oppervlakte van de waterskiclub tussen de 400 en 1.800 m² bvo en voor de manege tussen de 1.600 en 4.000 m² bvo. VOORZIENING
HUIDIG
VKP PER
AANBOD 100.000 INW.
Manege
HAALBAAR
UITBREIDINGS-
GEMIDDELDE
UITBREIDINGS-
AANBOD
RUIMTE (VKP)
OMVANG (BVO)
RUIMTE (BVO)
800 – 2.000
1.600 – 4.000
200 – 600*
400 – 1.800*
17
10,9 (NL)13
19
2
1
0,14 (NL)14
3,6
2,6
H’meer Waterskibaan MRA Golfsurf-
20.000 – 120.000** 3
-
-
-
1.500 (indoor)
-
gelegenheid NL TABEL 9 DICHTHEDENANALYSE SPORTVOORZIENINGEN PARK21 Bron: Bureau Stedelijke Planning * clubhuis ** waterskibaan
Er zijn nog te weinig golfsurfgelegenheden in Nederland om iets te kunnen zeggen over de wenselijke dichtheid. Wel zien we steeds meer initiatieven voor nieuwe golfsurfgelegenheden in Nederland, golfsurfen is op zowel indoor als outdoor locaties (op zee) dan ook een sterk opkomende sport.15 De Nederlandse kust biedt niet permanent dezelfde golfen als aan de Atlantische kust van Frankrijk. Een kunstmatige golfsurfgelegenheid biedt dan goede kansen om op een veilige plek, gedurende het hele jaar, te leren surfen . PARK21 is een geschikte locatie om een nieuw surfpark te ontwikkelen, gezien de ligging nabij de kust en de grote bevolkingsdynamiek die er in de Randstad/MRA plaatsvindt. Vanwege de komst van een golfsurfgelegenheid aan de rand van de MRA (Eemmeer) is er in de MRA zelf ruimte voor maximaal één golfsurfgelegenheid. Kwalitatieve behoefte In kwalitatieve zin kan de marktruimte in het onderzoeksgebied voor een deel landen in PARK21. De sportvoorzieningen sluiten naadloos aan op het totaalconcept van het park. Zeg dat dit neerkomt op één manege, één waterskibaan en één golfsurfgelegenheid. De rest van de ruimte kan landen elders in de gemeente Haarlemmermeer (manege), de MRA (waterskibaan) of in Nederland (golfsurfgelegenheid), daar waar de marktgebieden elkaar niet overlappen.
Daarbij zijn er nog enkele andere kwalitatieve argumenten/noties te noemen voor de ontwikkelingen: • De ontwikkelingen sluiten aan bij het vigerende beleid om meer ruimte te creëren voor sporten die in opkomst zijn . Naast de geplande sportvoorzieningen kan ook gedacht worden aan andere opkomende sporten, zoals bouldering (zowel in- als outdoor), klimmen en suppen. Mogelijkheden voor sport zijn ook (gratis) sportfaciliteiten in de open lucht 13 Op basis van SBI-code 93125 (Paardensport en maneges) via https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/ 14 Op basis van aanbod kabelbanen en 2-mastinstallaties via https://waterskinederland.nl/ 15 https://nos.nl/op3/artikel/2125763-gevaarlijke-situaties-door-golfsurf-tsunami-in-
scheveningen.html#:~:text=Golfsurfen%20wordt%20in%20Nederland%20steeds,volgens%20hem%20gevaarlijke%20situa ties%20ontstaan.
BEHOEFTE SPORT
•
•
(outdoor fitness), wat naadloos aansluit bij de recreatieve functie van het park, of als onderdeel van een andere leisurefunctie (wellness/hotel). Zet de sportclubs in voor bredere maatschappelijke doeleinden. Een manege wordt bijvoorbeeld vaker gebruikt voor therapie- of coachingssessies met paarden. Dit vergroot de multifunctionaliteit van de voorzieningen. Zet in op clustering van sportvoorzieningen. Zo kan een waterskibaan bijvoorbeeld goed gecombineerd worden met een golfsurfgelegenheid en aanvullende horeca (zie kadertje). Clustering zorgt voor meer combinatiebezoeken (bv. arrangementen) en een sterkere positionering van het sportcluster binnen het park. Wanneer de sportvoorzieningen onder dezelfde vlag opereren kan dit ook voordelen hebben voor de financiële haalbaarheid.
Referentie: Down Under Nieuwegein In Nieuwegein is Watersportlocatie Down Under gelegen. De locatie kent diverse leisurefuncties, waaronder een waterskibaan, indoor golfsurfgelegenheid, een strand, restaurant en beachclub. Daarnaast zijn er bij Down Under diverse uitjes, activiteiten en workshops te boeken, en is de locatie schikt voor het houden van bedrijfsevenementen.
Bron: Wavesurfer.eu en DownUnder.nl
31
32
BEHOEFTE ATTRACTIES/THEMAPARKEN
5 BEHOEFTE ATTRACTIES/THEMAPARKEN
In dit hoofdstuk gaan we in op de behoefte aan attracties op PARK21. Op het park wordt gedacht aan twee grootschalige attractieparken in de vorm van themaparken. Themaparken zijn attractieparken met een educatief karakter. Hiermee onderscheiden ze zich van pretparken. In deze onderbouwing focussen we ons op de behoefte aan dergelijke themaparken. RELEVANT BELEID
Op het gebied van amusement focust het beleid zich op het verbreden en verbijzonderen van het aantal vrijetijdsactiviteiten en de voorzieningen, dit zal op den duur moeten zorgen voor aantrekkelijkere centra met een grotere aantrekkingskracht. Belangrijk is dat eventuele nieuwe vormen van attracties moeten passen in het landschap en het cultureel erfgoed van de gemeente. ANALYSE VAN DE VRAAG
TRENDS DAGATTRACTIES Clustering Leisure ondernemers zoeken in de strijd om de consument ook de samenwerking op met andere leisure ondernemers. Door bij elkaar in de buurt gevestigd te zijn kunnen aanbieders profiteren van elkaars bezoekers, is een de locatie sneller top of mind, en kunnen bezoekers worden verleid om langer te blijven. Deze zogenoemde clustering is gunstig met oog op de ruimtevraag (bijvoorbeeld door gedeelde parkeervoorzieningen).
Opkomst nieuwe concepten Door de toename van het aanbod aan attracties groeit de onderlinge concurrentie. Ondernemingen moeten zich daardoor onderscheiden. Dit zorgt voor nieuwe concepten als speelparadijzen, trampolineparken, escaperooms. Ook komen er steeds meer edutainment (entertainment en beleving) concepten. Deze concepten zijn verbonden aan bijzonder locaties of verhalen. Intellectueel eigendom speelt daardoor een steeds groter rol.
Doelgroepen • Grootschalige attractieparken hebben een zeer groot bereik. Als onderzoeksgebied hanteren wij daarom heel Nederland, waarbij we primair focussen op de Metropoolregio Amsterdam. • Inwoners Nederland. In 2018 zijn er in Nederland 3,6 miljard vrijetijdsactiviteiten geregistreerd, waarvan 249 miljoen bezoeken aan attracties.16 Van alle Nederlanders heeft 79% in 2018 een attractie bezocht. De Nederlandse bevolking zal komende jaren hard groeien. In 2030 kent Nederland 18.460.780 inwoners een stijging van 6% ten opzichte van 2020. • Toeristen. De groei van het aantal buitenlandse toeristen leidt tot toenemende vraag naar toeristische attracties, vooral in en rondom 16 ContinuVrijeTijdsOnderzoek (CVTO), 2018 Populairder zijn buitenrecreatie, sport, uitgaan en winkelen voor plezier
BEHOEFTE ATTRACTIES/THEMAPARKEN
•
33
Amsterdam. Ruim een derde van alle bezoeken aan dagattracties in Nederland komt vanuit internationale bezoeken. 17 Op basis van prognoses van het NBTC, rekening houdend met tijdelijke dip door corona, zullen er in 2030 ca. 25 miljoen buitenlandse toeristen naar Nederland komen,18 een stijging van 24% ten opzichte van 2019.19 Vraag 2030. De verwachting is dat in 2030 meer Nederlanders en toeristenattracties zullen bezoeken. Op basis van de groei van de bevolking (+6% en 2/3 van bezoek) en groei van het toerisme (+24% en 1/3 van bezoek) kan worden opgesteld dat het bezoek aan attracties tot 2030 zal groeien met 12%.20 Dit is een voorzichtige inschatting gezien de huidige trend van groeiende vrijetijdsparticipatie.
ANALYSE VAN HET AANBOD
Aanbod dagattracties In de analyse van de vijftig grootste dagattracties 21 (wat betreft bezoekers) van Nederland valt het volgende op: • Het aanbod aan dagattractties bestaat uit dierentuinen en natuurparken, attractieparken, musea en tours en rondleidingen en sportieve recreatie. Van het totaal bezoeken bestaat ca. 17% uit bezoek aan attractie-en themaparken en 28,1% uit bezoek aan dierentuinen en natuurparken. • Nederland telde in 2019 zeventien dagattracties die meer dan een miljoen bezoeken registreerden en 35 met meer dan een half miljoen. • Van de 50 grootste dagattracties in Nederland zijn er 20 in Noord-Holland gelegen waarvan 18 in Amsterdam. Hiermee vormt de hoofdstad de absolute koploper wat betreft grote dagattracties. • De grote dagattracties in Amsterdam bestaan met name uit musea en tours en rondleidingen. Er zijn geen attractieparken en natuurparken gelegen.
Dierentuinen & Natuurparken; 28%
Sportieve recreatie; 8% Tours & Rondleidingen; 15%
Attractieparken; 17% Musea; 32%
FIGUUR 11 TOP 50 DAGATTRACTIES NEDERLAND, LINKS: VERDELING TYPE; RECHTS GEOGRAGFISCHE SPREIDING Bron: Respons, 2020 17 Respons, 2020 18 NBTC voorspelde pre corona een jaarlijkse groei van 3,7% van het aantal buitenlandse toeristen (Perspectief 2030).
Ze verwachten dat de groei na herstel in 2024 doorzet. Berekening: 20,1*(1,037^6) = 25 miljoen 19 Bron NBTC. In 2019 20,1 miljoen buitenlandse toeristen. Berekening 25 miljoen – 20,1 miljoen / 20,1 miljoen = 24% 20 2/3 6% groei en 1/3 24% = 12% 21 Respons, 2020
34
BEHOEFTE ATTRACTIES/THEMAPARKEN
Aanbod attractieparken (pret-, tuin- en themaparken) In 2020 telde Nederland in totaal 365 attractieparken,22 bestaande uit grote tot (zeer) kleine parken. Uit eigen inventarisatie blijkt dat er ca. 42 grootschalige attractieparken (meer dan 100.000 bezoekers) zijn, onder te verdelen in 29 pretparken, 3 tuinparken en 8 themaparken (outdoor park met attracties en educatief karakter).23 Het volgende valt op: • De pretparken in Nederland zijn voornamelijk gevestigd in het oosten. • De tuinparken zijn vooral gevestigd in het westen van het land rondom de Bollenstreek en de grote bloemenveiling. • De themaparken zijn verspreid over het land maar ontbreken in het noordoosten en zuiden. • Opvallend is dat het aanbod aan attractieparken relatief laag ligt in de MRA. De grootschalige toeristische attractiepunten in de MRA bestaan met name uit musea en tours en rondleidingen. • Het aanbod in de MRA bestaat uit twee pretparken (Linneaushof en Oud Valkeveen), één tuinpark (Floriworld, maar ook de Keukenhof ligt nabij) en één themapark (Aviodrome in Lelystad).
FIGUUR 12 OVERZICHT GROOTSCHALIGE ATTRACTIEPARKEN NEDERLAND Bron: Respons, 2020; eigen inventarisatie; bewerking Bureau Stedelijke Planning
22 Bron CBS. Deze klasse omvat: 1. het aanbieden van faciliteiten in de sfeer van intensieve dagrecreatie waarbij
eventuele educatieve en kunstzinnige aspecten van zeer geringe betekenis zijn, zoals pretparken, miniatuursteden en sprookjestuinen, ponyparken en dolfinaria; 2. het aanbieden van speelruimte voorzien van speeltoestellen voor kinderen en 3. exploitatie van toeristische spoorlijnen. 23 Eigen inventarisatie op basis van Respons en CBS. Pretparken = parken puur gericht op attracties zoals De Efteling, Duinrell en Slagharen. Tuinparken: aangelegde tuin-bloemenparken (exclusief kasteeltuinen) met entreegeld zoals Keukenhof, Floriworld en Mondo Verde. Themaparken met educatief karakter = recreatieparken met speciaal educatief thema, zoals Madurodam, Archeon en Aviodrome.
BEHOEFTE ATTRACTIES/THEMAPARKEN
35
Planaanbod De volgende concrete plannen voor grootschalige attractieparken zijn bekend: • World Food Center Experience in Ede. Hier wordt het voormalige kazerneterrein Maurits Zuid ontwikkeld tot het World Food Center. Deze educatieve voedselattractie neemt vanaf 2022 jaarlijks naar schatting 330.000 bezoekers mee op een persoonlijk voedselavontuur. • Legoland Discovery Centre in Scheveningen. Lego bouwt samen met exploitant Merlin Entertainments aan een Legoland Discovery Centre in Scheveningen. Voorjaar 2021 moet de attractie van 3.000 m² op de Boulevard openen. Er worden ca. 350 duizend bezoekers per jaar verwacht. BEHOEFTE ATTRACTIEPARKEN
Kwantitatieve behoefte De kwantitatieve behoefte aan attractie- en themaparken laat zich moeilijk berekenen en sterk afhankelijk van een concreet initiatief, en is locatie- en casespecifiek. Door de groeiprognose attractiebezoek tot 2030 (+12%) te projecteren op het huidig aanbod grootschalige attractieparken (42) kan een goede inschatting worden gemaakt van de marktruimte, zie onderstaande tabel. In 2030 is er in Nederland marktruimte voor 5 grootschalige attractieparken. Aangezien de grootste groei van de bevolking (31% van de totale bevolkingsgroei in Nederland) en het toerisme (nu al ca. 32% van totaal) in en rondom de MRA wordt verwacht kan ca. 50% van de behoefte worden toegedeeld aan de MRA. Dit betekent dat er in 2030 ruimte is voor 2-3 grootschalige attractieparken. PARAMETER
MARKTRUIMTE BEREKENING
Groei bezoek attracties tot 2030
+12%
-
Huidig aanbod grootschalige attractieparken
42
-
Behoefte grootschalige attractieparken 2030
47
42 * +12%
Planaanbod
2
Marktruimte Nederland 2030