Bijlage 1 Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Programma van Eisen Transformaties Cruquius: Post van Krayenhoff & Werfkwartier

30 september 2025

Inhoudsopgave 1 Inleiding

3

1.1 AANLEIDING 1.2 STAND VAN ZAKEN POST VAN KRAYENHOFF 1.3 STAND VAN ZAKEN WERFKWARTIER 1.4 GEBIEDSONTWIKKELING CRUQUIUS - ZWAANHOEK EN BESTUURLIJKE AFSPRAKEN 1.5 PVE TRANSFORMATIEPROJECTEN CRUQUIUS 1.6 BETEKENIS EN OPZET PVE

3 4 4 4 5 5

2 Opgave in hoofdlijnen

7

2.1 INTRODUCTIE DEELGEBIEDEN 2.2 OPGAVE IN HOOFDLIJNEN

7 12

3 Ontwikkeling Post van Krayenhoff en Werfkwartier

22

4 Programma's deelgebieden en samenhang

30

5 Publieke kaders en onderzoeksverplichtingen

33

5.1 BESTAANDE WET- EN REGELGEVING EN GEMEENTELIJK BELEID 5.2 WONEN 5.3 VERKEER 5.4 MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN 5.5 LANDSCHAP, ARCHEOLOGIE, CULTUURHISTORIE EN NATUUR 5.6 OPENBARE RUIMTE 5.7 ECONOMIE EN BEDRIJVIGHEID 5.8 MILIEU 5.9 WATER

33 33 35 36 37 39 40 41 41

6 Participatie en aandachtspunten omgeving

44

Bijlage 1: Bronnenlijst

45

Bijlage 2: bijdrage corporaties wensen sociale huur

46

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 2 van 46

1 Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeenteraad van Haarlemmermeer heeft in juli 2017 met oog op de substantiële woningvraag besloten om een aantal versnellingslocaties woningbouw aan te wijzen (2017.0037218). Eén van deze locaties gaat om het gebied tussen Cruquius en Zwaanshoek. Naar aanleiding hiervan heeft het college op 24 september 2019 voor de transformatie Bennebroekerdijk en het gebied Cruquius - Zwaanshoek het Procesplan: Haalbaarheid gebiedsontwikkelingen Cruquius vastgesteld (2019.0054671). In die periode was de transformatie van de locatie Dura Vermeer aan de Spaarneweg nog niet in beeld. In 2020 heeft de gemeente ambtelijk het beleidskader beschreven in het 80% Programma van Eisen Dorpsuitbreiding Cruquius – Zwaanshoek (80% PvE). Dit PvE biedt ruimte aan de initiatiefnemers om te komen met voorstellen. In het 80% PvE staat “na het opstellen van het stedenbouwkundig plan is ruimte om het 80% PvE in enige mate aan te passen. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat initiatiefnemers met een plan komen dat niet precies overeenkomt met het 80% PvE. Maar dat het plan dermate positief overtuigend is voor betrokkenen en gemeente dat het 80% PvE hierop wordt aangepast”.

Indicatief overzicht deelgebieden Post van Krayenhoff (Deelgebied 1 - 4 en 5), Werfkwartier en Fort bij Heemstede

Aansluitend aan de Bennebroekerdijk ligt aan de Spaarneweg de locatie van Dura Vermeer. Ten tijde van het raadsvoorstel versnellingslocaties was deze locatie in onderzoek voor de vestiging van Bauhaus. Op 14 februari 2021 heeft de gemeenteraad de Motie woningbouw Cruquius – Zwaanshoek aangenomen. Hierin staat aangegeven: “daarom in het kader van de gebiedsontwikkeling Cruquius de voorkeur geeft aan het realiseren van woningen boven grootschalige uitbreidingen van het bestaande winkelaanbod in Cruquius”. Dura Vermeer ziet in 2022 af van de ontwikkeling van Bauhaus en neemt het initiatief om de locatie te transformeren naar woningbouw. Deze ontwikkeling heeft de naam Werfkwartier.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 3 van 46

1.2 Stand van zaken Post van Krayenhoff Voor de ontwikkeling Post van Krayenhoff heeft de gemeente in 2021 met Polderstaete en Smit´s BouwBedrijf een intentieovereenkomst (2021.0000568) gesloten voor deelgebied 1 t/m 5 (in totaal ca. 12,1 hectare). Deze is in 2022 verlopen. Daarna is alleen voor deelgebied 5 een intentieovereenkomst (2022.0001951) vastgesteld. Deze intentieovereenkomst is drie keer verlengd. Voor dit deelgebied ligt het grondeigendom grotendeels bij de initiatiefnemer. De initiatiefnemer heeft volgens afspraak in 2023 een eerste opzet van het stedenbouwkundig plan op hoofdlijnen voor deelgebied 5 (circa 2,9 hectare) aangeboden. Het plan toont de potentie van deze ontwikkeling voor Cruquius met betrekking tot leefbaarheid, kwaliteit, milieu en verkeersveiligheid. Ook heeft de omgeving een positieve houding met betrekking tot dit initiatief.

1.3 Stand van zaken Werfkwartier Voor deze locatie is in 2022 een ambtelijk addendum opgesteld. Hierin is het beleidskader geformuleerd aansluitend op het 80% PvE. Op basis van het addendum heeft Dura Vermeer een conceptplan voor Werfkwartier (circa 4,8 hectare) opgesteld. In 2024 heeft zij dit plan aangeboden aan de gemeente en is beleidsmatig beoordeeld door de voormalige ambtelijke Werkgroep Ruimtelijk Advisering. Het plan toont de potentie van de ontwikkeling voor Cruquius ten aanzien van de leefbaarheid, voorzieningen, kwaliteit en milieu. Ook dit initiatief heeft in potentie draagvlak van de Cruquianen. Het plan moet worden uitgewerkt om de stap te kunnen zetten tot realisatie volgens de werkwijze van de gemeente.

1.4 Gebiedsontwikkeling Cruquius - Zwaanhoek en bestuurlijke afspraken Gezien de grote behoefte aan extra woningen hebben Rijk, provincie Noord-Holland, Vervoersregio Amsterdam en gemeente Haarlemmermeer in de 1e helft 2024 samen met de marktpartijen het Ambitiedocument Haarlemmermeer West (inclusief houtskoolschetsen) opgesteld. Dit gaat onder meer over de projecten Lisserbroek, Nieuw Vennep West, Cruquius-Zwaanshoek en Cruquius. Op basis van dit document hebben de partijen afspraken gemaakt over de woningbouw in Haarlemmermeer West. Onderdeel hiervan is de woningbouw in en nabij Cruquius. Voor dit gebied is aangegeven dat er 1.500 extra woningen gewenst zijn. Hierbij is een verdeling aangegeven van 1.000 woningen in de transformaties en de eerste 500 woningen in het gebied Cruquius – Zwaanshoek. In onderzoek is hoeveel woningen na deze eerste 500 woningen nog worden toegevoegd. Dit PvE richt zich op de ontwikkeling van Post van Krayenhoff en Werfkwartier en niet op de 500 woningen voor Cruquius - Zwaanshoek of het verdere onderzoek naar woningen in het gebied Cruquius - Zwaanshoek. De planvorming voor het gebied Cruquius - Zwaanshoek wordt volgens afspraken met Rijk, regio en marktpartijen na 2027 opgepakt. Een en ander is afhankelijk van de evaluatie die dan wordt uitgevoerd.

Wel wordt in dit PvE ingegaan op samenhangende aspecten met betrekking tot de 1.000 woningen van de transformaties en de eerste 500 woningen van Cruquius - Zwaanshoek. Dit betreft bijvoorbeeld de ingrepen in de infrastructuur en de uitbreiding van de maatschappelijke voorzieningen.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 4 van 46

Zoekgebied gemeentelijke voorkeur voor eerste 500 woningen Cruquius- Zwaanshoek.

1.5 PvE transformatieprojecten Cruquius Om tot spoedige ontwikkeling van de transformatielocaties te komen, zijn uitgewerkte kaders ten opzichte van het 80% PvE noodzakelijk. Het 80% PvE gaat bijvoorbeeld uit van gemiddelden in bouwdichtheden voor het gehele gebied gelegen tussen Cruquius – Zwaanshoek én de transformatielocaties. De ontwikkelingen Post van Krayenhoff en Werfkwartier onderscheiden zich van het gebied tussen Cruquius en Zwaanshoek door hun specifieke transformatieopgave. Beide locaties zijn vanwege hun ligging bij de kern Cruquius essentieel voor de doorontwikkeling van de dorpskern Cruquius en een impuls voor de leefbaarheid. Omdat beide ontwikkelingen aan elkaar grenzen zullen ook vereisten worden gesteld over de manier hoe zij ruimtelijk en functioneel met elkaar gaan samenhangen. En waar voorzieningen en infrastructurele maatregelen nodig zijn. Deze samenhang vraagt een uitwerking van het 80% PvE. Op basis van de ingediende plannen voor beide transformaties Post van Krayenhoff en Werfkwartier, uitgevoerde onderzoeken en voortschrijdende inzichten wordt het 80% PvE voor beiden uitgewerkt tot een volwaardig PvE inclusief een uitgewerkt ruimtelijk programma.

1.6 Betekenis en opzet PvE Met het PvE worden de gemeentelijke kaders vastgelegd voor de transformaties Post van Krayenhoff en Werfkwartier. Met het PvE geeft de gemeente aan wat zij in de vorm van ambities, uitgangspunten en eisen wil bereiken met beide transformaties en borgt de publieke belangen. Uitgangspunt voor het PvE is de wet- en regelgeving en het gemeentelijke beleid. Het PvE biedt de ruimtelijke en functionele hoofdlijnen voor de stedenbouwkundige plannen. Het PvE bevat de uitwerking van het 80% PvE tot gespecificeerde ambities en vereisten voor beide transformaties. Hierbij gaat het om: − De relevante passages van het 80% PvE; − De relevante beleidsactualisaties ten opzichte van het 80% PvE; − De inzichten, die zijn voortgekomen uit het onderzoek en de planvorming van de afgelopen jaren voor beide transformaties; − De reacties van de betrokkenen (initiatiefnemers, overheden en klankbordgroep) op het 80% PvE.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 5 van 46

In het PvE staan de harde vereisten, waaraan de stedenbouwkundige plannen moeten voldoen, vermeld in tekstblokken. Deze zijn gebaseerd op de democratisch vastgestelde beleidskaders door de gemeenteraad. Indien het afwijkt van deze kaders zal dit worden voorgelegd aan de gemeenteraad. De overige bepalingen in het PvE zijn richtinggevende vereisten. De (ruimtelijke) haalbaarheid moet hiervan worden onderzocht en onderbouwd aan de hand van de stedenbouwkundige plannen, die voor de verschillende deelgebieden worden opgesteld. Tevens zullen deze vereisten bij de stedenbouwkundige plannen in samenhang moeten worden gebracht. Via ontwerpend onderzoek kan dit tot andere, betere of nieuwe oplossingen en inzichten leiden. Stedenbouwkundige plannen transformaties Het PvE is het beleidsmatig kader voor de stedenbouwkundige plannen van Post van Krayenhoff en Werfkwartier. Het is aan de initiatiefnemers om vanuit deze kaders de stedenbouwkundige plannen voor de transformaties op te zetten.

Deze plannen dienen in te gaan op de volgende onderdelen: − De vereisten zoals gesteld in dit PvE; − Uitkomsten van de onderzoeken inclusief de verwerking in het plan (zie hoofdstuk 5); − Uitkomsten participatie en verwerking in het plan (zie hoofdstuk 6); − De ruimtelijke en functionele samenhang met de directe omgeving, waarbij rekening wordt gehouden met eventuele toekomstige ontwikkelingen (zie hoofdstuk 4); − De financiële haalbaarheid; − De bijdragen die van de gemeente en andere overheden noodzakelijk zijn voor realisatie (o.a. procedures, saneren hindercirkels, aanpassingen in omgeving etc.). Anterieure overeenkomst en vervolg Op basis van een intentieovereenkomst per deelgebied voert de initiatiefnemer (milieu)onderzoek uit, gaat in gesprek met de omgeving en stelt het stedenbouwkundige plan op. Vervolgens trekken partijen (gemeente en initiatiefnemers) per deelgebied conclusies over het gewenste vervolg. Hierbij toetst de gemeente elk stedenbouwkundig plan aan de hand van de uitgangspunten van het PvE en de juridische en financiële haalbaarheid. Als partijen gezamenlijk voor het deelgebied tot een positief oordeel komen, worden in een anterieure overeenkomst afspraken met betrekking tot de ontwikkeling vastgelegd. Het gaat onder meer over: - De uitwerking van stedenbouwkundig plan naar voorlopig ontwerp en definitief ontwerp; - De planologische procedure c.q.

maatregelen; - Het opstellen van een beeldkwaliteitsplan; - Kostenverhaal. Nieuwe initiatieven In de toekomst kunnen zich via het ondernemersloket nieuwe initiatieven aandienen die direct grenzen aan de transformaties of in de directe omgeving liggen. De gemeente zal deze initiatieven beoordelen op de mogelijkheden die deze bieden om de beleidsambities van de gemeente te versterken. Bij een positief oordeel wordt een aanvulling van het PvE aan de raad voorgelegd.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 6 van 46

2 Opgave in hoofdlijnen 2.1 Introductie deelgebieden Post van Krayenhoff deelgebied 1 - 4 Post van Krayenhoff gaat over het huidige bedrijvengebied aan de Bennebroekerdijk. Vanuit het woongedeelte van het dorp gezien ligt het terrein achteraf. Het gebied grenst aan de woonboulevard, aan Werfkwartier en aan een terrein met percelen van derden waar vroeger een deel van het fort bij Heemstede lag. Aan de dijk staan tussen de bedrijven enkele woningen. Met de verder voornamelijk grootschalige loodsen en kantoorbebouwing en kale voorerven met stal- en parkeerfunctie is het authentieke profiel van de dijk met voetsloot en achterland bijna niet meer herkenbaar. De ligging van de voormalige voetsloot, de sloot onderaan de binnenzijde van de dijk, is herkenbaar.

Post van Krayenhoff deelgebied 1 - 4.

Links: Bennebroekerdijk vanuit noordzijde richting fort en plangebied; kleinschaligheid en de dijk met verkeersfunctie. Rechts: Rand en overzijde ringvaart draagt bij aan een groen beeld; bomenrij met erachter sportvelden.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 7 van 46

Huidige situatie bedrijventerrein aan Bennebroekerdijk gezien naar het zuiden. Grote bouwwerken en kale voorterreinen. De overslagkraan als blikvanger. De inrichting is typerend voor bedrijvigheid. De dijk heeft een verkeersbestemming.

Doorsteek ter hoogte van overslagkraan vanaf Bennebroekerdijk naar terrein van de meubelboulevard. Rechts: Entree van Cruquius vanuit het noorden; glooiing van dijklichaam is herkenbaar.

Post van Krayenhoff deelgebied 5 De locatie van dit gebied is het gronddepot en ligt als een losse enclave langs de Bennebroekerdijk. Het is losgekoppeld van het dorp Cruquius. Er staat geen bebouwing op het terrein. Activiteiten worden gekenmerkt door af- en aanvoeren van grond en materialen door vrachtwagens die over de dijk rijden. Het terrein ligt in het gebied waar in de toekomst de gebiedsontwikkeling Cruquius – Zwaanshoek mogelijk kan plaatsvinden. Hier is het profiel van de dijk, groenstrook met voetsloot, met hier een forse bomenrij, en lagergelegen achterland goed herkenbaar. Aan de overzijde van de ringvaart ligt een groengebied en een woonwijk met lage grondgebonden woningen. Er zijn twee watertransportleidingen in het gebied, die bepalend zijn voor inrichtingsmogelijkheden van het terrein.

Post van Krayenhoff deelgebied 5

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 8 van 46

Huidige situatie gezien naar het zuiden (juni 2024). Een grote bomenrij op de plek van de voormalige voetsloot.

Entree gronddepot haaks op de dijk, links bestaande beplantingen als onderdeel van gronddepot.

Naast het gronddepot zijn doorzichten vanaf de dijk naar het achterland.

Overzijde ringvaart gezien ter hoogte van deelgebied 5.

Werfkwartier Dit deelgebied inclusief het kantoor is in eigendom van Dura Vermeer. Het terrein ligt aan de Spaarneweg met aan de zuidwestzijde de woonwinkels en aan de westzijde het dorpshuis en de woonkern Cruquius. De grens aan de noordwestzijde bestaat uit een bomenrij, ter hoogte van de oorspronkelijke voetsloot. De strook grond, die grenst aan de dijk, ligt op de plek van het oorspronkelijk fort bij Heemstede. Deze is nu niet meer als geheel herkenbaar. Het fort was groter en lag ook ter hoogte van de Spaarneweg en de aangrenzende bedrijven (ten dele in erfpacht uitgegeven door gemeente). Het terrein van Dura Vermeer naast het kantoorgebouw ligt braak.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 9 van 46

Werfkwartier

Het terrein aan de Spaarneweg gezien naar het noorden. Links de bomenrij ter hoogte van de voormalige voetsloot.

Vanaf de noordzijde van de Spaarneweg richting het zuiden het kantoorgebouw van Dura Vermeer.

Fort bij Heemstede Het fort bij Heemstede, maakt onderdeel uit van de voormalige Stelling van Amsterdam, de kringstelling van permanente verdedigingsbouw rond Amsterdam. Het is een provinciaal monument. Het oorspronkelijke fort bij Heemstede is niet meer geheel aanwezig. Ongeveer twee derde ervan is als park ingericht. Het andere deel bestaat uit rijbaan (Spaarneweg), bedrijventerrein en garageboxen. De grond bij de garageboxen is eigendom van de gemeente en is middels erfpacht uitgegeven. Als onderdeel van de transformaties wordt het fort hersteld en gaat visueel en functioneel deel uitmaken van de dorpskern.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 10 van 46

Deelgebied fort bij Heemstede

Het fort bij Heemstede in 1925 en luchtfoto van 2023

Het fortterrein als park gezien naar het zuiden. Rechts: vanuit het fortpark gezien richting dorpshuis.

Gerelateerd gebied Het dorpshuis en het voorplein, dat ingericht is als parkeerterrrein, ligt op dit moment aan de rand van de oude woonkern van Cruquius. Aan de andere kant grenst het terrein aan een sloot met daarachter het fort aan de westzijde en de Spaarneweg en het terrein van Werfkwartier aan de zuidzijde. De locatie vormt in de toekomst zowel functioneel (met voorzieningen) als ruimtelijk een schakel tussen het bestaande en het nieuwe woongebied van Cruquius.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 11 van 46

De dorpshuis en voorruimte gezien vanaf de Spaarneweg. Links ervan het fortterrein en rechts woningbouw.

Rechts het dorpshuis, links woningbouw en achter de Spaarneweg het kantoorgebouw van Dura Vermeer.

2.2 Opgave in hoofdlijnen In verband met de grote regionale woningbehoefte heeft de gemeente voor Haarlemmermeer West afspraken gemaakt met het Rijk, de provincie Noord-Holland en de Vervoersregio Amsterdam. Partijen hebben de ambitie om in dit gebied duizenden woningen toe te voegen. De transformaties Post van Krayenhoff en Werfkwartier bieden gezamenlijk ruimte aan circa 1.000 woningen. Circa 700 woningen in Post van Krayenhoff (deelgebied 1 tot en met 5) en circa 300 woningen in Werfkwartier. Bij deze transformaties gaat het om meer dan het toevoegen van woningen. De opgave is om met deze transformaties te zorgen voor een veelzijdige impuls van Cruquius. De transformaties zijn in vele opzichten een kans. Het gaat om het versterken van het dorpse karakter van Cruquius en het verbeteren van de leefbaarheid. Met het toevoegen van woningen komen er meer inwoners en zijn er zo ook voorzieningen in het dorp nodig. Oftewel, de transformaties zorgen voor een brede kwaliteitsimpuls. Dit hoofdstuk beschrijft de veelzijdigheid van de opgave op hoofdlijnen met betrekking tot: A. Bijdrage aan de woonvraag; B. Impuls leefbaarheid; C. Goede bereikbaarheid; D. Inpassing in omgeving.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 12 van 46

Cruquius ligt in het rustige en minder dynamische gedeelte van Haarlemmermeer. Aan deze westzijde vormen de dorpen een ruimtelijk functionele verbinding met die aan de overkant van de ringvaart. De woonomgeving is er ruimer en groener.

A. Bijdrage aan de woonvraag Daar waar de hoog-dynamische Oostflank van Haarlemmermeer wordt gekenmerkt door hoge snelheden, stedelijkheid en een (boven)regionale oriëntatie, wordt het westelijk gelegen laagdynamische deel van de polder - waarin Cruquius ligt - gekenmerkt door het oorspronkelijke landschap met historische kenmerken. Hierbij hoort ook de ontspannenheid en manier van leven. Cruquius, inclusief Wickevoort, biedt op dit moment ruimte aan ongeveer 1.800 inwoners. Het heeft een dorps leefklimaat. Karakteristiek is de grote mate van veiligheid en sociale cohesie. Dit is een onderscheidende factor in de omliggende regio. Het is een kwaliteit die inspireert om een bijzonder woonklimaat te creëren. Eén dat passend is bij het karakter van Cruquius. De transformaties bieden de kans om nieuwe vormen van wonen toe te voegen aan Cruquius. Ook moeten ze bijdragen om van Cruquius een eenheid te maken. Het dorp bestaat nu uit diverse losse delen (oude dorpskern, bedrijvigheid langs de dijk, de ringvaart met het voormalige fort, een meubelboulevard en aan de andere kant van de N201 het gemaal en Wickevoort.

De thema’s voor de transformatielocaties zijn: − Post van Krayenhoff deelgebied 1 - 4: ‘wonen aan de dijk’; − Post van Krayenhoff deelgebied 5: ‘wonen in een groen buiten’; − Werfkwartier: ‘wonen in het dorp’; − Aanvullend onderdeel van de transformaties is de aanpak van het fort bij Heemstede. Post van Krayenhoff deelgebied 1 - 4 en Werfkwartier liggen op het bestaande bedrijventerrein van Cruquius nabij de dorpskern. De gebieden worden gekenmerkt door een hoge dichtheid van bedrijfsbebouwing met middelzware tot zware industrie. De transformaties in Cruquius hebben een meervoudig doel. Het gaat gelijktijdig om: − Het tegemoetkomen aan de regionale en lokale vraag naar woningen (diversiteit huishoudens en doorstroming); − Het verbeteren van de leefbaarheid, middels o.a. verhogen voorzieningenniveau, maatregelen voor de verkeersveiligheid en terugdringen milieubelasting; − Een impuls voor de kwaliteit van Cruquius; − Het saneren van bedrijvigheid langs de ringvaart (inclusief milieuaspecten). De ambitie is om de gebieden te transformeren naar aangenaam woongebied. Voor het gehele gebied Cruquius Zwaanshoek inclusief Post van Krayenhoff is uitgegaan van een gemiddelde van 20 – 25 woningen per hectare. Het dichter bebouwde woonmilieu in Cruquius gaat over in het dunner bebouwde woonmilieu in de gebiedsontwikkeling Cruquius - Zwaanshoek.

Het onderscheid in woningdichtheid tussen de hogere dichtheid voor de transformatie in Cruquius en de lagere dichtheid voor de

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 13 van 46

gebiedsontwikkeling Cruquius Zwaanshoek is een vast gegeven in het gemeentelijk beleid. Zie hiervoor onder andere: - Parels aan de Ringvaart (2014): Voor de transformatie wordt een hogere dichtheid aangegeven dan voor het gebied Cruquius - Zwaanshoek. - Omgevingsvisie Haarlemmermeer (2022): Post van Krayenhoff staat geduid als “suburbaan wonen” (aan de rand van stads/dorpskern) in afwijking tot het gebied Cruquius – Zwaanshoek met de duiding van “weidelandschap en – de lagere dichtheden van - "landelijk bereikbare woonmilieus”. - Verdichtingsvisie (2022): hierin staat de kern Cruquius (o.a. de transformaties) aangeduid als een locatie waar opgaven samenkomen (“meer samen”) en extra woningbouwprogramma mogelijk is. Het gebied Cruquius – Zwaanshoek heeft geen indicatie voor verdichting. - De gemeentebrief uit april 2021 (X.2022.01318), waarin staat aangegeven: “Aangezien het 80% Programma van Eisen voor Cruquius uitgaat van gemiddelden voor het hele gebied Cruquius – Zwaanshoek en de transformatie geen gemiddelde ontwikkeling betreft (hogere kosten), zullen afwijkingen van het Programma van Eisen om tot een financieel haalbaar plan te komen ook vanuit deze context ambtelijk worden gewogen.” Deelgebied 5 van Post van Krayenhoff is een uitzondering. Deze locatie is beleidsmatig niet geduid als transformatielocatie.

Het ligt in het gebied Cruquius - Zwaanshoek, waarvoor het uitgangspunt maximaal 25 woningen per hectare is. In lijn met het beleid heeft de gemeenteraad op 4 juli 2024 de motie “Rug recht in Cruquius Zuid” (motie 20) aangenomen. Hierin staat aangegeven “in het ontwikkelingsgebied (red. Cruquius – Zwaanshoek) van circa 200 hectare (100 hectare groen / 100 hectare wonen) mogelijk is om circa 2.500 woningen te realiseren. (25 woningen/ hectare)”. Vervolgens stelt de raad dat het uitgaat van het bouwen “van maximum 3.500 woningen in het gebied waarvan 2.500 woningen voor de uitleglocatie (red: i.c. Cruquius - Zwaanshoek) en 1000 woningen voor de transformatielocatie Post van Krayenhoff en Dura Vermeer (red: i.c. Werfkwartier)”. Dit betekent dat “in het ontwikkelingsgebied van circa 200 hectare (100 hectare groen/100 hectare wonen) mogelijk is om circa 2.500 woningen te realiseren (25 woningen/hectare)”. De dichtheid in de transformatielocaties komt hiermee uit op circa 60 à 70 woningen per hectare. Definiëring woonprogramma Bovenstaande heeft zich vertaald in de afspraken die in 2024 zijn gemaakt met Rijk, provincie en de vervoersregio over het woningbouwprogramma in Haarlemmermeer West. Hierin is aangegeven dat op de transformatielocaties in Cruquius 1.000 woningen worden gerealiseerd.

Deze 1.000 woningen worden als volgt verdeeld over de deelgebieden: - Post van Krayenhoff deelgebied 1 – 4 (ca. 9,2 ha): ca. 625 woningen (= ca. 60 á 65 woningen/ha). - Post van Krayenhoff deelgebied 5 (ca. 2,9 ha): ca. 75 woningen (= ca. 25 woningen/ha). - Werfkwartier (ca. 4,8 ha): ca. 300 woningen (= ca. 60 á 65 woningen/ha). Om bij te dragen aan de woonvraag moet worden voldaan aan het gemeentelijk woonbeleid. Dit betekent minimaal 50% van de woningen in het betaalbare segment (zie hoofdstuk 5). Meer specifiek moet rekening worden gehouden met de grote diversiteit aan woningzoekers: doorstromers, starters, kleinere huishoudens, gezinnen, aandachtsgroepen, etc. Voor een aantal ‘empty nesters’ (huishoudens waar de kinderen zijn uitgevlogen; waaronder inwoners van Cruquius) is de huidige woning niet meer passend. De transformaties moeten bijdragen aan de doorstroming. Door toename van het aantal kleine huishoudens, neemt de vraag naar appartementen aanzienlijk toe. VEREISTEN − Het stedenbouwkundig plan moet aantonen, dat wordt voldaan aan de lokale en regionale woningbehoefte, nieuwe woonvormen worden toegevoegd aan Cruquius voor diverse

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 14 van 46

− − −

doelgroepen en dat de nieuwe woningen de doorstroming stimuleren (nadere specificaties voor de vereisten aan woonprogramma staan in hoofdstuk 5). De transformatie deelgebied 1 - 4 Post van Krayenhoff (ca. 9,2 ha) moet ruimte bieden aan ca. 625 woningen (dichtheid ca. 60 á 65 woningen/ ha). De ontwikkeling deelgebied 5 Post van Krayenhoff (ca. 2,9 ha) moet ruimte bieden aan ca. 75 woningen (dichtheid ca. 25 woningen/ hectare). De transformatie Werfkwartier (ca. 4,8 ha) moet ruimte bieden aan ca. 300 woningen (dichtheid ca. 60 à 65 woningen/ ha).

B. Impuls leefbaarheid Cruquius heeft nu een beperkt draagvlak c.q. te weinig inwoners voor voorzieningen. Cruquianen zijn aangewezen op de voorzieningen in de omliggende kernen, zoals Vijfhuizen, Hoofddorp en Heemstede aan de andere kant van de ringvaart. De uitbreiding van Cruquius biedt de kans om het voorzieningenniveau te verhogen. Opgave bij de transformaties is om voorzieningen (zie hoofdstuk 5 voor nadere toelichting) in te passen. Het gaat om: − In Werfkwartier: een kinderopvang, medisch centrum, een basisschool met speelterrein, gymzaal en eventueel commerciële voorzieningen (o.a. supermarkt); - Bij de realisatie van de eerste 500 woningen van Cruquius – Zwaanshoek is er voldoende draagvlak voor de realisatie van buitensportvelden. De locaties Post van Krayenhoff en Werfkwartier hebben nu de bestemming bedrijventerrein (o.a. categorie 4.2). De bedrijvigheid veroorzaakt zowel milieuhinder als zwaar vrachtverkeer. De transformatie van bedrijven naar woningen moet leiden tot onder andere reductie van geluidshinder en stikstofuitstoot. Met het saneren van de bedrijvigheid verdwijnt ook het zware vrachtverkeer, dat nu haar weg vindt door de meubelboulevard en over de ringdijk. Het terugdringen van het vrachtverkeer betekent een verbetering van de verkeersveiligheid. Het terrein van Werfkwartier is de schakel tussen de transformatie aan de dijk en het bestaande dorp.

Het gebied tussen het dorpshuis, het fort en het kantoorgebouw van Dura Vermeer heeft de potentie om uit groeien tot een levendig dorpshart. In en nabij het dorpshart moeten diverse voorzieningen (basisschool, gymzaal, kinderopvang, medisch centrum en eventueel commerciële voorzieningen) worden gesitueerd. Aansluitend wordt het cultuurhistorische fort bij Heemstede hersteld. Dit herstel wordt door de initiatiefnemer van Werfkwartier gecoördineerd en opgepakt in samenwerking met de gemeente en de initiatiefnemer van Post van Krayenhoff (zie hoofdstuk 4).

Het te herstellen fort als groene schakel tussen het oude dorp en het nieuwe gedeelte

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 15 van 46

Mogelijke locatie toekomstig dorpshart. Inzet is om het dorp en de transformatielocatie met elkaar te verbinden. Overgang dorp en locatie Dura Vermeer. De Spaarneweg is nu nog een barrière.

Het vergroten van de leefbaarheid is ook een ontwerpopgave voor de inrichting van de openbare ruimte. De sfeer en ontspannenheid, informele plekken in de openbare ruimte en plekken om te ontmoeten en spelen dragen bij aan het dorpsgevoel en wonen aan of nabij de ringvaart. Het is een belangrijk element om de dorpse sfeer tot uiting te brengen. Hiermee wordt bijgedragen aan de opgaven vanuit gezondheid, klimaatadaptatie, hittestress en biodiversiteit. Verschillende (inheemse) planten en bomen dragen bij aan een informele dorpssfeer en aan een groen en fleurig beeld gedurende het jaar. Voor de huidige en toekomstige bewoners moet de nieuwe woonomgeving aangenaam zijn om een ommetje te maken en uitnodigend zijn voor bijvoorbeeld fietsers die van elders komen. Hierin ligt een aparte opgave voor de inrichting van de dijk, waar vrijwel geen bomen op mogen voorkomen vanwege de waterkerende functie, en die door wielrenners geliefd is voor een rondje ringdijk. VEREISTEN − In de stedenbouwkundige plannen worden de volgende voorzieningen ingepast: (nadere specificaties voor de vereisten aan de voorzieningen staan in hoofdstuk 5): − Werfkwartier: basisschool met speelterrein, gymzaal, medisch centrum en kinderopvang.

− Het gebied tussen het kantoorgebouw van Dura Vermeer, het huidige dorpshuis, het fort en het aanliggend deel van Post van Krayenhoff deelgebied 1 – 4 moet ontwikkeld worden tot het nieuwe dorpshart van Cruquius. Dit is een ontwerpopgave. Het is een vereiste dat de stedenbouwkundige plannen van Post van Krayenhoff 1 – 4 en Werfkwartier in overleg met de gemeente worden afgestemd ten behoeve van de ontwikkeling van het nieuwe dorpshart. − Het herstel van het fort wordt door de initiatiefnemer van Werfkwartier gecoördineerd en samen met de gemeente, initiatiefnemer Post van Krayenhoff en eventueel andere partijen opgepakt. C. Goede bereikbaarheid De opgave is om bij de transformaties de bereikbaarheid voor zowel de bestaande kern als de transformatie op orde te houden. Hierbij hanteert de gemeente het zogenaamde STOMP-principe (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, ‘Mobility as a Service’ bijvoorbeeld deelauto’s, Privéauto). Door de toevoeging van woningbouw verandert het karakter van het gebied van een woonboulevard en bedrijfsterrein naar gemengd woongebied. Dit stelt andere eisen aan de infrastructuur. Naar de bereikbaarheid is onderzoek gedaan. De inzichten van dit onderzoek zijn opgenomen in de Notitie Verkeer transformaties Cruquius (september 2025).

Belangrijk voor de bereikbaarheid is een fijnmazig net voor voetgangers en fietsers met korte en directe routes; in de vorm van meerdere paden die geen onderdeel zijn van een straat en waardoor verschillende routes kunnen worden gekozen. Voor het gebruik van het openbaar vervoer zijn goede voet- en fietsverbindingen en fietsenstallingen bij de bushaltes op de N201 cruciaal. Langs de N201 ligt de doorfietsroute richting Heemstede/Haarlem en Hoofddorp. Dit is een belangrijke ader om op aan te

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 16 van 46

sluiten. De gemeente hecht grote waarde aan de recreatieve functie van de ringdijk. Zie hiervoor ook de visie ringdijk en ringvaart (2017.0011195). De aantrekkelijkheid van de ringdijk voor fietsers en voetgangers moet worden vergroot. Deze route verzorgt ook een goede route voor de verbinding naar Zwaanshoek en Vijfhuizen. Op dit moment voldoet de bereikbaarheid aan de landelijke normen van het CROW (Centrum Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek). Er resteert een beperkte capaciteit voor extra belasting. In 2019 heeft de gemeente een onderzoek gedaan naar de ontsluitingsmogelijkheden, waaronder toegankelijkheid en drukte, van het gebied bij gebiedsontwikkeling (2019.0058446). Hieruit blijkt dat 1.500 woningen nog aan te sluiten zijn op de N201. Dit aantal woningen komt overeen met het woningaantal in de transformaties Post van Krayenhoff en Werfkwartier en de eerste 500 woningen van de gebiedsontwikkeling Cruquius Zwaanshoek. Om dit mogelijk te maken is een aantal infrastructurele maatregelen binnen het gebied van Cruquius ten zuiden van de N201 noodzakelijk. Aandachtspunt is de autonome toename aan sluipverkeer op de Spieringweg. Deze toename staat los van eventuele woningbouw in de transformaties. Als gevolg van deze toename dreigt een overschrijding van de CROW-norm op de Spieringweg in het tracé tussen Spaarneweg en N201.

Via beheersmaatregelen (herinrichting Spieringweg) wordt dit sluipverkeer teruggedrongen, zodat de verkeersdruk binnen de normen blijft. In het Fietsplan Haarlemmermeer (10833380) is de Spaarneweg opgenomen als ontbrekende schakel in het fietsnetwerk. Ook moet de infrastructuur voor het autoverkeer bij de kruising Spaarneweg/ Spieringweg worden aangepast. De verkeersstromen in het gebied veranderen door de transformaties. Om te voorkomen dat de verkeersstroom voor de woningen gaat conflicteren met die van de bezoekers op de woonboulevard, wordt rondom Cruquius Plaza de verkeerscirculatie aangepast. Hier komt éénrichtingsverkeer tegen de klok in. Dit vergt aanpassingen van de kruisingen met de Spaarneweg. Daarnaast moet er bij de eerste 500 woningen van Cruquius - Zwaanshoek een verkenning plaatsvinden voor een verbinding tussen de Oude Kruisweg en Spaarneweg om de aansluiting van de Oude Kruisweg op de Spieringweg te ontlasten. Hierin moet ook gekeken worden naar de functie en aansluiting van de Oude Kruisweg. Om de aantrekkelijkheid van de ringdijk voor langzaam verkeer te vergroten, wordt het aantal autobewegingen hier verminderd. In het eerdergenoemde ringdijkbeleid is opgenomen dat er minder dan 4.000 motorvoertuigen per etmaal op de ringdijk mogen rijden (intensiteitscriterium).

Om niet boven dit criterium te komen wordt ter hoogte van het fort de Spaarneweg voor autoverkeer onderbroken oftewel “geknipt”. De ruimte die door de knip in de Spaarneweg ontstaat, wordt betrokken bij de ontwikkeling van het dorpshart van Cruquius. Op basis van stedenbouwkundige studies kan hier eventueel enige ruimte worden geboden voor de realisatie van het programma voor Werfkwartier. Een logische aansluiting van het bestaande dorp op Werfkwartier is hierin vertrekpunt. Voor de gebruikers van de woonboulevard komt een keervoorziening ter hoogte van het kantoor Dura Vermeer. De huidige Bennebroekerdijk wordt een fietsstraat, zodanig dat autoverkeer vanuit de oude kern Cruquius naar de Bennebroekerdijk mogelijk blijft.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 17 van 46

Toekomstige verkeersstructuur Cruquius

De ontwikkelingen van het toekomstige dorpshart Cruquius (tussen het huidige dorpshuis en kantoor van Dura Vermeer inclusief de geknipte Spaarneweg) in combinatie met het herstellen van het naastgelegen fort leidt ook tot aanpassing van de verkeersstructuur. Het deel Spaarneweg (eigendom gemeente) ten noorden van het kantoor van Dura Vermeer richting de dijk komt te vervallen en wordt verblijfsgebied met routes voor wandelaars en fietsers. Tevens is hier ruimte om in samenhang met Werfkwartier programma te situeren voor het dorpshart (o.a. voorzieningen) op basis van ontwerpstudies. Door de transformaties komen er voorzieningen nabij de oude kern van Cruquius. De inwoners van Wickevoort zullen ook gebruik gaan maken van deze basisschool, gezondheidszorg en supermarkt. Om de voorzieningen bereikbaar te maken wordt er gezorgd voor een goede veilige fietsverbinding tussen Wickevoort en Cruquius. In de plannen voor Wickevoort zijn twee ontsluitingen voor fietsers opgenomen richting de ringdijk. Het tracé van de ringdijk wordt door middel van de fietsonderdoorgang van de nieuwe Cruquiusbrug deels verbeterd. Het resterende tracé op de ringdijk tussen Wickevoort en fort Cruquius wordt opgepakt in het kader van de Schaalsprong Haarlemmermeer.

Met de realisatie van deze maatregelen (in combinatie met de beheersmaatregelen om het sluipverkeer op de Spieringweg terug te dringen) zal de toekomstige verkeersstructuur voldoen aan de landelijke CROW-normen voor bereikbaarheid (zie Notitie verkeer Transformaties Cruquius september 2025).

VEREISTEN − In de stedenbouwkundige plannen moeten de infrastructurele maatregelen zijn opgenomen zoals aangegeven op de STOMP-kaart (verkeersstructuur), zodat de bereikbaarheid voldoet aan de landelijke CROW-normen voor bereikbaarheid.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 18 van 46

−

De stedenbouwkundige plannen tonen aan dat een fijnmazig netwerk voor voetgangers en fietsers in de transformaties met diverse aansluitingen met de bestaande omgeving wordt gerealiseerd.

D. Inpassing in omgeving Het eigen karakter van Cruquius is vertrekpunt voor de gebieden. De transformaties vormen samen met het huidige Cruquius een geheel. Het is de opgave om de transformaties te verbinden met de omgeving en te zorgen voor goede overgangen met de omliggende gebieden.

Context waarbinnen Cruquius ligt. In deze kaart zijn de landschapskwaliteiten omgeving Cruquius weergegeven: 1. ringdijkzone, 2. Polderlint Oude Kruisweg, cultuurhistorische objecten (fort, kraan, gemaal Cruquius) en 3. Spieringweg als Polderlinten (polderwegen) en de 4. Spaarnetocht. Bron: Landlab, Cruquius – Zwaanshoek – 2024

Voor het inpassen van de transformaties zijn de volgende aspecten belangrijk: - Zorg voor fysieke verbindingen tussen de deelgebieden en het fort onderling en voor verbindingen met bestaand Cruquius. - In deelgebied 5 ruimte opnemen om p in de toekomst verbindingen voor fietsers en wandelaars mogelijk te maken, gezien de potentiële gebiedsontwikkeling Cruquius Zwaanshoek. Het gaat zowel om wandelpaden, fietsroutes en verkeersverbindingen als om doorkijkjes etc. - Zorg voor een groenblauwe inrichting met biodiversiteit die samenhangt met de omgeving. Onderdeel hiervan is - in afstemming met het Hoogheemraadschap Rijnland – te komen tot een herinrichting van de ringdijk in Post van Krayenhoff deelgebied 1 - 4 als een recreatieve zone.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 19 van 46

Richtinggevende uitwerking groenblauwe structuur

-

Respecteer in de transformatiegebieden de historische elementen en het polderpatroon. Dit kan bijvoorbeeld door het stratenpatroon en de bomenrijen en sloten hierop te baseren. Ook moeten de historische elementen zoals de overslagkraan, het fort bij Heemstede en de voetsloot worden ingepast. Hier kunnen bijzondere plekken van worden gemaakt. Op de plekken waar in plaats van de voetsloot grote bomen staan, heeft het laten staan van de bomen de voorkeur als ze nog een grote levensverwachting hebben. Voor de gehele polder zien we de ringdijk en ringvaart als belangrijke structurerende, duurzame en uitnodigende ring; de dijk is herkenbaar als belangrijk element van Haarlemmermeer en een prettige plek en route om te recreëren en verblijven. Dit moet ook bij de transformaties dominant blijven. De ontwikkelprincipes hiervoor zijn opgenomen in de visie ringdijk en ringvaart.

VEREISTEN − De stedenbouwkundige plannen passen binnen de groenblauwe structuur zoals aangegeven in bovenstaande figuur in (nadere specificaties voor de vereisten aan groen staan in hoofdstuk 5). − Het stedenbouwkundig plan voor Post van Krayenhoff deelgebied 1 – 4 bevat een uitwerking – in afstemming met hoogheemraadschap van Rijnland - van de recreatieve zone langs de ringdijk. − In de stedenbouwkundige plannen worden de historische elementen overslagkraan, voetsloot, (of bestaande bomen), fort ingepast, waarbij rekening wordt gehouden met de onderliggende polderstructuur.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 20 van 46

Benutten van bestaande kenmerken en helen van fort De Oude Kruisweg; de ruggengraat van het dorp. Het deel van het dorp dat aan het lint ligt heeft een ontspannen opzet met overwegend vrijstaande woningen uit verschillende perioden en met verschillende stijlen. Aan de straat bomen en schaduw ervan. In het beeldkwaliteitsplan voor de nieuwbouw verderop kunnen elementen of kenmerken, zoals kleur en materiaal, meegenomen worden.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 21 van 46

3 Ontwikkeling Post van Krayenhoff en Werfkwartier In hoofdstuk 2 staan de opgaven in hoofdlijnen beschreven. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de vertaling van deze opgaven (inclusief specifieke vereisten) naar concrete eisen. Per gebied wordt ingegaan op de aspecten: A. Sfeer en karakter; B. Hoofdstructuur; C. Groen, water en biodiversiteit; D. Bouwhoogtes, volumes en architectuur; E. Inrichtingsprincipes openbare ruimte. A. De sfeer en karakter van de deelgebieden We streven naar diversiteit in vormen van wonen. Dit moet tot uiting komen in de algehele sfeer van de gebieden en de manier waarop mensen gebruik maken van deze woonplekken. Per deelgebied is aangegeven wat de gewenste sfeer is. A1. Post van Krayenhoff deelgebied 1 - 4: “Wonen aan de dijk”; A2. Post van Krayenhoff deelgebied 5: “Wonen in een groen buiten”; A3. Werfkwartier: “Wonen in het dorp”. Elk deelgebied is straks anders én ze horen ook bij elkaar in samenhang met de bestaande kern van Cruquius. Aanvullend wordt het fort bij Heemstede als onderdeel van de transformaties geheeld. Dit gaat het groene centrum van de kern Cruquius vormen. A1. Wonen aan de dijk - Post van Krayenhoff deelgebied 1 - 4 Dit deelgebied (ca 9,2 ha) betreft het huidige bedrijvengebied aan de Bennebroekerdijk. Met deze transformatie komt een nieuwe buurt aan de ringvaart te liggen.

Door een indeling met dwarsstraten op de dijk ontstaan buurtjes die elk een ontspannen opzet hebben. Het kunnen beleven van de dijk (inclusief de hoogteverschillen) en de ringvaart is een kwaliteit die hier overal aanwezig is. Door de doorzichten vanaf de dijk naar het achterland en vice versa weet je waar de ringvaart ligt. Ook vanuit de verschillende woningen heb je zicht op voorbijvarende boten en ervaar je de recreatieve levendigheid rondom het kraanplein. Aan de dijk en de zijstraten zijn de voordeuren en ramen op de straat gericht. Aan de dijk geven de privéruimten voor de gevel de eigen sfeer mee zoals eigen is aan de gehele ringvaart. De bouwhoogte is aan de ringdijk algemeen laag, zodat de bouwvolumes onderdeel blijven van de gehele ringvaart. Een deel van de tweede lijn en de landzijde biedt ruimte voor middelhoge woonbebouwing. De ontsluitingsstraat parallel aan de dijk en grenzend aan Werfkwartier wordt zo ingericht dat er pleintjes ontstaan op de hoeken met zijstraten, voorgevels verspringen en er zo voor wandelaars een divers beeld ontstaat. Ook het groenbeeld van bomen en andere beplanting draagt hieraan bij, naast de functie van een gezonde leefomgeving en het geven van schaduw. Vanuit de bebouwing is op de begane grondlaag zoveel mogelijk zicht op straat voor de beleving van veiligheid. Op straat speelt verlichting en overzicht hierin ook een belangrijke rol.

A2. Wonen in een groen buiten - Post van Krayenhoff deelgebied 5 Dit deelgebied (ca 2,9 ha) betreft het huidige gronddepot. De ligging aan de rand van de dijk buiten het dorp in het open gebied geeft dit deel de potentie voor een eigen karakter. De ligging aan de historische ringdijk en de ligging in de polder los van het dorp is ervaarbaar. De zone langs de dijk blijft onbebouwd en groen. Hier woon je buiten. Het groene karakter, de keuze van de begroeiing (geur, geluid, zicht) in combinatie met de architectuur van de woningen dragen bij aan de beleving van een buurtschap met een bepaalde landelijke rust. Het nodigt uit tot gezamenlijke betrokkenheid bij de gedeelde woonomgeving. Hier kan wat ingezet worden op actieve betrokkenheid en bevoegdheid van de bewoners voor gebruik en inrichting van het groene gedeelte van de openbare ruimte.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 22 van 46

A3. Wonen in het dorp - Werfkwartier Dit deelgebied (ca 4,8 ha) aan de Spaarneweg is in eigendom van Dura Vermeer en grenst aan de bestaande kern van Cruquius. De basisgedachte voor dit deelgebied is wonen in een dorp. De dorpse sfeer moet voelbaar aanwezig zijn; waar je op een prettige manier kan wandelen en fietsen en op een laagdrempelige manier mensen tegenkomt en kinderen op straat spelen. Dit uit zich in de aanwezigheid van zowel traditionele straten met doorgaande boombeplantingen als een straat, dwars daarop, die een eigen karakter heeft en de sfeer van een werf verbeeldt. Deze is dan groener met diverse type bomen en verspringingen van voorgevels. De bebouwing bestaat overwegend uit grondgebonden woningen met een kap en op een paar hoeken en in aansluiting op deelgebied 1 - 4 is ruimte voor middelhoge bebouwing. Het in ere herstelde fort is een plek die aan Cruquius een eigen karakter geeft. Het dorpsplein, of aaneengeschakelde pleinruimten, bij het getransformeerde kantoor van Dura Vermeer en het dorpshuis (inclusief het gemeentelijk grondeigendom van de geknipte Spaarneweg) is de centrale ontmoetingsplek. In dit dorpshart krijgen voorzieningen, zoals medisch centrum, kinderopvang en mogelijk aangevuld met commerciële voorzieningen een plek. Zij zorgen voor levendigheid in het dorp. Het fort bij Heemstede grenst direct aan Werfkwartier.

Het deel van het fort onder de garageboxen en een deel van het bedrijfsterrein wordt hersteld. Het fort wordt geheeld. De bijzondere historie van deze plek wordt weer zichtbaar gemaakt. Het gaat ruimte bieden voor eigentijds gebruik. Het fort krijgt een overwegend groene recreatieve inrichting. Het is het wijkpark voor Cruquius. In het park kan op nader te bepalen plek(ken) programma (bijvoorbeeld kleinschalige bebouwing) worden toegevoegd, daarbij in acht nemend dat het park een groene plek is voor zowel rust als spel en dat er op bepaalde plekken zicht is vanuit bebouwing. Dit is onderdeel van de ontwerpopgave voor het gehele dorpshart. Indien er een bebouwing wordt ingevoegd in het programma van het fort, vergt dit besluitvorming van de gemeente. VEREISTEN − In de stedenbouwkundige plannen worden de onderstaande thema’s voor de deelgebieden uitgewerkt op zodanige wijze dat de deelgebieden een onderscheidend en eigen karakter krijgen: − Post van Krayenhoff deelgebied 1 - 4: “Wonen aan de dijk”; − Post van Krayenhoff deelgebied 5: “Wonen in een groen buiten”; − Werfkwartier: “Wonen in het dorp”; − Als onderdeel van de transformatie wordt het fort geheeld. De coördinatie is gekoppeld aan de ontwikkeling van Werfkwartier in samenwerking met Post van Krayenhoff en gemeente.

Indien er aanvullend (stedelijk) programma bij het fort gewenst is, is dit ter besluitvorming van de gemeente. B. Hoofdstructuur Het dorpshart bij Werfkwartier wordt in samenhang opgezet met de oude kern van Cruquius bij het dorpshuis, de voorzieningen en het fort bij Heemstede. De samenhang van Werfkwartier en Post van Krayenhoff is een integrale ontwerpopgave, zodat deze – functioneel en ruimtelijk - op elkaar aansluiten. B1. Wonen aan de dijk (deelgebied 1 – 4) Op de ringdijk gaan (recreatieve) voetgangers en fietsers voor op gemotoriseerd verkeer. De inrichting van de infrastructuur op de dijk hierop afstemmen. Hierbij blijft autoverkeer vanuit de oude kern Cruquius naar Zwaanshoek over de Bennebroekerdijk mogelijk. - De hoofdroute voor gemotoriseerd verkeer wordt onderlangs de dijk gesitueerd en sluit via het Werfkwartier aan op de Spaarneweg (zie figuur 2). De bestaande Spaarneweg bij het fort vervalt. Deze ruimte (eigendom gemeente) wordt betrokken bij de vorming van het nieuwe dorpshart. - De dwarsstraten lopen herkenbaar van en naar de hoger gelegen dijk.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 23 van 46

-

De ontsluitingsstraat parallel onderaan de dijk heeft het karakter van een groene singel met daaraan verschillende verblijfsruimten die voortkomen uit verspringende rooilijnen van de bebouwing.

B2. Wonen in een groen buiten (deelgebied 5) - In dit deelgebied is in mindere mate dan de andere deelgebieden sprake van een stratenpatroon met hiërarchie. - Een aantal openbare ruimten zijn centraal gelegen. Hier kunnen bewoners recreëren en samen zijn. De voorzijden van woningen zijn op deze ruimtes gericht. Bij de voordeuren hoeven geen auto’s geparkeerd te worden, want deze worden op het parkeerterrein verderop gezet, dus er is geen koppeling van straat en voordeur. - Het buiten heeft in de randen ruimte om aanzetten voor een langzaam verkeersnetwerk te maken, waardoor in de toekomst paden kunnen worden doorgezet richting de kern van het dorp en richting de mogelijke toekomstige uitbreiding van Cruquius-Zwaanshoek en nabijgelegen groengebieden. - Voor voetgangers moet een aansluiting komen naar de bestaande voetgangersvoorzieningen op of achter de dijk in de richting van Cruquius. B3. Wonen in het dorp (Werfkwartier) - De opbouw van het woongebied “wonen in het dorp” volgt het polderpatroon. Deze opzet uit zich in rechte lijnen die met bomenrijen in de straten geaccentueerd worden. - Werfkwartier wordt ontsloten vanaf de Spaarneweg. Deze straten zijn kleiner van schaal (erftoegangsweg, 30 km/h; ETW 30), behalve de straat die als ontsluiting fungeert met Post van Krayenhoff.

- Deze nieuwe verbinding naar Post van Krayenhoff heeft een profiel van een gebiedsontsluitingsweg, 50 km/h, (GOW50 straat), onderscheidend van de woonstraten. - Het deel Spaarneweg tussen het kantoor en de dijk is een barrière tussen dorp, Werfkwartier en het toekomstig geheelde fort. Door dit deel van de weg te verwijderen ontstaat een samenhangende ruimte voor het dorpshart met ruimte voor langzaam verkeersverbindingen. - De Spaarneweg ter hoogte van de dorpskern en het huidige kantoor van Dura Vermeer eindigt in een keervoorziening voor gemotoriseerd verkeer; nadere plaats en inrichting is een ontwerpopgave die in relatie met de vernieuwde dorpskern wordt vormgegeven. - Fiets- en wandelpaden hebben bij oplevering van het Werfkwartier aantakkingen in alle richtingen. - Waar voetgangers regelmatig oversteken, is de infrastructuur daarop afgestemd, zodat voetgangers en minder mobiele mensen deze oversteek prettig en veilig kunnen maken. C. Groen, water en biodiversiteit De landschappelijke groenblauwe structuur moet voor het gehele ontwikkelingsgebied één geheel vormen. Naast de beleidspunten uit hoofdstuk 5 gelden voor alle gebieden de volgende eisen: - De waterlopen worden waar mogelijk zichtbaar gemaakt in combinatie met wandelpaden.

- Er wordt gestreefd naar gevarieerde beplanting, bomen, heesters en natuurlijke vegetaties met inheemse herkomst die essentieel zijn voor een goede biodiversiteit. Bloeitijd in verschillende jaargetijden en voor een deel groenblijvende beplanting. - Het binnenplanse buurtgroen (31 m2 per woning) wordt binnen de plangebieden van de transformaties gerealiseerd. - Het wijkgroen (33 m2 per woning) wordt zover als mogelijk binnen de plangebieden van de transformaties gerealiseerd. - Het fort wordt geheeld; in ere hersteld. Het wordt een groene verblijfsplek die dorp en dijk met elkaar verbindt. Het wijkgroen van Post van Krayenhoff en Werfkwartier dat niet binnen de plangebieden kan worden gerealiseerd, wordt bij het fort gerealiseerd. Hiervoor stelt de initiatiefnemer van Werfkwartier in overleg met de initiatiefnemer van Post van Krayenhoff alsmede omwonenden, eigenaars en gemeente een ontwerp op. Op basis hiervan worden afspraken gemaakt over de realisatie. De inrichting van het fort wordt in samenhang met het dorpshart ontworpen.

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 24 van 46

-

De Spaarnetocht buiten het plangebied is een belangrijke landschappelijke waterloop. Bij nieuwe ontwikkelingen hier moet het mogelijk zijn om vanuit de deelgebieden hierop aan te sluiten met een langzaam verkeersroute. Daartoe in de transformatiegebieden aanzetten tot wandelpaden maken of ruimte voor open houden.

C1. Wonen aan de dijk (deelgebied 1 – 4) - De ringdijk maakt deel uit van het recreatieve netwerk. Bomen aan de dijk zijn niet toegestaan. Groenbeeld overeen laten komen met keuzes uit de Visie ringdijk en ringvaart. - Er is in de straten en op de pleinen specifieke aandacht voor de beplantingskeuze en gevarieerde boomsoorten. - Voorheen (zie oudere topografische kaarten) was sprake van een weg evenwijdig aan de dijk. Hier komt de ontsluitingsstraat voor dit gebied, gecombineerd met toepassen van de voetsloot inclusief natuurlijke oevers en groene bermen met bomen (zie figuur met de nieuwe verkeersstructuur). C2. Wonen in een groen buiten (deelgebied 5) - Het buiten wordt beschouwd als een groen erf omzoomd met robuuste soortenrijke beplantingzone van tien meter. Deze bestaat uit bomen van onder meer de eerste grootte, inheemse heesters en kruidachtige vegetaties. - Zoveel mogelijk bestaande bomen blijven gehandhaafd. Naast de groene enclave zijn doorzichten naar het gebied achter de dijk belangrijk. - De zone direct langs binnenzijde van de dijk is vrij van bebouwing en vrij van hoge begroeiing en bestaat uit natuurlijke en lage vegetaties. Deze zone blijft open grasland. - Ter plaatse van de waterleidingenzone wordt de groene omgrenzing onderbroken. Het biedt ruimte voor een zichtlijn tussen dijk en achterland.

Deze zone wordt een open park met bomen (voor zover mogelijk), met wandelpaden en wadi’s, waar dit mogelijk is. Het vormt met het overige groen één geheel, waardoor de leidingenzone niet als zodanig herkenbaar is. C3. Wonen in het dorp (Werfkwartier) - Het terrein ligt aan de Spaarneweg. De bestaande bomen blijven behouden. De Spaarneweg wordt waar mogelijk verder vergroend. - De overgang tussen Werfkwartier en de bedrijven aan de zuidzijde wordt afgeschermd met een groenzone bestaande uit bomen en heesters. Vanuit de nieuwe woningen wordt in het eindbeeld niet uitgekeken op de achter- en zijkanten van bedrijven. - Midden in Werfkwartier komt een langzaam verkeersroute met veel bomen en beplanting. Het groenbeeld is divers; geen rechte bomenrijen. Het is de toegang voor langzaam verkeer tot het nieuwe dorpshart. - Het gebied krijgt in de woonstraten bomen van de eerste en tweede grootte. Essentieel is een groen beeld met beschaduwing. D. Volumes, bouwhoogtes, architectuur en beeldkwaliteit Onderdeel van de toekomstige omgevingsplanwijziging is een beeldkwaliteitsplan. Dit plan wordt door de initiatiefnemer in overleg met de gemeente opgesteld, waarna de gemeente dit vaststelt. De gebieden krijgen de uitstraling van een woonbuurt van deze tijd. Onderscheid tussen de drie deelgebieden en rust in beeld in de afzonderlijke deelgebieden is vertrekpunt.

Het materiaal- en kleurgebruik wordt gebaseerd op een (historische) analyse van de plek, de omgeving en de kern van Cruquius. Dit laatste geldt in mindere mate voor deelgebied 5. In deelgebied 1 – 4 voldoen de woningen aan de dijk, de eerste lijn, aan de karakteristieken zoals vermeld in het beleid voor de ringdijk (Visie ringdijk en ringvaart). Het gaat om kleinschaligheid en diversiteit in rooilijn en architectuur. De zijstraten kunnen eenduidiger zijn en meegaan in het hoogteverschil tussen dijk en achterland. Hier wordt ingezet op verspringende langskappen. De bebouwing aan de

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 25 van 46

ontsluitingsstraat parallel aan de dijk met de diverse pleintjes kan wat forser zijn, binnen een dorpse schaal voor appartementengebouwen. Zo ontstaan er onderscheidende plekken. De accenten (herkenningspunten) in de vorm van bouwwerken op belangrijke punten op een route vallen op door een onderscheidende architectuur. Een accent in deelgebied 5 zal een ander type accent zijn dan in Werfkwartier. Aan de ontsluitingsstraat zijn grotere gebaren mogelijk. De overige straten worden gekenmerkt door een fijne detaillering. Een vernieuwde Cruquiaanse beeldtaal voor bijvoorbeeld huisnummering en detaillering van toegangsdeuren wordt op prijs gesteld. Voor zowel Post van Krayenhoff 1 - 4 als Werfkwartier geldt: - De zone rondom het fortterrein wordt het nieuwe dorpshart en krijgt een eigen karakter. De eventuele woningbouw nabij op de eerste lijn aan het fort wordt van een ander materiaal gebouwd, bijv. hout zoals ook rondom forten van de Stelling van Amsterdam gebruikelijk was. Hiermee kan dan ook invulling worden gegeven aan de - De zone waar deelgebied 1 - 4 en Werfkwartier elkaar raken; bebouwing van twee tot vier lagen met kap. In overeenstemming tussen beide initiatiefnemers met gemeente vormgeven.

Hoekaccenten aan een ontsluitingsstraat kunnen afwijken tot maximaal vijf lagen (plat dak of flauwe kap) Voor alle deelgebieden geldt: - Plint voor appartementen: programmaonderdelen als het bellenbord, fietsparkeren, transformatorhuisjes, nutsvoorzieningen en de bergingen zijn onderdeel van de architectuur en worden vanaf het begin meegenomen in de ontwerpopgave. - Gezicht van de woningen naar de straat; de voordeuren worden gesitueerd aan de straatzijde. Op de begane grond geven de woonruimten achter de ramen zicht op straat (geen slaapkamers of bergingen aan de straatzijde. - Middenspanningsruimten (MSR, voorheen trafo geheten) krijgen een plek in de appartementen. Voor het plaatsen van een MSR is een gemeentelijke leidraad vastgesteld (Leidraad inpassing middenspanningsruimten 1.0 11393424). - De kappen zijn niet steiler dan circa zestig graden. Afwisselen van langs- en dwarskappen is binnen een overzicht van 15 - 20 woningen te zien. D1. Wonen aan de dijk (deelgebied 1 – 4) - De specifieke context van de ringvaart vraagt om de volgende verdeling; overgroot deel grondgebonden woningen aan de dijk en aan de dwarsstraten; en een grotere schaal van bebouwing aan de ontsluitingsstraat parallel aan de dijk. - Aan de dijk maximaal 15% van de gevelbreedte in de vorm van appartementengebouwen; maximaal twee beuken en driehoog met kap.

- Aan de dijk zijn de individuele grondgebonden woningen maximaal twee lagen met een kap; - Aan de dijk zijn maximaal acht grondgebonden woningen van drie lagen met een kap, maximaal twee per blok en niet geschakeld en niet in het meest zuidelijke blok. - Aan de dijk zijn minimaal vijf woningen van éen laag met een kap; waarvan twee of drie in het meest zuidelijke blok en niet geschakeld aan elkaar. - Ongeveer een derde van de grondgebonden woningen kan in een rijtje van twee of drie voorgesteld worden. - Aan de dijk naast hoogte en architectuur ook af en toe een verspringing in de rooilijn toepassen. Dat kan al in de vorm van enkele decimeters. Dit is onderdeel van de ontwerpopgave hoe en waar dit wordt toegepast. Bij rijtjes van twee of drie hoeft dat niet, die liggen dan in éen lijn. - In de tweede lijn aan pleintjes aan de dijk heeft de bebouwing maximaal drie beuken en driehoog met kap. - Aan de dwarsstraten zijn rijen woningen denkbaar; zolang hoogteverloop vanaf de dijk naar de ontsluitingsstraat herkenbaar is in de bebouwing. Meer dan 50% langskappen. Bouwhoogten van woningen in deel tussen hoekwoningen met dijk en met ontsluitingsstraat zijn maximaal twee lagen met een kap

Programma van Eisen Transformaties Cruquius

Pagina 26 van 46

-

-

-

-

-

-

-

Aan de ontsluitingsstraat noordzijde parallel aan de dijk maximaal 80% gevelbreedte appartementengebouwen; maximaal vier beuken en vierhoog met kap. Als uitzondering (circa 5 %) vijf lagen met architectonisch vormgegeven top. Het gebouw is duidelijk af in hoogte; in de vorm van een flauwe kap of kroonlijst. Aan de ontsluitingsstraat zuidzijde maximaal 85% van de gevelbreedte in de vorm van appartementengebouwen; maximaal vier beuken en tussen de twee en vier bouwlagen met eventuele kappen. Het opgegeven maximaal aantal beuken betreft de leesbaarheid of zichtbaarheid vanaf de straat. Als de opzet daar aanleiding toe biedt, daar waar de bouwwerken elkaar raken, kunnen deze een ontsluiting delen. De woningen op de begane grond hebben hun eigen herkenbare ingang vanaf de straat. Dit om herkenbaarheid van adres te waarborgen. De buitenrand van het laatste blok aan het open land (zuidzijde) is kleinschalig; maximaal twee lagen met een kap. Hier ook circa 30% gevelbreedte woningen van één laag met kap ertussen plaatsen. Daarnaast ook lucht tussen de bebouwing; niet alle gebouwen sluiten op elkaar aan. Bij de overslagkraan aan het kraanplein; de terugliggende bebouwing kan vier lagen met plat dak of met een flauwe kap zijn, of drie lagen en een kap (maximaal 60 graden). Een accent in de vorm van een bouwwerk van zeven bouwlagen als mogelijke optie. Dit is een ontwerpopgave.

Het is vooralsnog een plek in de tweede lijn, aan het plein, een voetprint van maximaal 20 bij 20 meter en buiten de zichtlijn van de Merlevaart. Op basis van de ontwerpstudie neemt de gemeente een besluit wat gewenst is. De relatie met de kraan, de relatie met de beleving van het plein en het zicht erop vanaf verderop zijn leidend. Her en der ruimte tussen de bebouwing; het liefst met een pad voor ommetjes door de woonblokken heen. Wat betreft het voormalige industriële karakter; dit kan voor een deel terugkomen in de architectuur. Ook in het maaiveld en ter plaatse van het kraanplein kan dit vorm krijgen. Het hoeft niet de overhand te krijgen, aangezien de situatie waar het naar verwijst niet in zijn geheel industrieel was. Door de fijnmazigheid en in de dwarsstraten juist inzetten op fijn materiaalgebruik, dito detaillering, duidelijke beëindigingen en overwegend kappen. Aan de dijk, in de eerste lijn, zijn de buitenruimten van appartementen in de vorm van inpandige balkons. In de tweede lijn en aan de ontsluitingsstraat zijn de balkons deels (minimaal 0,5 meter) inpandig. Aan de dijkzijde aan de voorzijde is geen ontworpen erfscheiding in afwijking tot de achterzijden (indien van toepassing). Een meer informele vormgeving aan de voorzijde past bij het eigenzinnige karakter van de ringdijk.