Bijlage 1 - Fietsplan Haarlemmermeer

Fietsplan Haarlemmermeer

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl

maart 2024

2

Gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave Voorwoord Wethouder ...............................................................................................................................................5 Managementsamenvatting .........................................................................................................................................6 1.

Inleiding ............................................................................................................................................................8 Aanleiding.......................................................................................................................................................... 8 Proces ................................................................................................................................................................ 9 1.2.1 Inspraak .................................................................................................................................................... 9 1.3 Leeswijzer ........................................................................................................................................................ 10 1.1 1.2

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

Waarom een fietsplan? ................................................................................................................................... 11 Beleidskader Mobiliteit (Vervoerregio Amsterdam) ....................................................................................... 11 Perspectief Mobiliteit (provincie Noord-Holland) ........................................................................................... 11 Actieagenda Actieve Mobiliteit (provincie Noord-Holland) ............................................................................ 12 Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040 ......................................................................................................... 12 Mobiliteitsvisie Haarlemmermeer .................................................................................................................. 13 Netwerkstudie Haarlemmermeer 2040 .......................................................................................................... 14 Verkeersstructuurplannen Nieuw-Vennep en Hoofddorp .............................................................................. 15 Klimaatadaptatiebeleid Haarlemmermeer .....................................................................................................

17 Aan de slag voor de fiets ................................................................................................................................. 17

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Trends en ontwikkelingen ............................................................................................................................... 19 Fietsverkoop elektrische fietsen stijgt............................................................................................................. 19 Aantal verkeersongevallen stijgt ..................................................................................................................... 20 Meer 30 km/uur in de bebouwde kom ........................................................................................................... 21 Meer fietsinnovaties, meer diversiteit op het fietspad ................................................................................... 22 Veilig leren en blijven fietsen .......................................................................................................................... 22

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

Veiligheid ........................................................................................................................................................ 24 Veilig mengen .................................................................................................................................................. 24 Fietspaden breed genoeg ................................................................................................................................ 26 Veilige kruispunten en rotondes ..................................................................................................................... 27 Veilige schoolomgevingen en schoolroutes .................................................................................................... 28 Vergevingsgezind ontwerpen .......................................................................................................................... 29 Verlichting in buitengebieden ......................................................................................................................... 30 Onderhoud ......................................................................................................................................................

30 Educatie en Gedrag ......................................................................................................................................... 30

5.1 5.2 5.3 5.4

Snelheid .......................................................................................................................................................... 32 Versterken van fietsnetwerk ........................................................................................................................... 32 Netwerken voor alternatieve soorten fiets ..................................................................................................... 34 Doorstroming bij verkeerslichten .................................................................................................................... 35 Aansluiten op nieuwe woonwijken ................................................................................................................. 37

6.1 6.2 6.3 6.4

Gemak ............................................................................................................................................................ 38 Makkelijk en veilig stallen bij ov ...................................................................................................................... 38 Makkelijk en veilig stallen in centrum en bij voorzieningen ........................................................................... 39 Makkelijk stallen bij huis ................................................................................................................................. 40 Goede bewegwijzering .................................................................................................................................... 40

7.1

Comfort .......................................................................................................................................................... 41 Kwaliteit van fietspaden .................................................................................................................................. 41

3.

4.

5.

6.

7.

3

Gemeente Haarlemmermeer

7.2 7.3

Rustvoorzieningen en fietsservicepunten ....................................................................................................... 42 Tijdelijke afsluitingen ...................................................................................................................................... 43

8.1 8.2

Fietsbeleving ................................................................................................................................................... 45 Beleving polderlandschap en Ringvaart .......................................................................................................... 45 Verhalenpalen en informatieborden............................................................................................................... 46

8.

9.

Vervolgstappen ............................................................................................................................................... 48

Bijlage Afwegingskader speed pedelec ...................................................................................................................... 51

4

Gemeente Haarlemmermeer

Voorwoord Wethouder In het coalitieakkoord van de gemeente Haarlemmermeer - ‘Toekomstbestendig groeien’ - is als doelstelling opgenomen dat de gemeente een Fietsplan zal realiseren. Daarin stellen we concrete verbeteringen voor in het fietsnetwerk en de bijbehorende voorzieningen. Wat ik zelf erg belangrijk vind als het om vervoer gaat, is dat mensen keuzevrijheid en keuzemogelijkheid hebben. De fiets past steeds beter in dat plaatje. Bij de gemeente Haarlemmermeer zetten we in op actieve mobiliteit. De fiets is hierin een belangrijk instrument. Daarom zeg ik: ruim baan voor de fiets! Vriendelijke groet, Marja Ruigrok Wethouder Verkeer en Vervoer

5

Gemeente Haarlemmermeer

Managementsamenvatting Gemeente Haarlemmermeer groeit in inwoners en werkgelegenheid. Deze groei van Haarlemmermeer vraagt om keuzes die gemaakt moeten worden om de toekomstige groei in inwoners op een duurzame manier vorm te geven. Binnen de kernen is fietsen vaak sneller. Daarnaast zorgt fietsen voor een betere gezondheid, meer sociale interactie en minder geluidsoverlast en luchtvervuiling. Het Fietsplan is opgesteld aan de hand van de piramide voor fietsgeluk, gebaseerd op de piramide van Maslov. Deze piramide hebben we vertaald in speerpunten waar de gemeente op in gaat zetten De speerpunten zijn onderverdeeld naar de verschillende lagen van de fietspiramide: veiligheid, snelheid, gemak, comfort en beleving. De onderste drie lagen (veiligheid, snelheid en gemak) zijn de basis, deze moeten eerst op orde zijn. Vervolgens kan worden gekeken naar de extra’s (comfort en beleving).

Beleving

Comfort

Gemak

Snelheid

Veiligheid Figuur 1 Piramkide van fietsgeluk (bron: Mobycon)

De basis op orde Veiligheid, snelheid en gemak vormen de basis. Als er niet aan de basisvoorwaarden van fietsgeluk voldaan wordt, dan zullen mensen eerder geneigd zijn een ander vervoersmiddel te kiezen. Per trede van de piramide van fietsgeluk is een aantal speerpunten geformuleerd. Deze zijn samengeavt in onderstaande tabel. Komende jaren gaan we met de speerpunten uit onderstaande tabel aan de slag. De speerpunten uit de onderste drie onderdelen van de piramide hebben de hoogste prioriteit. De prioritering van projecten onderling wordt vastgesteld in het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit (UPM).

6

Gemeente Haarlemmermeer

Fietsextra’s Comfort en beleving zijn extra’s, de kroon op het fietsen. Wanneer ze worden ervaren, dragen ze bij aan een positieve beoordeling van het fietsen en aan fietsgeluk. Dit leidt ertoe dat mensen gaan fietsen of, wanneer ze al fietsen, dat ze dat meer gaan doen. Het gaat om de speerpunten uit onderstaande tabel. De speerpunten uit deze onderdelen van de piramide hebben minder prioriteit, maar als we kansen zien zullen we hier aandacht aan besteden.

De concrete maatregelen die invulling geven aan de speerpunten zijn input voor het UPM voor de komende jaren.

7

Gemeente Haarlemmermeer

1. Inleiding 1.1

Aanleiding

Gemeente Haarlemmermeer vormt de schakel tussen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Zuid-Holland. Door de sterke groei van inwoners en werkgelegenheid kent de MRA een aantal grote uitdagingen op het gebied van wonen, werken, recreatie en mobiliteit. Dit geldt ook voor Haarlemmermeer waar het aantal woningen tot aan 2040 naar verwachting met 20.000 extra woningen zal toenemen. Naast woningbouw heeft ook de toenemende werkgelegenheid en de groei van voorzieningen en recreatieve functies effect op de mobiliteitsnetwerken in Haarlemmermeer. De intensivering van bedrijvigheid op Schiphol, als centrale economische motor voor de gemeente en regio, leidt samen met de groei van woningbouw tot de toename van pendelstromen van, naar en door Haarlemmermeer. De groei van Haarlemmermeer vraagt om keuzes. Keuzes over het inrichten van het mobiliteitssysteem zodat het mogelijk is om de toekomstige groei op duurzame wijze vorm te geven. De gemeente gaat uit van het stimuleren van de juiste vervoermiddel bij de juiste reis. Actieve mobiliteit in de vorm van fietsen en lopen als het kan. Binnen de kernen is fietsen vaak sneller. Daarnaast zorgt lopen en fietsen voor een betere gezondheid, meer sociale interactie en minder geluidsoverlast en luchtvervuiling. Om fietsen te stimuleren, moeten de voorzieningen wel op orde zijn.

Een duurzaam bereikbare toekomst van een Haarlemmermeer, waar het aantal woningen en inwoners groeit, kan niet zonder de fiets. Het evalueren van het bestaande fietsnetwerk en het plannen van toekomstige investeringen is een belangrijk onderdeel van het mobiliteitsbeleid van Haarlemmermeer. Investeringen in fietsinfrastructuur zijn relatief snel uit te voeren, kosteneffectief en leveren veel maatschappelijke baten op, zeker wat betreft inclusiviteit, verkeersveiligheid en gezondheid. Een aantal landelijke trends en ontwikkelingen spelen een belangrijke rol bij het opstellen van dit Fietsplan. Dit zijn brede trends op het gebied van de fiets en de inrichting van de ruimte, zoals een toename in elektrische fietsen, een toename in verschillende voertuigen met verschillende afmetingen en snelheden op het fietspad en 30 km/uur als de basissnelheid binnen de bebouwde kom. Deze ontwikkelingen bieden kansen mits we daar goed op inspelen. Het Fietsplan is opgesteld aan de hand van de piramide voor fietsgeluk, gebaseerd op de piramide van Maslov. Dit type behoefte piramide wordt vaker gebruikt, en is een handig gereedschap om het belang van de aspecten te visualiseren. De factoren die bijdragen aan fietsgeluk zijn gestapeld als een piramide. Aan de behoefte in de onderste lagen moet eerst worden voldaan voordat een criterium van een hogere laag een rol gaat spelen.

Beleving Comfort Gemak Snelheid Veiligheid Figuur 2 Piramide van fietsgeluk

8

Gemeente Haarlemmermeer

In dit Fietsplan zetten we uiteen wat de gemeente gaat doen om de fiets aantrekkelijker te maken voor meer mensen. Dit doen we bijvoorbeeld door het aanleggen van nieuwe of bredere fietspaden, maar we kijken in dit plan ook een stuk breder en sluiten aan bij het doel van de Mobiliteitsvisie om de keuzevrijheid in mobiliteit te vergroten. Daarvoor maken we van de fiets een echt alternatief en in combinatie met goede stallingen bij openbaar vervoershaltes wordt ook de ketenreis aantrekkelijker.

1.2

Proces

Voor dit Fietsplan vormen de bestaande visies en plannen van de gemeente en de regio de basis. Waarbij de gemeente ook rust op eerder vastgelegde afspraken zoals de Green Deal Fiets, het Nationaal Toekomstbeeld Fiets en het metropolitane netwerk met doorfietsroutes. Daarnaast zijn meerdere werksessies georganiseerd. De werkgroep bestond uit vertegenwoordigers vanuit provincie Noord-Holland, de Vervoerregio Amsterdam, GoinGDutch, Schiphol, de Fietsersbond en gemeente. Verschillende wijkraden hebben input geleverd via de gebiedsmanagers. Het doel van de eerste werksessie was om knelpunten en kansen voor het Fietsplan scherp te stellen. Per element uit de fietspiramide (zie paragraaf 2.4) zijn de knelpunten en kansen in Haarlemmermeer geïdentificeerd. Vervolgens hebben de deelnemers nagedacht over kansen, bedreigingen en aandachtspunten voor het Fietsplan vanuit hun eigen beleidsvelden of organisaties. Tijdens de tweede werksessie is door middel van stellingen prioriteiten gesteld voor thema’s in het Fietsplan. Daarnaast zijn er tijdens en na deze werksessie knelpunten op locatieniveau opgehaald. Deze knelpunten zijn meegenomen in de verwerking van het Fietsplan. Vervolgens heeft het Concept Fietsplan voor iedereen ter inzage gelegen van 6 februari tot 27 maart 2023. In totaal hebben 104 personen, verenigingen en instanties een reactie op het concept plan gegeven.

Een kleine twintigtal reacties begint met het uitspreken van steun voor het fietsplan. Men is blij met de aandacht die de gemeente besteedt aan de fiets en herkent zich over het algemeen in de opzet van het plan. We zien het als een aanmoediging dat zoveel mensen de moeite nemen om een positief geluid te laten horen op een beleidsvoornemen van de gemeente. Verder gingen de inspraakreacties met name over: • de toekomstige doorfietsroute over de Geniedijk tussen de Nieuweweg en het station Hoofddorp, • ontbrekende schakels in het fietsnet en die door de Piratenwijk en de Fruittuinen in Hoofddorp in het bijzonder, • het onderhoud van fietspaden, • een veilige fietsenstalling voor het centrum van Hoofddorp, • en aanvullingen op de knelpunten die opgenomen waren in het Concept Fietsplan.

1.2.1

Inspraak

In de tijd dat het Concept fietsplan werd vrijgegeven voor inspraak waren de Verkeersstructuurplannen (VSP’s) voor Nieuw-Vennep en Hoofddorp nog niet vastgesteld. De laatste wijzigingen uit deze plannen waren daarom nog niet meegenomen in het Concept Fietsplan. Dit leidde bij een aantal betrokkenen tot verwarring. Het VSP Nieuw-Vennep (7366817) en het VSP Hoofddorp (7563505) zijn inmiddels vastgesteld. Als gevolg van de inspraak op het VSP is in het VSP Hoofddorp de fietskaart aangepast. Deze aanpassingen nemen we over in de kaart van het Fietsplan. In de periode dat het Concept Fietsplan ter inzage lag, zijn eerste concepten van de Visie Stadscentrum Hoofddorp 2040 gepresenteerd. Een flink aantal van de reacties die ingediend zijn op het Concept Fietsplan heeft betrekking op tekeningen die men op die bijeenkomst heeft gezien. De Visie Stadscentrum Hoofddorp 2040 (8414059) is reeds vastgesteld. In de Visie Stadscentrum Hoofddorp 2040 is het bedoelde fietspad al aangepast naar aanleiding van de inspraak op het Concept Fietsplan. Ook het Fietsplan is hier op aangepast. Een volledig verslag van de inspraak en de reactie van het college daarop is opgenomen in de ‘Nota van beantwoording; Fietsplan Haarlemmermeer’. De reacties hebben geleid tot onderstaande aanpassingen op het fietsplan: 1.

ontbrekende schakels toevoegen die voortkomen uit de Visie Stadscentrum (8414059) naar de Verzetsheldenwijk; 2. ontbrekende schakels toevoegen die voortkomen uit de inspraak: Tweeduizend El in Badhoevedorp en de Spaarneweg in Cruquius; 3. na paragraaf 2.1 twee paragrafen toevoegen over het beleid van de provincie Noord-Holland te weten Perspectief Mobiliteit en Actieagenda Actieve Mobiliteit; 4. aan de tabel in paragraaf 4.1 toevoegen: a. het knelpunt fietsstrook ontbreekt van Hoofddorp naar het Herbert Vissers College in Nieuw-Vennep; b. fietspad te smal Nieuw-Vennep (IJweg naar de dijk) in Beinsdorp; c. fietspad te smal Hoofdvaart naar Lisserbroek (bij Olmenhorst); d. fietspad te smal Hoofdvaart bij Buitenkaag; 9

Gemeente Haarlemmermeer

e. fietspad te smal Bennebroekerweg, pad langs A4 richting Den Ruygen Hoek; f. fietspad te smal Rijnlanderweg het deel tussen Geniedijk en Polarisavenue te Hoofddorp; g. fietspad te smal langs de Lagedijk te Spaarndam; 5. de titel van paragraaf 4.3 aanpassen naar Veilige kruispunten en rotondes; 6. in paragraaf 4.3 een extra alinea opnemen over het veilig oversteken van 80 km/uur wegen; 7. aan de tabel in paragraaf 4.3 toevoegen: a. oversteekplaats voor fietsers bij tankstation in Halfweg; b. Rijnlanderweg bij onderdoorgang spoor in Hoofddorp; c. oversteek IJweg – Gravenbospad in Hoofddorp; d. geen eenduidigheid éénrichtingsverkeer en tweerichtingsverkeer op de rotonde Venneperweg – Schoolstraat; e. Taurusavenue tussen Rijnlanderweg en station Hoofddorp door beperkt zicht van en op voertuigen die uit de garages bij de bedrijven komen; f. Spieringweg – Duinpad fietspad. Het zicht wordt belemmerd door het transformatorhuisje en bushokje bij de bushalte; g. geen eenduidigheid éénrichtingsverkeer en tweerichtingsverkeer op de rotonde Spieringweg – Bennebroekerweg in Zwaanhoek; h. onoverzichtelijke uitrit van Hanepoelpad richting Hanepoel; i. Fietsstraat Rietkraag – Hillegommerdijk; j. Sloterweg/Schipholweg; k. Schipholweg/Hoofdvaart; l. Havikstraat/Burgemeester Amersfoordtlaan; m. Pa Verkuijllaan/Burgemeester Amersfoordtlaan; n. Pa Verkuijllaan/Schipholweg; o.

Pa Verkuijllaan/Lindberghstraat; p. Sloterweg/Zeemanlaan/Burgemeester Amersfoordtlaan; 8. aan de tabel in paragraaf 4.5 toevoegen: a. Boogstralen Bottelierspad; b. Paaltjes wegversmallingen Hoofdvaart westzijde ten noorden van de N201; c. de berm aan de Liedeweg / Lagedijk; 9. aan de kaart met doorfietsroutes de G200 toevoegen; 10. in paragraaf 5.1 een tabel opnemen met richtwaarden voor de maaswijdte van langzaam verkeersnetwerken; 11. aan de tabel in paragraaf 5.3 toevoegen: a. oversteek Schipholweg bij Lijnden; b. kruising Hoofdweg/Burgemeester Pabstlaan; c. kruising Oude Bennebroekerweg/IJweg; d. kruising Rijnlanderweg / N201; e. Hanepoelpad en het verkeerslicht richting Bennebroek, de fietsers voor rood licht versperren het doorgaand fietsverkeer richting Cruquius; 12. de tekst in paragraaf 6.2 in overeenstemming brengen met het raadsbesluit Vervolg integrale aanpak parkeren Stadscentrum Hoofddorp (10244323); 13. in paragraaf 6.3 en in hoofdstuk 9 toevoegen dat de gemeente een beleidsregel gaat opstellen voor ontwikkelaars die een gezamenlijke fietsenberging willen realiseren; 14. de kaart voor bewegwijzering te laten vervallen; 15. aan de tabel in paragraaf 7.1 toevoegen: het bedrijventerrein Nieuw-Vennep Zuid; 16. in hoofdstuk 8 een paragraaf over het klimaatadaptatiebeleid opnemen; 17. het afwegingskader speed pedelec aan te passen.

1.3

Leeswijzer

Het Fietsplan is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 leest u waarom het nodig is om een nieuw Fietsplan te maken. Hier reflecteren we op beleidsstukken en visies waar dit Fietsplan bij moet aansluiten en leggen we onze kijk op fietsen in Haarlemmermeer uit. In hoofdstuk 3 beschrijven we de trends en ontwikkelingen op het gebied van de fiets die we mee hebben genomen in het opstellen van het Fietsplan. In hoofdstuk 4 tot en met 8 stellen we de speerpunten voor het fietsen vast voor de thema’s veiligheid, snelheid, gemak, comfort en beleving. In hoofdstuk 9 leest u hoe we deze speerpunten tot uitvoering brengen.

10

Gemeente Haarlemmermeer

2. Waarom een fietsplan? Dit Fietsplan borduurt voort op de plannen, visies en strategieën van de gemeente en neemt ook recente ontwikkelingen in ogenschouw. In dit hoofdstuk beschrijven we kort de belangrijkste punten uit de omgevingsvisie, de mobiliteitsvisie en de netwerkstudie en beschrijven we hoe we fietsgeluk kunnen bereiken. Omdat Haarlemmermeer onderdeel is van een grotere regio zijn ook de beleidsstukken die vastgesteld zijn door de Vervoerregio Amsterdam (Vervoerregio) en de provincie Noord-Holland van belang voor het gemeentelijke beleid.

2.1

Beleidskader Mobiliteit (Vervoerregio Amsterdam)

De groei in de vervoerregio leidt tot meer mobiliteit. Wanneer mensen zich op dezelfde manier als nu van en naar Amsterdam en in de regio blijven verplaatsen, heeft dit tot gevolg dat de bereikbaarheid, leefkwaliteit en aantrekkelijkheid van het gebied onder druk komen te staan en daarmee ook de economische ontwikkeling. Tegelijkertijd zijn er kansen om met onder andere slimme ICT-toepassingen en duurzamere voertuigen slimmer in te spelen op de groei en gebruik te maken van nieuwe ontwikkelingen. Het Beleidskader Mobiliteit geeft richting aan de activiteiten van de Vervoerregio aan hand van vijf strategische opgaven: 1. Van modaliteit naar mobiliteit: een betere integratie van de verschillende vervoerwijzen. 2. Naar een CO2-neutraal mobiliteitssysteem vanaf 2050: meer aandacht voor duurzaamheid en leefbaarheid. 3. Een prettige en veilige reis: meer aandacht voor comfort, beleving, veiligheid en informatie. 4. Mobiliteit en omgeving passen bij elkaar: meer aandacht voor inpassing en ruimtelijke kwaliteit. 5. Nabijheid van dagelijkse activiteiten versterken: ondersteuning van verdichtingsopgaven. Deze opgaven zijn nodig omdat het in de Amsterdamse regio steeds drukker wordt. Het aantal inwoners, arbeidsplaatsen en toeristen groeit met meer fietsen, openbaar vervoer en wegverkeer tot gevolg.

Dit leidt tot stevige uitdagingen op het gebied van bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Ook komen er nieuwe ontwikkeling op ons af zoals smart mobility en de transitie naar energie neutraal vervoer. Met het regionale verkeer en vervoerbeleid moeten we hier actief op inspelen.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: De Vervoerregio is een partner voor: • het vergroten van de verkeersveiligheid door het verbeteren van de infrastructuur (Duurzaam Veilig), verkeerseducatie en gedragsbeïnvloeding • Zorgdragen voor een mobiliteitsnetwerk met logische knooppunten en goede voorzieningen. • Het verminderen van uitstoot en geluid van voertuigen in de directe leefomgeving. • Steeds meer mensen bereiken hun dagelijkse activiteiten op loop- en fietsafstand.

2.2

Perspectief Mobiliteit (provincie Noord-Holland)

De Omgevingsvisie NH2050 is het kader voor het Perspectief Mobiliteit. Het Perspectief Mobiliteit geeft een uitwerking van de principes voor verstedelijking en bereikbaarheid en van de opgave duurzame verstedelijking en mobiliteit uit het coalitieakkoord. De provincie heeft daarbij inzet op de volgende punten: 1. Bereikbare woningen 2. Bereikbare economische toplocaties / bereikbare bedrijven 3. Goede dagelijkse deur tot deur reis 4. Lopen en fietsen 5. De ketenreis 6. Veilig en toegankelijk reizen 7. Voorkomen negatieve effecten van mobiliteit 8. Het realiseren van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen 9. Duurzame aanleg ven beheer van infrastructuur 10. Kostenbesparing en efficiëntie op structurele lasten en dekking voor nieuwe ambities.

11

Gemeente Haarlemmermeer

De provincie wil het Perspectief Mobiliteit uitwerken in regionale agenda's.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: De provincie zet daarom onder andere in op: • Mobiliteitstransitie. Hierbij worden ruimtelijke-economische ontwikkeling gefaciliteerd, maar zonder extra belasting van het mobiliteitssysteem. • Multimodale ketenreis. De fiets sluit aan op het openbaar vervoer op knooppunten die goed bereikbaar zijn. • Regionaal toekomstbeeld fiets is de provinciale uitwerking van een landelijk dekkend fietsnetwerk.

2.3

Actieagenda Actieve Mobiliteit (provincie Noord-Holland)

Wanneer alle voor- en nadelen voor de samenleving bij elkaar worden opgeteld, levert het inzetten op actieve mobiliteit de samenleving veruit het meeste op van alle vervoersmiddelen. De voordelen voor de samenleving zijn op veel vlakken zichtbaar: van ruimte voor woningbouw tot impact op gezondheid en klimaat. Door in te zetten op de transitie naar meer actieve vormen van mobiliteit creëren we meer ruimte voor wonen, voorzieningen en groen, en ontstaan gezonde (nieuwe) leefomgevingen met meer ruimtelijke kwaliteit. Schone lucht en een leefomgeving die uitnodigt tot actieve beweging zijn van vitaal belang om de gezondheid van mensen te bevorderen. Concreet zet de provincie in op een groei naar 75 procent actieve verplaatsingen op afstanden tot 7,5 kilometer in 2027; en een groei naar 25 procent actieve verplaatsingen op afstanden van 7,5 tot 15 kilometer in 2027. De Actieagenda actieve mobiliteit kent acht actielijnen: 1. Doorfietsroutes Regionale netwerken van doorfietsroutes verbeteren en nieuwe doorfietsroutes realiseren. 2. Provinciale infrastructuur Verbeteren van voetgangers- en fietsinfrastructuur op provinciaal areaal. 3. Data op orde Data(voorzieningen) in de beleidscyclus voor actieve mobiliteit professionaliseren. 4. Overige netwerken Verbeteren van overige regionale en lokale netwerken voor voetgangers en fietsers. 5.

Ketenreis Versterken van de positie van actieve vormen van mobiliteit binnen de ketenreis. 6. Stimulering gebruik Stimuleren van het gebruik van actieve mobiliteit door middel van gedragsbeïnvloeding. 7. Kennis en innovatie Innovatieve toepassingen ontwikkelen en kennis over actieve mobiliteit vergroten en uitwisselen. 8. Recreatieve netwerken Versterken van netwerken van recreatieve wandel- en fietsroutes in de provincie.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: •

2.4

Prioriteit voor regionale netwerken van doorfietsroutes en verbeteren van voetgangers- en fietsinfrastructuur op provincieaal areaal.

Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040

In de omgevingsvisie staan vier verhaallijnen centraal: wonen, werken, buitengebied en netwerken. Binnen de verhaallijn wonen wil de gemeente het eigen karakter van de dorpen en het polderlandschap behouden, dorpse kwaliteiten en stedelijke gebieden omarmen en op plekken waar het kan het stadse leven uitbouwen. Plekken die zich ervoor lenen, worden verdicht. Daarnaast wordt er gezorgd voor een prettig beloopbaar en befietsbaar milieu. De gemeente stimuleert het ontstaan van levendige plekken op pleinen en in parken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Als onderdeel van de verhaallijn werken is het streven om economisch meer divers te worden. Dit maakt de gemeente minder gevoelig voor economische schokken. Daarom zet de gemeente in op menging van economische sectoren en op bedrijvigheid die minder afhankelijk is van de wereldmarkt en de luchthaven. Een mix van bedrijvigheid met grote en kleine bedrijven naast elkaar moet Haarlemmermeer een aantrekkelijke plek maken om in te investeren.

12

Gemeente Haarlemmermeer

In het buitengebied worden landschappen met elkaar verbonden als een parelsnoer van dorpen en groene ‘spaties’. Het erfgoed wordt ontwikkeld en er wordt meer bekendheid aan gegeven. Op regionale schaal wordt aangesloten bij landschappelijke structuren in en buiten de gemeente. Binnen de verhaallijn netwerken worden fysieke netwerken (wegen, groen, water etc.) slim met elkaar gebundeld waar het kan, zonder barrières te veroorzaken. Daarmee wordt ruimte gewonnen. Sociale netwerken worden met elkaar verbonden, bijv. door aantrekkelijke verblijfsplekken. Virtuele netwerken worden benut. Knooppunten waar verschillende netwerken samenkomen worden versterkt.

Mobiliteit Vier specifieke aandachtspunten in Haarlemmermeer zijn: 1. De woningbouwopgave in Haarlemmermeer; 2. De snelle economische groei in de metropoolregio; 3. De toenemende verkeersstromen van en naar luchthaven Schiphol en de veiligheid van de multimodale knoop; 4. de rol van Haarlemmermeer als schakel vanuit de MRA met de zuidelijke randstad. Behalve de mobiliteit groeit ook de verkeersonveiligheid en de overlast door sluipverkeer. We moeten opnieuw kijken naar de bestaande infrastructuur en structureel onveilige situaties, en ontbrekende schakels wegnemen. Voor toekomstige infrastructuur geldt dat verkeersveiligheid voorop staat. Het doorgaande verkeer moeten we weren uit de wijken en zo snel mogelijk naar het regionale netwerk geleiden. De gemeente realiseert een substantieel deel van de regionale ontwikkelingsambitie met circa 20.000 woningen in Haarlemmermeer en een flink aantal arbeidsplaatsen. Het mobiliteitssysteem in Haarlemmermeer loopt daardoor tegen de maximale capaciteit op. Het fietsnetwerk heeft potentie om een sterkere rol te spelen voor dagelijkse vervoersbewegingen, zowel binnen en tussen de kernen in Haarlemmermeer als ook naar locaties in de omliggende regio. Het fietsnetwerk bestaat uit een fijnmazig netwerk op buurt- en wijkniveau dat aansluit op het hoofd- en doorfietsnetwerk.

Met efficiënte en doelmatige fietsverbindingen moeten de nieuwe zwaartepunten in woningbouwgebieden en bedrijventerreinen worden verbonden en ook de primaire voorzieningen worden ontsloten. Om de capaciteit te laten meegroeien met het groeiend aantal gebruikers (inwoners en werkenden) is het nodig nieuwe ontwikkelingsgebieden aan te sluiten op het fietsnetwerk. En net zo belangrijk is het vergroten van de capaciteit en veiligheid van het huidige fietsnetwerk en stallingsplaatsen. In bestaande en nieuwe woon- en werkgebieden worden hubs gecreëerd waar kan worden overgestapt op een andere vervoerswijze. Investeringen voor fietsroutes ten behoeve van nieuwe woon-, werk en recreatiegebieden worden bij voorkeur gebundeld. Bijvoorbeeld door een verbinding tussen Nieuw-Vennep West naar Schiphol Trade Park te realiseren, via PARK21

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: • •

2.5

De gemeente Haarlemmermeer moet opnieuw kijken naar de bestaande infrastructuur om verkeersonveiligheid en overlast van ongewenst verkeer tegen te gaan. De gemeente Haarlemmermeer heeft een grote ontwikkelopgave. Bestaande netwerken moeten hiervoor geschikt worden gemaakt en nieuwe ontwikkelgebieden dienen goed te worden ontsloten. Daarbij streeft de gemeente ernaar dat de ontsluiting voor de ontwikkelgebieden meerwaarde heeft voor het bestaande gebied.

Mobiliteitsvisie Haarlemmermeer

De mobiliteitsvisie bestaat uit 10 kernpunten: 1. Vrijheid van bewegen en vrijheid om een vervoermiddel te kiezen: Wie beweegt in Haarlemmermeer heeft hiervoor de ruimte, we zetten in op het faciliteren van de groei van alle vervoersmodaliteiten. 2. Ruimte voor innovatie voor het ‘nieuwe bewegen’: Innovatie beïnvloedt onze manier en ons gemak van verplaatsen. Onze invloed op innovatie die toegepast wordt op vervoersmiddelen is beperkt. Daar waar het infrastructuur betreft, willen wij vooroplopen in het faciliteren van nieuwe technologie. 3. Een efficiënt en flexibel mobiliteitssysteem: klaar voor de toekomst: Een toekomstvast mobiliteitssysteem omvat een concreet eindbeeld en een slimme fasering: wat nodig is wordt aangelegd, ruimte voor toekomstige uitbreiding wordt gereserveerd. 4. Bestaande knelpunten in het netwerk oplossen: Het nieuwe mobiliteitssysteem moet bestaande knelpunten op bijvoorbeeld het gebied van doorstroming of verkeersveiligheid oplossen.

13

Gemeente Haarlemmermeer

5.

Mobiliteit met oog voor de leefomgeving: Mobiliteit is nodig maar kan ook zorgen voor overlast. Dat willen wij zoveel mogelijk beperken. 6. Veilig bewegen: Aan mobiliteit zit een keerzijde. Jaarlijks vallen veel slachtoffers in het verkeer. Wij streven naar een afname van het aantal verkeersslachtoffers. 7. Evenwichtige ontwikkeling op de juiste plek, met de juiste functies: Om mobiliteitsproblemen voor te zijn ontwikkelen we nieuwe ruimtelijke plannen op de juiste plekken met een bij die plek passend programma. Hierbij zorgen we dat ketenmobiliteit goed georganiseerd is. 8. Mobiliteit in en door Haarlemmermeer: gedeeld belang van gemeente, regio, Rijk en bedrijfsleven: Afstemming van onze ambities en ontwikkelingen met de regio en een goede aansluiting bij de plannen en ontwikkelingen in zowel de MRA-regio als in de Leidse regio en de noordelijke Duin- en Bollenstreek zijn van essentieel belang. 9. Faciliteren van schone en stille mobiliteit: Wij richten ons op het verminderen van vervuilende mobiliteit en het verduurzamen van mobiliteit. Elektrische laadinfrastructuur en stadsdistributie zijn voorbeelden hiervan. Dit heeft een positief effect op luchtkwaliteit. 10. Monitoring en indicatoren: Om te bepalen of we nog op de goede weg zijn in het nastreven van bovenstaande kernpunten, worden indicatoren gebruikt die de algehele status van ons mobiliteitssysteem in kaart brengen.

Er wordt steeds meer gefietst in Haarlemmermeer. Deze ontwikkeling wil de gemeente vasthouden en stimuleren door het verbeteren van de fietsinfrastructuur, het verbeteren van de fietsbereikbaarheid van ov-knooppunten en het faciliteren van de groei van het gebruik elektrische fietsen en deelfietsen. Capaciteitsproblemen op het fietspad moeten worden opgelost door op de belangrijkste routes woon-werk verbindingen of woon-school nieuwe verbindingen te realiseren. Aandachtspunt daarbij zijn ook de verschillende snelheden op het fietspad. Het aantal fietsongevallen neemt toe, waarvan een groot deel bestaat uit eenzijdige ongevallen. Door het verbeteren van de infrastructuur en het aanbieden van educatie moet de verkeersveiligheid worden verbeterd. Knelpunten waar de objectieve verkeersveiligheid van fietsers verbeterd kan worden, krijgen de hoogste prioriteit.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: •

2.6

Om meer fietsen te stimuleren zet de gemeente in op verbeteren van de verkeersveiligheid, het vergroten van de capaciteit op de belangrijkste routes voor woon-werk en woon-school verkeer, en het verbeteren van de fietsbereikbaarheid, zodat fietsen een aantrekkelijk alternatief wordt voor de auto.

Netwerkstudie Haarlemmermeer 2040

De Netwerkstudie Haarlemmermeer 2040 is in 2021 opgesteld om gezamenlijk met de provincie Noord-Holland en de Vervoerregio Amsterdam gestructureerd de mobiliteitsopgaven in Haarlemmermeer op te lossen, om zo toe te werken naar een toekomstbestendige verkeers- en mobiliteitsstructuur voor 2040. De netwerkstudie geeft richting aan het principe ‘eerst bewegen, dan bouwen’: bereikbaarheid is een voorwaarde om te kunnen bouwen. Hierbij wordt STOMP (Stappen, Trappen, OV, Mobility as a Service, Personenauto) als uitgangspunt genomen. Dit betekent dat actieve mobiliteitsvormen zoals lopen en fietsen de meeste prioriteit krijgen. Een knelpunt op het gebied van actieve mobiliteit heeft te maken met het ontbreken van directe en aantrekkelijke fietsroutes, terwijl er veel kansen zijn voor zulke routes. Bijvoorbeeld langs de Ringvaart, de Geniedijk of naar en door PARK21. Ook zijn er in en rondom de gemeente veel barrières die knelpunten vormen voor het (regionale) fietsverkeer. Met name de Ringvaart, snelwegen, spoorwegen, N-wegen en de luchthaven Schiphol zijn sterke barrières voor het langzaam verkeer. Bij de dubbeldorpen aan de westkant van de Ringvaart en in Badhoevedorp ligt er veel vervoersdruk op de bruggen. Fietsers, voetgangers en autoverkeer maken gebruik van dezelfde bruggen.

Daarnaast zorgt de polderstructuur van Haarlemmermeer voor relatief lange fietsafstanden omdat er weinig diagonale routes zijn en zijn er meerdere verkeersveiligheid-gerelateerde problemen voor fietsers op het netwerk. De grootste knelpunten worden veroorzaakt door autoverkeer in kernen. Hier is veel verkeer en komen verschillende stromen samen of kruisen elkaar. Deze knelpunten leiden tot een aantal opgaven voor de fiets: • Het verbeteren van de kwaliteit, breedte en aantrekkelijkheid van de fietsroutes/fietspaden is noodzakelijk om nieuwe ontwikkelingen te verbinden met het netwerk. • Er bestaan nog veiligheidsknelpunten en missing links op het fietsnetwerk naar de omliggende gemeenten, naar ontwikkellocaties voor wonen en werken en naar recreatiegebieden.

14

Gemeente Haarlemmermeer

• •

De bestaande MRA- doorfietsroutes moeten worden opgewaardeerd en vervolledigd voor intensievere fietsstromen inclusief het groeiende aantal elektrische fietsers en speed pedelecs. De stallingscapaciteit en de kwaliteit van fietsenstallingen rondom stations is zeer belangrijk en deze kunnen worden verbeterd.

Naast de geïdentificeerde knelpunten biedt de netwerkstudie een aantal oplossingsrichtingen: • Het fiets- en wandelnetwerk moet worden versterkt, onder andere door het toevoegen van ontbrekende schakels zoals fietsbruggen bij de Ringvaart, verbindingen naar nieuwe ontwikkelgebieden en het verbeteren van doorfietsroutes en het verbeteren van de kwaliteit van de bestaande fietsroutes; • Overstappunten moeten aantrekkelijk zijn zodat er publieke mobiliteit van deur-tot-deur ontstaat. Dit kan onder andere met goede fietsroutes naar stations en voldoende stallingen. Daarnaast moeten er goede overstappunten zijn voor reizigers richting Amsterdam, zoals een uitgebreide van Park & Ride's langs het hoofdwegennet; • De leefbaarheid in de kernen langs de Ringvaart moet structureel worden verbeterd door de bereikbaarheid Haarlemmermeer-Bollenstreek aan te passen. De adaptieve agenda is op sommige punten een nadere detaillering van de netwerkstudie. Daarin is met name gefocust op de prioriteit van uitvoering van maatregelen in relatie tot ruimtelijke ontwikkelingen. Ook de adaptieve agenda wordt betrokken bij dit Fietsplan.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: • • •

2.7

De gemeente zet in op duurzamer verplaatsen. Het STOMP-principe wordt gehanteerd als leidraad. De gemeente heeft oog voor technologische en maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de elektrische fiets en speed pedelec en dergelijke. Netwerken en voorzieningen moeten hierop aangepast worden. De gemeente zet in op het verbeteren van de kwaliteit van het bestaande fietsnetwerk, het toevoegen van ontbrekende schakels in het fietsnetwerk en aantrekkelijke overstappunten tussen fiets en ov.

Verkeersstructuurplannen Nieuw-Vennep en Hoofddorp

In 2023 twee verkeersstructuurplannen (VSP’s) opgesteld, namelijk voor Nieuw-Vennep en Hoofddorp. Hoewel deze VSP’s maar voor een deel van de gemeente gelden geven zij wel meer concreet invulling aan de ambities van de netwerkstudie. In die zin zijn de VSP’s ook structurerend voor de rest van de gemeente. Daarnaast geven deze VSP’s een aanvulling op de netwerken zoals die in de mobiliteitsvisie en de omgevingsvisie zijn opgesteld. Er is een andere kijk op mobiliteit nodig om de groei in woningen en arbeidsplaatsen te kunnen faciliteren en versnellen. Slimme ingrepen zijn nodig om bij de ambities voor woningbouw en arbeidsplaatsen minder afhankelijk te worden van de groei van het autonetwerk. Vrijheid van bewegen staat centraal, dat betekent dat investeringen nodig zijn in alle soorten van mobiliteit, maar ook dat we ons reisgedrag creatief aanpassen. In de VSP’s wordt daarom ingezet op prettig blijven bewegen door het verminderen, veranderen en verbeteren van de mobiliteit. Met als doel dat er minder capaciteitsknelpunten ontstaan en er zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van duurzame, veilige en ruimte-efficiënte vervoerwijzen. De groei van de mobiliteit wordt zoveel mogelijk met lopen, fiets, OV en P+R opgevangen (conform het STOMP principe). Doorgaand autoverkeer maakt gebruik van de randstructuur. Binnen de wijken is in principe alleen bestemmingsverkeer welkom.

De gemeente kiest daarom voor een 30 km/u regime als basis in alle wijken en alleen 50 km/u op enkele hoofdroutes (“30 km/uur tenzij …”). Het functioneren van wegen van en naar de wijken (bereikbaarheid en doorstroming) in relatie met de nieuwe fietsnetwerken is onderdeel van nadere studie.

15

Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 3 Trias Mobilica (bron: Perspectief Mobiliteit, provincie Noord-Holland)

De gemeente zet hiervoor in op een aanpak in 5 stappen: 1. autoluw ontwikkelen; 2. mobiliteitsmanagement om pieken te ontlasten; 3. aantrekkelijke netwerken voor fiets, OV, auto en P+R; 4. sturen met parkeerbeleid en prijs; 5. verkeersmanagement: sturen op routekeuze. Door de inzet op de 5 stappen zorgen we ervoor dat de groei minder groot wordt, dat de groei vooral bij de fiets en het OV plaatsvindt en dat we verkeerstromen afwikkelen via infrastructuur die daarvoor geschikt is. Specifiek voor de fiets zijn de volgende punten in de VSP’s opgenomen: • (Stimu)leren fietsen naar school. Om te stimuleren dat kinderen, samen met hun ouders, veilig kunnen leren fietsen, wordt er extra aandacht besteed aan een verkeersveilige inrichting van schoolomgevingen en wijkcentra. De middelbare scholen worden aangehaakt op het regionaal fietsnetwerk (waarbij rekening wordt gehouden met brommers). Daarnaast zal de gemeente in samenwerking met de Vervoerregio, en buurgemeenten inzetten op educatie-programma’s via scholen. • Voldoende stallingsplekken. Vooral bij het station, centrum, OV-haltes, wijkcentra en scholen zal hier extra aandacht aan worden besteden. • Opwaarderen en aanvullen fietsnetwerk. Het bestaande hoofdfietsnetwerk dient in zijn geheel (maar wel stapsgewijs) te worden verbeterd.

Daarbij gaat het om beter herkenbare routes en bewegwijzering, bredere fietspaden (zeker waar brommers worden toegestaan), strekken van routes (minder bochten) en als principe toepassen van asfaltverharding voor comfort. Hiermee benutten we tevens de potentie van de fiets in het voor- en natransport naar de trein en de metro. • Realiseren nieuwe verbindingen. Door missende schakels in het fietsnetwerk aan te leggen verbinden we verschillende routes en bestemmingen beter met elkaar. Hierbij zet de gemeente in op betere fietsbereikbaarheid van het stationsgebied, centrum, winkelcentra, scholen en luchthaven Schiphol. Naast de gridstructuur van Hoofddorp kan het soms nodig zijn om ook een diagonale fietsroute toe te voegen om omrijden te voorkomen, zoals het verbeteren van de route over de Geniedijk en een nieuwe route door PARK21.

16

Gemeente Haarlemmermeer

Met een Mobiliteitsprogramma van Eisen wordt bij gebiedsontwikkeling gestimuleerd dat nieuwe inwoners vaker voor de fiets of het OV kiezen. Fiets en OV zijn ook een goede combinatie. Daarom moeten bushaltes en het station goed bereikbaar zijn per fiets, en moeten er voldoende stallingsmogelijkheden zijn. Het pakket fiets bestaat uit de volgende maatregelen: • De omgeving van basisscholen wordt zoveel mogelijk heringericht om veilig naar school te kunnen (lopen en) fietsen. • Naast een veilige omgeving is het ook nodig dat kinderen dit leren. Daarom zet de gemeente bij voorkeur in regionaal verband in op educatieve campagnes om kinderen te leren fietsen. • De combinatie (lopen/)fiets en OV is aantrekkelijk, zeker als inwoners zonder problemen veilig en snel een fiets kunnen stallen.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: • • •

2.8

Er is winst te behalen in aantrekkelijke en comfortabele fietspaden en de fiets (gewone en bijzondere) moet goed en veilig gestald kunnen worden. Aandacht voor schoolomgevingen en educatiecampagnes. Ondersteunen van de combinatie fiets en OV op knooppunten en in hubs.

Klimaatadaptatiebeleid Haarlemmermeer

In een klimaatbestendig Haarlemmermeer vergroten we de klimaatbestendigheid en beperken we de gevolgen en schade van droogte, hitte, wateroverlast en overstromingen voor nu en toekomstige generaties. Dit doen we aan de hand van drie ambities: 1. een koele woon/werkomgeving; 2. droogtegevoeligheid verminderen; 3. een waterrobuuste leefomgeving. De ambities zijn concreet uitgewerkt in basisveiligheidsniveaus, dit zijn minimale normen om de leefomgeving klimaatbestendig in te richten.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: •

2.9

Er is tenminste 40% schaduw voor belangrijke langzaam verkeersroutes 1 en verblijfsplekken in het plangebied, tijdens de hoogste zonnestand in de zomer.

Aan de slag voor de fiets

Voor de gemeente Haarlemmermeer is het van belang dat iedereen de vrijheid heeft om te bewegen en de vrijheid om een vervoersmiddel te kiezen. Dit geldt ook voor de fiets. Het is voor de gemeente belangrijk om fietsen te stimuleren, want fietsen is leuk, duurzaam en gezond. Fietsen is niet alleen een vervoersmiddel, maar kan mensen ook plezier geven en bijdragen aan zowel de fysieke als mentale gezondheid. Daarnaast is het een duurzaam alternatief voor de auto. Binnen de gemeente liggen er genoeg kansen om het fietsen te stimuleren. De fiets is ook een belangrijk vervoersmiddel om vervoersarmoede2 tegen te gaan. Daarvoor verstevigen we eerst de basis. Om de veiligheid van fietsers te verbeteren, werken we aan de knelpunten in de huidige fietsvoorzieningen en op straten. We bouwen verder aan ons fijnmazige fietsnetwerk door barrières te weg te nemen en ontbrekende schakels te realiseren. We maken het voor fietsers makkelijker om van A naar B te reizen en om hun fiets te kunnen parkeren bij de tussen- of eindbestemming van de fietsrit. Nadat we de basis op orde hebben kijken we naar comfort en fietsbeleving om fietsers iets extra’s te bieden ten opzichte van andere vervoersmiddelen. 1

Belangrijke langzaam verkeerroutes: Een hoofdfietsroute of een fiets- of voetpad aangrenzend aan een vitale functie; gezondheidszorg, school, station, (winkel)centrum. 2 het niet kunnen komen waar men zou willen, waardoor deelname aan maatschappelijke activiteiten belemmerd wordt 17

Gemeente Haarlemmermeer

Het Fietsplan is opgesteld aan de hand van de fietsgeluk-piramide, gebaseerd op de piramide van Maslov. Dit type wenspiramide wordt vaker gebruikt, en is een handig gereedschap om het belang van de aspecten te visualiseren. De factoren die bijdragen aan fietsgeluk zijn gestapeld als een piramide. Aan de criteria in de onderste lagen moet eerst worden voldaan voordat een criterium van een hogere laag een rol gaat spelen.

Beleving

Comfort

Gemak

Veiligheid (o.a. verkeersveiligheid en toegankelijkheid voor Snelheid verschillende doelgroepen), snelheid (o.a. fijnmazigheid van het netwerk, een netwerk dat is afgestemd op de verschillende snelheden Veiligheid en vaardigheden van de fietser) en gemak (o.a. duidelijkheid van de route, fietsparkeren) vormen de basis. Als er niet aan de basisvoorwaarden van fietsgeluk voldaan wordt, dan zullen mensen eerder geneigd zijn een ander vervoersmiddel te kiezen. Comfort en beleving zijn extra’s, de kroon op het fietsen. Wanneer ze worden ervaren, dragen ze bij aan een positieve beoordeling van het fietsen en aan fietsgeluk. Dit leidt ertoe dat mensen gaan fietsen of, wanneer ze al fietsen, dat ze dat meer gaan doen.

18

Gemeente Haarlemmermeer

3. Trends en ontwikkelingen Een aantal ontwikkelingen spelen een belangrijke rol bij het opstellen van dit Fietsplan. Dit zijn brede landelijke trends op het gebied van de fiets en de inrichting van de ruimte.

3.1

Fietsverkoop elektrische fietsen stijgt

Het aantal elektrische fietsen op de Nederlandse fietspaden stijgt spectaculair. Waar in 2005 de elektrische fiets nog een opvallende verschijning was, is deze nu niet meer weg te denken uit het Nederlandse straatbeeld. Ook de speed pedelecs zijn in opkomst: in april 2020 bezaten 168 inwoners van gemeente Haarlemmermeer een speed pedelec 3. Onderstaande figuur laat de verkoop van elektrische fietsen (speed pedelecs meegerekend) zien, afgezet tegen de verkoop van andere soorten fiets. In 2020 bestond de helft van de nieuw verkochte fietsen uit elektrische fietsen en speed pedelecs.

% van verkochte nieuwe fietsen

60

50

40

30

20

10

0 2017

2018

Stadsfiets

Hybride fiets

2019 Kinderfiets

2020

2021

Elektrische fiets

2022 MTB/Sportfiets

Figuur 4 Verkoop elektrische fietsen als percentage van alle (nieuw) verkochte fietsen (bron: RAI)

Stijgende brandstofprijzen zorgen ervoor dat de elektrische fiets en speed-pedelec op termijn nog aantrekkelijker wordt voor de middellange en lange afstanden. Voor het Fietsplan heeft dit consequenties voor de afstand die mensen bereid zijn te fietsen en de snelheid waarmee men dat doet. Mensen op een elektrische fiets zijn bereid verder te fietsen naar bijvoorbeeld hun werk. Ook wordt er door fietsers met een elektrische fiets gemiddeld iets harder gefietst. Dit snelheidsverschil leidt niet aantoonbaar tot extra gevaarlijke situaties, maar kan wel het gevoel van onveiligheid vergroten.

3

19

Speed pedelec wint terrein, vooral in Amsterdam (Het Parool; 28-8-2020)

Gemeente Haarlemmermeer

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: • • • •

3.2

Waar men vroeger een fietsnetwerk plande met een maximumafstand van 7,5 km moet men voor een toekomstbestendig netwerk nu uitgaan van een fietsafstand van 15 km. Recreatieve netwerken moeten goed met elkaar verbonden worden om langere fietstochten mogelijk te maken. Fietspaden zullen drukker worden. Het ontwerp van (recreatieve) fietspaden moet dat mogelijk maken. Bredere fietspaden geven in grotere mate een gevoel van fietsveiligheid. De minimumnorm (van het CROW) voldoet op veel plaatsen niet meer.

Aantal verkeersongevallen stijgt

Sinds 2010 stijgt landelijk het aantal dodelijke slachtoffers op de fiets weer. Van de landelijke 290 dodelijke slachtoffers op de fiets in 2022 zijn er 79 zogenaamde eenzijdige ongevallen, waarbij geen tegenpartij betrokken was. Dit betekent dat het overgrote deel van de verkeersslachtoffers op de fiets is overleden na een aanrijding met een ander voertuig. 350

Jaarlijks aantal verkeersdoden

300

250

200

150

100

50

0 2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 5 Aantal dodelijke verkeerslachtoffers op de fiets in Nedrland (bron:CBS)

In het aantal verkeersslachtoffers binnen de gemeente Haarlemmermeer (zie onderstaand figuur) is te zien dat het aantal letstelslachtoffers sterk steeg tussen 2016 en 2017 en vervolgens gelijk is gebleven. In 2020 en 2021 is aantal het slachtoffers lager, waarschijnlijk door de COVID-pandemie. Er is geen eenduidige trend te zien in de periode 2014 tot 2022. Het aantal dodelijke slachtoffers op de fiets is 1 of 2 per jaar zonder duidelijke trend. Kanttekening bij de cijfers uit Haarlemmermeer is dat ViaStat (zie figuur 6) alleen de ongevallen uit politiedata of data vanuit verzekeraars registreert.

20

Gemeente Haarlemmermeer

90

Jaarlijks aantal fietsslachtoffers

80 70 60 50 40

71

76

78

30

52 45

20 10 0

74 62

25

24

0 2014

1 2015

0 2016

4 2017

1 2018

Doden

Gewonden

0 2019

1 2020

2 2021

1 2022

Figuur 6 Aantal verkeerslachtoffers op de fiets in de gemeente Haarlemmermeer (bron: ViaStat)

Uit een verkeersveiligheidsanalyse4 van Haarlemmermeer (2020) blijkt dat in 2020 ruim 40% van de geregistreerde verkeersslachtoffers een fietser was. Als er niets verandert zal dit percentage niet afnemen de komende jaren. Naar verwachting zal het aantal verkeersslachtoffers op de fiets zelfs blijven stijgen in de komende jaren. Er moet dus iets gebeuren om het aantal slachtoffers te verminderen.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: • • •

3.3

Verkeersveiligheid in Haarlemmermeer wordt voor een groot deel gedefinieerd door fietsveiligheid (bron: verkeersveiligheidsanalyse Haarlemmermeer). Dit Fietsplan zal een stevige impuls moeten geven aan de (fiets)verkeersveiligheid in Haarlemmermeer om het totaal aantal verkeersslachtoffers te kunnen reduceren. Er zal geïnvesteerd moeten worden in de uitbreiding van het netwerk, maar er zijn ook aanpassingen nodig in de bestaande infrastructuur.

Meer 30 km/uur in de bebouwde kom

In oktober 2020 heeft een meerderheid van de Tweede Kamer ingestemd met het plan om binnen de bebouwde kom een standaard snelheidslimiet van 30 kilometer per uur in te voeren. Dit wordt na verder onderzoek uitgewerkt tot een wet. Waar vroeger de standaard 50 km/uur was met uitzonderingen van zones met 30 km/uur draait de motie dit om, naar een standaard van 30 km/uur en bij uitzondering 50 km/uur. Er is een landelijk afwegingskader ontwikkeld voor wegbeheerders om te bepalen wanneer 30 km/uur een passende keuze is. Meer wegen met een lagere snelheid betekent een verbetering van de verkeersveiligheid, leefbaarheid, oversteekbaarheid en beleving van de straat en openbare ruimte. Ook in de mobiliteitsvisie van Haarlemmermeer is opgenomen om meer gebiedsontsluitingswegen met een maximumsnelheid van 30 km/uur te ontwerpen. Op wegen met een snelheidslimiet van 30 km/uur kunnen fietsers veilig mengen met autoverkeer vanwege het kleinere snelheidsverschil.

4

De gemeente Haarlemmermeer maakt gebruik van de gegevens in ViaStat (figuur 5). Deze cijfers hebben over het algemeen een onder registratie van het aantal (fiets)ongevallen ten opzichte van het CBS (figuur 6). 21

Gemeente Haarlemmermeer

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: • •

3.4

Het is vaker mogelijk om fietsers veilig te mengen met gemotoriseerd verkeer. Dit vraagt wel om aanpassingen van de wegencategorisering binnen de gemeente. De ontwerpopgave voor binnenstedelijke fietsverbindingen verandert, de gemeente houdt hiervoor de landelijke ontwikkelingen in de gaten.

Meer fietsinnovaties, meer diversiteit op het fietspad

Door fietsinnovaties wordt het aantal en verschillende typen voertuigen op de fietspaden steeds groter. Naast de elektrische fiets, rijden er ook steeds meer speed pedelecs, fatbikes, bakfietsen en bijvoorbeeld cargobikes rond. (Daarnaast is de regering nieuwe wetgeving aan het ontwikkelen rondom het legaliseren van lichtgewicht elektrische voertuigen, waaronder de elektrische steps. Deze innovaties maken de voertuigen uit de bredere fiets-familie voor steeds meer mensen een voor de hand liggende keuze. Om dit in goede banen te kunnen leiden, zullen we de openbare ruimte anders moeten inrichten. Al deze innovaties horen thuis op het fietspad, terwijl ze erg kunnen verschillen qua snelheid of gewicht. De breedte van het fietspad moet meegroeien met de ontwikkeling van nieuwe innovaties. Daarnaast ontstaat er een groep lichte voertuigen die op basis van gewicht of snelheid geen plek kunnen krijgen op het fietspad, omdat dit tot conflicten kan leiden. In Haarlemmermeer zijn er bijvoorbeeld weinig fietspaden geschikt voor speed pedelec gebruikers. Er moet worden beschouwd op wat voor een manier deze groep veilig en comfortabel kan deelnemen aan het verkeer en een plek kan krijgen op doorfietsroutes of het fietspad. Naast de innovaties in de verschillende typen fiets vinden er steeds meer technologische innovaties plaats rondom fietsen.

Deze ontwikkelingen dragen bij aan het gemak, comfort en de beleving van fietsen. Zo staan er in de gemeente een paar oplaadpunten voor E-bikes waarbij de energie wordt opgewekt door zonnepanelen en worden er steeds vaker oplaadpunten voor E-bikes gerealiseerd bij fietsenstallingen. Daarnaast is de provincie Noord-Holland bij een fietspad in de gemeente gestart met een pilot van een solar-fietspad, waarbij zonnepanelen in het fietspad zijn geïntegreerd. Hoewel de fietser op het moment van de fietstocht geen gebruikmaakt van de opgewekte energie, voegt dit wel iets toe aan de beleving.

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: • •

3.5

Er komen steeds meer typen voertuigen bij op fietspaden. Daardoor zijn er meer snelheidsverschillen op het fietspad. Technologische ontwikkelingen zorgen voor meer gemak, comfort en beleving tijdens het fietsen.

Veilig leren en blijven fietsen

Er zijn in Nederland steeds meer kinderen met te weinig fietservaring om zelfstandig deel te nemen in het verkeer. Dit betekent dat steeds minder kinderen de fiets gebruiken om naar school, vrienden of sport te reizen. Vooral in grote steden fietsen kinderen steeds minder. Vaak vinden ouders het te gevaarlijk om kinderen door drukke straten te laten fietsen. Daarom worden steeds meer kinderen met de auto of achterop of in de bakfiets naar school gebracht. Het is van belang dat kinderen vaak oefenen in de praktijk om om te leren gaan met verschillende obstakels die ze kunnen tegenkomen op de fiets. Ook speelt mee dat steeds meer kinderen geen fiets hebben. In Nederland gaat het gemiddeld om 1 op de 9 kinderen. Met de komst van de elektrische fiets zien we dat ouderen langer blijven fietsen. Dit juicht de gemeente ook toe, want het is goed voor de gezondheid. Daarbij zien we dat de oudere fietser ook vaak betrokken is bij ongevallen. Het programma Doortrappen heeft de ambitie dat ouderen zo lang mogelijk veilig blijven fietsen. Doortrappen motiveert hen zelf maatregelen te nemen.

22

Gemeente Haarlemmermeer

Voor het Fietsplan betekent dit het volgende: • • • •

23

Schoolroutes moeten veilig worden ingericht. Er is betere verkeerseducatie nodig om meer kinderen op de fiets te krijgen. Fietsinfrastructuur moet senior proof worden ingericht. Er is educatie nodig voor het veilig blijven fietsen van ouderen (doorfiets campagne).

Gemeente Haarlemmermeer

4. Veiligheid De onderste bouwsteen uit de piramide (zie

Figuur 1) gaat over het veiliger maken van de fietsinfrastructuur en het verkeersgedrag. Doel hiervan is om ongelukken te voorkomen en het fietsen toegankelijk te maken voor elke doelgroep. Dit kan worden gerealiseerd door verkeersveiligheidsknelpunten in de infrastructuur, bijvoorbeeld op kruispunten, op te lossen. Ook is het van belang dat het fietspad breed genoeg is voor de grote diversiteit aan gebruikers van het fietspad. Fietspaden mogen geen gaten in de weg hebben, paaltjes moeten bij voorkeur worden verwijderd en de fietspaden moeten goed zijn verlicht.

24

Gemeente Haarlemmermeer

4.1

Veilig mengen

In de kernen is de druk op de openbare ruimte groot, in veel straten wordt de ruimte gedeeld door auto’s, fietsers en voetgangers. De straten zijn niet ontworpen op de grote hoeveelheid autoverkeer, waardoor opstoppingen ontstaan of fietsers zich niet veilig voelen. Daarnaast zijn er ook een aantal wegen binnen de kernen van de gemeente waar een maximumsnelheid van 50 km/uur geldt en er geen ruimte is om fietsers te scheiden van auto’s, vrachtauto’s, bussen en landbouwverkeer. Vaak zijn er alleen fietsstroken of suggestiestroken aanwezig. Ook op diverse polderwegen buiten de bebouwde kom moet de fiets mengen met het overig verkeer terwijl de maximumsnelheid daar 60 km/uur is. Fietsers hebben dan geen veilige positie op de weg. Het mengen van fietsers en auto’s is niet veilig genoeg op wegen met hele hoge volumes autoverkeer of waar grote snelheidsverschillen zijn en de maximumsnelheid 50 km/uur of hoger is. Er is een landelijke beweging om de snelheid binnen de bebouwde kom te verlagen naar 30 km/uur, daar waar dit vanuit inrichting, gebruik en leefbaarheid logisch is. In de VSP’s voor Nieuw-Vennep en Hoofddorp gaan we uit van grotere gebieden met een inrichting met 30 km/uur. Dit vergroot de leefbaarheid in de kernen doordat doorgaand verkeer verleid wordt om routes te kiezen die buiten de kernen liggen..