Bijlage 1 - Beeldkwaliteitsplan Victoriapark Ymere
Tekst van het document
Victoriapark midden
‘Waar het buitenleven wordt gevierd’’
Beeldkwaliteitsplan en stedenbouwkundige randvoorwaarden 29-07-2022
opdrachtgever Ymere Ruben van der Spek Nidi Gaal ontwerpteam Heren 5 architecten Jeroen Atteveld Eline Degenaar Joanna Kosowicz LOOSvanVLIET - Atelier voor Stedenbouw, Landschap, Architectuur Martine van Vliet Jelle Engelchor Ruud van der Maas ontwerp 2022
INHOUD 01
Inleiding
p. 3
A Analyse
C Beeldkwaliteitsplan
01 Ontwikkelingsgeschiedenis p. 5 02 Huidige situatie 2.1 Omgeving p. 6 2.2 De Parken p. 7 2.3 Plangebied p. 8 03 Relevante beleidskaders p. 9 04 Ambitie p. 11
04 Architectuur 5.1 Inleiding p. 33 5.2 Victoriaanse architectuur p. 36 5.3 Tussen modern en klassiek in p. 37 5.4 Victorian rules: de ontwerpregels p. 38 5.5 Generieke kenmerken p. 39 5.6 Voorbeeld; regels toegepast op woonsferen p. 42 5.7 Referenties architectuur per woonsfeer p. 43
B Visie / plan 01 Visie 1.1 Visie Victoriapark-midden p. 13 1.2 Ontwerpmotieven p. 14 02 Beschrijving ontwerpprincipes 2.1 Groenstructuur p. 15 2.2 Landschappelijke bouwstenen p. 16 2.3 Langzaam verkeer p. 17 2.5 Hoofdontsluiting gemotoriseerd verkeer en parkeren p. 18 2.6 Verkavelingstypologie p. 19 2.6 Accenten en aansluiting met omgeving p. 20 2.7 Bouwvolume en positie ten op zichte van rooilijn p. 21 03 Vormgevingsprincipes landschap 3.1 themakaart landschap p. 22 3.2 Wallpark p. 23 3.3 Shorepark p. 24 3.4 Fields p. 25 3.5 Greens p. 26 3.6 Walks en Allyes p. 27 04 Vormgevingsprincipes bebouwing 4.1 themakaart stedenbouw p. 28 4.2 Perspectieven p. 29 4.3 Principes per woonsfeer; Cornerstone p. 30 4.4 Principes per woonsfeer; Shorepark p. 31 4.5 Principes per woonsfeer; Wallpark p. 32 4.6 Principes per woonsfeer; Greens p. 33
2
D Openbare ruimte 01 Inleiding p. 48 02 Duurzame buitenruimte p. 49 03 Waterstructuur en oeverbehandeling p. 50 04 Referenties landschap per woonsfeer p. 51 05 Straat profiel p. 57 06 Parkeren 6.1 Drie parkeer principes p. 58 6.2 Parkeerkoffer p. 59 07 Langzaam verkeer p. 60 08 Bruggen en duikers p. 61 09 Spelen p. 62 9.1 Spelen in het Wallpark p. 63 9.2 Spelen in het Shorepark p. 64 9.3 Spelen op de Fields p. 65 9.4 Spelen in de Greens p. 66 10 Afval p. 67 11 Inrichtings elementen buitenruimte 11.1 Materialisering p. 68 11.2 Straatvuil p. 69 11.3 Verlichting p. 69 11.4 Meubilair p. 69 11.5 Openbaar / privé p. 70 11.6 Relatie met beheer p. 70 11.7 Trafo’s en andere elektriciteitskasten p. 70 11.8 Beeldende kunst p. 70
1. Inleiding De ontwikkeling van Victoriapark-midden ‘Victoriapark Ymere’ (hierna: Victoriapark-midden) vormt één van de nieuwbouwontwikkelingen in de ontwikkelingsstrook aan de zuidwestrand van Hoofddorp. Voor de ca. 14 hectare tellende ontwikkellocatie is in 2017 is een bestemmingsplan vastgesteld dat voorziet in woningbouw. In totaal mogen in Victoriapark-midden maximaal 450 woningen worden gerealiseerd. Het bestemmingsplan heeft een ontwikkelingsgericht karakter en biedt de juridische grondslag op basis waarvan de twee deelgebieden in Victoriapark-midden, te weten ‘Ymere West’ en ‘Ymere Oost’ ontwikkeld kunnen worden (hierna ‘Victoriapark-midden-west’ en ‘Victoriapark-midden oost’). De functie van het Beeldkwaliteitsplan Het bestemmingsplan voorziet in globale eindbestemmingen, waarmee nog geen sprake is van een directe bouwtitel. Om de kwaliteit in de toekomst te borgen is het beeldkwaliteitsplan (hierna: BKP) opgesteld. De uitwerkingsplannen van de twee deelgebieden dienen te voldoen aan de uitgangspunten zoals geformuleerd in het BKP. In het BKP Victoriapark-midden zijn de ambities, ontwerp- en uitwerkingsprincipes vastgelegd. Het BKP gaat in op de beoogde beeldkwaliteit en omvat de stedenbouwkundige randvoorwaarden om die kwaliteit te bereiken.
Sturing en toetsing Om de kwaliteit van de ontwikkelingen in het gebied te waarborgen is continuïteit in planvorming van grote waarde. Het BKP wordt gebruikt bij de selectie van de ontwerpers voor deelplannen en vormt het handboek bij de begeleiding en beoordeling van ontwikkelingsplannen. Het Q-team voor Victoriapark-midden gebruikt het BKP als fundament voor haar advisering. Hoe te lezen Het BKP voor Victoriapark-midden volgt een gelaagdheid in opbouw en in uitwerking. Voor het plan zijn de hoofdambities en ontwerpprincipes voor stedenbouw en architectuur vastgelegd in de themakaart en de begeleidende teksten met afbeeldingen. Voor de uitwerking van deelgebieden, bepaalde thema’s en details zijn vervolgens nadere eisen en uitgangspunten geformuleerd. Plangebied Victoriapark-midden, Hoofddorp. Plangebied wit omstippeld.
3
Analyse
4
A
1. Plangeschiedenis De gronden van het huidige Victoriapark-midden zijn sinds begin deze eeuw in eigendom van woningcorporatie Ymere, zodat met de nieuwbouwontwikkeling een bijdrage geleverd kan worden aan haar ambities om sociale woningbouw toe te voegen in de Haarlemmermeer. In 2017 werd het bestemmingsplan ‘Hoofddorp Zuidrand bij Citer‘ vastgesteld waarmee de bestemming van de locatie werd gewijzigd naar ‘stedelijk gebied’ en de weg naar woningbouw werd vrij gemaakt. Victoriapark-midden in de Zuidrand Victoriapark-midden vormt één van de ontwikkelingen in de strook die begint bij de kruising van de Spoorlaan met de Nieuwe Bennebroekerweg, eindigt bij de kruising van de Drie Merenweg met de Nieuwe Bennebroekerweg en is gelegen tussen laatstgenoemde en de Bennebroekerweg. De gehele strook wordt ook wel de Zuidrand genoemd en bestaat uit de ontwikkeling van deelgebieden zoals Zuiderhoeven, Hof van Pampus en het Haarlemmermeerlyceum. Vanwege de gefaseerde ontwikkelingen worden stedelijke functies inmiddels afgewisseld door gronden die nog voor agrarische doeleinden in gebruik zijn.
Stoomgemaal De Cruquius; drooglegging Haarlemmermeer.
5
2. Huidige situatie 2.1 Omgeving Victoriapark-midden ligt aan de zuidwestelijke rand van Hoofddorp en wordt omsloten door noordelijk de Bennebroekerweg en zuidelijk de Nieuwe Bennebroekerweg. Kenmerkend is de specifieke, langgerekte vorm van de ontwikkellocatie. Het gebied wordt doorkruist door de Laan van Devon, de verbindingsweg van de wijk Tudorpark en in de toekomst Victoriapark-midden naar de Nieuwe Bennebroekerweg. De Laan van Devon splitst de locatie op in twee deelgebieden: Victoriapark-midden west en Victoriapark-midden oost. Er liggen op meerdere plekken aan de Bennebroekerweg aansluitingen met Tudor Park. Aan de Bennebroekerweg liggen voornamelijk vrijstaande woningen, zowel nieuwbouw als bestaande bouw. Aan de westzijde van Victoriapark-midden ligt een dijklichaam ten behoeve van een fietsverbinding van landschapspark PARK 21 naar het centrum van Hoofddorp en de HOV-verbinding Zuidtangent met een toekomstige halte. Aan de oostzijde grenst de Hoofdvaart met de Calatravabrug. Zuidelijk op de locatie ligt een geluidswal en aan de noordkant de waterloop genaamd de Bennebroekertocht, die op meerdere plekken in de Zuidrand inmiddels in haar loop is veranderd en in breedte varieert. Zowel de geluidswal als de Bennebroekertocht zijn twee landschappelijke elementen die doorlopen langs een groot deel van de zuidelijke rand van Hoofddorp.
Nabij ligt de Toolenburgplas, ontstaan door zandwinning voor de wijken Toolenburg en Floriande. De Toolenburgerplas heeft een recreatieve functie. Het grootschalige landschapspark PARK21 waar Victoriapark-midden aan grenst fungeert als groene buffer tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep. Het heeft een lokale en regionale functie en is een belangrijke karakteristiek voor de gemeente.
Nassaupark
Hoofdvaart Westzone Toolenburgerplas
Zuiderhoeven
Victoriapark-west
Legenda PARK21
Bennebroekertocht Hoofdvaart Hoofdvaartzone (zie referentiekader Zuidrand, 2008, pag. 35) fiets/auto-verbindingsbrug tussen Hoofddorp en Park 21 HOV lijn fiets/HOVlijn-verbindingsbrug tussen Hoofddorp en Park 21 Fietsroute Geplande fiets-verbindingsbrug tussen Hoofddorp en Park 21 Wijkontsluitings wegen Regionale weg Geluidswal Toekomstige HOV- halte
6
Plangebied
Lincolnpark Tudorpark
Victoriapark-midden
Victoriapark- oost
2.2 De Parken Victoriapark-midden vormt een deelgebied dat valt binnen de grenzen van de door de gemeente opgestelde themakaart ‘De Parken’ (2017). De Parken betreft een grootschalige uitbreidingslocatie en beslaat de deelgebieden Nassaupark, Tudorpark, Hoofdvaartzone westzijde, Lincolnpark, Rooseveltpark en Victoriapark-midden. In themakaart De Parken wordt de kwaliteit van deze gebieden en de onderlinge samenhang gewaarborgd. De groen-, water-, infra- en bebouwingstructuur vormen de ruggengraat van De Parken. De woningen zijn veelal gelegen aan een plantsoen, laan of singel. De verschillende ‘parken’ rondom Victoriapark-midden hebben gemeen dat een Engelse uitstraling de basis vormt van de architectuur, stedenbouw en landschappelijke invulling. De deelgebieden onderscheiden zich van elkaar doordat er voor de ontwikkelingen verschillende perioden uit de Engelse architectuur als inspiratie zijn genomen.
Nassaupark
Toolenburgerplas Lincolnpark Tudorpark TudorGardens
Aan de noordzijde van Victoriapark-midden bevindt zich Tudorpark, een wijk geïnspireerd op de Tudorarchitectuur uit de zestiende eeuw; voor Victoriapark geldt de Victoriaanse architectuur uit de negentiende eeuw als inspiratiebron.
Victoriapark -west
Victoriapark-midden-oost
Hoofdvaart Westzone
Victoriapark -oost
Victoriapark-midden-west
PARK21
Zuiderhoeven
7
Tudorpark
Nassaupark
Lincolnpark
2.3 Plangebied 1. Ten zuiden van de Nieuwe Bennebroekerweg ligt een polder die ontwikkeld wordt tot grootschalig landschapspark; PARK21.
2. De zuidrand van Hoofddorp wordt hoofdzakelijk ontsloten via de Bennebroekerweg. Victoriapark-midden dient aangesloten te worden op deze weg.
3
2
1 4
3. Voor deelgebied Ymere middenwest geldt dat twee bruggen nodig zijn om de wijk goed te kunnen ontsluiten; Voor midden-oost minimaal twee en maximaal drie. PARK21
4. Onderdeel van het uit te werken plan is de aanleg van een langzaamverkeersroute van de wijk Tudorpark over de Nieuwe Bennebroekerweg naar PARK21.
Nieuwe Bennebroekerweg
8
Bennebroekerweg
Entree wijk
Hoogte verschil geluidswal
3. Relevante beleidskaders 3.1 Documenten Voor de ontwikkeling van Victoriapark-midden gelden beleidskaders die worden gevolgd in dit Beeldkwaliteitsplan: • • • • • • • • • • • • • •
relevante
Bestemmingsplan Hoofddorp Zuidrand Bij Citer Deelstructuurvisie Hoofddorp 2030 Structuurvisie Haarlemmermeer 2040 PlanMER 2012 Themakaart De Parken 2017 Referentiekader Zuidrand 2009 Handboek Parkeernormen 2018 Woonbeleidsprogramma Haarlemmermeer 2019 - 2025 Welstandsnota 2013 Ontwerp omgevingsvisie Visie Polderlinten Klimaatagenda Speelbeleid Natuurvisie
Thema wonen: • Goede huisvesting voor verschillende doelgroepen.’ • ‘Een vitale en kwalitatief goede woningvoorraad in aantrekkelijke wijken en kernen.’ • Een toekomstbestendige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor onze inwoners behouden en creëren.’ Uit: Deelstructuurvisie Hoofddorp 2030 •
•
Uit bovenstaande documenten zijn de volgende relevante onderdelen ontleend: Uit: Structuurvisie Haarlemmermeer 2040: Thema landschap: • ‘Bijdragen aan grote maatschappelijke opgaven, zoals een gezonde leefstijl, meer biodiversiteit, tegengaan van hittestress en bevorderen van klimaatadaptatie.’ • ‘De kenmerken van onze polderlandschappen versterken’. • Ontwikkel stedelijk gebied met groen en water. Zo geef je ruimte aan biodiversiteit en klimaatadaptatie en kunnen mensen gezond bewegen’. • Geef Hoofddorp hoofdfietsroutes naar de groene recreatiegebieden als PARK21 (in een kwartiertje in het groen). Maak wandelommetjes mogelijk vanuit alle woonwijken langs poldertochten, polderwegen en naar recreatiegebieden aan alle zijden van Hoofddorp. Met name aan de noord-, zuid- en oostzijde is een inhaalslag nodig.’ (p.23) • Ook het realiseren van meer wateroppervlak wordt aanbevolen: Een waterrobuuste leefomgeving; Voor een veilige leefomgeving is het van belang om overlast van hemelwater op straat en overlast door te hoge grondwaterstanden tegen te gaan.’ (p75)
9
‘Dit gebied is relatief eenvoudig te ontwikkelen aangezien de huidige bestemming voornamelijk agrarisch is. De kracht van dit gebied is de ligging aan de groengebieden PARK21 en de Toolenburger plas. Over het algemeen vinden we hier een (groen)stedelijk grondgebonden compact woonmilieu het beste passen, waarbij bij knooppunten en langs de vaarten hoogteaccenten passen.’(pag. 32) ‘Ontbrekende schakels zijn gewenste verbindingen waar het nu niet mogelijk of toegestaan is om te fietsen. Het realiseren van ontbrekende schakels vinden wij belangrijk’ (p.70) Een van de nieuwe verbindingen is de fietsroute vanuit Tudorpark-Victoriapark-midden naar PARK21. Langs deze nieuwe fietsroute is ook een nieuwe park of groenstrook getekend. Deze moet worden doorgezet vanuit Tudorpark.’
Uit: Bestemmingsplan Hoofddorp Bij Citer •
Het bestemmingsplan Hoofddorp Bij Citer gaat uit van 450 woningen. De maximale bouwhoogte is 21 meter met uitzondering van de zone aan de Bennenbroekerweg waar de bouwhoogte maximaal 12 meter betreft. Ontsluiting van Oost en West is enkel mogelijk vanaf de Bennebroekerweg.
Bestemmingsplankaart
Uit: Referentiekader Zuidrand, 2009
Uit: Ontwerp omgevingsvisie
•
In de Omgevingsvisie worden de volgende punten uitgelicht die op Victoriapark-midden van toepassing zullen zijn:
‘Vanaf de Nieuwe Bennebroekerweg wordt de zuidrand als een samenhangend gebied vormgegeven en ontwikkeld. Om die samenhang te bewerkstelligen wordt een aantal middelen ingezet. De geluidwerende voorziening speelt daarin een belangrijke rol als terugkerend element.’ • ‘De geluidswal aan de zuidzijde van de locatie heeft een maximale helling van 1:2. De bovenkant van de geluidswal heeft een minimale kruinbreedte van 3 meter. De hoogte is over het algemeen 6 meter tot +1.00 NAP maar kan ter plaatse van gebouwen die tegen de wal aangebouwd worden -1.00 NAP zijn.’ • ‘Bij toegangen en oriëntatiepunten worden accenten toegevoegd in de vorm van gebouwen. De oriëntatie van de zone is naar de oude Bennebroekerweg als het ontsluiting en adressen betreft.’
•
•
‘Geef Hoofddorp hoofdfietsroutes naar de groene recreatiegebieden als PARK21 (in een kwartiertje in het groen). Maak wandelommetjes mogelijk vanuit alle woonwijken langs poldertochten, polderwegen en naar recreatiegebieden aan alle zijden van Hoofddorp. Met name aan de noord-, zuid- en oostzijde is een inhaalslag nodig. Dit doen we onder meer door de aanleg van PARK21 te versnellen.’ ‘Ontwikkel stedelijk gebied met groen en water. Zo geef je ruimte aan biodiversiteit en klimaatadaptatie en kunnen mensen gezond bewegen.’
In de visie worden de lange landschappelijke lijnen benoemd als structurerende elementen. Concluderend zijn de volgende stedenbouwkundige uitgangspunten belangrijk: • Maken van een stadsrand • Bouwen in de geluidswal • Accenten aan de entrees Nieuwe Bennebroekerweg • Compact bouwen met veel groen • Alzijdigheid bebouwing • Losse volumes op afstand van elkaar geen wandwerking
•
Lijnen en accenten
Uit: Referentiekader Zuidrand, 2009
10
Geluidswal als continuüm
Entrees
Openingen
4. Ambitie Met de ontwikkeling van Victoriapark worden de volgende ambities beoogd: • De ontwikkeling van het maximaal mogelijk aantal woningen om bij te dragen aan de woonbehoefte in de Haarlemmermeer. • Het realiseren van een markante stadsrand van Hoofddorp en een eigen plek van Victoriapark-midden binnen de ontwikkeling van De Parken. • Een natuurlijke en logische aansluiting op naastgelegen Tudor Park en omgeving. • Een gemengde en inclusieve woonbuurt voor een mix aan doelgroepen • Het benutten van de geluidswal als beschutting, recreatief en landschappelijk element. • Een klimaatbestendige wijk die een gezonde leefstijl en duurzame wijze van wonen bevordert. • Een architectonische uitstraling die haar oorsprong vindt in de Victoriaanse stijlperiode.
Strakke polderlijnen. Hoofdvaart, Hoofddorp
11
Bochtige romantiek van het Engelse landschap. Cotswolds, Groot Brittannië
Visie / Plan
12
B
1. Visie 1.1 Visie Victoriapark-midden
Victoriapark-midden. Een nieuwbouwlocatie die binnen de context van De Parken op eigen wijze de zuidwestelijke rand van Hoofddorp mede vorm gaat geven. Een karakteristieke stadsrand, met een eigen identiteit, die aansluit op haar omgeving. Een zorgvuldige invulling van de kenmerkende langgerekte structuur van het plangebied, gelegen tussen de lange lijnen van de Bennebroekerweg met de Bennebroekertocht en de Nieuwe Bennebroekerweg met de geluidswal. De rechte geluidswal krijgt op afwisselende plekken een vloeiender vorm in hoogte en breedte en wordt als landschappelijke lijn geïntegreerd in de opzet van de wijk. De geluidswal is een verbindend element met op belangrijke knooppunten markante gebouwde accenten, deels in de geluidswal gelegen. De barrièrewerking van de geluidswal wordt verkleind door de lengte, hoogte en breedte van de wal aan te passen en te benutten met de aanleg van een landschapspark met speelmogelijkheden, ontspanningsplekken, uitzichtpunten over PARK21 en een rijke biodiversiteit. Thematisch sluit Victoriapark-midden aan bij de romantische opzet en architectuur van het bij bewoners geliefde Tudorpark, die een gelijksoortig concept en uitwerking kent.
De romantische opzet van Victoriapark-midden bestaat uit meanderende lijnen die contrasteren met de lineaire polderstructuur, een rijkheid aan details in architectuur die teruggrijpt op de Victoriaanse stijlperiode en een levendige afwisseling in woningtypen en gebouwde vormen. Victoriapark-midden borduurt voort op de naastgelegen wijk Tudor Park maar staat wel op zich: tussen de Tudoriaanse tijd (ca. 1485-1603) en Victoriaanse tijd (ca. 1837-1901) liggen honderden jaren. Jaren waarin de industriële revolutie zijn intrede deed en nieuwe bouwmaterialen en technieken tot uiting kwamen in de bebouwing en architectuur. De Victoriaanse stijl wordt onder meer herkend aan grotere raampartijen, zichtbaar staal, omlijstingen in gevarieerd metselwerk en fabrieken als sculpturale gebouwen. Victoriapark-midden krijgt met maximaal 450 nieuwe woningen ook een hogere dichtheid dan Tudorpark, waardoor incidenteel stedelijker volumes en typologieën voor de hand liggen die mogen refereren aan de vroeg-industriële complexen. Het gebruik van het openbaar vervoer wordt gestimuleerd en gefaciliteerd door een eenvoudige bereikbaarheid van ov-haltes en aantrekkelijke routes er naar toe. Autoparkeren is verborgen op zo groen en aantrekkelijk mogelijke binnenterrein.
13
Inspiratie beeld; Quarry Bank Mill in Styal, Cheshire, Engeland.
Inclusiviteit, kansengelijkheid en een gemengde woonomgeving zijn uitgangspunten bij de ontwikkeling van de wijk. Een harmonieuze woonbuurt waar bewoners elkaar ontmoeten, vinden in een gemeenschappelijk oriëntatie op groen, gezond en gedeeld samenleven. Victorpark dient eenieder een prettige woonplek kunnen bieden en herkenbare segmentatie te voorkomen, wat bereikt wordt door een gelijkwaardige aandacht in de uitwerking en een gebalanceerde menging. Een woonbuurt met een mix aan woningtypologieën, woninggroottes en prijssegmenten waardoor een duurzame wooncarrière binnen de eigen buurt mogelijk wordt gemaakt en ook op de lange termijn aan sociale cohesie wordt gebouwd. Een woonwijk waar een gezonde leefstijl, meer biodiversiteit, tegengaan van hittestress en klimaatadaptatie belangrijke uitgangspunten zijn voor de inrichting van de openbare ruimte. Woningen zijn zo gelegen dat bewoners uitzicht hebben op groen en water, onder meer in de vorm van een besloten groene binnenstraat, een plantsoen, de groen ingerichte geluidswal of de natuurlijk ingerichte waterloop de Bennebroekertocht.
‘Symbiose tussen lineair polderlandschap en Victoriaanse romantiek’
De Haarlemmermeer wordt gekenmerkt door functionele lineaire polderstructuren die het verhaal van de ontstaansgeschiedenis van de drooglegging vertellen. Het aangrenzende, los opgezette Tudorpark met meanderende wegen en geronde bouwkavels wijkt af van die rechte lijnen. Een stijlbreuk die zeer op waarde wordt geschat door gebruikers en bewoners in Tudorpark en mede daardoor een reden vormt om een symbiose tussen rechthoekige en vloeiende vormen verder voort te zetten in Victoriapark-midden. Op deze wijze wordt een eigen en bijzonder woonlandschap toegevoegd aan Hoofddorp.
‘Vanuit elke woning zicht op groen’
Uitzicht, rust en het gevoel van ruimte hebben, staan in Victoriaparkmidden centraal, in welk prijssegment dan ook. In Victoriapark-midden wordt het buitenleven gevierd. Vanuit elke woning in de wijk is er zicht op een aantrekkelijk vormgegeven, groene openbare ruimte. Of dit nu het park op de geluidswal is, het waterpark aan de oevers van de Bennebroekertocht, een plantsoen of een groene binnenstraat. Het stimuleren van de interactie tussen de woning en het omringende groen en water is onderdeel van de ontwerpopgave. Door onder meer het toepassen van veranda’s, erkers en bloemkozijnen kan de relatie tussen de woning en het omringende landschap worden vergroot.
‘Ruimte voor ontmoetingen’
Uitnodigende speelelementen op de geluidswal, inspirerende paden door rijk aangelegde bloemenweides, bankjes, ontmoetingsplekken aan de oever, gezamenlijke picknickplaatsen op een speelweide, uitzichtpunten en speelplekken voor jong tot oud: Victoriapark-midden biedt een groot aanbod aan ontmoetingsplekken die uitnodigen tot verblijf en de interactie tussen de verschillende doelgroepen bevordert.
‘Victoriaanse architectuur als inspiratie’
De bepalende stijlkenmerken van de architectuur tijdens de Victoriaanse periode vormen de inspiratie voor Victoriapark-midden. De stedenbouwkundige en architectonische stijlkenmerken zoals asymmetrische erkers, torentjes en kenmerkende gevelopeningen zijn vertaald naar hedendaagse materialen, bouwmethoden en woonbehoeften maar immer herkenbaar als typisch Victoriaans. Door te voldoen aan dit ontwerpmotief vormen de afzonderlijke gebouwen samen een herkenbare wijk en eenheid in uitstraling.
1.2 Ontwerpmotieven Om de visie op Victoriapark te realiseren en de architectonische kwaliteit en de woonkwaliteit van Victoriapark-midden te waarborgen, zijn een viertal ontwerpmotieven leidend in de uitwerking van de woningen en omgeving. Deze zijn als volgt beschreven en beargumenteerd:
14
2. Ontwerpprincipes 2.1 Groenstructuur De context van Victoriapark-midden wordt gevormd door de Haarlemmermeerpolder; een droogmakerijenlandschap met een rechtlijnige verkavelingsstructuur en restanten veenpolderlandschap. Hierin spelen de lange lijnen van zowel de Bennebroekertocht aan de noordzijde en de Hoofdvaart aan de oostzijde een grote rol.
R O
K
H
W
A
L
L
P
A
R
S
Aan de zuidzijde van het plangebied breekt de geluidswal met het vlakke polderlandschap. De hoogte wordt benut door er routes en verblijfsplekken op aan te leggen met zicht op PARK21. Aangename groene ruimten tussen de bebouwingsvelden vormen verbindende landschappelijke elementen tussen de grotere hoofdstructuren.
E
P
A
R
K
De Bennebroekertocht en de Bennebroekerweg aan de noordzijde worden begeleid door een lange rij beeldbepalende populieren. De Bennebroekertocht wordt in het plangebied verbreed voor de benodigde watercompensatie en wordt onderdeel van een nieuw oeverpark. Dit oeverpark krijgt vanwege de functie als NNN-verbinding (Natuur Netwerk Nederland) een breedte van minimaal 20 meter met daarin de Bennebroekertocht en een natuurlijk ingerichte parkstrook van 12 meter met natuurlijke oever.
Hoofdvaart Calatrava fietsverbinding PARK21 Nieuwe Bennebroekerweg PARK21
Landschappelijke onderlegger plan Bennebroekerweg Bennebroekertocht Geluidswal Plangrens
Fietsverbinding PARK21
15
2.2 Bouwstenen landschap Analoog aan begrippen en stijlkenmerken uit het Engelse landschap en de Engelse bouwstijl is Victoriapark-midden opgebouwd uit een aantal bepalende elementen, die de bouwstenen vormen in het Beeldkwaliteitsplan. We onderscheiden het ‘Wallpark’ en het ‘Shorepark’, ‘Greens’, ‘Walks’, en ‘Alleys’ en tot slot ‘Fields’. De grootste ruimten in de groenstructuur zijn lineair en komen voort uit de groene invulling van de geluidswal en de waterrijke groenstrook langs de Bennebroekerweg. Deze ruimten geven op een natuurlijke manier aanleiding voor twee langwerpige parken: het Wallpark en het Shorepark. Deze twee parken zijn onderling met elkaar verbonden door middel van doorsteken; de zogenaamde Greens, Walks en Alleys. Ze zijn autoluw en functioneren als een groene verblijfsruimte voor aangrenzende woningen. De Greens hebben ieder een eigen identiteit en een specifieke thematische landschappelijke invulling. Het thema kan worden toegespitst op bloeikleur, maar bijvoorbeeld ook in fruitbomen of een activiteit. De Fields vormen binnen Victorpark-midden een reeks van open velden. De fields grenzen aan het Shorepark en lenen zich door hun openheid voor informele en onbepaalde vormen van spel en beweging. Shorepark Wallpark Green Walk
Green Alley Wijktoegangsbruggen Field Plangrens
16
2.3 Langzaam verkeer Langs de woningen en langs de doorsteken tussen de bouwvelden liggen autoluwe en veilige wandelroutes. Bewoners van alle leeftijden kunnen vanuit de woning veilig en eenvoudig het Wallpark en het Shorepark bereiken. In het park op de geluidswal en langs de oever zijn de paden slingerend en recreatief; in de groene tussenruimten zijn deze lineair en gericht op het ontsluiten van de woningen. Naar het centrum van Hoofddorp en PARK21 zijn vanuit Victoriapark-midden vrij liggende fietspaden ingericht. Het fietspad vanuit Tudorpark, via Victoriapark-midden naar PARK21 komt op een later exact te bepalen plek langs de Laan van Devon te liggen en loopt via een nieuw te realiseren fietsbrug over de Nieuwe Bennebroekerweg. Op de westkavel is een verbinding voorzien met het bestaande fietspad dat over de Calatravabrug de Nieuwe Bennebroekerweg overbrugt. Overig fietsverkeer in de wijk deelt de straat met de auto. Fietsverkeer wordt gestimuleerd, onder meer door fietsenstallingen zodanig in het plan te positioneren dat ze direct en eenvoudig vanuit fietsroutes te bereiken zijn. Verder dient in de uitwerking nadrukkelijk rekening gehouden te worden met fietsverkeer en de toegankelijkheid voor minder validen zoals opgenomen in de DIOR.
De oversteek van langzaam verkeer tussen plandelen Victoriark-midden-west en Victoriark-midden-oost dient vanuit veiligheidsoverwegingen fysiek onmogelijk gemaakt te worden, bijvoorbeeld door het planten van hecht struikgewas.
17
Nieuwe fietsverbinding PARK21
2.4 Hoofdontsluiting gemotoriseerd verkeer en parkeren Het autoverkeer loopt in beide kavels in een circuit van twee richtingen en bedient zo de woningen in alle deelgebieden. De wegen binnen het plangebied worden gecategoriseerd als 30 km/uur erftoegangswegen. Via insteken aan de geluidswalzijde zijn de parkeerhoven in het binnengebied achter de woningen bereikbaar. Met de toegang vanaf die zijde zijn de parkeerhoven niet zichtbaar vanaf de Bennebroekerweg. Ontsluitingen aan de voorzijde zijn mogelijk, mits de insteken niet in één lijn zijn gelegen met een toegangsbrug naar Victorpark-midden en de geparkeerde auto’s vanaf de Bennebroekerweg zo veel als mogelijk uit het zicht zijn. In de hoeken van de deelgebieden is het parkeren opgelost in eenzijdig ontsloten parkeerkoffers nabij de entree van de appartementengebouwen. Langsparkeren is voorzien aan de woningzijde van de circuits zodat vrij uitzicht op de parken behouden blijft. Victoriapark-midden wordt voor autoverkeer ontsloten door middel van minstens vier nieuwe bruggen die met elkaar en met de overige bruggen in de plangebieden in de Zuidrand een stijlfamilie vormen. Ten zuiden van de kavel bevindt zich een studie van de gemeente Haarlemmermeer naar de aanleg van een busbaan in combinatie met de verbreding van de Nieuwe Bennebroekerweg in de verkennende fase.
Ten oosten van de kavel is een netwerkstudie naar de toekomstige infrastructuur en ontsluiting van Hoofddorp via Toolenburg eveneens in de verkennende fase.
S
Mogelijke verbreding NBBW + nieuwe busbaan
Mogelijke kruispunt
BU
18
BU
S
Mogelijke uitprikker Toolenburg
2.5 Verkavelingstypologie De verkavelingstypologie volgt de langgerekte vorm van het plangebied en de landschappelijke structuren, waarbij de voorkanten van de nieuwe bebouwing naar het landschap zijn gericht en het parkeren aan de achterzijde plaatsvindt. De verbinding tussen de woningen en de landschappelijke ruimte waaraan de woningen staan maakt onderdeel uit van de ontwerpopgave; in Victoriapark-midden wordt het buitenleven gevierd. De overgangen tussen architectuur en landschap en de opbouw van de woningen zijn daarom per type landschap verschillend. Zo ontstaan verschillende woonsferen (aangegeven in kleur) met elk specifieke bebouwingsprincipes.
Shorepark Rijwoning 2-kapper / vrijstaande woning
Bij oriëntatiepunten en toegangen tot Victoriapark-midden worden stedenbouwkundige accenten toegevoegd in de vorm van gebouwensembles, opgebouwd uit een menging van gestapelde en grondgebonden woningen. De gebouwensembles zijn de zogenaamde Cornerstones. Ze zijn deels in de geluidswal geschoven en fungeren als markante accenten naar de achtergelegen woonbuurt. De Cornerstones staan op een vergelijkbaar afstand en ritme van elkaar en hebben een alzijdige uitstraling. Green 2-kapper / vrijstaande woning Rijwoning
Cornerstone Rijwoning Appartement
19
Wallpark Appartement Rijwoning
2.6 Accenten en aansluiting met omgeving De Cornerstones hebben een verticaal (hoogte)accent ter plaatse van de kruisingen tussen de lange zichtassen vanuit Hoofddorp en de Nieuwe Bennebroekerweg. Ter plaatse van de entrees (de bruggen vanaf de Bennebroekerweg) naar Victoriapark-midden zijn er twee typen stedenbouwkundige accenten mogelijk. Ten eerste architectonische accenten op de woningen in het verlengde van de entree naar de wijk en ten tweede een landschappelijk accent door middel van het positioneren van de Greens in het verlengde van die entree om zo een doorzicht te creëren naar het achtergelegen Wallpark.
Landschappelijk accent
Architectonisch accent
20
Cornerstone
2.7 Bouwvolume en positie ten op zichte van rooilijn De vrijstaande en twee-onder-één-kap woningen aan het Shorepark hebben - vergelijkbaar met de aan de overzijde gelegen woningen aan de Bennebroekerweg - een kleine stedenbouwkundige korrel. De individuele woning is afleesbaar, ook bij de rijwoningen. Door de verspringende voorgevels in de rooilijn - geen drie naast elkaar gelegen woningen staan in dezelfde rooilijn - staan de gebouwen ontspannen aan het Shorepark en wordt voorkomen dat de bebouwing aan het Shorepark een te rigide bebouwingsrand vormt. Aan het Wallpark is de opzet van de volumes langgerekter. De rijwoningen en appartementen staan in het verlengde van elkaar en begeleiden de glooiende lijn van de voet van de geluidswal. Hierdoor ontstaat een rondere rooilijn en een volgende, vloeiende stedelijke ruimten tussen het Wallpark en de bebouwing.
21
3. Vormgevingsprincipes landschap 3.1 themakaart landschap De themakaart landschap geeft aan waar de landschappelijke bouwstenen zich bevinden. De exacte posities van de Greens, Walks en Allyes worden bepaald in de toekomstige uitwerking.
Field
Shorepark
Alley
Green
Field
Wallpark
Walk
Green
Field
N
22
3.2 Wallpark De geluidswal vormt als element de stedenbouwkundige zuidgrens van Hoofddorp van de Hoofdvaart tot aan de Drie Merenweg. De zes meter hoge wal is een groene buffer tussen Victoriapark-midden en de Nieuwe Bennebroekerweg en wordt zodanig landschappelijk vormgegeven dat een inrichting en gebruik als park mogelijk wordt gemaakt: het Wallpark. Door te variëren in de breedte van de wal ontstaat ruimte voor een romantisch, bochtig straatpatroon. Het Wallpark heeft door de hoogte een ander karakter dan het Shorepark en biedt allerlei kansen voor zit- en speelmogelijkheden die gebruik maken van de hoogte. De thematische inrichting van de Greens worden verlengd tot aan de voet van het Wallpark. Op die ‘touchpoints’ bevinden zich de grotere speelplekken voor de leeftijdsgroep 6-12 jaar. Bosschages en royale bomen geven extra volume aan het park en bieden gelegenheid voor meer informeel gebruik. Het talud wordt extensief bemaaid waardoor een groot veld met bloemrijk grasland ontstaat. De aanwezige waterloop en te creëren bosschages aan de walkant van Victoriapark-midden fungeren als veiligheidsbuffer tussen het Wallpark en het verkeer op de Nieuwe Bennebroekerweg.
Profiel Wallpark 1:200
23
3.3 Shorepark Het Shorepark maakt deel uit van de grotere groen-blauwe structuur in Hoofddorp-Zuid en de NNN-verbinding. De ontstane zone heeft een natuurlijke invulling en is geschikt voor extensief gebruik. Er worden geen paden en speelplaatsen aangelegd, maar het shorepark is niet afgesloten voor informeel gebruik. De breedte van het Shorepark verschilt door de variatie in breedte van het water en helling van de oever. Zo ontstaat ruimte om de woonstraat een bochtig karakter te geven, passend bij de victoriaanse sfeer van Victoriaparkmidden. De ruim twaalf meter brede groenstrook heeft een hellingsgraad van 1:3 talud richting het water en eindigt in een natuurlijke oever en plas/dras zone. Aan de zuidkant van Shorepark wordt de golvende flauwe oever afgezoomd met waterplanten. Solitaire eerste en tweede grootte bomen met opvallende groei, bloei of blad geven het Shorepark een singelachtige sfeer. Aanvullend hierop worden vakken aangeplant met heesters van inheemse soorten die bijdragen aan lokale fauna als vogels en amfibieën.
Grote bomen maken plekken aan het water
Profiel Shorepark 1:200 Door golvende oever ontstaan zichtlijnen
24
3.4 Fields De Fields zijn open (gras) velden, wat groter van schaal die aan de open ruimten in het Shorepark liggen en tot aan de voet van de Cornerstones reiken. De vorm van de Fields wordt bepaald door de terugspringende rooilijnen van de Cornerstones. Een brede verharde plint (‘encrouchementzone’) vormt de overgang van bebouwing naar Field. Eerste en tweede grootte bomen om de Fields accentueren de velden. De grotere groene ruimten bieden plek aan een informele vorm van beweging zoals renen balspellen.
Ruimte voor bewonersinitiatieven
Profiel Fields 1:200
25
open ruimte voor vrij gebruik
3.5 Greens De Greens vormen de verbinding tussen het Wallpark en het Shorepark. Deze ruimten zijn autovrij en kindvriendelijk ingericht. De aanliggende woningen zijn met hun voorgevel op de Greens gericht. Hierdoor ontstaat een rustige en veilige plek. De Greens variëren in breedte en daarmee ook in gebruik en karakter. Om dit verschil extra te benadrukken wordt per Green gewerkt met een landschappelijk inrichtingsthema waardoor een reeks onderling onderscheidende kleinere ruimten ontstaat. De thematische invulling van de Greens is ook toepasbaar op de verbindingen vanaf de Fields tot het Wallpark. De Greens in Victoriapark mogen zoals eerder aangegeven gesitueerd worden ter hoogte van een entree of entrees vanaf de Bennebroekerweg zodat er vanaf de entree zicht op het Wallpark ontstaat. De bebouwing aan de Greens definieert de tussenliggende ruimte en begeleiden het zicht op het Wallpark. Er wordt per bouwveld minimaal één green met een breedte van 17,00m (exclusief tuinen) en één Walk óf Alley aangelegd. In Greens worden bomen van eerste tot derde grootte geplant.
Omhaagde tuinen en 1e grootte bomen geven een groen karakter
Profiel Green 1:200
26
Plek voor informeel buitenmeubilair
3.6 Walks en Alleys De Walks en Alleys zijn net als de Greens groene verbindingen tussen het Wallpark en het Shorepark. Ze zijn smaller in breedte ten opzichte van de ruimere Greens en daarmee is ook hun groene karakter verschillend. De Walks zijn op hun beurt weer ruimer opgezet dan de Alleys die omschreven zouden kunnen worden als groene stegen. De Walks en Alleys krijgen een eigen groene identiteit, door bijvoorbeeld een invulling met bloeiende sierkersen. Omdat er in tegenstelling tot de Greens geen voordeuren, maar tuinzijden aan de Walks en Alleys grenzen, wordt gebruikgemaakt van gemetselde tuinmuren. Deze specifieke uitwerking sluit aan bij het Victoriaanse thema en voegt waarde toe aan de beleving van een kwalitatieve buitenruimte. Er wordt minimaal één Walk of Alley per bouwveld aangelegd.
Groene walk met ruimte voor groen
Profiel Alley 1:200
27
Profiel Walk 1:200
Tuinmuren verlenging van de architectuur
4. Vormgevingsprincipes bebouwing 4.1 Themakaart stedenbouw De themakaart stedenbouw geeft aan waar het uitgeefbaar gebied (ontwikkelvelden) en het openbaar domein zich bevinden en wat de stedenbouwkundige dragers zijn van het ontwerp van Victoriaparkmidden. De exacte afmetingen van de uit te geven bouwkavels worden bepaald in de toekomstige stedenbouwkundige uitwerking.
Cornerstone
Stedenbouwkundig Accent
Nieuwe fietsverbinding PARK21
Loop
Parkeerkoffer
Wijktoegangsbruggen
N
Bouwhoogte ≤ 21 meter
Bouwhoogte ≤ 12 meter
FSI (plangebied) = 1.19
Percentage bebouwing = 41%
ESSENTIEKAART 28
4.2 Perspectieven 2
3
1
ESSENTIEKAART
1. De stadsrand; wordt geaccentueerd door de Cornerstones
29
2. Thuiskomen; met zicht op de Green
3. Positie bouwvolume; ten opzichte van glooiende weg
4.3 Principes per woonsfeer; Cornerstone
Typologie 21
P
12
Combinatie van maisonnettes, appartementen en rijwoningen. Appartementen hebben 7 bouwlagen (maximaal 21 meter hoog) ter markering van de stadsrand. De rijwoningen staan aan de Fields. De P nadruk ligt op het gehele ensemble en niet op de individuele woningen. Appartementen en rijwoningen van maximaal 8 aaneengesloten woningen zijn mogelijk. Voordeuren liggen aan het landschap.
P
Positie Cornerstones in Victoriapark-midden
Gebouw volume
12
P
Verschillende bouwvolumes vormen samen een alzijdig ensemble. Door verspringingen in de gevellijn en variatie in bouwhoogte ontstaat een afwisselende vormgeving. Een bakstenen muur verbindt de volumes tot een geheel. De rijwoningen kunnen uitgevoerd worden met sheddaken of met platte daken. De dakvorm van het appartement is flauw hellend of vlak.
P
ESSENTIEKAART
Accenten
P
De alzijdige Cornerstones hebben een verticaal (hoogte) accent ter plaatse van de kruising tussen de lange zichtassen vanuit Hoofddorp en de stadsrand aan de Nieuwe Bennebroekerweg. De Cornerstones zijn gedeeltelijk in de geluidswal geschoven en fungeren als poort naar de achtergelegen woonbuurt.
P
Binnen/buiten Het woonprogramma is direct aan het landschap geprogrammeerd. Bij de rijwoningen is er vanaf de verblijfsruimten achter de buitengevel een directe verbinding tot de Fields, bijvoorbeeld door het gebruik van transparante openslaande deuren of het toepassen van mee-ontworpen buitenbankjes. De overgang van binnen naar buiten is een integraal onderdeel van de architectuur van het ensemble. Poorten zijn gaten in een gemetselde muur.
HOEKSTEEN
30
4.4 Principes per woonsfeer; Shorepark
Typologie
P
12
Tweekappers, vrijstaande woningen en korte rijtjes van maximaal 6 aaneengesloten woningen zijn mogelijk. De woningen hebben twee lagen met kap, waarvan de dakhelling 50 graden is. De maximale bouwhoogte is 12 meter.
Gebouw volume Het bouwvolume en korrelgrootte van de woningen heeft gelijkenis met de woningen aan de overzijde van de Bennebroekerweg. Gebouwen zijn herkenbaar als compositorische eenheid, waarin elke woning afleesbaar is. Deze afleesbaarheid kan worden bereikt door wisseling in kaprichting, verspringingen in de gevellijn of variatie in de gevelgeleding.
Positie Shorepark in Victoriapark-midden
P
P
Accenten Bruggen over de Bennebroekertocht vormen de entree van de wijk vanaf de Bennebroekerweg. Gevels van woningen ter hoogte van deze bruggen worden geaccentueerd. Dit geldt ook voor woningen met een dubbele oriëntatie, die zowel aan het Shorepark als aan een Green of Walk staan. Architectonische accenten worden gemaakt door middel van schoorstenen en expressief metselwerk.
Binnen/buiten De voorgevels van de woningen aan het Shorepark zijn noord georiënteerd. Een erker of bloemkozijn wordt ingezet als architectonisch middel om de woning met het landschap te verbinden.
31
ESSENTIEKAART
4.5 Principes per woonsfeer; Wallpark
Typologie 21 P
Rijwoningen van maximaal 8 aaneengesloten woningen zijn mogelijk. Appartementen hebben maximaal 7 bouwlagen en zijn maximaal 21 meter hoog. De nadruk ligt op het stedenbouwkundige geheel en niet op de individuele woningen.
max.8
Gebouw volume
WALLPARK
Het gebouwvolume is leesbaar als compositorische eenheid met een uitgesproken herkenbaar begin en einde. Begin van volumes zijn expressief bijvoorbeeld door sprongen in de gevel, wisseling in kaprichting of hoogte van het bouwvolume. Een einde kan worden gevormd door het toepassen van een wolfseind of een expressieve schoorsteen. De langskap is dominant aan het Wallpark en heeft een hellingshoek van maximaal 50 graden. Ook zijn vlakke (of licht hellende) daken mogelijk.
Positie Wallpark in Victoriapark-midden
ESSENTIEKAART
Accenten Aan het Wallpark ontstaat een levendig straatbeeld doordat begin en einde van rijen worden geaccentueerd. Aan een Walk of Alley lopen veranda’s de hoek om. Aan toegangen naar parkeervelden vormen schoorstenen accenten en markeren zo een entree.
Binnen/buiten De voorgevels van de woningen aan het Wallpark zijn zuid georiënteerd. Een veranda of pergola wordt hier ingezet als architectonisch middel om het buitenleven te stimuleren. Via een veranda of pergola wordt de woonkamer verlengd richting het landschap. Ook zijn het middelen om het contact tussen buurtbewoners te stimuleren.
32
P
4. Principes per woonsfeer; Green
Typologie 12
Tweekappers, vrijstaande woningen en korte rijtjes van maximaal 6 aaneengesloten woningen zijn mogelijk. De woningen hebben twee lagen met kap, waarvan de dakhelling 50 graden is. De maximale bouwhoogte is 12 meter.
Mogelijke positie Greens in Victoriapark-midden
Gebouw volume Gebouwen zijn herkenbaar als compositorische eenheid, waarin elke woning afleesbaar is. Deze afleesbaarheid kan worden bereikt door wisseling in kaprichting, sprongen in de gevellijn of variatie in de gevelgeleding.
ESSENTIEKAART
Accenten
P
Gevels van woningen met een dubbele oriëntatie, die zowel aan het Shorepark als aan een Green of Walk staan, worden geaccentueerd. Architectonische accenten worden gemaakt door middel van schoorstenen en expressief metselwerk.
P
Binnen/buiten De voorgevels van woningen aan een Green zijn oost-west georiënteerd. Een erker of bloemkozijn op een oost georiënteerde gevel en een pergola of veranda met openslaande deuren op een west georiënteerde gevel wordt ingezet als architectonisch middel om de woning met het landschap te verbinden.
21
33
21
BKP
34
C
5. Architectuur 5.1 Inleiding De Victoriaanse architectuur is de inspiratie voor de architectuur van de woningen in Victoriapark-midden. Bij het begin van het Victoriaanse tijdperk (van 1837-1901) was het algemeen geaccepteerd dat verschillende architectuurstijlen, zoals de gotische, classicistische of Tudor-stijl tegelijkertijd werden toegepast. Het was de overtuiging dat verschillende stijlen afgewogen gecombineerd en aangepast konden worden naar de behoeften van die tijd. Dit hoofdstuk gaat in op de veelvuldig toegepaste stijlen uit de Victoriaanse tijd. Hieruit zijn negen stijlkenmerken onderscheiden die de dragers vormen van de architectuur in Victoriapark-midden. Deze stijlkenmerken variëren van de toe te passen gevelcompositie, de omgang met gevelopeningen tot de relatie tussen binnen en buiten de woning. De generieke stijlkenmerken worden gecombineerd met specifieke locatiekenmerken zoals deze te vinden zijn aan een Green of aan het Shorepark.
Gevelbeeld van gebouw uit Victoriaanse periode
35
5.2 Victoriaanse kenmerken
Welvaart
Buitenleven
Industriële revolutie
Nieuwe uitvindingen
Grote schaal
Victoriaanse architectuur is eclectisch, wat betekent dat uit kunststijlen uit het verleden een selectie gemaakt en toegepast werd. Er zit ruim 400 jaar tussen het Tudortijdperk en het Victoriaanse tijdperk. Dit heeft grote invloed gehad op de architectonische uitstraling van gebouwen en hun plattegronden.
Comfort en stijl voor woonhuizen werd belangrijk door toenemende welvaart. Er kon meer besteed worden aan onder meer een steil dak, asymmetrische vormen, vooruitstekende erkers, een veranda, torentjes en decoratieve details. De huizen in de wijk Bedford Park in Londen van de architect Richard Norman Shaw zijn hier een sprekend voorbeeld van.
Kenmerkend aan de Victoriaanse tijd is de waardering van tuinen. Botanische tuinen kwamen op. De natuur werd bewonderd en niet zoals in de Tudortijd gezien als een gevaarlijk fenomeen. Het buitenleven werd gevierd, wat tot uiting kwam in de architectuur van woonhuizen. Serres, erkers en veranda’s werden rijkelijk toegepast.
In de eerste helft van het Victoriaanse tijdperk zie je de invloed van de industriële vooruitgang. De oorspronkelijke bouwmaterialen werden aangevuld met materialen als gietijzer en glas. Er werd door architecten steeds meer geëxperimenteerd, ook met geprefabriceerde materialen. Het Crystal Palace in Londen was hier een expressief voorbeeld van.
Door de uitvinding van stoomkracht zijn ijzeren frames, spiegelglas, terracotta en gepolijst graniet in veelvoud beschikbaar. Dit heeft grote gevolgen voor de architectonische beeldtaal. Er kunnen en worden grotere glas openingen toegepast, rijkelijk gebruik gemaakt van decoratieve gietijzeren elementen en gevels versierd met terracotta details.
Er kon makkelijkere hoger worden gebouwd en de overspanningen werden groter. Er ontstonden nieuwe gebouw typologieën zoals fabrieksgebouwen, spoorgebouwen en kassen. Deze hadden alle gemeen: een grote korrel, regelmatige ritmiek, grote glas openingen, compositie van verschillende volumes en rijke baksteen detaillering.
1500
1600
1700
1800
TUDOR 1485-1603
STUART/JACOBEAN 1604-1713
GEORGIAN 1714-1820
VICTORIAANS 1837-1901
36
5.3 Tussen modern en klassiek in In de architectuur van Victoriapark-midden worden specifieke aspecten van de Victoriaanse bouwstijl uitgelicht die passen bij de ambities en visie op de ontwikkeling en die de aanwezige locatiekenmerken versterken. Het is niet de intentie om de Victoriaanse bouwstijl letterlijk te kopiëren, maar om de bepalende aspecten te benadrukken die bijdragen aan een sterke identiteit van de woonwijk. Het beeldkwaliteitsplan beoogt de rijkdom van een klassiek Victoriaans plan, maar is daar een moderne interpretatie van, passend bij de context en mogelijkheden van onze huidige tijd.
1784 1784
1885
2008 2018
2020 37
5.3 Victorian Rules: de ontwerpregels van Victoriapark-midden Het Beeldkwaliteitsplan van Victoriapark-midden kent ontwerpregels die voor het gehele plan gelden; van stedenbouw tot architectonisch detail. Zo wordt gewaarborgd dat een eenheid in beeldkwaliteit ontstaat die goed doordacht is en aansluit bij de beoogde identiteit van Victoriapark-midden. De Victoriaanse stijlkenmerken worden geprojecteerd op de kernwaarden van de locatie, waardoor er een woonmilieu ontstaat met een sterke eigen identiteit en een knipoog naar de Victoriaanse romantiek. We maken onderscheid tussen negen generieke regels die voor alle woningen gelden én specifieke uitgangspunten die gekoppeld zijn aan de verschillende woonsferen van Victoriapark-midden. We besluiten dit hoofdstuk met het toepassen van de spelregels op twee gebouwen; één twee-onder-een-kap woning aan het Shorepark en een blok rijwoningen aan het Wallpark.
GENERIEKE KENMERKEN
1
2
SPECIFIEKE KENMERKEN
3
Compositie en ritmiek
Schoorstenen
Overgangen binnen buiten
4
5
6
Metselwerk
Gevelopeningen
Thuiskomen
7
8
9
Ecologische architectuur
Daken & pannen
CORNERSTONES Zie p. 30
SHOREPARK Zie p. 31
WALLPARK Zie p. 32
GREENS Zie p. 33
Hekwerk, hwa & goten
9 REGELS TOEGEPAST OP WOONSFEER
38
5.4 Generieke kenmerken
1
COMPOSITIE EN RITMIEK
Kenmerkend voor Victoriapark-midden is een gedifferentieerde volumieke (verband tussen massa en volume) opbouw, gecombineerd met een sterke ritmiek van raamopeningen, zoals veel historische Victoriaanse gebouwen deze kennen. Om de hoogte van het bouwvolume te accenturen vertonen de gevelvlakken een verticale ordening waarbij de hoogte van de ramen groter is dan de breedte. Een interessante gebouwcompositie ontstaat door diversiteit in gebouwhoogte en sprongen in gevel en kaprichting. Dit betekent dat er een tweezijdige oriëntatie is op de hoeken. De hoekwoning is de belangrijkste woning in de rij en in het architectonisch ontwerp dient hier de aandacht naar uit te gaan.
39
2
SCHOORSTENEN
Gemetselde schoorstenen zijn onderdeel van de architectonische opgave. Per woonsfeer worden deze op in het oog springende plekken toegepast, veelal op top- en kopgevels doorlopend tot de begane grond. Deze schoorstenen hebben een lengte welke 25% langer is dan de bouwhoogte.
3
OVERGANGEN BINNEN BUITEN
De overgang tussen het privédomein en openbaar gebied is ontworpen passend bij het type landschap waar de woningen zijn gelegen. De woning heeft een sterke visuele verbinding met het omringende buiten. Waar mogelijk komt dit terug in de indeling van de woningplattegrond; buiten wordt een verlengstuk van binnen, bijvoorbeeld door het toepassen van openslaande deuren vanuit de verblijfsruimte naar een veranda of loggia. Andere mogelijkheden zijn het toepassen van architectonische overgangselementen die fungeren als venster op het landschap, zoals serres, erkers of bloemkozijnen. Bergingen, carports, tuinmuren en heggen maken onderdeel uit van de ontwerpopgave. Bergingen in het zicht vanaf de openbare weg zijn van metselwerk of blank vergrijsd hout.
5.4 Generieke kenmerken
4
METSELWERK
De gevels van alle woningen worden in roodbruin metselwerk uitgevoerd. Het metselwerk is beeldbepalend en rijk aan kleur en textuur. Andere materialen zijn hieraan ondergeschikt. Per blok is één steen dominant en voor het totale project is er een beperkte sortering van lichtbruin naar roodbruin tot rode stenen. Plinten, dakranden en schoorstenen worden ook in metselwerk uitgevoerd. Raamdorpels zijn van gebakken materiaal in dezelfde kleur als het metselwerk. Raamopeningen in de gevel (kunnen) worden geaccentueerd door rollagen of bijzondere metselwerkverbanden en/of subtiele verschillen in voegkleur of baksteen sortering. Een accentkleur wijkt niet te veel af van de dominante steenkleur en vormt samen met de voegkleur een geheel in ton-sur-ton tinten. Op beeldbepalende locaties in het plan kan het metselwerk verbijzonderd worden door uitgesproken baksteenpatronen.
40
5
GEVELOPENINGEN
De woningen in Victoriapark-midden hebben een open uitstraling gericht op de landschappelijke omgeving. Om de hoogte van het bouwvolume te accenturen vertonen de gevelopeningen een verticale ordening waarbij de hoogte van de ramen groter is dan de breedte. Raampartijen hebben een verticale geleding. De kozijnen zijn slank gedetailleerd en hebben een industriële uitstraling. Kozijnen liggen minimaal één kop terug ten opzichte van het metselwerk. De kleurstelling van de kozijnen wordt ton-sur-ton met het metselwerk uitgevoerd of in meer donkere tinten, maar nooit in een lichte (witte) kleurstelling. De hierboven omschreven stijlkenmerken gelden ook voor openslaande deuren, schuifpuien en voor serres en erkers.
6
THUISKOMEN
Een goed ontworpen (hoofd)entree is het visitekaartje van de woningen en appartementengebouwen. Entrees worden geaccentueerd in de gevel door het toepassen van getoogd metselwerk, rollagen of omlijstingen en uitgevoerd met een bovenlicht. Verlichtingsarmatuur, huisnummer, beldrukker en brievenklep zijn onderdeel van de ontwerpopgave. Om de samenhang tussen de entrees van de woningen te garanderen worden er vooraf afspraken gemaakt over de keuze van het verlichtingsarmatuur bij de entree.
5.4 Generieke kenmerken
7
DIERBARE DUURZAAMHEID
Zonnepanelen zijn geïntegreerd in het dakvlak (indak-systeem) en worden altijd in een regelmatig ritme aangelegd op de daken in rijen van gelijke breedte en hoogte. Buitenzonwering wordt mee-ontworpen of er worden bouwkundige voorzieningen getroffen, zodat verrommeling van de gevel na oplevering wordt beperkt. Zichtbare neststenen voor vogels en vleermuizen zijn mee ontworpen en maken onderdeel uit van de ornamentiek van de gevel. Op beeldbepalende gevels kunnen trellisschermen worden toegepast, zodat de gevels begroeid kunnen worden.
41
8
DAKEN EN PANNEN
De langs- en dwarskappen van de woningen en woongebouwen worden gedekt met een genuanceerde keramische leipan. Per blok wordt slechts één type toegepast. Voor de gehele ontwikkeling is er een beperkte sortering van pannen. Deze sortering is donker van aard zodat zonnepanelen minder opvallen in het dakvlak. De overgang van dak naar gevel is strak gedetailleerd. Er worden geen bouwkundige onderdelen als boeiboorden toegepast. Dakkappellen aan de voorgevel worden uitgevoerd als muurkapellen, maximaal 1.80 m breed buitenmaats. Raamopeningen van dakkapellen gaan mee in het ritme van gevelopeningen. Dakkapellen worden uitgevoerd met een plat dak. Zijwangen worden uitgevoerd in zink of hout; niet in kunststof plaatwerk. Aan de voorzijde van de woningen worden ter plaatse van de hoofdontsluiting optioneel geen dakkapellen aangeboden. Alle andere voorstellen voor dakopeningen zijn ter beoordeling van het kwaliteitsteam.
9
HEKWERK, HWA EN GOTEN
Victoriaanse architectuur kenmerkt zich onder meer door decoratieve, gietijzeren elementen. Deze zijn altijd donker van kleur. Naar deze tijd wordt dit vertaald in decoratieve metalen elementen. Zo worden balkons van donkere spijlen voorgesteld en wordt hierbij een decoratieve insteek aangemoedigd. De hemelwaterafvoer en goten aan de straatgerichte gevels vormen een belangrijk onderdeel van de grafiek van de gevel, zijn van metaal en donker van kleur. Goten zijn van het type mastgoot. Visueel maken de goten onderdeel uit van het dakvlak.
5.5 Voorbeeld: regels toegepast op woonsferen
1
2
Compositie en ritmiek
Green | twee kapper 3 laags
4
7
42
Thuiskomen
Wallpark | rijtje 3/4 laags
8
Shorepark |twee kapper 3 laags
Green | twee kapper 3 laags
6
Gevelopeningen
Green | twee kapper 3 laags
Dierbare duurzaamheid
Overgangen binnen buiten
Green | twee kapper 3 laags
5
Metselwerk
3
Schoorstenen
Shorepark | twee kapper 3 laags
9
Daken en pannen
Shorepark | twee kapper 3 laags
Hekwerk, hemelwaterafvoeren
en goten
Shorepark | rijtje 3 laags
5.6 Referenties per woonsfeer; Cornerstone
Ton sur ton. Loodstoren, Amsterdam Verspringingen in gevellijn, hoogte en dakvorm Quarry Bank Mill, Cheshire, Engeland.
Bakstenen muur. Engelse landschapstuin.
Openslaande deuren aan stoep. Keuken aan landschap.
Ensemble van verschillende typologieën en volumes. Defensie-eiland, Woerden.
Sheddaken. XS woning, de Fabriek, Vathorst.
43
5.6 Referenties per woonsfeer; Wallpark Pergola. Gallery of Dancy House, Allies and Morrison
Leven onder de veranda. Schakeling van verschillende, volumes. Pottery, Middleport, Engeland.
Leven onder de pergola aan het landschap. Lucy Marston
Langskap dominant, dakkapellen onderbreken horizontale richting Morris + Company Langskap af en toe onderbroken door element zoals schoorsteen. Morris + Company
44
5.6 Referenties per woonsfeer; Shorepark Erker; landschap de woning in halen
Dwarskap is dominant. Ollier Smurthwaite Architects, Manchester, Engeland.
Erker; framing van het Shorepark.
Statige villa’s met kop naar het Shorepark
In rijtje ligt de nadruk op de individuele woning. Soeters Van Eldonk, Amsterdam.
Bloemkozijn; framing van het Shorepark.
45
5.6 Referenties per woonsfeer; Green Terras met openslaande deuren naar green
Individuele woning in rijtje dominant, langskap dominant.
Serre als bijvolume aan hoofdvolume; zicht op green.
2-kapper opgebouwd uit verschillende volumes.
Green is informele plek voor ontmoeting tussen buurtbewoners
Serre met zicht op de green
46
Openbare ruimte
47
C
1. Inleiding De inrichting van de buitenruimte sluit goed aan bij de Victoriaanse stijl van de architectuur. De bestrating bestaat uit gebakken klinkers met een warme kleur. Deze materialen refereren naar de rol van het ambacht in de historie. De verlichtingarmaturen sluiten met de organische vormgeving en zwarte kleur aan bij het kenmerkende smeed- en gietijzer uit de Victoriaanse tijd. De kleur komt overeen met de accenten en kozijnen in de architectuur. Ook de afvalbakken zijn in lijn met deze kleurstelling. Zo ontstaat in de buitenruimte een tijdloze inrichting, die aansluiting vindt op de inrichting van Tudorpark en de twee wijken met elkaar verbindt. Speelplaatsen en collectieve plekken worden ontworpen in lijn met de speelvisie ‘Kom in beweging’. De inrichting sluit aan bij het natuurlijke karakter van de groene omgeving door het gebruik van houten toestellen en informele plaatsingen daarvan. Voor de inrichting van de buitenruimte is de DIOR toegepast als uitgangspunt.
Landschappelijke elementen en architectuur op elkaar afgestemd. Tudorpark Hoofddorp
48
2. Duurzame buitenruimte
oe
s
p
de
l w al
Ruig te
o
Nat te
r ve
ad
cl u
siv
i te
it
klimaatbestendig
a
at
N at u u ri n
a p � v i te it
diversiteit Bio
K li m
water vasthouden
lucht zuiveren
Voedsel Duurzame buitenruimte
49
en
Bloe ien
d
De buitenruimte in Victoriapark krijgt een duurzame grondslag. Beplanting wordt geselecteerd op het vergroten van de biodiversiteit. Beplanting is aantrekkelijk voor insecten, vogels en kleine zoogdieren en aantrekkelijk gedurende de verschillende seizoenen. Ook zuivert de beplanting vervuilde lucht, en biedt het een oplossing voor het toenemend aantal piekbuien d.m.v. waterberging. Daarnaast wordt de beplanting ingezet om hittestress te voorkomen. Plekken met schaduw van een boom liggen binnen handbereik. Vooral op de verharde parkeerplaatsen kan de hittestress hoog zijn en is het van belang dat voldoende bomen worden aangeplant. Beplanting dient klimaatbestendig te zijn en weerbaar tegen periodes van langere droogte en meer regenval. Zo ontstaat een veilige, prettige en mooie buitenruimte voor mens en dier.
uin et
biodiversiteit
nestgelegenheid
3. Waterstructuur en oeverbehandeling Victoriapark-midden wordt aan vier zijden omringd door bestaand water; de Hoofdvaart, de sloot langs de nieuwe Bennebroekerweg, de bestaande Bennebroekertocht en de sloot langs de Hoofdtangentroute. Om te voldoen aan de waterbergingscapaciteit worden deze laatste twee oppervlaktewateren verbreed. Hiermee moet het nieuw gegraven oppervlaktewater onder andere gelijk zijn aan de som van de volgende percentages; 15% van het totaal te verharden oppervlakte (woningen, bijgebouwen, bestrating) + 7,5% van de uitgegeven oppervlakte aan tuin. Dit nieuwe oppervlaktewater vormt de groene rand aan de noord- en westzijde van de wijk. Natuurlijke oevers zorgen voor toegankelijk water en een hogere natuurwaarde. Het ontwerp van de oever en het Shorepark moet qua ontwerp aansluiten bij de eisen van de NNN-verbinding. Regenwater wordt afgevoerd op het oppervlaktewater. Aan de zijde van de geluidswal stroomt het water eerst in een wadi met een maximale helling van 1:3, waarna het via een slokop ondergronds richting het Shorepark wordt gebracht. Regenwater uit het profiel aan de Shoreparkzijde stroomt oppervlakkig en onder vrij verval richting het oppervlaktewater. De openbare ruimte dient piekbuien te kunnen opvangen van 60mm/m2/uur. Water opgevangen in wadi wordt ondergronds via slokop richting shorepark geleid
Natuurlijke oever langs Shorepark met waterplanten en solitaire bomen op talud.
50
Hemelwater moet in Victoriapark-midden bovengronds worden afgevoerd van de kavel, vanuit de hemelwaterafvoer via de tuin naar het openbaar gebied
4. Referenties landschap per woonsfeer 4.1 Bomen in het Wallpark De bomen op het Wallpark zijn divers qua grootte en kleur. Hierdoor ontstaan verschillende plekken op het Wallpark. De beplanting sluit qua thema aan op de Greens of Alleys. Hiernaast staan enkele voorbeelden die geschikt zijn voor deze locatie.
Thema bomen
Thema heesters
Wit
Bomen langs paden
Prunus serrulata ‘Sunset Boulevard’
Prunus avium ‘Plena’
Viburnum x burkwoodii
Viburnum tinus
Elaeagnus ebbingei
Quercus x hispanica ‘Wageningen’
Magnolia grandiflora
Gleditsia triacanthos ‘skyline’
Pterocarya fraxinifolia
Liriodendron tulipiferum
Stephanandra incisa
Malus ‘Evereste’
Malus ‘Professor Sprenger’
Quercus cerris ‘Marvellous’
Quercus cerris ‘Wodan’
Alnus incana ‘Aurea’
Gleditsia triacanthos ‘Sunburst’
Cornus mas
Forsythia x intermedia
Ribes alpinum
Crataegus monogyna
51
Fruit
Geel
Groen
Amelanchier arborea ‘Robin Hill’
4.2 Referenties Wallpark
Boven op de wal is plek voor een uitkijkpunt
Een tribune als groot meubel
Poreuze keermuren vormen een ecologisch interessante plek
De wal is op verschillende manieren te beklimmen