Document · PDF

Bijlage 1 2020 Getekend raadsvoorstel

Raadsplein: Agenda en raadsstukken 30 januari 2025, gemeente HaarlemmermeerBij agendapunt: SESSIEDEBAT 2 - Raadzaal 20:30-22:00 uur: Sessieverzoek HAP (mw. Elfers) Stichting ETO40.239 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

4.2

Alternatieve exploitatievorm

Stichting ETO is opgezet als een risicospreiding tussen de exploitatie van de sportaccommodatie en de Honk- en softbalvereniging Hoofddorp Pioniers. De organisatie, structuur en werkwijze worden op dusdanige wijze ingericht dat, indien gewenst of noodzakelijk, alert ingespeeld kan worden op de steeds wijzigende vraag vanuit de markt. De verantwoordelijkheid voor en de uitvoer van het beheer en de exploitatie van de nieuwe sportaccommodatie is derhalve ondergebracht in een private rechtsvorm die zelfstandig kan opereren en functioneren. In de huidige vorm is gekozen voor een stichting. Een alternatieve vorm kan een besloten vennootschap (BV) zijn. Alvorens te kunnen beoordelen welke organisatievorm het meest geschikt wordt geacht voor de exploitatie van de sportaccommodatie, waarbij met de hiervoor genoemde uitgangspunten en voorwaarden rekening wordt gehouden, zal worden ingegaan op de voor- en nadelen van mogelijke passende rechtsvormen. Stichting Een stichting bestaat uit een aantal bestuursleden die kennis en ervaring ten behoeve van de exploitatie met zich meebrengen. Veelal nemen de bestuursleden op vrijwillige basis zitting in een stichtingsbestuur. Een stichting kent verder een ideëel doel en beoogt geen winst.

Voordelen stichting: - bestuursleden zijn (veelal) personen uit de gemeenschap met een grote betrokkenheid tot de nieuwe sportaccommodatie; - diverse specialisaties (inclusief de mogelijke kennis van en affiniteit met sport en sociaal cultureel werk) zijn te verenigen in een stichtingsbestuur; - zelfstandigheid bestuur en management is vast te leggen in een zogenaamd directiestatuut; - inspraak gebruikers is te regelen in een gebruikersraad; - er is geen verplichting tot publicatie jaarrekening (wel dient een goede boekhouding verzorgd te worden). Nadelen stichting: - doordat een stichting geen winst beoogt, is het geen geschikte vorm om marktconforme (commerciële, met name horeca) activiteiten te ontplooien; - de bestuursleden nemen veelal op vrijwillige basis zitting in het bestuur, de continuïteit van het bestuur is daardoor geen vaststaand feit, momenteel een zeer groot risico bij zowel ETO als STH daar de bezetting beperkt is; - door nauwe banden met de lokale gemeenschap bestaat het risico dat er bestuursleden met "dubbele petten" in het bestuur zitten in relatie tot bijvoorbeeld de gemeente, gebruikers, etc.

(belangenverstrengeling); - de fiscale mogelijkheden kunnen slechts beperkt worden benut; - het exploitatierisico ligt uiteindelijk bij de gemeente, daar de bestuurders van een stichting geen risicodragend vermogen bijeenbrengen; - de gemeente zal zorg dienen te dragen voor voldoende eigen financiële middelen ten behoeve van de stichting (financiële buffer); - er dient naast de stichting een afzonderlijke juridische eenheid (BV, NV of VOF) in het leven te worden geroepen om te voorkomen dat de gemeente, op basis van de vigerende Drank- en Horecawetgeving, gehouden is beperkende voorwaarden op te leggen. Besloten Vennootschap (BV) De BV is een zelfstandige rechtsvorm met een winstdoelstelling en heeft de jaarlijkse verplichting de jaarstukken te publiceren. Voordelen BV:

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

een BV is uitermate geschikt voor het ontplooien van marktconforme activiteiten, bijvoorbeeld: - aandeelhouders brengen risicodragend vermogen bijeen; - de directie neemt een zelfstandige positie in tot andere organen zoals de algemene vergadering van aandeelhouders en een eventueel in te stellen raad van commissarissen; - de zelfstandigheid van de directie kan positief uitwerken op de flexibiliteit en slagvaardigheid waardoor snel ingespeeld kan worden op de kansen die de markt biedt; de doelstelling is het nastreven van winst en derhalve geschikt voor het ontplooien van marktconforme (commerciële) activiteiten; er is geen sprake van participatie door gebruikers van de accommodatie, wel kan inspraak geregeld worden middels een gebruikersraad; de scheiding van verantwoordelijkheden kan worden geregeld; er is sprake van uitnutting van fiscale mogelijkheden.

Nadelen BV: • Afstandelijke organisatievorm. Keuze rechtsvorm In het volgende overzicht zijn de beide rechtvormen schematisch naast elkaar gezet. Stichting

Geen risico (voor de gemeente)

Maatschappelijke betrokkenheid

-/+

Marktgericht ondernemerschap

-/+

Stabiel/betrouwbaarheid exploitant

Financieel daadkrachtig c.q. spankracht

Continuïteitsgarantie

-/+

Optimaal uitnutten fiscale mogelijkheden

-/+

onvoldoende -/+ matig + goed ++ zeer goed Afhankelijk van werving en selectie exploitant.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

Los van de juridische vorm heeft de gemeente 2 keuzes in een alternatieve exploitatievorm. Onderstaand een opsomming van de hoofdvarianten die mogelijk zijn en de consequenties voor de betrokkenen. De structuur zal dusdanig van opzet zijn dat deze zoveel mogelijk aansluit bij de huidige eisen en wensen van de klanten; De wijze van beheer zal dusdanig zijn dat de continuïteit gewaarborgd is; De beheersstructuur dient helder te zijn, niet alleen voor de gemeente Haarlemmermeer maar ook voor de diverse te onderscheiden gebruikersgroepen in de sportaccommodatie; Het beheer zal zo efficiënt mogelijk uitgevoerd worden; De horeca zal een integraal onderdeel dienen uit te maken van de exploitatie; Het uit te voeren onderhoud, zowel dagelijks als groot onderhoud, zal door de exploitant worden uitgevoerd om zodoende een optimale afstemming tussen de onderhoudswerkzaamheden en dagelijkse activiteiten in de sportaccommodatie te kunnen bewerkstelligen. De gemeente is verantwoordelijk voor onderhoud volgens de bestaande overeenkomst; De huidige exploitatievorm via Stichting ETO – Gemeente Haarlemmermeer – HS Hoofddorp Pioniers wordt hierin niet meegenomen daar de evaluatie van de huidige vorm een separaat hoofdstuk en vraag van de gemeente is.

Om te kunnen bepalen welke beheer- en organisatiestructuur het best van toepassing is voor de sportaccommodatie, worden in de volgende paragraaf een tweetal opties verder uitgewerkt. Het gaat hierbij om de volgende beheerconstructies: 1. beheer en exploitatie door de gemeente; 2. beheer en exploitatie door een particuliere partij. 1. Beheer en exploitatie door de gemeente In de eerste beheerconstructie beheert exploiteert de gemeente de sportaccommodatie. Bij voorkeur door een afdeling die een dergelijke taak ook al voor andere sport- en/of welzijnsaccommodaties binnen de gemeente verzorgt. De gemeente verhuurt de accommodatie aan de verschillende gebruikers en verzorgt het beheer van de totale accommodatie. De gemeente Haarlemmermeer heeft momenteel al als beheerder het onderhoud bij de afdeling Cluster Beheer en Onderhoud liggen. De voordelen van deze beheersvorm zijn: de gemeente houdt greep op het beheer, exploitatie en het onderhoud van de accommodatie; de maatschappelijke functie van de accommodatie blijft gewaarborgd; het beheer is gebundeld bij één organisatie. De nadelen van deze beheersvorm zijn: het beheer en exploitatie van gebouwen behoort niet tot het primaire takenpakket van de gemeente (geen kerntaak gemeente); er ontstaat een vermenging van taken en verantwoordelijkheden.

De gemeente is subsidiënt, (eigenaar) en exploitant; de gemeente dient zelf de incidentele verhuur te regelen; de gemeente loopt exploitatierisico (bedrijfsrisico) waarbij er maar een hoofdgebruiker is: Pioniers.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

Beheer door een particuliere (commerciële) partij (externe partij) In de tweede variant wordt het beheer en de exploitatie van de sportaccommodatie op risicodragende basis ondergebracht bij een externe bestaande organisatie die reeds meerdere accommodaties c.q. exploitaties beheert en exploiteert, zodanig dat er voldoende schaalgrootte en professionaliteit aantoonbaar aanwezig is om het beheer en de exploitatie van accommodaties kwalitatief goed te verzorgen. De voordelen van deze variant zijn: -

een dergelijke organisatie is voldoende van omvang om te kunnen profiteren van schaalvoordelen en efficiency te kunnen bieden; een dergelijke organisatie is onafhankelijk en staat op afstand van de gebruikers/ huurders van de accommodatie; een dergelijke organisatie kan meer kwaliteit (meerdere deskundigheden binnen de organisatie) bieden; de continuïteit (bijvoorbeeld bij vervanging personeel) van het beheer en de exploitatie is gegarandeerd; de maatschappelijke functie van de accommodatie blijft gewaarborgd, mits dit contractueel wordt vastgelegd; de gemeente loopt geen exploitatierisico (bedrijfsrisico). Dit wordt contractueel vastgelegd; de exploitant heeft de beschikking c.q. dient de beschikking te hebben over voldoende middelen om financiële tegenvallers te kunnen opvangen (buffer); de gemeente kan vooraf duidelijk de randvoorwaarden en uitgangspunten bepalen waar de externe partij zich aan moet houden; Uiteindelijk zal een aanbesteding bepalen welke partijen inschrijven en geïnteresseerd zijn in deze exploitatie.

Het nadeel van deze variant zijn: -

de directe betrokkenheid van de gebruikers/huurders van de accommodatie bij het beheer kan verminderen. Het wordt allemaal door een externe partij geregeld; in de huidige markt zijn er enkele professionele partijen die een dergelijke exploitatie van een honk- en softbal accommodatie met aanverwante voorzieningen zou kunnen exploiteren. Deze exploitanten hebben expertise in huis op het gebied van sociaal maatschappelijke voorziening waaronder dit complex. Dit zijn de mogelijke exploitanten: Sportfondsen Nederland te Amsterdam; Optisport Exploitaties te Tilburg; Laco Nederland te Oirschot; NV SRO te Amersfoort; Libema te Rosmalen. Er zijn meerdere exploitanten, echter gezien de kennis, financiële positie en schaalvoordelen t.o.v. de ligging in de Gemeente Haarlemmermeer blijven er maar enkele exploitanten over;

Uitgangspunten Als de gemeente kiest voor de exploitatie door een externe partij dienen de volgende uitgangspunten besproken en vastgelegd te worden: -

Middels het afsluiten van een exploitatieovereenkomst worden de door de gemeente vast te stellen randvoorwaarden vastgelegd. Hieronder vallen zaken zoals het waarborgen van de maatschappelijke functie van de sportaccommodatie (gebruik van de sportaccommodatie door de plaatselijke verenigingen), wijze van vaststellen van tarieven voor de maatschappelijke functies, waarborgen financiële toegankelijkheid voor de gebruikers, tarieven, garantie continuïteit etc.; De verantwoordelijkheid van de gemeente beperkt zich tot het toezicht houden op de naleving van de tussen de gemeente en de exploitant afgesloten overeenkomst; De gemeente heeft geen invloed meer op de dagelijkse gang van zaken in de sportaccommodatie;

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

De gemeente loopt geen jaarlijks financieel risico over de exploitatie van de sportaccommodatie, behalve de vooraf vastgestelde exploitatiebijdrage; Door de exploitant wordt een Meerjaren Onderhouds Plan (MOP) opgesteld welke ter kennisname aan de gemeente wordt aangeboden. Op basis hiervan zal de exploitant de accommodatie onderhouden. Er zal nog nader bepaald moeten worden wie welk onderhoud doet en voor welk bedrag. Momenteel doet de gemeente het onderhoud o.b.v. afspraken zoals deze vastliggen in de overeenkomsten. Er ontbreekt echter een MOP; De gemeente heeft indirect nog te maken met de lopende leningen van de gemeente en BNG. Hiervoor moet nog een standpunt ingenomen worden wat medebepalend is voor de toekomst.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

4.3 Het adviseren op kansen voor het verbeteren van de exploitatie van het honk- en softbalcomplex in Hoofddorp De sportaccommodatie is dusdanig specifiek gebouwd dat er zonder aanpassingen aan het complex en de huurovereenkomst vrijwel geen of maar zeer beperkte commerciële invulling gegeven kan worden aan de exploitatie. In het business Plan ETO zijn diverse alternatieve inkomstenbronnen benoemd zoals onderhuurders, vaste afspraken MLB-activiteiten en extra inkomsten genereren door evenementen. Op zich allemaal goede initiatieven echter de afgelopen jaren is gebleken dat deze zaken niet altijd succesvol verlopen zijn. Daarnaast moet ETO als stichting met vrijwilligers dit commercieel wegzetten. De markt met alternatieve invullingen die passen bij het complex en extra inkomsten kunnen genereren is inmiddels concurrerend op alle vlakken dat dit een actief beleid vergt en niet verwacht kan worden van vrijwilligers. In hoofdlijnen zijn er een aantal mogelijkheden voor de lange termijn te beschrijven zoals: - Verhuur aan derden - Alternatieve exploitatie inkomsten - Horeca exploitatie In deze alinea een korte omschrijving van deze mogelijkheden. Verhuur aan derden (commerciële partijen). De verhuur aan derden is maar zeer beperkt mogelijk zoals beschreven in het businessplan ETO. Helaas is voor verhuur aan partijen zoals kinderopvang, tandartspraktijk, fitness, fysiotherapie etc.

de locatie en bereikbaarheid van belang. Consumenten kiezen vanuit hun basis locaties die dichtbij hun woonomgeving liggen. Aangezien de sportaccommodatie aan al deze aspecten niet volledig voldoet is verhuur en invulling op korte termijn lastig te noemen. Op termijn als de ‘woonomgeving’ dichter bij de sportaccommodatie komt zijn deze mogelijkheden er. De verwachting is dat dit zeker 5 jaar of langer zal duren waarbij dit dus geen financiële plus kan opleveren. Commerciële verhuur van de velden is een optie, echter moet dit altijd in samenspraak met de hoofdhuurder. Enkele voorbeelden: - Verhuur aan verenigingen die het hoofdveld mogen gebruiken van ‘de Pioniers”. 50 dagdelen per jaar x € 250,- = € 12.500,-.; - Verhuur voor bedrijven, personeelsvereniging waarbij de combinatie gelegd wordt tussen Pioniers en ETO. Kennismaking met de honk- en softbal sport. Dagdeel met eten, drinken schatting 15 dagdelen eerste jaar 20 deelnemers, € 25,- p.p. = € 7.500,- waarbij 50% ETO en 50% Pioniers;1 Overigens worden deze bedragen wel opgenomen in de begroting maar is er door gebrek aan mankracht geen of weinig sales. Samenvattend: Er zijn mogelijkheden voor verhuur aan derden, maar dit is in de vorm zoals de exploitatie nu is lastig.

Alternatieve exploitatie inkomsten In het businessplan liggen realistische kansen die tijd vergen van een partij die de focus heeft en de drijfveer om binnen de exploitatiekaders te werken. Een partij die gebruik maakt van een realistische begroting met bijbehorende targets. Als eerste moet men, zoals ook in het businessplan beschreven, inkomsten genereren die bij de specifieke accommodatie behoren met honk- en softbal activiteiten. Kansen moeten meer op landelijk niveau gezocht worden waarbij ook het hoofdveld gebruikt mag worden. Hiermee wordt het honk- en softbalcomplex meer bereikbaar voor verenigingen die niet zo’n mooie accommodatie ter beschikking hebben en wel eens gebruik willen maken van deze

Bovenstaande tarieven zijn indicatief.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

faciliteit. Dit zal al een uitdaging worden gezien de overeenkomsten die er liggen met de bestaande hoofdhuurder. Een andere kans is het honk- en softbal als vast onderdeel opnemen in het programma voor basis- en voortgezet onderwijs. De scholen moeten deze zaken faciliteren waardoor er jaarlijks een vaste inkomstenbron ontstaat voor het complex en de vereniging. Verder dient er in de huurovereenkomst ruimte gemaakt te worden zodat commerciële verhuur makkelijk mogelijk is. Nu is dit in theorie mogelijk, echter in de praktijk vrijwel niet uitvoerbaar. Horeca exploitatie De huidige afspraken die met de horeca-exploitant gemaakt zijn, zijn prima. Naar verwachting kan de horeca-exploitant weinig verdienen aan deze exploitatie. ETO moet de positie koesteren en proberen middels een servicelevel agreement (SLA) duidelijk afspraken te maken over kwaliteit, openstelling en prijzen. Voor het overige moet ETO of de vereniging dit niet zelf willen exploiteren. Het lijkt vaak interessant als neveninkomsten, echter alle huidige wet- en regelgeving maakt exploitatie door een niet-professionele partij erg lastig. De huurprijs die er nu betaald wordt is prima.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

Overkapping middels een tent, tijdelijke voorziening, blaashal ETO heeft een begroting gemaakt voor een overkapping/ een blaashal en heeft hierdoor een lening nodig van € 175.000, -. Zie onderstaande begroting. De investering zou interessant kunnen zijn voor de gemeente. Dit is mede afhankelijk van de keuze die de gemeente wil maken in een alternatieve exploitatievorm of in het handhaven van de huidige situatie.. Belangrijk hierin is garanties vragen aan de inkomsten kant voor de lange termijn van >5 jaar. Enkele randvoorwaarden die deze businesscase nog onzeker maken zijn: - De gemeente zal een garantie moeten afgeven. Deze komt bovenop de bestaande garanties die er lopen waarbij uiteindelijk de gemeente alle risico’s zal dragen; - Door het ontbreken van personeel (vrijwilligers), moet ETO duidelijk maken hoe ze dit commercieel weg kunnen zetten daar waar onderstaande begroting spreekt over inkomsten beschreven onder potentiele huurders. Deze zullen vooraf contractueel vastgelegd moeten worden; - Zijn de bouwkosten gebaseerd op aannames of concrete offertes? Nader onderzoek zal moeten plaatsvinden aangezien de bouwprijzen de laatste 2 jaar aanzienlijk gestegen zijn en de post onvoorzien vrij klein is, circa 6%; - Duur lening en afschrijvingen moeten in relatie gezet worden tot kwaliteit blaashal en technische levensduur.

Voorstel in deze 5 tot 7 jaar maximaal; Op basis van onderstaande begroting zijn de marges erg krap om een verantwoorde exploitatie van een tijdelijke voorziening blaashal weg te zetten. De opbrengsten zijn nog onduidelijk en bij tegenvallend gebruik van potentiële huurders en iets hogere exploitatielasten is deze exploitatie meteen verliesgevend bovenop de bestaande exploitatie. Onderstaande begroting afkomstig van ETO Business case blaashal op Park10 (ETO begroting) (getallen in €) bouwkosten jaarlijkse exploitatiekosten blaashal overnamesom 60.000 afschrijving 25 jaar verankering 25.000 cash kosten grondwerk 7.500 energiekosten 10.000 elektrische voorzieningen 5.000 rente en aflossing 12.877 annuitair externe opstelplaats installaties 5.000 onderhoud 3.500 sportvloer 35.000 huur terrein 1.000 netten, apparatuur 10.000 totaal 27.377 onvoorzien 10.000 totale bouwkosten 157.500 non-cash energiekosten (bij permanent gebruik) afschrijving 7.000 gas 8.000 elektriciteit 1.500 cash opbrengsten dieselolie noodaggregaat 500 10.000 potentiele huurders uitgangspunten: Pioniers 7.000 levensduur Omliggende clubs 10.000 continu gebruik 25 jaar slaghal 7.500 op- en afbouw 15-20 jaar Scholen duur lening Sportservice 4.000 20 jaar tegen 4% rente 175.000 Sportfondsen/CIOS Ander gebruik 5.000 evenementen totaal 33.500

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

4.4

Begroting specificatie inkomsten uitgaven

Om te kunnen komen tot een juiste exploitatie is een gedetailleerde exploitatiebegroting opgesteld die is gebaseerd op gegevens, welke onder andere zijn verkregen van de gemeente Haarlemmermeer, ETO, KNBSB, van derden (bijvoorbeeld leveranciers) en van enkele vergelijkbare accommodaties. Verder is de begroting gebaseerd op de te verwachten ontwikkelingen en mogelijkheden op grond van ervaringen. Deze begroting is opgebouwd uit werkelijke cijfers 2018, begroting 2018, begroting ETO 2019, begroting Kayoot 2019 en begroting met externe verzelfstandiging anders dan stichting ETO. Onderstaand volgt in hoofdlijnen een toelichting op de begroting bijlage 1 Kolom Kayoot – ETO 2019, daar waar er afwijkingen zijn met een externe verzelfstandiging is dit verder onderbouwd. Begroting 2019

Stichting ETO Begroting ETO 2018 EUR

Werkelijk ETO 2018 BATEN EUR

Kayoot 2019

ETO 2019

EUR

Begroting Externe expl. 2019 EUR

Massage ruimte

5.000

Winkel

2.500

2.534

2.600

School

3.750

MLB

44.500

Taakstellende extra huur Evenementen

6.000 3.000

13.200 0

6.000 0

6.000 6.000

Horeca

26.000

17.750

17.794

17.500

17.794

Buitensportaccomodaties

51.500

48.040

56.132

50.000

61.792

Overige Dienstverlening

3.000

8.750

8.000

Baten totaal

335.250

289.024

99.276

282.850

110.937

Exploitatie-bijdrage

190.000

LASTEN Salarissen

34.485

116.883

Sociale lasten

6.595

25.157

Overige personeelskosten Totale personeelskosten

42.500 42.500

26.544 26.544

0 41.080

43.000 43.000

2.000 144.040

Brandstoffen Elektriciteit

8.000 35.500

6.500 30.608

8.500 36.000

Water

2.500

Onderhoud

54.000

65.756

60.000

80.000

Dotatie Onderhoudsfonds

23.857

23.867

Kantoorkosten Reclamekosten

10.000

18.657

3.700 9.000

0 5.000

3.700 10.000

2.400

2.000

17.000 150.857

18.503 166.381

6.100 327.067

15.000 150.867

6.100 172.667

Administratie en management

8.000

5.874

3.000

3.500

18.000

Accountantskosten

5.000

2.000

5.000

Huur Belastingen

11.220 29.500

11.270 26.235

14.900 31.200

Onderhoudskosten gemeente

175.000

Schoonmaakkosten Diverse lasten Subtotaal kostengroep I

Verzekeringen

10.500

9.797

11.000

Afschrijvingen

185.000

186.259

185.000

Rentelasten

42.618

43.509

42.224

0 292.824

0 80.100

Niet verrekenbare btw Subtotaal kostengroep II

291.838

284.944

0 292.324

Lasten totaal Laten excl kapitaalkosten

485.195 257.577

477.869 248.101

660.471 433.247

486.691 259.467

396.807 396.807

EXPLOITATIERESULTAAT IDEM, excl. kapitaallasten

-149.945 77.673

-188.845 40.923

-561.195 -333.971

-203.841 23.383

-285.871 -285.871

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

Tariefstelling algemeen De hoofdgebruiker van de accommodatie heeft een gebruikersovereenkomst met een vaste huurprijs van € 35.000, - per jaar. Deze is opgenomen in de begroting. Aanvullend zijn er prijzen die niet vastliggen. Met de scholen is een vast bedrag afgesproken. Losse verhuur vindt plaats tegen een tarief van € 250,- per keer gebruik en € 500,- indien er tevens verlichting op de velden nodig is. Dit tarief is voor de gemeente waarbij ETO een toeslag zou kunnen hanteren. De tarieven zijn niet gebaseerd op een kostprijsberekening met een opslagpercentage. De tarieven lijken na onderzoek wel marktconform. Hier liggen kansen waarbij er onderscheid zou moeten zijn tussen de sociaal maatschappelijk functie voor gebruik van verenigingen en scholen uit de gemeente Haarlemmermeer en extern. In het bedrijfsplan zijn diverse evenementen omschreven die realistisch zijn. Deze zouden met concrete acquisitieplannen opgepakt moeten worden. Inkomsten Horeca In dit hoofdstuk is al meer omschreven t.b.v. de horeca inkomsten en exploitatie. Daar hier weinig kansen lijken te liggen zijn de inkomsten overgenomen uit de begroting van ETO en deze lijken realistisch. In de begroting externe verzelfstandiging is ervan uitgegaan dat de exploitant deze vorm over zal nemen. De opbrengsten in relatie tot zelf doen liggen niet in verhouding om er extra geld aan over te kunnen houden.

Inkomsten verhuur velden sportaccommodatie De inkomsten zijn uitvoerig beschreven in het bedrijfsplan en door het wegvallen van de MLB is er een groot gat aan de inkomsten kant. Kansen op korte termijn zijn niet te voorzien uit de gesprekken die gevoerd zijn. Taakstellende verhuur is in de begroting voor 2019 niet verhoogd ondanks de betere prestatie in 2018. In het interview is gebleken dat dit incidentele inkomsten waren. De inkomsten uit de begroting ETO zijn realistisch. In de begroting externe verzelfstandiging is deze post wel opgehoogd daar een commerciële exploitant hier veel meer aan sales en acquisitie zal wegzetten. Voor jaar 1 is een inschatting een extra opbrengst van 20% waarbij dit kan oplopen tot 50% afhankelijk van de randvoorwaarden en afspraken die gemaakt worden. Openstellingsuren Omdat de organisatie veel gebruik maakt van vrijwilligers en de vereniging een eigen sleutelbeheer heeft is er geen invloed op de begroting voor wat betreft extra personeelsuren of formatie uren t.b.v. openstelling. Een aandachtspunt hierbij is de openstelling van de horeca. In de gesprekken is gebleken dat hier soms geen helderheid over is en er met de openstelling rekening wordt gehouden met de te verwachten inkomsten. Dit kan een risico zijn in openstelling. Bij een externe verzelfstandiging zullen dit soort zaken vastgelegd worden in een servicelevel agreement.

Personeel In de begroting is rekening gehouden met een betaalde beheerder die voor 2018 effectief minder gekost heeft dan begroot (Parkmanager voor circa 1250 uur per jaar). Deze kosten zijn in 2019 weer begroot op een realistisch verwachtingspatroon. In de begroting is verder rekening gehouden met 3 vrijwilligers die een vrijwilligersvergoeding krijgen. Een aanvullend risico is de aanwezigheid van een 2-koppig bestuur dat veel werk verzet. De situatie geeft veel risico naar de toekomst. In de begroting zijn deze kosten mee overgenomen. In de jaarrekening van ETO wordt hier nog nadere uitleg aan gegeven. Wel zal er uitvoerig op terug gekomen kunnen worden in de opzet externe verzelfstandiging. Uitgaven personeel uit de begroting ETO lijken realistisch. In de begroting van de externe exploitatie worden veel van deze risico’s weggenomen. Bij externe verzelfstandiging kiest de exploitant er meestal voor dat zij zoveel mogelijk in eigen beheer doen. In de begroting zijn er personeelskosten opgenomen voor groenonderhoud en technisch beheer, parttime exploitatie manager, kassa/receptie, functie bij evenementen en schoonmaak. Totaal voor een bedrag van € 144.000, -. In aantal uren

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

circa 7000 uur op jaarbasis. Hierdoor vallen de kosten van onderhoud die de Gemeente momenteel moet betalen weg. Indien de gemeente geen externe mensen inhuurt zal nader bekeken moeten worden hoe een win – win situatie gecreëerd kan worden. Sleutelbeheer zal overigens ook door deze partijen vaak voortgezet worden. Energie De energiekosten zijn op het gebied van elektra hoog. Gezien de wetgeving dat vanaf 1 juli energiebesparende maatregelen moeten worden doorgevoerd voor grootverbruik groter dan 50.000 kWh en een meldingsplicht zitten hier kansen voor structurele bezuinigingen. Momenteel variëren de verbruiken de afgelopen jaren tussen 150.000 KWh tot 300.000 KWh per jaar. Dit is interessant voor nader onderzoek. Verbruikskosten zijn nu overgenomen uit de begroting van ETO. Onderhoud en onderhoudsfonds Er ligt geen duidelijk Meerjaren Onderhouds Plan (MOP). Daarnaast wordt in de oude begroting deze reservering wel opgenomen echter in de correctie t.b.v. de liquiditeiten weer tegen geboekt. Hier zou wel een voorziening voor moeten blijven en desgewenst o.b.v. een onderbouwing van een nieuw MOP. Deze voorziening is opgenomen in de begroting. In de begroting externe verzelfstandiging zal dit onderhoud in eigen beheer uitgevoerd gaan worden vandaar dat hier slechts € 80.000, - opgenomen is. De dotatie onderhoudsfonds is vooralsnog hetzelfde aangehouden.

Reclamekosten Reclame, advertentie en pr-kosten lijken aan de hoge kant. Er ontbreekt ook een gedegen marketingplan. Dit is begrijpelijk gezien de wisseling van beheer en bestuur. In de begroting is deze overgenomen. Belastingen en verzekeringen De posten belastingen en verzekeringen zijn niet uitvoerig beschreven in de begroting. Gezien de historie in de cijfers van afgelopen jaren lijken deze realistisch. Administratie en management De kosten van administratie en management zijn beschreven in de jaarrekening en overgenomen in de begroting. Ze zijn realistisch, waarbij er voor 2019 rekening moet worden gehouden met een extra reservering i.v.m. wijzigende regelgeving omtrent de omzetbelasting. In de jaarrekening wordt dit beschreven als een voldongen feit. Echter als er een andere exploitatievorm komt met andere voorwaarden hoeft dit geen negatieve invloed op de winst en verliesrekening te zijn, als niet verrekenbare btw. In de begroting externe verzelfstandiging zijn deze kosten opgenomen voor een bedrag van € 18.000,-. Dit zijn overheadkosten voor exploitanten waarvoor ze ondersteuning geven op gebied van administratie, management, bouw en techniek, regio managent, marketing etc. ETO heeft deze kosten indirect ook, alleen worden deze door vrijwilligers gedaan. Huur en exploitatiebijdrage In de begroting voor 2019 is de huur en exploitatiebijdrage door ETO opgenomen.

In de begroting van Kayoot is deze niet benoemd zodat de gemeente een reëel beeld krijgt over het daadwerkelijk verlies. In de conclusies en aanbevelingen (hoofdstuk 5) zal nader toegelicht worden wat de consequenties zijn bij een externe verzelfstandiging versus ETO voorzetten. Zaken die hier invloed op hebben zijn: - Reservering MOP; - Kapitaallasten en afschrijving hoe hiermee om te gaan; - Incidentele kosten i.v.m. mogelijk vrijvallen leningen; - Btw-regime en insteek toekomst; - Randvoorwaarden bestaande overeenkomsten met de gemeente Haarlemmermeer.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

Afschrijvingen Deze posten zijn overgenomen uit de jaarrekening en zijn onderbouwd. In de begroting is er een opsplitsing gemaakt in losse inrichting en gebouw zodat bij een keuze naar de toekomst in exploitatievorm deze bedragen duidelijk zijn bij wie dat ze behoren. Overige risico’s begroting/ jaarrekening ETO Lening Stichting Topsport Hoofddorp staat sinds 2010 als een vordering op de balans voor een bedrag van € 128.625, - Hier wordt echter al jaren geen rente meer over berekend omdat er ook geen aflossing heeft plaatsgevonden. Wat gaat hiermee gebeuren? Langlopende schulden voor een totaal bedrag van € 1.336.197,- waarbij de gemeente Haarlemmermeer een vordering heeft van € 207.656,-. en een borgstelling voor de leningen van de BNG heeft voor een bedrag van € 1.025.000,-. Deze leningen worden maar zeer beperkt afgelost waarbij de eerste lening zal moeten worden afgelost in 2024. Zie uitgebreide toelichting concept jaarrekening stichting ETO 2018 pagina 21.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

4.5 Het adviseren op de minimale benodigde, door de gemeente te verstrekken, exploitatiesubsidie om het complex te kunnen exploiteren Om antwoord te geven op de vraag wat de minimaal benodigde, door de gemeente te verstrekken exploitatiesubsidie is, is er een begroting gemaakt gebaseerd op de uitgangspunten zoals omschreven in dit rapport. De uiteindelijk te verstrekken exploitatie bijdrage heeft echter nog een aantal varianten die van invloed kunnen zijn op het definitieve bedrag. Indien gekozen wordt voor externe verzelfstandiging speelt tevens de marktwerking tussen de verschillende exploitanten die middels een aanbesteding hun ‘prijs’ indienen nog een rol. Derhalve moet de exploitatiebijdrage bij externe verzelfstandiging nog als een best en worst case scenario gezien worden. Kayoot heeft in deze begroting een onafhankelijk begroting gemaakt los van de vraag wie de exploitatie doet. Gemeente, ETO of een externe verzelfstandiging zodat er een transparant beeld is van alle kosten. Op basis van de begroting zijn er enkele keuzes die van invloed zijn en de uiteindelijke exploitatiebijdrage beïnvloeden: - Reservering MOP welk bedrag; - Kapitaallasten en afschrijving hoe hiermee om te gaan; - Incidentele kosten i.v.m.

mogelijk vrijvallen van leningen; - BTW regime en insteek toekomst; - Verruiming mogelijkheden bestaande overeenkomsten met de gemeente Haarlemmermeer; - Onderhoudskosten die de gemeente nu heeft t.b.v. terreinonderhoud. Om toch helderheid te verschaffen zijn er 3 varianten uitgewerkt. Let wel: Dit is geen liquiditeitsbegroting zoals ETO momenteel aanvullend verwerkt heeft in de concept jaarrekening 2018 met ‘correcties t.b.v. kasstromen’. Indien alle kosten meegenomen worden met als aanname: - Onderhoud door gemeente groot € 175.000,-. Kosten worden toch gemaakt en behoren als totaaloverzicht wel bij de exploitatielasten van de sportaccommodatie; - Reservering MOP, onderligger is er niet, bedrag € 23.867,-; - Afschrijvingen en rentelasten conform concept jaarrekening 2018 groot € 185.000,en € 42.224,-; Huidige exploitatievorm Stichting ETO De uiteindelijke exploitatie bijdrage zou rond de € 335.000,- moeten zijn waarbij er reeds € 175.000,- aan kosten gemaakt worden door de gemeente voor onderhoud. Resulteert in een netto bijdrage van € 160.000,-. Het resultaat bestaat uit overzicht begroting kolom ETO waarbij zij momenteel € 190.000,- ontvangen als exploitatie bijdrage van de Gemeente en zij hiermee een positief resultaat kunnen bewerkstelligen van circa € 23.000,-.

Hierin is geen rekening gehouden met bestaande afschrijvingen (boekhoudkundig) en feitelijke aflossingen (liquiditeit). Externe verzelfstandiging Indien de gemeente kiest voor externe verzelfstandiging lijkt de exploitatiebijdrage groter, zie begroting € 285.871,- Hierin wordt het volledig onderhoud bij de externe partij neergelegd waardoor de gemeente geen externe kosten heeft. Wel moeten er nog keuzes gemaakt worden inzake de afschrijvingen, rentelasten en lopende leningen die normaliter niet overgaan naar een externe partij. Mogelijk dat wel een gedeelte dat op de balans staat voor inrichtingen alsnog overgaat naar een exploitant. De uiteindelijke definitieve exploitatiebijdrage zal mede bepaald worden door de uitgangspunten zoals deze weggezet worden in een aanbesteding, randvoorwaarden van de gemeente en de marktwerking van de inschrijvers, exploitanten.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

Conclusies en aanbevelingen

Hieronder volgen de conclusies en aanbevelingen met een feitelijke inschatting van de financiën die afwijkend zijn vanuit de benoemde overeenkomsten en rapportages. De conclusies en aanbevelingen volgen de hoofdstukken opbouw van deze Quickscan. -

Het gehuurde mag uitsluitend gebruikt worden voor honk- en softbalcomplex met aanverwante activiteiten op basis van de bestaande overeenkomsten. Deze beperking geeft voor ETO weinig ruimte om alternatieven te ontwikkelen om de exploitatie financieel beter te krijgen; De rol van Stichting ETO met de partijen Gemeente Haarlemmermeer, HS Hoofddorp Pioniers en Stichting Topsport Hoofddorp is naar de toekomst bezien niet verantwoord te noemen. Stichting ETO heeft een goede inzet die helaas maar door enkele vrijwilligers en een gedreven voorzitter zo goed als het kan opgepakt wordt. Gezien de grootte van de begroting, leningen en risico’s die er lopen is dit op termijn kwetsbaar. De toevoeging die gemaakt moet worden is dat door toedoen van derden hogere investeringen, een veel groter gebouw dan oorspronkelijk de intentie was, budgetoverschrijdingen, ambities etc. ETO hier momenteel wel de lasten van moet dragen; Er ligt een businessplan van enkele jaren geleden waar uitvoerig op alle zaken ingegaan is.

Gevoerde gesprekken met de partijen Gemeente – ETO – Vereniging – STH: Het is regelmatig onduidelijk welke partij welke rol moet vervullen in de exploitatie en verantwoordelijkheden; De twee stichtingen en de vereniging opereren zelfstandig en ad hoc is er afstemming van zaken en beleid; Er is slechts beperkt sprake van onderlinge solidariteit en ondersteuning. Er is meer aandacht voor de verschillen dan voor de gezamenlijke waarden en belangen; Tussen de drie entiteiten bestaan diverse financiële relaties. Zo zijn er onderlinge leningen, huurvergoedingen en sponsorbijdragen; Er heersen bij de twee stichtingen en de vereniging verschillende prioriteiten over de rol van het eerste team bij de Pioniers; De financiële positie van de twee stichtingen en de vereniging is erg zwak. Beheer en exploitatie door de gemeente Het onderbrengen van het beheer en de exploitatie van de sportaccommodatie behoort in eerste aanleg niet tot de kerntaken van de gemeente en is derhalve niet een geschikte vorm door ontbreken van specifieke kennis en expertise voor deze voorziening. Beheer door een particuliere (commerciële) partij (externe partij) Het onderbrengen van het beheer en de exploitatie van de sportaccommodatie bij een particuliere partij sluit het meest aan bij de uitgangspunten zoals verwoord in de opdracht.

De gemeente wil een evaluatie van de beheersstichting ETO en de lopende risico’s. ETO heeft de beste intenties, echter zijn ze afhankelijk van 2 bestuursleden en enkele vrijwilligers. Iets wat bij een particuliere externe partij niet van toepassing zal zijn. De gemeente staat hierbij op afstand waarbij zij zekerheid heeft en de exploitant de professionele partij is die op afstand alle risico’s zal dragen; De huidige vorm met zeer weinig vrijwilligers in de Stichting ETO en STH geeft een groot risico voor de gemeente Haarlemmermeer voor de langere termijn. Vrijwilligers zijn moeilijk te krijgen. Kwaliteit en stabiliteit kunnen snel veranderen waarbij uiteindelijk de gemeente volledig risicodrager is van in ieder geval de sportaccommodatie en op sociaal maatschappelijk vlak van de sportvereniging; Om naar de toekomst naar een meer private exploitatievorm door te kunnen groeien of zelfs volledig op afstand te zetten zou een BV een goed uitgangspunt zijn. Nader

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

juridisch en fiscaal onderzoek zal nog moeten plaatsvinden gezien de diverse nog lopende overeenkomsten die door de diverse partijen afgesloten zijn; Een alternatief kan zijn om Stichting ETO meer te ondersteunen op diverse gebieden om zo meer risicospreiding te krijgen. Momenteel is de exploitatie afhankelijk van 2 bestuursleden en enkele actieve vrijwilligers op het gebied van techniek en onderhoud; De bestaande overeenkomsten die er liggen bepalen nu voor een groot deel de beperkte commerciële inzet van de accommodaties. Juridisch moet nader uitgewerkt worden hoe hiermee omgegaan moet worden bij een verandering naar de toekomst in de exploitatie. Nu is het erg lastig om wijzigingen door te voeren; De meest vergaande vorm zou een volledige privatisering van de sportaccommodatie zijn waarbij Pioniers hoofdhuurder blijft van de sportaccommodatie en waarbij een private exploitant aanvullende activiteiten kan en mag ontplooien.

Juridisch kader met bestaande randvoorwaarden De huurovereenkomst heeft nog een looptijd tot 31-12-2023 met geen mogelijkheid om tussentijds te ontbinden behoudens de algemene bepalingen waaronder bijvoorbeeld faillissement e.d. Bij tussentijdse wijzigingen zal deze aangepast moeten worden; De gemeente is verantwoordelijk voor het grootste gedeelte van het onderhoud van het gehele complex en de parkeerplaatsen (Bijlage 6 van de huurovereenkomst).Indien er een andere exploitatievorm gekozen zou worden is het advies dit weg te halen bij de gemeente. Al het onderhoud komt dan bij ETO of bij externe verzelfstandiging bij deze partij. Hierdoor creëer je duidelijkheid en ligt de verantwoordelijkheid bij 1 partij; De gebruikersovereenkomst tussen ETO en Pioniers heeft nog een looptijd tot 31-122023 met geen mogelijkheid om tussentijds te ontbinden behoudens de algemene bepalingen waaronder bijvoorbeeld faillissement e.d. Bij tussentijdse wijzigingen zal deze aangepast moeten worden; Afspraken met bestaande horeca-exploitant liggen nu niet vast. Overeenkomst is geëindigd echter verlengd voor 1 jaar, onduidelijk waar en hoe dit vastgelegd is. Voorstel duidelijke afspraken vastleggen in een service lever agreement en een pachtovereenkomst; Stichting ETO heeft een goede inzet die door enkele vrijwilligers en een gedreven voorzitter bestens opgepakt wordt.

Dit geeft gezien de grootte van de begroting en de leningen die er lopen op termijn onvoldoende stabiliteit voor de gemeente Haarlemmermeer; Er moet meer duidelijkheidkomen tussen de Pioniers, STH en ETO. Met name op onderdeel besturen, rol en verantwoordelijkheden. Momenteel hebben diverse personen zitting in meerdere besturen met verschillende functies en aandachtsgebieden. Er zijn 5 bestuursleden voor 3 besturen. Een aanbeveling is het volledig lostrekken van de 3 besturen en geen bestuursleden in meerdere besturen van de 3 entiteiten laten deelnemen. ; De huidige exploitatie van het honk- en softbalcomplex verbeteren is in deze vorm erg lastig. Alternatieve inkomsten zijn op basis van de huidige voorwaarden lastig te realiseren. Extra inkomsten genereren zoals omschreven in het businessplan zijn mogelijk, echter vergen een behoorlijke inzet om meer commerciëler in de markt te acteren; Er is een begroting gemaakt van een tijdelijke voorziening blaashal. De opbrengsten zijn nog onduidelijk en bij tegenvallend gebruik van potentiele huurders en iets hogere exploitatielasten is deze exploitatie meteen verliesgevend bovenop de bestaande exploitatie. Er zal eerst een keuze voor de lange termijn gemaakt moeten worden voordat er ad hoc een tijdelijke voorziening neergezet gaat worden.

Risico’s qua lening en garantstelling komen op dit moment voor de gemeente bovenop de reeds lopende risico’s.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

Financiële positie/ begroting Lening Stichting Topsport Hoofddorp staat sinds 2010 als een vordering op de balans voor een bedrag van € 128.625, - Hier wordt echter al jaren geen rente meer over berekend omdat er ook geen aflossing heeft plaatsgevonden. Wat gaat hiermee gebeuren? Langlopende schulden voor een totaalbedrag van € 1.336.197, - waarbij de gemeente Haarlemmermeer een vordering heeft van € 207.656, -. en een borgstelling voor de leningen van de BNG heeft voor een bedrag van € 1.025.000,-. Deze leningen worden maar zeer beperkt afgelost waarbij de eerste lening zal moeten worden afgelost in 2024. Zie uitgebreide toelichting concept jaarrekening stichting ETO 2018 pagina 21; Financieel zijn er openstaande vorderingen over en weer tussen ETO en Pioniers. Deze moeten realistisch gezien opgenomen worden met jaarlijks een betaling aan rente en aflossing; Afschrijvingen gebouw zijn er nu niet.

Het zou realistisch zijn deze wel op te nemen waarbij opgemerkt wordt dat dit blijkbaar in het verleden een besluit van de gemeenteraad is geweest; Bij externe verzelfstandiging zou het voorstel zijn het totale onderhoud bij een externe partij neer te leggen waarbij wel rekening moet worden gehouden met het feit of de gemeente de huidige onderhoudsmedewerkers elders kan inzetten of dat het externe inhuur is met lopende overeenkomsten? KNBSB is weg als huurder/gebruiker van de velden wat wellicht op bondsniveau, gemeentelijk niveau besproken zou moeten worden gezien de kwaliteit van de sportaccommodatie; Volgens ETO zijn er de komende jaren geen verwachting op Europese kampioenschappen dus in de exploitatie geen extra inkomsten hiervoor. Conclusie is dat er op topniveau weinig inkomsten te genereren zijn en derhalve geen echte verbetering zal komen aan de baten kant. Huidige exploitatievorm Stichting ETO De uiteindelijke exploitatiebijdrage zou rond de € 335.000, - moeten zijn waarbij er reeds € 175.000, - aan kosten gemaakt worden door de gemeente voor onderhoud. Dit resulteert in een nettobijdrage van € 160.000, -. Het resultaat bestaat uit overzicht begroting kolom ETO waarbij zij momenteel € 190.000, - ontvangen als exploitatiebijdrage van de gemeente en zij hiermee een positief resultaat kunnen bewerkstelligen van circa € 23.000, -.

Hierin is geen rekening gehouden met bestaande afschrijvingen (boekhoudkundig) en feitelijke aflossingen (liquiditeit) en geen extra vergoeding voor actieve bestuurders of vrijwilligers anders dan nu in de begroting opgenomen. Waarbij een opmerking geplaatst moet worden dat de Gemeente vanaf 2019 het onderhoud structureel verlaagd heeft naar € 40.000, - wat echter niet zichtbaar is en nader uitgezocht moet worden. Externe verzelfstandiging -

Indien de gemeente kiest voor externe verzelfstandiging lijkt de exploitatiebijdrage groter, zie begroting € 285.871, - Hierin wordt het volledig onderhoud bij de externe partij neergelegd waardoor de gemeente geen externe kosten heeft. Wel moeten er nog keuzes gemaakt worden inzake de afschrijvingen, rentelasten en lopende leningen die normaliter niet overgaan naar een externe partij. Mogelijk dat wel een gedeelte die op de balans staan voor inrichtingen alsnog overgaan naar een exploitant. De uiteindelijke definitieve exploitatiebijdrage zal mede bepaald worden door de uitgangspunten zoals deze weggezet worden in een aanbesteding, randvoorwaarden van de gemeente en de marktwerking van de inschrijvers, de exploitanten.

Bijlage 1: Begroting 2019 en topoverzicht vergelijking diverse cijfers afgelopen periode.

Quick scan Kayoot sport en Recreatie management DEF november ’19

••

9aor112020

KPMG Advisory N.V. Deals P.O. Box 74500 1070 DB Amsterdam The Netherlands

Laan van Langerhuize 1 1186 DS Amstelveen The Netherlands Telephone +31 (0)20 656 8586 www.kpmg.nl

Gemeente Haarlemmermeer De heer Raadhuisplein 1 2132 TZ Hoofddorp Amstelveen, 9 april 2020 Betreft: Analyse KPMG inzake Stichting ETO Geachte heer Overeenkomstig onze opdrachtbrief erbij gedateerd 26 februari 2020 (onze "Opdrachtbrief") doen wij u hierbij ons rapport. met betrekking tot onze analyse van Stichting ETO toekomen . Middels onze Opdrachtbrief hebt u verklaard dat dit definitieve schriftelijke rapport voorrang zal krijgen boven alle voorafgaande mondelinge, voorlopige of tussentijdse adviezen, rapporten en presentaties, alsook dat u zich uitsluitend op eigen risico op dergelijke mondelinge, voorlopige of tussentijdse adviezen, rapporten en presentaties verlaten kunt. U dient zich er bewust van te zijn dat onze bevindingen geen aanbevelingen aan u inhouden ten aanzien van enige besluitvorming door de Gemeente Haarlemmermeer omtrent Stichting ETO.

Ons rapport is uitsluitend bestemd voor en ter informatie van de geadresseerden en mag niet zonder onze voorafgaande schriftelijke toestemming worden gekopieerd. Er mag tevens niet naar worden verwezen en ook mag het niet geheel of gedeeltelijk worden verspreid anders dan overeenkomstig onze Opdrachtbrief is toegestaan . Geadresseerden hebben ingestemd met de strekking van onze werkzaamheden ten behoeve van dit rapport zoals weergegeven in de Opdrachtbrief en wij aanvaarden voor zover wettelijk toegestaan geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid jegens andere partijen ten aanzien van ons werk of het rapport. Hoogachtend,

De disclaimer, zoals opgenomen in dit rapport, dient gelezen te worden in samenhang met deze brief.

.]; 2020 KPMG Adv1sory N.V .. 1ngeschrever b1J het ha,1de:srBg1sler 1!l Nederland onder nummer 33263682, 1s 1td var. het KPMG-netwerk van 22lf2~Jnd1g~ or.dernem:n';;en die ,,er:JOnde,~ ~ij~ 22.;~ KPMG ln~emél:i-=Vi ~I Cooperativ5

r·KPMG lnter~t:onar1 een

waserse ..:nt1tc1t Alle recnten vooroehoude=r D~ naam KPMG ,n ~et logo z1!n geregistreerde n . : .. ::.n van KFMG ir.ternat1cnal

Dienstverlening KPMG Corporate Finance

Gemeente Haarlemmermeer heeft KPMG gevraagd om een analyse uit te voeren van de exoloitatie en financiering van Stichting ETO

◄◄

Stichting ETO ("ETO") is de exploitant van het honk- en softbalcomplex in Hoofddorp, bekend als Sportpark Pioniers (het "Complex"). Het Complex is de thuishaven van Hoofddorp Pioniers, waarvan het eerste team wordt bijgestaan door de Stichting Topsport Hoofddorp ("STH").

Sinds de opening van het Complex in 2014, is gebleken dat de exploitatie niet sluitend is zonder een subsidie van de Gemeente Haarlemmermeer (de "Gemeente"). Dit is onder meer het gevolg van het uitblijven van de komst van de MLB naar Hoofddorp. De verwachting van zowel ETO als de Gemeente is dat de situatie op de korte termijn niet substantieel zal wijzigen, waardoor steun vanuit de Gemeente in de huidige opzet noodzakelijk blijft.

Naast het feit dat de Gemeente een jaarlijkse exploitatiebijdrage in de vorm van een subsidie levert, is de Gemeente onder meer als verhuurder van de velden betrokken bij het Complex. Binnen de Gemeente bestaat de behoefte om een oplossing te vinden voor de middellange termijn (voor de financiële problemen) van ETO. Hierbij is behoud van honkbal en softbal, zowel top - en breedtesport, het uitgangspunt. De Gemeente staat open voor het al dan niet vervangen van ETO. In principe heeft extern beheer, door ETO of een derde, de voorkeur van de Gemeente, aangezien het beheer van een sportcomplex geen kerntaak van de Gemeente is. De subsidie van de Gemeente aan ETO moet mogelijk zijn onder de geldende regels voor overheidssteun.

Besluitvorming hierover wordt verwacht in 02 2020. Ter voorbereiding op deze besluitvorming is in een eerder stadium door Kayoot B.V. ("Kayoot") een analyse uitgevoerd. De Gemeente heeft KPMG Corporate Finance gevraagd om een second opinion.

············ ································· ............................................................. , ............................................................................................ ....................................................................................................................... .

O Second opinion analyse Kayoot: Eerste onderdeel van de analyse betreft een review van het door Kayoot opgestelde rapport. Op basis van de door Kayoot verstrekte informatie en (telefonische) O&A met Kayoot, heeft KPMG Corporate Finance gereflecteerd op de belangrijkste conclusies en aanbevelingen van Kayoot onder meer ten aanzien van de structurering, alternatieve opties en de verwachte begroting.

0 Onafhankelijke analyse huidige exploltatie en begroting: KPMG Corporate Finance heeft de begroting van ETO bekeken en getoetst op basis van onder meer de geldende contracten en historische financiële resultaten . KPMG Corporate Finance gaat hierbij tevens in op de belangrijkste (financiële) risico's en mogelijke mitigerende maatregelen.

0 Beoordelen alternatieve scenario's: De Gemeente heeft tevens een viertal alternatieve scenario's uitgewerkt om een (middel)lange termijn oplossing -

te creëren voor ETO dan wel het Complex (zonder ETO). KPMG Corporate Finance heeft deze scenario's en de belangrijkste aannames en conclusies getoetst waarbij tevens wordt ingegaan op de belangrijkste risico's en mogelijke mitigerende maatregelen. . ...... ··············································································································································. ·················································································································· KPMG Corporate Finance heeft geen onderzoek uitgevoerd of de huidige subsidie door de Gemeente in één van de alternatieve scenario's kwalificeert als ongeoorloofde staatsteun. Hiertoe dient de Gemeente een gespecialiseerd (juridisch) adviseur aan te stellen.

KPMG Corporate Finance geeft geen juridisch advies en treedt niet op als fiscaal adviseur.

KPMG Corporate Finance heeft geen onderzoek uitgevoerd naar de commerciële aannames in de begroting van ETO en de haalbaarheid hiervan.

Zowel in het rapport van Kayoot als in één van de alternatieve scenario's van de Gemeente wordt gesproken over een extern exploitant. KPMG Corporate Finance heeft niet gesproken met externe partijen en de interesse van externe partijen in het overnemen van de exploitatie niet getoetst.

,,;> 2020 KPMG Adv1sory N.V .. ingeschreven b11 het nandelsreg,ster 1n Nederland onder nummer 33263682. 1s lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondenemmgen die verbonden .:Ji aan KPMG lnterna:ional Coooerahve ·KPMG lr.te, r,a!ron,"ll'

c~,~ Zwitser S(: ent11e1t Alle recht:.::11 \'()')f'Oehouden. De naam ll.

en het loqo z.11n gereg,~treerae merken van KPMG lntemationa!.

Achtergrond Stichting ETO

Sinds de start van het oroject soortoark de Pioniers hebben er aanhoudende oroblemen olaatsgevonden met betrekking tot de exoloitatie van het comolex Achtergrond - Historie ETO Om een beeld te vormen van de huidige situatie, is het belangrijk om eerst kort de historie van ETO en huidige Complex te schetsen. Hierbij kunnen een aantal fases en een aantal belangrijke gebeurtenissen worden onderscheiden. Onderstaand figuur geeft hier een schematische weergave van.

---.. . .0>---.

Sportnota 2008/31741

Bid MLB

Vorming huidig bestuur

MLB kiest voor Londen (2018 - 2020)

2014

2008 •. ·

3 Opening complex

31 december 2015

. . . . . . . ..

In gebruikname complex

2018

T------------ ------)

Huidige situatie

~-------- ----- ------✓

Aanleiding: In 2008 heeft de Gemeente, in de Sportnota 2008/31741, besloten het honk- en softbalcomplex in Hoofddorp naar een hoger niveau te tillen om de verdere ontwikkeling van topsport in de regio te stimuleren. Het nieuwe Complex is in 2014 geopend en in gebruik genomen.

MLB: In 2011 en 2014, hebben de gemeente Amsterdam, de gemeente Haarlemmermeer, NOC-NSF en KNBSB een gezamenlijk bid uitgebracht voor het faciliteren van een aantal wedstrijden van de Major League Baseball ("MLB") in Europa. Als gevolg, diende het nieuwe honk- en softbalcomplex geschikt gemaakt te worden om wedstrijden op dit niveau te kunnen accommoderen. In 2018 heeft de MLB besloten twee Europese wedstrijden van de MLB te organiseren waarvan de laatste in 2020. Hierna wordt opnieuw overwogen om wedstrijden van de MLB (elders) in Europa te organiseren. Onderzoek Deloitte: In 2014 is, als gevolg van budgetoverschrijding, op verzoek van de Gemeente door Deloitte een onderzoek uitgevoerd met de volgende conclusies:

Liquiditeitspositie van ETO is zorgwekkend; Lasten van ETO zijn structureel hoger dan de baten;

Het financiële beheer is niet toegerust op de omvang van het nieuwe complex en de uitdaging die dat met zich meebrengt; en

ETO heeft een nauwe financiële verbondenheid met Stichting Topsport hoofddorp ("STH") en de Hoofddorp Pioniers;

De Gemeente loopt risico aangesprokken te worden op de verleende garantstelling voor de BNG lening van EUR 1,25 miljoen.

Bestuurlijke wijzigingen: Naar aanleiding van de bevindingen van Deloitte, zijn 1 mei 2015 drie personen toegetreden tot het bestuur van ETO om additionele financiële, juridische en bestuurlijke ervaring te voorzien. Eveneens is een adviseur ingeschakeld ter ondersteuning van het bestuur. Additionele kosten zijn opgevangen door de Gemeente. Hierbij dient opgemerkt te worden dat twee leden van dit bestuur op 31 december 2015 weer zijn afgetreden. Op dat moment is tevens de huidige voorzitter aangesteld. Het bestuur van ETO heeft tot eind 2018 bestaan uit drie leden en bestaat nu uit twee leden (op vrijwillige basis). Subsidie: Het bestuur van ETO heeft in mei 2015 aangegeven dat ETO een (significant) tekort in de begroting kent. De Gemeente heeft als gevolg hiervan in eerste instantie EUR 195.000 verstrekt in een renteloze lening. In navolging van de bijdrage voor 2015, is in 2015 tevens besloten tot een jaarlijkse subsidie door de Gemeente aan ETO van EUR 185.000 (voor 2016), EUR 190.000 (voor de jaren 2017, 2018 en 2019). KPMG begrijpt dat de subsidie voor 2020 initieel door de Gemeente is vastgesteld op EUR 192.500. In aanvulling op de subsidie draagt de Gemeente tevens (een belangrijk deel van) de kosten voor het onderhoud van de terreinen en het hoofdveld (tot 2019, circa EUR 175.000 per jaar).

KPMG begrijpt van de Gemeente dat de onderhoudskosten inmiddels zijn teruggebracht naar circa EUR 40.000 per jaar). Noot:

(•)

kPMl;l

KPMG heeft het Deloitte rapport niet ingezien. De samenvatting van de conclusies is afgeleid uit de informatie ontvangen van de Gemeente s,;,2020 KPMG Adv,sory N.V .. ingeschreven biJ het t1a11àeisreg1ster in Nederiand ond0r nummer 33263682. Is ha van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen d•8, r~or1~0 21 f<GMC, 1n1rrna1, , ic~.! 1. ,1,1 Zwitserse entifen ,A!•r· r·f•-:r·tc'l vooroehouden. Ue naam KrMG cri n,~t 1000 z11n gereo1streen.Jè n ,u •_)n Vrl.1 KPMG lriterriatirmal

aan KPMG I

rn M

r~ratIve

Achtergrond Stichting ETO

ETO is de exploitant van het Complex, waarvan Hoofddorp Pioniers de hoofdgebruiker is. STH faciliteert het eerste team van Hoofddorp Pioniers Betrokken Partijen

Toelichting De Gemeente is eigenaar van de grond waarop het Complex zich bevindt en is verantwoordelijk voor het onderhoud van de terreinen .

,,, •

ETO is eigenaar van de opstallen. Tevens is ETO verantwoordelijk voor het onderhoud (van de opstallen) en de exploitatie van het Complex. ETO wordt momenteel bestuurd door twee vrijwillige bestuurders. Eén van de bestuurders is tevens bestuurder van Hoofddorp Pioniers

STH

•••

gemeente

HOOr1eml'Mffllfff'

••

•

De vereniging Hoofdorp Pioniers heeft het voorkeursrecht als hoofdgebruiker van het Complex. De Hoofddorp Pioniers is een honk- en softbalvereniging waarvan het eerste team uitkomt in de Hoofdklasse .

0 STH faciliteert het eerste elftal van Hoofdorp Pioniers en is onder meer vernntwoordelijk voor de financiering vanuit sponsoring . •

De Gemeente verhuurt de 'onbebouwde sportvelden ' aan ETO. Het huurcontract loopt tot 1 jan 2024, waarna een verlenging in periodes van 5 jaar mogelijk is. Het contract kent bepaalde voorwaarden ten aanzien van gebruik en beperkingen ten aanzien van de commerciële exploitatie .

•

Sinds 2016, betaalt de Gemeente een jaarlijkse subsidie aan ETO. Daarnaast staat de Gemeente garant voor diverse leningen van ETO. De Gemeente heeft tevens een (renteloze) lening verstrekt aan ETO .

O Hoofddorp Pioniers heeft een gebruiksovereenkomst met ETO tot 31 december 2023. De overeenkomst heeft een aanvangshuurprijs van EUR 37.800 op jaarbasis. Daarnaast heeft Hoofddorp Pioniers een lening verstrekt aan ETO, waarop jaarlijks rente en aflossing wordt betaald.

8 ETO heeft in 2010 een lening verstrekt aan STH met een initiële looptijd van E.TO

drie jaar. Sinds 2014 wordt er op deze lening geen rente en aflossing meer betaald. ETO heeft een voorziening getroffen voor het volledige leningbedrag.

lS· 2020 KPMG Ad•11sorv NV. ingeschreven bi: het r'.::indelsreg1s1er in Nedenr11d o:ider nummer 33263582. 1s 11C van hei KPMG-netv,erk van zelfstarid!9e ondernem! '1 ge1 dte verbonder zijr: aan KPMG tn+er'1a ti ona. Coooera ti ve KP\llG IT't..,i na!1on al een Lw1tse1se er.tten__All12 rech~er. voorbehDuden Oi--. ri.::aarn KPMG en net log,.J ZIJi, qcreçustr~tm:ie rne-rke n -..an KPMG :nternatio'.lai

Second opinion - Rapportage Kayoot

Kayoot heeft op verzoek van Gemeente Haarlemmermeer de financiele positie van ETO en potentiele opties tot het verbeteren van de exploitatie geanalyseerd Scope en werkzaamheden Kayoot -

Medio april 2019 heeft de Gemeente een aanvraag gedaan bij Kayoot. Kayoot is gespecialiseerd in advisering aan sport- en vrijetijdscentra. Kayoot is gevraagd een onderzoek te doen naar de kritische succesfactoren voor ETO waarbij het tevens is gevraagd om de belangrijkste aandachtspunten of elementen voor vervolganalyse te signaleren. Kayoot heeft de belangrijkste bevindingen en conclusies gepresenteerd in een 'Quick Scan'.

De scope van de werkzaamheden, zoals verwerkt in de Quick Scan van Kayoot, is als volgt Het evalueren van de rol van beheersstichting ETO met betrekking tot de exploitatie van het Complex. Het adviseren in het kader van mogelijke verbeterpunten en kansen met betrekking tot de exploitatie van het Complex. Het adviseren op de minimale benodigde, door de Gemeente, te verstrekken subsidie om het Complex duurzaam te kunnen exploiteren.

Second opinion KPMG Op verzoek van de Gemeente heeft KPMG een second opinion uitgevoerd op de Ouick Scan van Kayoot. Hierbij is rnet name gefocust op de belangrijkste conclusies en aanbevelingen van Kayoot onder meer ten aanzien van de structurering, alternatieve opties en de verwachte begroting.

t•;l 2C20 KPMG Advisor/ N.V., Ingescrrever: Di! he~ hancie sragis!er in Nede:-i.:3na -:meier nummer 3325'J682. is lid van hat KPMG-relwerk van zelfstmdige or.dernem inçen die '/€rbonden z:ijn aan KPl\1G !r:terr :incr,al Co.;perat1ve ,·KPMG lnterr-at1ona!'• •~1;:•--i Zw.tser~~ ent1te1t. Alle rechten voorbehouden De naam KPMG 1° r ;-,.-""· 11 go 21.,1 ge:-e~istreerde merL.;e n ·...-gn KPW.G ln:ernaliona t.

Second opinion - Rapportage Kayoot

Kayoot adviseert om de exoloitatie extern onder te brengen en dB organisatie te versterken. Kayoot signaleert dat een significante resultaatsverbetering lastig is. Kayoot komt met drie voorname aanbevelingen in het kader van de continuïteit van het Complex.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Haarlemmermeer&id=42dc3033-f2b9-4f2c-86ec-5eff9f8847c2