Accountantsverslag 2022 Haarlemmermeer
Tekst van het document
0I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Accountantsverslag 2022 Gemeente Haarlemmermeer PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 19 mei 2023
1
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Aanbiedingsbrief
Jaarverslag
Gemeente Haarlemmermeer T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders Taurusavenue 100 2132 LS HOOFDDORP
Jaarrekening
19 mei 2023
Ontwikkelingen 2022
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Referentie: MSJX5ED737R5-922188376-111 Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2022 (de ‘jaarrekening’) van Gemeente Haarlemmermeer (hierna ‘de gemeente’ of ‘Haarlemmermeer’) te controleren. Wij hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 21 december 2022. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie besproken op 19 april 2023 en met de wethouder financiën op 15 mei 2023. Wij bespreken de inhoud van dit verslag tijdens de vergadering van de auditcommissie op 25 mei 2023. Hebt u in de tussentijd nog vragen, neemt u dan gerust contact met ons op.
Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Dit document is elektronisch ondertekend door:
Martine Koedijk []
drs. M.J.A. Koedijk RA RE
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Thomas R. Malthusstraat 5, 1066 JR Amsterdam, Postbus 90357, 1006 BJ Amsterdam T: 088 792 00 20, F: 088 792 96 40, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop) voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben wij onze kernboodschappen samengevat.
01
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen in één oogopslag Onze conclusies Wij hebben onze controle van de jaarrekening van de gemeente Haarlemmermeer afgerond en hebben hierbij een goedkeurende accountantsverklaring op het aspect getrouwheid en rechtmatigheid verstrekt. Daarnaast geldt dat wij, naast de door het college reeds gerapporteerde hack, geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving hebben geconstateerd.
2I
Observaties jaarverslag • De jaarrekening en het jaarverslag zijn met elkaar verenigbaar en voldoen aan de verslaggevingsstelsel BBV. • De kwaliteit van het jaarverslag is voldoende, de leesbaarheid is goed. De informatiewaarde wordt de komende jaren stap voor stap verbeterd naar aanleiding van de Duisenberg methode. • De nieuwe paragraaf inzake de Wet open overheid is opgenomen in het jaarverslag. De paragraaf geeft voldoende inzicht in de Vooruitblik en samenwerking uitvoering van de beleidsvoornemens die u hebt geformuleerd in uw • De rechtmatigheidsverantwoording is effectief vanaf begroting. Onze 2023. Gemeente Haarlemmermeer heeft alle Jaarverslag conclusies Financiële positie en jaarrekening voorbereidingen daarvoor getroffen. • De financiële positie is dit jaar beinvloed door de afboeking • Wij hebben een constructieve samenwerking ervaren. die heeft plaatsgevonden op de A9. De financiële Er was sprake van een frequente, open en transparante wendbaarheid en weerbaarheid zijn nog steeds goed, communicatie. De aanlevering was over het algemeen maar het weerstandsvermogen is wel gedaald. kwalitatief op orde en op tijd, maar de SiSa-regelingen • De decembercirculaire heeft geleid tot verschillen tussen was een uitzondering hierop.
De toename en de Controle 2022 Vooruitblik Jaarhet begrote en gerealiseerde resultaat en dit bemoeilijkt Gemeente complexiteit van de nieuwe regelingen hebben geleid tot en samenrekening en het proces om het voorspellend vermogen verder te Haarlemmermeer werking financiële een ruimere voorbereidingstijd van de gemeente en verbeteren. positie daarmee een langere doorlooptijd voor onze controle. • De schattingen van het college zijn onderbouwd en uitgebalanceerd. Ontwikkelingen 2022 • De recente uitspraken van de Commissie BBV zijn • Ruimtelijk domein: De Raad van State heeft het gevolgd. Er is een voorziening verlofsparen gevormd van bestemmingsplan Schuilhoeve vernietigd, hierdoor is de Ontwikkelingen €0,6 miljoen en de afschrijvingsduur op bijdragen aan Bevindingen begrote winst voor Badhoevedorp centrum van €3,5 miljoen niet 2022 activa in eigendom van derden is gelijkgesteld aan de gerealiseerd. De impact van de inflatie op de actieve projecten is afschrijvingsduur van de derde partij. In 2022 heeft dit een €11,4 miljoen negatief. Daarnaast zijn er op projectniveau positieve impact van €52,5 miljoen. ontwikkelingen die de negatieve impact verzachten. • In 2022 zijn er tien nieuwe SiSa-regelingen verantwoord.
• Sociaal domein: De lasten in het sociaal domein zijn toegenomen ten opzichte van Het aantal nieuwe regelingen verhoogt de administratieve 2021, vanwege volume- en prijsstijgingen en de uitbetaling van de energietoeslagen. lasten en de controlekosten. Bevindingen • Bedrijfsvoering: In november 2022 heeft een hack-incident plaatsgevonden, waarbij • Wij hebben voor €3,3 miljoen aan getrouwheidsfouten en €0,5 miljoen aan onzekerheden €118.000 is buitgemaakt door de hacker. De interne beheersing is door de geconstateerd. De fouten met betrekking tot de voorziening verlofsparen en de SiSa-regeling zijn organisatie reeds aangescherpt. De wijzigingen van de bankrekeningnummers heeft niet gecorrigeerd (samen €2,9 miljoen). de aandacht van de VIC. • De omvang van de Europese aanbestedingsfouten is €2,2 miljoen. Binnen het sociaal domein is • Nieuwe controleverklaring: In onze controleverklaring is voor het eerst gerapporteerd het totaal van fouten €0,3 miljoen. over fraude en de financiële positie van uw gemeente. • Er is geen sprake van bevindingen inzake begrotingsonrechtmatigheid of WNT.
3
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten wij de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2022 is goedkeurend voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2022 van de gemeente Haarlemmermeer afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring op de aspecten getrouwheid en financiële rechtmatigheid verstrekt, onder het voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid In totaal hebben wij drie controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, waarvan één is gecorrigeerd. De overzichten van de fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond. De totale rechtmatigheidsfout is €5,3 miljoen Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en -onzekerheden is respectievelijk
€5,3 miljoen en €0,5 miljoen (2021: €2,2 miljoen en €0 miljoen). Afwijkingen van de rechtmatigheidscriteria zijn veelal niet te corrigeren. Het detailoverzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond. Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag en toelichting jaarrekening per programma, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
Getrouwheid Oordeel:
Rechtmatigheid
Goedkeurend
20.000
Oordeel: 17.640
15.000 10.000
20.000
17.640
15.000 10.000
5.880
5.000 -
Goedkeurend
Fouten
= absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
5.880
5.000 Onzekerheden
-
= door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Fouten
Onzekerheden
3II
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000.
Onze samenwerking Bijlagen
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Fouten
Crediteuren: Onder de post crediteuren zijn vorderingen opgenomen voor €431.000. Deze zijn gecorrigeerd en geclassificeerd onder de vorderingen.
Crediteuren
€431.000
€0
1
€431.000
€0
Totaal
Onzekerheden
3III
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000.
Het resultaateffect van de ongecorrigeerde fouten tezamen is €809.000 (positief). Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Leges omgevingsvergunningen: Onzekerheid vanwege ontbrekende onderbouwing voor de bouwkosten.
Leges Omgevingsvergunningen
2
Voorzieningen: De voorziening voor verlofsparen is te laag verantwoord.
3
Vorderingen: De vordering van de SiSa-regeling A16 inzake opvang ontheemden uit Oekraïne is te laag verantwoord. Totaal
Fouten
Onzekerheden
€0
€482.000
Voorzieningen
€1.025.000
€0
Vorderingen
€1.834.000
€0
€2.859.000
€482.000
3IV
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren.
Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Aanbestedingen: Het niet voldoen aan de Europese aanbestedingswet leidt tot een rechtmatigheidsfout.
Inkopen en aanbestedingen
€2.201.000
€0
Sociaal domein: Onrechtmatigheid wordt voornamelijk veroorzaakt door het niet voldoen aan de voorwaarde inzake ‘collectieve aanvullende verzekering zorgkosten 2022’.
Sociaal domein
€247.000
€0
2
Getrouwheidsfouten/onzekerheden: Fouten en onzekerheden op het aspect getrouwheid zijn ook rechtmatigheidsfouten en onzekerheden.
Leges, voorzieningen, vorderingen
€2.859.00
€482.000
3
€5.307.000
€482.000
Totaal
Fouten
Onzekerheden
4
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Ontwikkelingen 2022 In dit hoofdstuk beschrijven wij de relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein en het domein bedrijfsvoering.
03
5
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein
Onze conclusies
De vernietiging van het bestemmingsplan Schuilhoeve heeft verregaande gevolgen voor Badhoevedorp Centrum
Ontwikkelingen 2022
Het risicoprofiel van de grondexploitaties stijgt
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Projectwijzigingen in 2022 hebben geleid tot een verbetering van de netto contante waarde (geprognotiseerd resultaat) voor €8 miljoen. De wijziging van de parameters als gevolg van de macro-economische ontwikkelingen heeft daarentegen een negatieve impact van €11,4 miljoen. Hierdoor daalt de netto contante waarde van de grondexploitaties van €34,4 miljoen naar €31,3 miljoen. Op 14 december 2022 heeft de Raad van State het bestemmingsplan Schuilhoeve vernietigd. Dit heeft verregaande gevolgen voor de grondexploitatie Badhoevedorp Centrum. Het saldo van deze grondexploitatie daalt van €38,5 miljoen naar €5,4 miljoen. De winsten die in het verleden zijn genomen ter dekking van de afdracht aan de A9 zijn teruggedraaid. De uitspraak heeft ook een effect op de risico’s. Eind 2021 was de omvang van de risico’s voor Badhoevedorp Centrum €12,1 miljoen. Vanwege de uitspraak is een groot deel van deze risico’s realiteit en resteert een risico van €0,3 miljoen. De verliesvoorziening is in 2022 gedaald De voorziening voor verliesgevende projecten is €29,5 miljoen (2021: €35,1 miljoen). De daling van de voorziening wordt veroorzaakt door de verbeteringen van de projecten Boseilanden en De Liede. Voor Boseilanden zijn de kavels van het Bosensemble bij de herziening weer toegevoegd aan de grondexploitatie en dit heeft tot een verbetering van €5,1 miljoen geleid.
Voor De Liede waren de grondprijzen in 2021 nog te voorzichtig ingeschat. In de MPG 2023 zijn de grondprijzen conform de grondprijzennota 2023 geactualiseerd, wat geleid heeft tot een verbetering van €1,3 miljoen geleid. Aan de andere kant zijn de sloopkosten van het raadhuis gestegen, waardoor het project Raadhuisplein en omgeving is verslechterd met €2,1 miljoen.
Een beperkte winstuitname door de aanpassing van parameters en het terugnemen van eerdergenomen winsten In 2022 is een beperkt positief bedrijfsresultaat grondbedrijf gehaald van €0,2 miljoen (begroot €6,0 miljoen). In dit saldo is Badhoevedorp Centrum niet opgenomen. De lagere winst wordt verklaard door de verslechtering van projecten vanwege de economische ontwikkelingen. Daarnaast zijn eerdergenomen winsten in het verleden teruggedraaid vanwege wijzigingen in het risicoprofiel. De belangrijkste correctie op de winst betreft het project Beukenhorst Zuid. Als gevolg van de vertraagde uitgifte en lagere grondprijs is €1,4 miljoen aan winst ‘teruggestort’ in het project. Voor Badhoevedorp Centrum is de correctie op eerder genomen winsten €3,6 miljoen. Dit is het gevolg van de uitspraak door de Raad van State. Vanuit de Algemene Dekkingsreserve is er €3,6 miljoen ‘teruggestort’ op het project.
40
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties
30
2022
2021
20 10 0
Prognose resultaat
Risico's
Verliesvoorziening
5I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein Voor de jaren tot en met 2025 wordt rekening gehouden met een hogere kostenstijging voor de grondexploitaties
Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De parameters voor de grondexploitaties zijn behoudend ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de parameters zijn geactualiseerd als gevolg van de hoge inflatie die in de loop van 2022 is ontstaan. Voor de jaren tot en met 2025 wordt rekening gehouden met een hogere kosteninflatie. Ook voor de opbrengsten voor woningen wordt er gerekend met een lagere stijging in 2023 en 2024. Wij concluderen dat de parameters voor de grondexploitaties behoudend zijn bepaald. Het Didam-arrest heeft impact In zijn uitspraak in de zaak ‘Didam’ bepaalde de Hoge Raad vorig jaar dat overheden bij de verkoop van grond gelegenheid moeten bieden aan mogelijke gegadigden om mee te dingen. In gebiedsontwikkelingen moeten onder andere gemeenten sinds eind november 2021 rekening houden met het Didam-arrest. Het arrest kan voor gemeenten tot financiële risico’s leiden.
Bij een aantal lopende en afgeronde projecten binnen Haarlemmermeer is het de vraag of en hoe de gemaakte afspraken passen binnen de door de Hoge Raad gestelde regels. Het is mogelijk dat deze projecten vertraagd kunnen worden, wat kan leiden tot hogere plankosten in verband met juridische ondersteuning.
In 2022 is een basisinventarisatie van de betreffende projecten gemaakt. Een externe toets hierop zal nog plaatsvinden. In de MPG 2023 is volstaan met een risicoduiding en is meegnenomen in het weerstandsvermogen van 2022. Parameters
MPG 2023
MPG 2022
Rente
1,4%
1,5%
Disconteringsvoet
2%
2%
Kostenstijging
6%
2,5%
Opbrengstenstijging woningen
1,5%
3,4%
Opbrengstenstijging overig
2,5%
2,5%
Optimistisch
Evenwichtig
Schatting 2022
Schatting 2021
Voorzichtig
6
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein Volume- en prijsstijgingen en de uitbetaling van energietoeslagen leiden tot een stijging in de lasten
Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De zorglasten in het sociaal domein nemen toe; de risico-inschatting is gereflecteerd in het weerstandsvermogen
Wij zien een verbetering ten opzichte van 2021 als wij kijken naar de verschillen tussen de begroting en gewijzigde begroting.
De lasten in het sociaal domein zijn toegenomen ten opzichte van 2021. In de beleidsdoelen A en B (zorg en ondersteuning thuis en in een verblijf) is sprake van een volume- en prijsstijging. Daarnaast zijn de lasten van beleidsdoel D (bestaansminimum) in 2022 hoger dan oorspronkelijk begroot door de uitbetaling van energietoeslag en van leefgeld aan de Oekrainers. Ten opzichte van vorig jaar zijn de lasten echter gedaald door uitstroom en een lagere populatie inwoners met recht op een bijstandsuitkering.
In 2022 is er in totaal €0,4 miljoen aan kosten bespaard
Binnen de Jeugdzorg staat de capaciteit onder druk vanwege personeelsverloop en ziekteverzuim bij aanbieders. Dit heeft geleid tot minder behandelingen voor jongeren. Daarnaast neemt de complexiteit van de benodigde zorg toe, wat resulteert in een langere behandelduur. Hierdoor is er minder ruimte voor nieuwe instroom. De capaciteitsproblemen en toename van de complexiteit van de zorg leiden tot langere wachtlijsten. De inschattingen rondom de lasten zijn licht verbeterd ten opzichte van 2021 Net als in het voorgaande jaar zien wij dat de initiele begroting van Haarlemmermeer voor beleidsdoel A optimistisch is. In de loop van het jaar zijn aanvullende budgetten nodig om de lasten te kunnen dekken. Dit wordt veroorzaakt door de begroting die is gebaseerd op het prijspijl van tijdens het midden van het jaar ervoor. De indexaties gedurende het jaar worden meegenomen in de gewijzigde begroting.
Gemeente Haarlemmermeer heeft in het kader van de gerelateerde transformatieopgave ombuigingen gedefinieerd voor het realiseren van kostenbesparingen. In de jaarrapportage 2022 programma Zorg en Werk heeft Gemeente Haarlemmermeer gerapporteerd over de ombuigingen aanpak multiproblematiek (project Hestia) en de inzet van praktijkondersteuners JGGZ bij huisartsen. In deze kwartaalrapportage wordt beschreven dat de besparingen als gevolg van deze ombuigingen in totaal €0,4 miljoen bedragen. Realisatie 2022 (x €1.000)
Begroting 2022 gewijzigd (x €1.000)
Begroting 2022 (x €1.000)
Realisatie 2021 (x €1.000)
A: Zorg en ondersteuning thuis
66.211
66.337
61.261
63.942
B: Zorg en ondersteuning verblijf
11.178
10.739
12.024
10.300
C: Werk boven uitkering
10.761
11.268
10.729
9.296
D: Bestaansminimum
51.893
51.541
42.070
53.998
Totaal
140.043
139.885
126.084
137.536
Lasten per beleidsdoel in programma Zorg en Werk
6I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein Haarlemmermeer heeft de regie over de prestatielevering bij de zorgleveranciers
Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Geen onzekerheden rondom de prestatieleveringen van de zorgleveranciers Voor het sociaal domein geldt dat maximaal wordt gesteund op verbijzonderde interne controles rondom prestatielevering en tussentijdse afstemming met zorgleveranciers. De gemeente is dus niet afhankelijk van de productieverantwoordingen van de instellingen. Net als vorig jaar heeft deze aanpak weer goed gewerkt. De volgende randvoorwaarden zijn hierbij leidend geweest: • tussentijdse afstemming met instellingen met een (verwachte) productie van > €125.000; • voortzetting van afgesproken interne controlemaatregelen inclusief uitgebreide toets op het aspect ‘prestatielevering’; en • verantwoording op basis van voorlopige productierapportages.
Geen onzekerheden rondom de pgb’s De gemeente verstrekt aan alle cliënten die een pgb-budget ontvangen een beschikking. Conform de landelijke afspraken verzorgt de Sociale Verzekeringsbank (‘SVB’) het administratieve proces rondom de pgb-verstrekkingen en legt daarover verantwoording af aan de gemeenten. Bij de SVB wordt echter niet getoetst op het aspect prestatielevering. Doordat de gemeente zelf proactief uitgebreide tests heeft uitgevoerd op aspecten zoals het beoordelen van de rechtmatigheid van de zorgvraag, de administratieve afhandeling en het vaststellen en verwerken van pgb’s (inclusief prestatielevering), is zelfstandig zekerheid verkregen over zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid van de te verantwoorden lasten in het kader van de pgb’s.
7
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bedrijfsvoering
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Haarlemmermeer is getroffen door een hack-incident In november 2022 is gebleken dat Haarlemmermeer getroffen is door een hack-incident. De hacker heeft in oktober 2022 via een geslaagde inzet van een phishing e-mail en daaropvolgend de afgevangen inloggegevens toegang verkregen tot een mailbox van een medewerker. Vanuit de mailbox is een verzoek gedaan bij de financiële administratie om een rekeningnummer van een factuur aan te passen. Via deze weg heeft de hacker €118.000 buitgemaakt. Er zijn meerdere oorzaken aanwezig waardoor dit incident heeft kunnen plaatsvinden en waardoor het incident niet tijdig is gesignaleerd. De belangrijkste twee oorzaken zijn: • De IT-afdeling heeft niet tijdig gereageerd op de meldingen die zijn ontvangen op het dashboard waarop de aanvallen van buitenaf inzichtelijk worden gemaakt (Defender). • De financiële administratie heeft een check gedaan of de bankrekening-nummer terecht was aangepast. Deze check is echter niet direct bij de leverancier gedaan, maar via de medewerker waarvan de mailbox in het bezit was van de hacker. Haarlemmermeer heeft naar aanleiding van de hack stappen ondernomen om de weerbaarheid te verhogen. Binnen de IT is er vanaf medio december 2022 aandacht voor het afhandelen van signalen op inlogpogingen met een hoog risico (bijvoorbeeld door onbevoegden).
Daarnaast heeft Haarlemmermeer een actieplan digitaal veilig Haarlemmermeer opgesteld en gepresenteerd, en worden de wijzigingen van bankrekeningnummers sinds november 2022 strakker gemonitord en gecontroleerd.
Haarlemmermeer heeft een aantal werkzaamheden verricht op basis waarvan is geconcludeerd dat het om een incident gaat en dat er geen interne medewerkers betrokken zijn geweest. Deze werkzaamheden betroffen: • Het voeren van gesprekken met de betrokken medewerkers en met de IT-afdeling door de CISO om de oorzaak van het incident te verduidelijken. • Het inschakelen van een externe partij die forensisch onderzoek heeft uitgevoerd. • Het controleren van de wijzigingen in de bankrekeningnummers in de periode dat de hacker toegang had tot de mailbox van de betreffende medewerker. Wij hebben deze werkzaamheden beoordeeld en kunnen ons vinden in de conclusie van Haarlemmermeer. Vanuit onze werkzaamheden hebben wij ook geen signalen ontvangen van meerdere incidenten en/of betrokkenheid van interne medewerkers. Verlenging van contracten na 1 april 2023 is een aandachtspunt Haarlemmermeer vangt in totaal 630 vluchtelingen uit Oekraine op, waarvan een groot deel in hotels wordt ondergebracht. De contracten met de hotels liepen tot 1 april 2023. De uitgaven tot deze periode worden als rechtmatig gezien omdat de contracten zijn afgesloten in een periode waarin beroep kon worden gedaan op dwingende spoed en gerelateerd aan onvoorzienbaarheid. Nu we verder in de tijd zitten, is de onvoorzienbaarheid van de situatie afgenomen.
Wij hebben vernomen dat de overeenkomsten tot 1 januari 2024 zijn verlengd. Contracten die na 1 april 2023 kunnen niet meer onder dwingende spoed worden gedaan en moeten dus een andere juridische grondslag kennen om niet onrechtmatig te zijn.
7I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Bedrijfsvoering Afschrijvingsduur van een bijdrage aan activa in eigendom van derden Gemeenten en provincies doen bijdragen aan het Rijk of andere lokale overheden voor de investeringen die zij doen. Artikel 64 lid 6 van het BBV stelt dat voor deze bijdragen aan de activa in eigendom van derden de afschrijvingsduur die door de gemeente wordt gehanteerd maximaal gelijk is aan de afschrijvingsduur van de derde partij (bijvoorbeeld het Rijk). Indien er een bijdrage wordt gedaan aan het Rijk, waarover over het algemeen niet wordt afgeschreven, kan deze bijdrage niet meer worden geactiveerd op de balans en moet de bijdrage worden verantwoord als last. Haarlemmermeer heeft bijdragen gedaan aan het Rijk voor de omlegging van de A9. In de najaarsrapportage heeft Haarlemmermeer een bedrag van €45,3 miljoen afgeboekt, ten laste van de algemene dekkingsreserve. In dit bedrag zat ook nog een dekking vanuit de winstneming uit de grondexploitatie Badhoevedorp Centrum van €3,5 miljoen. In december 2022 is de uitspraak vanuit de Raad van State inzake Schuilhoeve gedaan, waardoor de genomen winsten zijn teruggestort op het project en dus niet meer de afschrijvingskosten dekken. In de jaarrekening is om deze reden een aanvullend bedrag van €7,1 miljoen ten laste van het resultaat gebracht.
Per saldo is er €52,5 miljoen afgeboekt, waarvan €45,3 miljoen ten laste van de algemene dekkingsreserve, en €7,1 miljoen ten laste van het resultaat is gebracht. Wij hebben vastgesteld dat de verwerking conform de BBV-regels is gedaan. Voorziening verlofsparen opgenomen voor €0,6 miljoen Conform het BBV moet voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen van niet gelijke omvang een voorziening worden gevormd. In 2022 is op basis van de cao een nieuwe regeling spaarverlof (of verlofsparen) geïntroduceerd. Aangezien er geen sprake is van een gelijkmatige omvang per jaar, heeft Haarlemmermeer een voorziening gevormd.
De opgenomen voorziening van €0,6 miljoen is echter niet toereikend omdat geen rekening was gehouden met de bovenmatige verlofuren. Als die wel worden betrokken dan komt de benodigde voorziening uit op €1,6 miljoen. Hiermee komen wij op een controleverschil van €1,0 miljoen. Dit verschil is niet aangepast in de definitieve jaarrekening. Schaarste aan capaciteit vraagt om prioritering In de toelichting op de programma’s lezen wij geregeld als verklaring voor de lagere lasten dat door krapte op de arbeidsmarkt de capaciteit niet beschikbaar was (bij de gemeente of bij aanbieders) om de geplande uitvoering te realiseren. Wij adviseren, waar mogelijk, expliciete keuzes te maken in de prioritering van (niet-wettelijke) taken en selectie van maatregelen (zie blog). De EnterpriseOne monitors van CMP zijn live De organisatie heeft ervoor gekozen om in eerste instantie de focus te leggen op de monitors gericht op EnterpriseOne (de financiele administratie), inmiddels zijn deze opgenomen in de productieomgeving. Momenteel werkt de ambtelijke organisatie aan het nader uitwerken van de monitors en de inrichting ervan binnen bestaande processen met specifiek aandacht voor de verantwoordelijkheden als het gaat om de opvolging van signalen vanuit CMP.
In samenwerking met de ambtelijke organisatie kijken wij hoe wij het proces kunnen versnellen en de toepassing kunnen verbreden naar andere onderdelen zoals de IT-omgeving en de salarisadministratie. Daarnaast is het van belang om het gebruik en de uitkomsten van CMP te integreren in de nieuwe Governance, Risk & Compliance-tool (GRC). Deze tool zal (onder andere) de vastlegging en werkzaamheden voor het brede risicomanagement (inclusief privacy en informatiebeveiliging) en de werkzaamheden van de VIC daarop meer integraal ondersteunen. De monitors vanuit CMP kunnen gezien worden als een onderdeel van het werkprogramma van de VIC.
8
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag hoofdstukbeschrijven beschrijvenwe wijwat watons onsis InInditdithoofdstuk is opgevallen in relatie tot de opgevallen in relatie tot de informatiewaardevan vanhet hetjaarverslag. jaarverslag. informatiewaarde Daarnaastbeschrijven beschrijvenwe wijonze onzevisie visieopop Daarnaast financiëlepositie positie. dedefinanciële van de gemeente X.
04
9
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Financiële positie De kerngetallen laten een stabiel beeld zien, wel afwijkend van de (primaire) begroting Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. Hierbij hebben wij ook de landelijke cijfers gepresenteerd (zie de tabel hiernaast). Het valt op dat er net als in 2021 verschillen zitten tussen de begrote en gerealiseerde kengetallen, en dan specifiek de kengetallen gericht op de schuldpositie (zoals solvabiliteit en schuldquote). De schuldquote komt lager uit dan de begroting. Dit komt voornamelijk doordat er minder langlopende leningen zijn aangetrokken voor het financieren van investeringen. In 2022 is er €30 miljoen minder geïnvesteerd ten opzichte van de begroting. Hierdoor is de solvabiliteit ook hoger dan begroot. De uitgestelde investeringen worden in de toekomst alsnog gedaan en daarnaast is de verwachting dat naar aanleiding van de woonopgave de investeringen harder zullen stijgen. Met de huidige stijging van de rentepercentages op de geld- en kapitaalmarkt, betekent een hogere schuldquote een daling van de wendbaarheid (een groter beslag op de begroting van de kapitaallasten) en heeft een hoger risicoprofiel. In de programmabegroting 2023–2026 wordt reeds rekening gehouden met hogere rentelasten.
Om te beoordelen of Haarlemmermeer in staat is om in te spelen op de toekomstige risico’s, is het belangrijk de kengetallen te bezien in verhouding tot het weerstandsvermogen en de uitdagingen in de meerjarenbegroting. De structurele exploitatieruimte laat zien dat de structurele lasten door structurele baten worden gedekt. De financiële positie van Haarlemmermeer is goed; aandacht voor de toekomst Het resultaat van Haarlemmermeer over 2022, na reservemutaties, is €34,2 miljoen positief. Het resultaat heeft grotendeels een incidenteel karakter (zie ook de toelichting structurele en incidentele baten en lasten).
De toekomstige financiële positie blijft onzeker. Ook doordat in de meerjarenbegroting 2023 en verder flinke ombuigingen zijn ingeboekt en er nog geen duidelijkheid bestaat over de eventuele compensatie vanuit het Rijk na het jaar 2026. Haarlemmermeer heeft de notitie Schuldenpositie geactualiseerd in 2023. Dit is een belangrijk instrument om de grip op de financiële positie te vergroten en de kwaliteit van informatievoorziening te vergroten. Haarlemmermeer
Kengetallen 2022
B 2022
Landelijk** 2021
2022*
2021
Weerbaarheid Solvabiliteit
34,6%
29,8%
34,3%
30%
31%
Grondexploitaties
18,5%
23,2%
23,4%
7%
9%
Structurele exploitatieruimte
6,3%
1%
4,5%
0,2%
1%
Nettoschuldquote
79,3%
110,6%
88,4%
74%
73%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
72,4%
102,4%
81%
68%
67%
Belastingcapaciteit
105%
100,6%
104,2%
105%
105%
Wendbaarheid
* **
Op basis van de begroting 2022. Bron: https://findo.nl/jive
9I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het weerstandsvermogen is gedaald in 2022
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Gemeente Haarlemmermeer stuurt voor de ratio weerstandsvermogen (beschikbaar/benodigd vermogen) op een waarde van 1,4 of hoger (ruim voldoende). Hierbij wordt de weerstandcapaciteit integraal (algemene dekkingsreserve, algemene reserve grondzaken, stille reserves en de ruimte in de exploitatie) meegenomen. Voor de berekening van het benodigd vermogen op basis van de geïdentificeerde financiële risico’s wordt een simulatiemodel gebruikt met een zekerheidsniveau van 90%. De ratio wordt als matig beoordeeld bij een waarde tussen 0,8 en 1, als voldoende bij een waarde tussen 1 en 1,4, als ruim voldoende bij een waarde tussen 1,4 en 2 en als uitstekend bij een waarde groter dan 2. De weerstandsratio daalt van 4,3 naar 3,0 in 2022, maar blijft uitstekend De daling van de weerstandsratio van 4,3 in 2021 naar 3,0 in 2022 wordt met name veroorzaakt door de afboeking van de bijdrage in de kosten van de omlegging van de A9 ten laste van de Algemene Dekkingsreserve. De ratio valt echter nog steeds onder de classificatie ‘uitstekend’. De belangrijkste financiële risico’s komen vooral voort uit de ruimtelijke projecten, mogelijk stijgende kosten van het sociale domein, de vervolgrisico’s van de coronacrisis en de bedrijfsvoering. Haarlemmermeer heeft aandacht voor klimaatgerelateerde risico’s. Een voorbeeld is de schade die zware regenbuien kunnen veroorzaken op het rioleringsnetwerk.
Dit risico is bekend binnen de organisatie, maar nog niet vertaald als concreet risico en dus niet meegenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. We vragen daarvoor aandacht. Bij de beoordeling van het weerstandsvermogen heeft Haarlemmermeer de huidige onzekere omstandigheden meegenomen in de risico’s in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 180.000
2022 € 59.700
€ 218.755
2021 € 51.000
€ 219.000
2020 € 51.000
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Onwikkeling weerstandsvermogen
Risico's (x €1.000)
9II
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het resultaat van Haarlemmermeer laat zich in dit tijdperk lastig voorspellen
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Ten opzichte van de najaarsrapportage komt het resultaat €12,9 miljoen hoger uit De grafiek hiernaast laat het verschil tussen het begrote en gerealiseerde saldo van baten en lasten na reserves zien van 2020 tot en met 2022. De jaren 2021 en 2022 waren bijzondere jaren met veel incidentele baten en lasten, door bijvoorbeeld de coronacrisis, oorlog in Oekraïne en de BBV-uitspraken. Deze ontwikkelingen hebben een invloed gehad op het voorspellend vermogen van Haarlemmermeer.
Voorspellend vermogen van Gemeente Haarlemmermeer € 40.000 € 30.000 € 20.000 € 10.000
Bijlagen €0 -€ 10.000 -€ 20.000
2020 Saldo begroting
Voorspellend vermogen
2021 Saldo werkelijk
2022
10
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is voldoende
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De jaarrekening en het jaarverslag zijn verenigbaar en het jaarverslag voldoet aan de vereisten van het BBV
goede reflectie heeft gegeven op het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen.
Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn. In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag, waaronder de nieuwe paragraaf ‘Wet open overheid’. De paragraaf ‘Wet open overheid’ is nieuw per 2022. Gemeente Haarlemmermeer heeft deze paragraaf conform de vereisten opgenomen in het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV.
Met name omdat er wordt ingegaan op de specifieke kernindicatoren inzake de Schuldpositie die zijn opgenomen in de notitie Schuldpositie 2023. De ontwikkeling van deze indicatoren geeft weer of er actief gestuurd dient te worden op de schuldenontwikkeling. Wij vinden dit een goede toevoeging aan de paragraaf.
Uw paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ geeft voldoende inzicht in het fraudepreventieprogramma van de gemeente Haarlemmermeer In onze controleverklaring hebben wij gerapporteerd over de risico-inschatting, onze verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Daarbij hebben wij ook aandacht besteed aan de toelichtingen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Wij concluderen dat de toelichting over het fraudepreventieprogramma, waaronder de uitgevoerde frauderisicoanalyse in 2022 voldoende inzicht geeft. Daarnaast is er in het stuk ‘Rechtmatigheid’ wel een toelichting opgenomen inzake het hack-incident. De paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ geeft voldoende inzicht in het vermogen om risico’s uit de bedrijfsvoering financieel op te vangen Naast het onderwerp fraude hebben wij in onze controleverklaring ook gerapporteerd over de financiële positie van de gemeente Haarlemmermeer. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente alle relevante informatie heeft opgenomen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’. Wij vinden dat Haarlemmermemer in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ een
De kwaliteit van uw overige paragrafen is voldoende Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid. Daarnaast zijn paragrafen opgesteld over specifieke onderwerpen. Wij adviseren wel om bondiger en meer op hoofdlijnen te rapporteren. Verbetering van de informatiewaarde is onderhanden De leesbaarheid van de jaarverslag is goed, er wordt bondig geschreven en er wordt gebruikgemaakt van tabellen en graphics. De afgelopen jaren zijn de auditcommissie en de raad actief aan de slag gegaan met de methode Duisenberg. Daaruit bleek dat de doelstellingen niet concreet zijn geformuleerd en de indicatoren veelal daarop niet aansluiten. Met het college is afgesproken dat de komende jaren stap voor stap verbeteringen zullen worden doorgevoerd. Wij denken dat de informatiewaarde verder vergroot kan worden door meer aandacht te geven aan de beoogde en bereikte effecten per programma (bijvoorbeeld over de ontwikkleing van de kengetallen) als van de gemeente als geheel (in samenhang). Ook ontbreekt in de financiele hoofdlijnen de reflectie van het college op de positie per jaareinde, de ontwikkelingen in 2022 en de verwachtingen voor de toekomst.
11
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarrekening In dit hoofdstuk geven wij een beschrijving voor de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, de rechtmatigheid en de schattingen. Ten slotte staan wij stil bij fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving.
05
12
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid De onrechtmatige Europese aanbestedingen zijn toegenomen van €1,7 miljoen naar €2,2 miljoen
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In 2022 is er in totaal €2,2 miljoen aan onrechtmatigheden geconstateerd, hiervan heeft €1,4 miljoen betrekking op fouten die betrekking hebben op bestaande contracten die in 2022 doorlopen. Er zijn twee contracten die tot nieuwe onrechtmatigheden hebben geleid in 2022. De opdrachtverlening voor schoolcoaches is verlengd met vijf maanden, wat leidt tot een onrechtmatigheid van €0,6 miljoen. Het college is hier reeds over geïnformeerd. Daarnaast is een opdracht voor het hergebruiken van audiovisuele middelen in de raadszaal van het gemeentekantoor Beukenhorst onderhands verleend en dit heeft tot een onrechtmatigheid van €0,2 miljoen geleid. Met in gedachten de toekomstige verhuizing naar het nieuwe gemeentekantoor is dit een aandachtspunt voor de organisatie. Tijdige communicatie inzake complexe dossiers De controle van de Europese aanbestedingen heeft in het afgelopen jaar een stabiele beeld laten zien. Bij complexe dossiers, zoals de opvang van de vluchtelingen uit Oekraine, worden wij geïnformeerd over de standpunten die de organisatie heeft. Wij vinden dit een prettige manier van werken, omdat wij tijdig kunnen bepalen of wij het met elkaar eens zijn en of er bijvoorbeeld hulp van een aanbestedingsjurist noodzakelijk is.
Het gebruik van startformulieren is wederom een aandachtspunt Het gebruik van startformulieren wordt intern voorgeschreven om te waarborgen dat inkopen langs team inkoop gaan. De VIC heeft op basis van de inkoopkalender en uitgaven gedurende het jaar een overzicht bijgehouden voor de aanwezigheid van startformulieren.
Er is geconstateerd dat voor 25% (2021: 21%) van de gevallen een startformulier ontbreekt waar dat wel was verwacht. Wij bevelen u aan om te waarborgen dat consequent en vooraf gebruik wordt gemaakt van het startformulier om zodoende te kunnen borgen dat de Europese aanbestedingsregels, de Nederlandse aanbestedingsregels en het interne inkoopbeleid worden nageleefd bij de clusters.
12I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid
Er zijn geen onrechtmatigheden in het kader van de begrotingsrechtmatigheid
Rechtmatigheid
Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op programmaniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft. De raad van Haarlemmermeer autoriseert met het vaststellen van de primitieve begroting de baten en de lasten per programma. Indien een beleidsdoel van een programma 10% of meer van het begrotingstotaal (lasten) voor mutaties reserves van de primitieve begroting omvat, dan autoriseert de raad de baten en lasten van een dergelijk beleidsdoel apart.
Schattingen
Programma
Lasten werkelijk (x €1.000)
Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging) (x €1.000)
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
Toelichting
Programma Mobiliteit
60.740
255
Nee
Past binnen het bestaande beleid.
Programma Zorg en Werk
73.832
284
Nee
Past binnen het bestaande beleid.
Programma Ruimtelijke ontwikkelingen
21.012
3.841
Nee
Programma Ruimtelijke ontwikkelingen
17.507
4.983
Nee
Algemene dekkingsmiddelen – Onderdeel D: onvoorzien
10.042
1.074
Nee
Algemene dekkingsmiddelen – afschrijving A9
62.564
5.028
Nee
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening
Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Begrotingsoverschrijdingen kunnen dus, in sommige gevallen, als onrechtmatig worden aangemerkt. Hieronder hebben wij de overschrijdingen opgenomen en weergegeven of deze wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening.
Past binnen het bestaande beleid.
De overschrijding wordt veroorzaakt door een administratieve verschuiving tussen programma’s. Past binnen het bestaande beleid.
Past binnen het bestaande beleid.
13
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat
Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Schatting
Waarde (x €1 miljoen)
Oordeel
Opmerkingen
2022
2021
Afschrijvingen van (im)materiële vaste activa
€75.2
€27,7
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector. De stijging wordt veroorzaakt door de afboeking inzake de A9.
De waardering van het vastgoed
€274
€257
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben en op vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben wij in detail gecontroleerd.
De waardering van de grondexploitaties
€102
€119
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn, voor zover mogelijk, onderbouwd met rapportages van externe partijen.
Controleverschil
2022
deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. De onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Optimistisch
2021
Evenwichtig
Voorzichtig
13I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Schatting
Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking
Oordeel
2021
De juistheid en volledigheid van de onderhoudsvoorziening
€3,8
€3,4
Voor het onderhoud van vastgoedobjecten wordt een voorziening voor groot onderhoud aangehouden. Deze voorziening is gebaseerd op een meerjarenonderhoudsplan. Gedurende 2022 is er €2,6 miljoen gedoteerd en €2,3 miljoen onttrokken (‘aangewend’). Wij hebben de schatting als evenwichtig beoordeeld.
De juistheid en volledigheid van de voorziening achterstallig onderhoud
€0,4
€3,3
Gemeente Haarlemmermeer heeft in 2019 reeds een voorziening gevormd voor achterstallig onderhoud. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn, voor zover mogelijk, onderbouwd. De notitie materiële vaste activa van de commissie BBV stelt dat dit type achterstallig onderhoud zo spoedig mogelijk of uiterlijk binnen een redelijke termijn wordt hersteld. In 2022 is €2,8 miljoen besteed aan dit achterstallig onderhoud. Wij concluderen dat deze evenwichtig tot stand zijn gekomen.
De waardering van de financiële vaste activa
€111
€111
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa gecontroleerd, waaronder de deelnemingen en de leningen. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand gekomen zijn.
De waardering van de APPA voorziening
€6,6
€9,1
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per ultimo 2022 is onderbouwd door actuariële berekeningen berekend door een externe serviceorganisatie. Door deze organisatie zijn de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Wij zijn akkoord met deze uitgangspunten.
Bijlagen
2022
Opmerkingen
2022
Jaarrekening Rechtmatigheid
Waarde (x €1 miljoen)
2021
14
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Fraude en wet- en regelgeving
Ontwikkelingen 2022
Geen andere aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd dan het hack-incident. Er zijn geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
Jaarverslag
Onze nieuwe controleverklaring
Verantwoordelijkheden van het college en de raad
Wij hebben tijdens onze controle in het bijzonder aandacht besteed aan het proces dat u hebt opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. De uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten hebben wij voor het eerst gerapporteerd in onze nieuwe controleverklaring. Hieronder geven wij u inzicht in onze belangrijkste bevindingen.
De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (de gemeenteraad) en het college. Vanuit PwC hebben wij een ‘blog’ gepubliceerd die ingaat op de rol van de raad bij het voorkomen van fraude en corruptie. Deze blog belicht de verantwoordelijkheden van de organisatie en hoe u deze kunt aanpakken.
In dat kader hebben wij vastgesteld dat u in 2022 een frauderisicoanalyse heeft uitgevoerd. Vanaf 2022 is het jaarlijks actualiseren van de frauderisicoanalyse, met daarbij de aandacht voor risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving, onderdeel van de procedures binnen Haarlemmermeer.
Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wettelijke en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven.
Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Haarlemmermeer kan het bewustzijn inzake cybersecurity vergroten Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem hebt geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude. Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem geëvalueerd, zoals bijvoorbeeld uw gedragscode en frauderisicoanalyse. Een belangrijke observatie als gevolg van het hack-incident is het bewustzijn van medewerkers op het gebied van cyberfraude. Wij vinden dat Haarlemmermeer kan werken aan het vergroten van het bewustzijn binnen de organisatie van dit onderwerp.
Geen nieuwe aanwijzingen of signalen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving geïdentificeerd Tijdens de controle van de jaarrekening 2022 zijn geen aanwijzingen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen, behalev het hack-incident.
15
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2023 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en een wijzigingen in (onze) controlestandaarden.
07
16
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de status van de voorbereidingen
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Haarlemmermeer is klaar voor de rechtmatigheidsverantwoording In onze rapportage interim-bevindingen 2022 hebben wij gerapporteerd over de status van de voorbereidingen op de rechtmatigheidsverantwoording. Het normenkader 2023 was destijds nog niet vastgesteld, maar dit is inmiddels wel gebeurd. De vereiste formele procedures zijn hiermee afgerond, daarnaast zijn de interne controles vanuit de derde lijn (VIC en CC) een belangrijke basis om tot een betrouwbare rechtmatigheidsverantwoording te komen. De financiële verordening 2023 is nog wel onderhanden.
Vereiste communicatie op grond van controlestandaarden
Heeft het college al afspraken gemaakt over deze onderwerpen? Ja
De verantwoordingsgrens voor 2023 is bepaald op basis van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves
Onze samenwerking
De verantwoordingsgrens voor 2023 is vastgesteld door de raad
Bijlagen
Het normenkader 2023 is onder handen of de datum van vaststelling door de raad is gepland
Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid
De financiële verordening is herzien indien er staat dat de accountant de rechtmatigheid toetst De financiële verordening bevat de wijze waarop wordt omgegaan met begrotingsonrechtmatigheden Het college en de raad hebben overeenstemming inzake de mate van detail in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ Het interne controleplan van de gemeente bevat een scoping van de processen en balansposten, risicoanalyses per proces en post en de controleaanpak
Onder handen
N.v.t.
17
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Klimaat en duurzaamheid Sturen op realisatie van klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen Haarlemmermeer heeft een belangrijke maatschappelijke rol en taak om gezamenlijk met bedrijven en maatschappelijke organisaties de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Daarnaast hebben lokale overheden ook andere complexe duurzaamheidsopgaven zoals klimaatadaptatie en het verbeteren van de leefomgeving, en bijvoorbeeld het bevorderen van circulariteit en biodiversiteit. Om beter op deze opgave te kunnen sturen, adviseren wij om klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen onderdeel te laten zijn van de P&C-cylus. Hieronder reflecteren wij op de vijf stappen (zie artikel), die wij hebben onderkend. 1-2. Bepaal de opgaven en de kansrijke maatregelen Het programma Energietransitie Haarlemmermeer geeft invulling aan de grote lokale en regionale opgave voor de gemeente en is eind 2022 geactualiseerd, waarbij de doelstellingen en indicatoren zijn aangescherpt door de (externe) ontwikkelingen. Haarlemmermeer heeft vier programmalijnen onderkend: betrokkenheid, energiegebruik en fossielvrij, lokale productie van duurzame energie en energie-infrastructuur. Per programmalijn zijn (transitie) paden uitgewerkt voor de komende jaren.
Per pad zijn eerste kansrijke maatregelen geselecteerd op basis van de geschatte ‘opbrengst’ aan CO2-reductie, waarin tot en met 2022 focus lag op beleidsvorming van duurzame opwek, warmtetransitie en het starten van randvoorwaardelijke projecten. Voor de jaren 2022–2026 zijn negen focusprojecten (met maatregelen) geidentificeerd. 3. Bepaal de stuurindicatoren (input/output) bij de transitiepaden In de actualisatie van het programma zijn de korte, middel- en lange en termijndoelen en resultaatindicatoren aangescherpt, waarbij is aangesloten bij de landelijke gegevens, metingen en normen, die beschikbaar zijn. Zo wordt een gemeenschappelijke taal gebruikt waarmee de voortgang kan worden gevolgd.
Afgeproken is dat jaarlijks wordt gerapporteerd aan het college en de raad. Begin 2023 is de regionale klimaatmonitor met de raad gedeeld. Omdat veel resultaatindicatoren niet jaarlijks bekend zijn, adviseren wij om voor de tussntijdse sturing ook input- en outputindicatoren gerelateerd aan de transitiepaden uitgezet in de tijd te definiëren en daarop te monitoren. 4. Veranker de sturing in de P&C-cyclus Ook voor duurzaamheidsdoelstellingen geldt de kracht van de P&C-cyclus, waarin kaderstelling en verantwoording zijn verankerd en de raad zijn controlerende rol kan invullen. In de jaarstukken is soms bij de programma’s de link naar de duurzaamheidsdoelstellingen te vinden, maar dit kan nog uitgebreider. Een integrale klimaatbegroting als onderdeel (paragraaf) van de P&C-cyclus is ook aan te bevelen, omdat dan de resultaten van de transitiepaden gezamenlijk goed te volgen zijn. 5. Verrijk het inzicht met de impact op de brede welvaart Het begrip ‘duurzaamheid’ wordt vandaag de dag breder gebruikt dan alleen voor milieu en klimaat. Internationaal wordt daarvoor de term ESG (Environmental, Social, Governance) gehanteerd. Het CBS stelt sinds 2020 de Monitor Brede Welvaart op en biedt een vaste set aan indicatoren om de ontwikkeling van welvaart in de brede zin van het woord – economisch, ecologische en sociaal-maatschappelijk – in kaart te brengen.
Samen geven deze indicatoren een vergelijkbaar inzicht in duurzaamheid in brede zin.
17I
Accountantsverslag Gemeente Haarlemmermeer 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Cybersecurity en de komst van de NIS2-richtlijn Een relevante ontwikkeling op het gebied van cybersecurity voor de gemeente Haarlemmermeer is de komst van de nieuwe Europese NIS2-richtlijn. Het doel van deze richtlijn is het verhogen van het algemene niveau van cybersecurity binnen de Europese Unie. Vanuit de nieuwe richtlijn verwachten wij strengere normen, meer aandacht voor governance en meer verantwoordelijkheden voor bestuursleden. Nieuw is hierbij dat niet-naleving beboet kan worden en bestuursleden persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld. Deze richtijn is eind 2022 goedgekeurd door het Europees Parlement, waarbij de lidstaten 21 maanden de tijd hebben om deze richtlijn te implementeren in nationale wetgeving. In Nederland zal hier invulling aan gegeven worden door middel van de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni). Organisaties die als ‘essentieel’ of ‘belangrijk’ worden beschouwd moeten vanaf het derde kwartaal van 2024 aan deze regels voldoen. Vanaf dat moment zal hier naar verwachting ook op gehandhaafd gaan worden.
Voor lokale overheden (waaronder gemeenten) geldt dat de NIS2-richtlijn deze als ‘essentieel’ kenmerkt. Dit houdt in dat lidstaten bij de implementatie van de richtlijn zelf kunnen besluiten in hoeverre deze dienstverlening als ‘essentieel’ wordt gezien. Daarnaast kunnen gemeenten mogelijk ook gekenmerkt worden als essentieel vanuit de ‘essentiële’ sector transport (weg). We adviseren de gemeente Haarlemmermeer een zelfevaluatie uit te voeren en de benodigde stappen uit te voeren om aan de NIS2-richtlijn te voldoen. Het is hierbij van belang dat deze stappen afgerond zijn vóór het derde kwartaal van 2024. Belangrijke stappen ter voorbereiding op de NIS2-richtlijn Uitvoeren van een cybersecurityrisicoanalyse om eventuele lacunes met betrekking tot de richtlijn op te sporen. Let op, het gaat hierbij primair om risico’s voor de maatschappij en de economie. Identificeren en implementeren van de benodigde cybersecuritymaatregelen die geschikt en proportioneel zijn. Implementeren van een proces voor het tijdig melden van significante cybersecurity-incidenten. Ontwerpen en implementeeren van monitoringmechanismen om de effectiviteit van de maatregelen continu te valideren.