21. Nota Bodycams voor de handhavers.pdf

gemeente Haarlemmermeer

nota van B&W Onderwerp

Portefeuillehouders Collegevergadering Inlichtingen Registratienummer

Bodycams voor de handhavers Marianne Schuurmans-Wijdeven, Johan Rip 15 december 2020 Nicky Siebert en Phaedra Weusten (+31235674681) 2020.0003313

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. onder voorbehoud van instemming door de Ondernemingsraad Haarlemmermeer per 1 januari 2021 veertien bodycams aan te schaffen om onze handhavers Domein I (openbare ruimte) voor onbepaalde tijd uit te rusten met een bodycam en deze toe te voegen aan de standaard uitrusting; 2. de bodycam niet in te zetten als personeelsvolgsysteem; 3. deze nota ter informatie te zenden aan de raad. 2. Samenvatting

Bodycams kunnen bijdragen aan de veiligheid en het veiligheidsgevoel van onze handhavers. Wij hebben van 1 juli 2020 tot 23 november 2020 een pilot gedaan met de bodycams om te onderzoeken of en zo ja hoe een bodycam hieraan het beste kan bijdragen binnen onze organisatie. Hierbij werd gekeken naar organisatorische- en technische aspecten. Primair is gekeken naar het doel; het vergroten van de veiligheid van de handhavers door het voorkomen van agressie en geweld door burgers. Het oordeel van de handhavers over de techniek van de bodycams is positief evenals het gebruiksgemak. Het aantal incidenten met fysiekgeweld tegen handhavers is 3% gedaald ten opzichte van voor de pilot. Ook de serieuze bedreigingen zijn minder voorgekomen en zijn met 8% gedaald ten opzichte van voor de pilot. In de maanden dat de bodycams werden gedragen is het slachtofferpercentage gedaald met 45% ten opzichte van voor de pilot. De evaluatie van de pilot is als bijlage bij deze nota gevoegd. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

We willen voor de handhavers een veiligere werkomgeving creëren. Uit de evaluatie van de pilot blijkt dat de bodycams een substantiële bijdrage leveren aan het veiligheidsgevoel als ook de veiligheid van handhavers. Daarnaast heeft er minder agressie en geweld plaatsgevonden tegen handhavers door het gebruik van de bodycams. Als doel stellen wij dat de bodycam op lange termijn agressie en geweld uitbant en de veiligheid en het veiligheidsgevoel van de handhavers ieder jaar vergroot wordt.

Bodycams voor de handhavers

Pagina 2

Wat is de aanleiding, context?

!n Nederland hebben handhavers in toenemende mate te maken met agressief en intimiderend gedrag. Dit varieert van verbaal geweld tot in een enkel geval zelfs fysiek geweld. Sinds de start van de coronamaatregelen en het gegeven dat handhavers de noodverordening moeten handhaven blijkt het agressief en intimiderend gedrag in Haarlemmermeer toe te nemen. In onze gemeente heeft dit agressief en intimiderend gedrag helaas zelfs geleid tot fysiek geweld. 3 mei 2020 is hier helaas een triest voorbeeld van. Twee van onze handhavers zijn fysiek mishandeld toen zij een groep vissers aanspraken op het overtreden van de noodverordening. Welk doel wordt nagestreefd?

De doelen van het structureel invoeren van de bodycam zijn: 1. het vergroten van de objectieve en subjectieve veiligheid van onze handhavers. Zij hebben in toenemende mate te maken met agressief en intimiderend gedrag. Dit belemmert hen in hun werkzaamheden; 2. ongewenst gedrag te voorkomen en of situaties die uit de hand dreigen te lopen te de-escaleren. Tevens kan het beeldmateriaal gebruikt worden als ondersteunend bewijsmateriaal door politie en het Openbaar Ministerie (OM) in geval van opsporing en vervolging van strafbare feiten na een aangifte. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

We gaan, als er instemming is van de ondernemingsraad (OR), de bodycams voor onbepaalde tijd toevoegen aan de standaarduitrusting van de handhavers Domein I (openbare ruimte). In de pilot heeft een aantal handhavers uit de verschillende taak- en werkgebieden een bodycam gedragen. Vanaf 1 januari 2021 zullen alle handhavers Domein I tijdens de dienst een bodycam dragen. Wat zijn de argumenten?

Onze handhavers komen met enige regelmaat in situaties terecht waarin zij slachtoffer worden van verbaal geweld en in enkele gevallen zelfs fysiek geweld. Zij beschikken op dit moment niet over middelen om zichzelf te kunnen verdedigen. Zo is ook de bevoegdheid tot het dragen van een wapenstok bij besluit van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie in 2017 ingetrokken. Op 10 december 2020, heeft de Raad van State het beroep wat door gemeente Haarlemmermeer is ingesteld gegrond verklaard. Hoewel het beroep gegrond is verklaard betekend dit nog niet dat de wapenstok deel gaat uitmaken van de standaard uitrusting van de handhavers. De minister heeft niet voldoende gemotiveerd en moet nu een nieuw besluit nemen. Het kan dus zijn dat er een nieuw besluit komt met een betere motivatie zonder dat de wapenstok wordt toegekend. Een bodycam is een technisch hulpmiddel waarvan uit onderzoek blijkt dat de bodycam kan zorgen voor een verhoogde veiligheid van onze handhavers en een de-escalerend effect kan hebben in situaties die uit de hand dreigen te lopen. Bij situaties die uit de hand (dreigen te) lopen kan de politie niet garanderen altijd snel ter plaatse te zijn om te ondersteunen. Dit heeft onder andere te maken met de grootte van het werkgebied.

De gemeente Haarlemmermeer is op grond van artikel 7:611 van het Burgerlijk Wetboek verantwoordelijk als werkgever om voor de veiligheid van de medewerkers te zorgen. Een bodycam kan ondersteuning bieden bij de veilige uitvoering van de werkzaamheden van

Bodycams voor de handhavers

Pagina 3

onze handhavers. Wat zijn de kanttekeningen en risico's?

Een bodycam is geen middel dat ervoor kan zorgen dat de handhavers altijd veilig hun werk kunnen doen. Afhankelijk van de omstandigheden kan een bodycam effect hebben. De handhavers die nog geen bodycam hebben gedragen in de pilot worden op de hoogte gebracht van de wet- en regelgeving omtrent het gebruik van de bodycam en de beelden, zodat zij dit ook uit kunnen leggen aan onze inwoners. Indien een bodycam wordt gebruikt dan levert dit een inbreuk op de privacy van diegene die gefilmd wordt. Het goed kunnen uitleggen waarom beelden worden gemaakt en wat er mee gedaan wordt kan ook bijdragen aan een veiligere omgeving. 3.3 Wat mag het kosten?

De kosten bedragen € 24.000 en worden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget van beleidsdoel A veilige woon- en leefomgeving in Haarlemmermeer voor inwoners, taakveld 1.2 van het programma Veiligheid. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

Het college is als werkgever verantwoordelijk voor de medewerkers. De portefeuillehouder personeelszaken is eerste aanspreekpunt binnen het college. De burgemeester is verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde en de veiligheid. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar? Participatie en communicatie

Voordat de handhavers definitief met bodycams de straat opgaan zal hierover gecommuniceerd worden met onze inwoners. Via diverse mediakanalen zal hier aandacht aan besteed gaan worden. Zo zal er onder andere op onze website een item over de bodycams geplaatst worden. Juridische aspecten

Het doel van de bodycam is de veiligheid van de handhavers vergroten. De juridische grondslag hierbij is 'gerechtvaardigd belang' uit de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) (artikel 6). Het opnemen en vastleggen van beelden door middel van een bodycam is een verwerking van persoonsgegevens in de zin van de AVG. Het is daarom van belang dat zorgvuldig wordt omgegaan met de opnamen. Dit is vastgelegd in het protocol en Data Protection Impact Assessment (DPIA). Hierin is onder andere vastgelegd onder welke voorwaarden beelden mogen worden gemaakt, wie ze kan en mag bekijken en welke informatiebeveiligingsmaatregelen er genomen worden.

Bodycams voor de handhavers

Pagina 4

Een bodycam kan ook dienen als personeelsvolgsysteem. Met deze nota willen we nadrukkelijk vastleggen dat de bodycam daar niet voor ingezet gaat worden. De OR moet desondanks instemmen met het gebruik van de bodycams. Dit verzoek is ingediend op 19 november 2020 bij de OR en is als bijlage toegevoegd. Op 9 december 2020 is de instemming van de OR ontvangen en is als bijlage toegevoegd. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

Wij zullen na de zomer met een brief de raad informeren over de tussen 1 januari 2021 en 1 juni 2021 verzamelde data en de effecten van de invoering van de bodycams. 4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer,

Bijlage(n) • Evaluatie gebruik bodycams, datum 20 november 2020 • Instemmingsverzoek hoofdstuk 15g Regeling bodycams aan de OR, datum 19 november 2020

•

Instemming OR, datum 9 december 2020

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

Datum 30 november 2020

Opdrachtgever Gemeente Haarlemmermeer Team Handhaving en Toezicht

Evaluatie Adviesbureau voor Veiligheid en Handhaving Sander Flight Onderzoek & Advies

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

2

Inhoud 1

Inleiding

4

2

Juridisch kader

6

2.1 2.2 2.3

3

Oordeel over de techniek 3.1 3.2

4

Gebruik en training Oordeel over de bodycams

Effecten van de bodycams 4.1 4.2 4.3 4.4

5

Algemene verordening gegevensbescherming Instemming ondernemingsraad Informatie bewoners

Agressie en geweld tegen toezichthouders Subjectieve veiligheid: het veiligheidsgevoel Maken en gebruiken opnames Opvattingen over de bodycams

Conclusies en aanbevelingen 5.1 5.2

Conclusies Aanbevelingen

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

6 8 8

13 13 14

15 15 18 19 20

22 22 23

3

1

Inleiding In de gemeente Haarlemmermeer worden de handhavers en toezichthouders van het team Handhaving en Toezicht geconfronteerd met agressie en geweld. De gemeente Haarlemmermeer wil een goed werkgever zijn en de veiligheid van de werknemers waar mogelijk vergroten. Daarom is een pilot met bodycams gehouden om te zien of deze kleine, draagbare camera’s de veiligheid van de handhavers en toezichthouders kunnen vergroten. In dit rapport worden de resultaten gepresenteerd. De gemeente zal op basis van deze evaluatie bepalen of de bodycams permanent zullen worden ingevoerd. Toezichthouders en handhavers Voor de pilot is een groep van dertien medewerkers uitgekozen: zij hebben de bodycams daadwerkelijk gedragen. Dit zijn zowel handhavers met opsporingsbevoegdheid (boa’s) als toezichthouders zonder opsporingsbevoegdheid. Voorwaarde is dat ze een taak hebben in de openbare ruimte: ze moeten dus “in het blauw lopen”. In de rest van dit rapport gebruiken we de term toezichthouders, maar daar vallen dus ook handhavers onder. Doelen van de bodycams Uit ervaringen met bodycams van de politie en toezichthouders in andere gemeenten, blijkt dat bodycams een preventieve werking hebben op de meeste agressieve burgers.

En zelfs als de bodycam niet de-escalerend werkt, kan een toezichthouder die slachtoffer is geworden van geweld met behulp van de opname goed onderbouwd aangifte doen bij de politie.1 Ook in Haarlemmermeer is het vergroten van de veiligheid het primaire doel van de bodycam. Dat doel valt uiteen in een aantal subdoelen. In deze evaluatie kijken we achtereenvolgens naar: • Slachtofferschap van agressie en geweld • Veiligheidsgevoel van de toezichthouders • Aantal gemaakte opnames en aantal gebruikte opnames • Draagvlak voor de bodycams onder de toezichthouders Onderzoeksopzet De pilot begon in juli 2020 en liep tot en met oktober 2020; een periode van iets meer dan drie maanden. Overigens worden de bodycams ook na de pilot nog steeds gebruikt: de onderzoeksperiode is eind oktober wel afgesloten, maar de bodycams mogen tot januari 2021 worden gebruikt onder de oude afspraken. Om de effecten van de bodycams op de veiligheid van de toezichthouders te meten, is twee keer een enquête gehouden onder de toezichthouders: een nulmeting in juni 2020 (“voor”) en een eindmeting eind oktober 2020 (“na”). In die enquête werden vragen Noot 1 Voor een evaluatie van de bodycams bij de politie, zie: S. Flight (2019). Focus: Evaluatie pilot bodycams Politie Eenheid Amsterdam 2017-2018, Politie & Wetenschap.

Voor onderzoek naar bodycams bij gemeentelijke toezichthouders, zie: Gemeente Rotterdam (2019), Geen woorden, maar beelden; Evaluatie pilot bodycams BOA’s Gemeente Rotterdam.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

4

gesteld over agressie en geweld: het verminderen van geweld is immers het primaire doel van de bodycams. Daarnaast zijn ook vragen gesteld over de subdoelen, dus het veiligheidsgevoel van de toezichthouders, het aantal gemaakte en gebruikte opnames en de opvattingen over de bodycams. Het is interessant om te weten hoe het draagvlak onder de toezichthouders zich heeft ontwikkeld: als zij de bodycams graag willen blijven gebruiken na de pilot, zegt dat veel over de meerwaarde van de bodycam. Besluitvorming Het college van burgemeester en wethouders heeft op 23 juni 2020 besloten tien bodycams aan te schaffen voor de pilot met bodycams (registratienummer nota: 2020.0001555). Het doel van de proef was om uit te zoeken of bodycams ook in Haarlemmermeer kunnen bijdragen aan de veiligheid en het veiligheidsgevoel van de handhavers. Daarbij moest ook worden gekeken naar de organisatorische en technische aspecten. De kosten werden geraamd op €10.000 en werden gedekt uit het budget voor veilige woon- en leefomgeving. Vervolgens zijn door het Cluster Veiligheid van de gemeente Haarlemmermeer de benodigde juridische en praktische documenten opgesteld en zijn de bodycams aangeschaft. De ondernemingsraad kreeg een instemmingsverzoek voor de pilot en heeft ingestemd. Daarna is de pilot gestart.

Dit evaluatierapport wordt eind november 2020 besproken in het directieoverleg, waarna het begin december 2020 wordt voorgelegd in de Staf Veiligheid waar ook de burgemeester deel van uitmaakt. Vervolgens wordt het evaluatierapport medio december 2020 besproken door het college van burgemeester en wethouders. In dat overleg wordt het besluit genomen of de bodycams permanent zullen worden ingevoerd. Parallel aan dit politiek-bestuurlijke traject moet er afstemming plaatsvinden met de ondernemingsraad. Die moeten een nieuw instemmingsverzoek krijgen als wordt besloten de bodycams permanent in te gaan voeren. Als de bodycam aan de standaarduitrusting van de toezichthouders wordt toegevoegd zal daarover ook worden gecommuniceerd richting gemeenteraad en inwoners: de directie en het college bepalen op welke wijze die informatievoorziening zal gaan plaatsvinden.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

5

2

Juridisch kader Bodycamopnames bevatten informatie over personen en dus vallen de opnames onder het wettelijke regime voor persoonsgegevens. Het belangrijkste juridische kader voor gemeentelijke bodycams ter vergroting van de veiligheid van werknemers is de algemene verordening gegevensbescherming (AVG). In dit hoofdstuk staat beschreven op welke wijze Haarlemmermeer heeft geregeld dat de inzet van de bodycams aan alle eisen uit de AVG voldoet. Ook de Wet op de ondernemingsraden (WOR) is van belang omdat de ondernemingsraad moet instemmen met systemen die kunnen worden gebruikt om personeel mee te controleren. Ook aan die voorwaarde is in Haarlemmermeer voldaan: de OR heeft ingestemd met de pilot. Als op basis van deze evaluatie wordt besloten de bodycams permanent in te voeren, krijgt de OR opnieuw een instemmingsverzoek.

2.1

Algemene verordening gegevensbescherming In de algemene verordening gegevensbescherming en in de Beleidsregels Cameratoezicht van de Autoriteit Persoonsgegevens staat aan welke voorwaarden moet worden voldaan om een verwerking van persoonsgegevens rechtmatig te laten zijn: a. De verwerking moet noodzakelijk zijn voor een gerechtvaardigd belang; b. Uit een belangenafweging moet blijken dat de inbreuk op de privacy proportioneel is; c. De inbreuk op de privacy moet subsidiair zijn; d. Er moet maximaal rekening worden gehouden met de privacy van de geobserveerden. De grondslag voor de verwerking van persoonsgegevens De bodycam mag worden ingezet met bodycams in Haarlemmermeer is artikel 6.1f AVG ‘gerechtvaardigd belang’. Het gerechtvaardigde belang omdat de gemeente een veilige ligt in het nakomen van de wettelijke verplichtingen van werkplek moet bieden aan de artikel 3, eerste lid onder b en tweede lid Arbowet. Daarin staat dat een werkgever gevaren en risico’s voor toezichthouder gezondheid en veiligheid van werknemers moet voorkomen en beperken. Ook moet de werkgever een goed arbeidsomstandighedenbeleid voeren om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. De gemeente Haarlemmermeer wil een goed werkgever zijn en een veilige werkplek bieden aan de toezichthouders. De bodycams horen daarbij.

Van belang is de constatering dat de gemeente Haarlemmermeer de bodycams dus niet inzet vanuit haar publiekrechtelijke rol als overheid die het algemeen belang dient. De bodycams worden ingezet door de gemeente in haar privaatrechtelijke rol als werkgever van de toezichthouders. Het doel dat voor deze pilot met bodycams is gekozen, is het vergroten van de veiligheid van de toezichthouders. De bodycams mogen dus ook alleen voor dat doel worden gebruikt. Gebruik Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

6

van bodycamopnames voor andere doelen valt buiten de grondslag gerechtvaardigd belang waar de inzet op is gebaseerd. Dit geldt dus bijvoorbeeld als een handhaver een bodycamopname wil gebruiken als bewijs van een overtreding van een lokale verordening. Dat zou betekenen dat de bodycam wordt gebruikt voor het uitvoeren van een overheidstaak en dat vergt een andere grondslag. Belangenafweging De keuze voor de grondslag “gerechtvaardigd belang” betekent dat de gemeente Haarlemmermeer een afweging moet maken tussen enerzijds het grondrecht op privacybescherming en anderzijds het gerechtvaardigd belang om als werkgever alles te willen doen om werknemers een veilige werkplek te kunnen bieden. De gemeente Haarlemmermeer komt alles afwegend tot de slotsom dat het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer mag worden ingeperkt omdat het recht op een veilige werkplek voor de toezichthouders in dit geval zwaarder weegt. Het is om meerdere redenen onacceptabel als toezichthouders tijdens hun werk slachtoffer worden van agressie en geweld. Dat maakt de inzet van een relatief zwaar middel als de bodycam proportioneel. Daar komt bij dat bij de verwerking van de opnames alles in het werk is gesteld om de gevolgen voor de privacy van de personen die in beeld komen zo beperkt mogelijk te houden. De toegang tot de opnames is zeer beperkt en de opnames worden ook zeer goed beveiligd.

Dat weegt mee bij de beoordeling dat de inzet van bodycams proportioneel is. Daarnaast heeft de gemeente Haarlemmermeer al jarenlang geprobeerd agressie en geweld op een andere manier in te dammen. Maar die andere, lichtere, instrumenten hebben niet tot gevolg gehad dat de werkplek van de toezichthouders voldoende veilig werd. Er is geen ander middel voor handen waarmee zo goed onderbouwd aangifte kan worden gedaan bij de politie als een toezichthouder slachtoffer is geworden van geweld. Er zijn, kortom, geen lichtere alternatieven voor de bodycam waarmee dezelfde resultaten kunnen worden bereikt. Dat maakt de bodycam subsidiair. Alles afwegend is de gemeente Haarlemmermeer dan ook tot de conclusie gekomen dat de bodycams proportioneel, subsidiair en dus noodzakelijk zijn. DPIA Voor verwerkingen van persoonsgegevens met een hoog privacyrisico moet een Data Protection Impact Assessment (DPIA) worden opgesteld. Bodycams zijn een verwerking met een hoog privacyrisico en dus moet er een DPIA worden opgesteld. In zo’n DPIA staat hoe het bodycamproces werkt en wordt beschreven welke persoonsgegevens worden verwerkt. In de DPIA staat ook de grondslag van de bodycams en wordt de noodzakelijkheid onderbouwd.

Daarna worden de risico’s geïnventariseerd die de bodycams voor de privacy van betrokkenen opleveren en worden passende beschermingsmaatregelen getroffen om die risico’s weg te nemen of te verkleinen. Uiteindelijk maakt de verwerkingsverantwoordelijke de afweging of het nettorisico (het restrisico dat overblijft na het treffen van de beschermingsmaatregelen) acceptabel is.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

7

Na de pilot Bij aanvang van de pilot met bodycams in Haarlemmermeer is een concept-DPIA opgesteld. Dat concept zal moeten worden uitgewerkt tot een volledige DPIA als wordt besloten de bodycams toe te voegen aan de standaarduitrusting van de toezichthouders. Dan moet ook nogmaals de discussie worden gevoerd over het doel van de bodycams en de daarbij behorende grondslag. Die discussie moet breed worden gevoerd met vertegenwoordigers vanuit handhaving en toezicht, maar ook met de privacy officer en de Functionaris voor de Gegevensbescherming. Een vergelijking met andere gemeenten en wellicht zelfs een toetsing door de Autoriteit Persoonsgegevens moeten dan ook worden overwogen. Ook de technische en organisatorische beschermingsmaatregelen voor de bodycamopnames die voor de duur van de pilot zijn getroffen moeten dan opnieuw kritisch worden bekeken. Dankzij de pilot weten we immers precies of ze voldoende hebben gewerkt en of de gemaakte keuzes passen bij de praktijk.

2.2

Instemming ondernemingsraad De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht voor bodycams. Want bodycams zijn geschikt om de aanwezigheid, gedrag of prestaties van medewerkers mee te controleren. Ze kunnen als personeelsvolgsysteem worden gebruikt. Elke technologie die daarvoor kan worden gebruikt moet eerst de instemming van de ondernemingsraad krijgen, zo staat in art. 27 Wet op de ondernemingsraden. De gemeente Haarlemmermeer gebruikt de bodycams niet als personeelsvolgsysteem. De ondernemingsraad heeft met de pilot ingestemd. Als de bodycams permanent worden ingevoerd zal de directie opnieuw een instemmingsverzoek bij de ondernemingsraad indienen.

2.3

Informatie bewoners Voor de aanvang van de pilot is een persbericht opgesteld om iedereen op de hoogte te stellen van de pilot met bodycams. Dat is opgepikt door onder andere het Noordhollands Dagblad, het Witte Weekblad, HC nieuws en InforMeer. Ook is op de gemeentelijke website een pagina gepubliceerd met veelgestelde vragen.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

8

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

9

Nederlands Zoeken

Zoeken

Home > Veelgestelde vragen over bodycams

Veelgestelde vragen over bodycams In Haarlemmermeer kunt u toezichthouders en BOA's (buitengewoon opsporingsambtenaren) tegenkomen die een bodycam dragen. Dit is een kleine, draagbare camera die op het uniform gedragen wordt. De bodycams worden gebruikt om te zorgen voor de veiligheid van de handhaver. Hieronder vindt u antwoorden op de veelgestelde vragen.

$ Handhaving en Toezicht

Wanneer worden er opnames gemaakt? Er worden alleen opnames gemaakt als de handhaver vindt dat er een onveilige situaSe ontstaat. Zonder het maken van deze beelden is het achteraf niet mogelijk om incidenten goed te onderzoeken en daarmee de veiligheid van de medewerkers en burgers te waarborgen. Alle beelden worden veilig opgeslagen en toegang tot de beelden is beperkt tot medewerkers die daarvoor toestemming hebben. Mogen de handhavers bodycams we9elijk gebruiken? Ja. Gemeente Haarlemmermeer zet de bodycam in om de veiligheid van haar werknemers te vergroten. Dit is een ‘gerechtvaardigd belang’ zoals omschreven in arSkel 6.1f AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming). De gemeente zet de bodycams niet in vanuit haar publieke taak als overheid, maar vanuit haar privaatrechtelijke taak als werkgever die de veiligheid van haar werknemers wil vergroten. Wanneer mogen opnames worden gemaakt? Opnames zijn toegestaan als de handhaver vindt dat er een onveilige situaSe ontstaat. Alle incidenten die (mogelijk) escaleren mogen gefilmd worden met de bodycam. Kunnen de opnames ook sSekem worden gemaakt? Nee, de bodycam wordt alSjd openlijk en duidelijk gedragen en het is duidelijk zichtbaar wanneer er een opname wordt gemaakt.

Welke categorieën persoonsgegevens worden opgeslagen? Verbalisantnummer van de handhavers van de gemeente Haarlemmermeer Video-opnamen (beeld met geluid) met datum en SjdsSp Kan de poliSe de opnames gebruiken? Ja, dat kan wanneer er een opname is gemaakt van een stra_aar feit. In dit geval kan de poliSe deze beelden opvragen voor opsporingsonderzoek. De beelden kunnen gebruikt worden als bewijsmateriaal in een rechtzaak. Als ik niet gefilmd wil worden, mag ik dan weigeren? Nee, de handhavers zijn bevoegd om te filmen en hebben geen toestemming nodig om een opname te maken. Hoe worden de opnames beveiligd? De gemeente gaat zorgvuldig om met de bodycamopnames. Alle opnames worden op de bodycam zelf versleuteld opgeslagen. Hierdoor zijn ze onleesbaar. De opnames worden na elke dienst automaSsch opgeslagen op een externe server waar een klein aantal personen toegang toe heea. Zij mogen de opnames uitsluitend raadplegen voor de vooraf vastgestelde doelen, namelijk: opsporingsonderzoek en verzoek voor inzage. Wanneer opnames worden ingezien, Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer verwijderd of gewijzigd wordt dit automaSsch gelogd door het systeem. Hierdoor kan te allen Sjde achterhaald worden op welk moment, door wie en voor welk doel de opnames opgevraagd zijn. Na 28 dagen worden de opnames automaSsch verwijderd.

Behalve wanneer binnen deze termijn een verzoek of vordering wordt ingediend. Dan worden die

10

incidenten die (mogelijk) escaleren mogen gefilmd worden met de bodycam. Kunnen de opnames ook sSekem worden gemaakt? Nee, de bodycam wordt alSjd openlijk en duidelijk gedragen en het is duidelijk zichtbaar wanneer er een opname wordt gemaakt. Welke categorieën persoonsgegevens worden opgeslagen? Verbalisantnummer van de handhavers van de gemeente Haarlemmermeer Video-opnamen (beeld met geluid) met datum en SjdsSp Kan de poliSe de opnames gebruiken? Ja, dat kan wanneer er een opname is gemaakt van een stra_aar feit. In dit geval kan de poliSe deze beelden opvragen voor opsporingsonderzoek. De beelden kunnen gebruikt worden als bewijsmateriaal in een rechtzaak. Als ik niet gefilmd wil worden, mag ik dan weigeren? Nee, de handhavers zijn bevoegd om te filmen en hebben geen toestemming nodig om een opname te maken. Hoe worden de opnames beveiligd? De gemeente gaat zorgvuldig om met de bodycamopnames. Alle opnames worden op de bodycam zelf versleuteld opgeslagen. Hierdoor zijn ze onleesbaar. De opnames worden na elke dienst automaSsch opgeslagen op een externe server waar een klein aantal personen toegang toe heea. Zij mogen de opnames uitsluitend raadplegen voor de vooraf vastgestelde doelen, namelijk: opsporingsonderzoek en verzoek voor inzage. Wanneer opnames worden ingezien, verwijderd of gewijzigd wordt dit automaSsch gelogd door het systeem.

Hierdoor kan te allen Sjde achterhaald worden op welk moment, door wie en voor welk doel de opnames opgevraagd zijn. Na 28 dagen worden de opnames automaSsch verwijderd. Behalve wanneer binnen deze termijn een verzoek of vordering wordt ingediend. Dan worden die bodycamopnames bewaard voor de duur van de aeandeling van het doel waarvoor ze zijn veiliggesteld. Hierna worden ze alsnog verwijderd. Kan ik de beelden die van mij gemaakt zijn bekijken? Als u zelf gefilmd bent met een bodycam, dan mag u opnames die van u zijn gemaakt bekijken. Dit heet het recht op inzage. U mag alleen uw eigen persoonsgegevens bekijken en niet die van andere personen die in beeld komen (of waarvan de stem is opgenomen). Die andere personen zullen dus eerst onherkenbaar moeten worden gemaakt. U kunt een verzoek voor inzage indienen via het invullen van een online formulier. Op de pagina Privacyverklaring staat informaSe over het algemene privacybeleid van de gemeente Haarlemmermeer. Hier vindt u het online formulier voor inzage. Wordt er toezicht gehouden op het rechtmaSg gebruik van bodycambeelden? Elke gemeente heea een FuncSonaris voor de Gegevensbescherming (FG) die een adviserende, toetsende en controlerende funcSe heea. De FG houdt toezicht op de manier waarop de gemeente met de persoonsgegevens en privacy omgaat, dus ook op de bodycams.

De FG heea het recht controles uit te voeren op plekken en in systemen waar de bodycamopnames worden verwerkt om te zien of de gemaakte afspraken worden nagekomen. Kunnen de opnames gebruikt worden na een klacht? Nee, daar worden de bodycamopnames niet voor gebruikt. Kan de drager van de bodycam de opnames zelf verwijderen? Nee, opnames worden 28 dagen bewaard en – als er een incident is gebeurd – tot na de aeandeling van dat incident. De drager kan de opnames niet verwijderen.

! Twi9er

Contact

InforMeer

" Facebook

Archief

Mijn Haarlemmermeer

# Instagram

ZorgMail

Privacyverklaring

Proclaimer

Toegankelijkheid

RSS feed Geef uw mening

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

11

Communicatie na de pilot Als wordt gekozen voor permanente invoer van de bodycams blijft het van belang om mensen actief te informeren over de bodycams en de verwerking van hun persoonsgegevens. Dat is des te belangrijker als je die gegevens verwerkt op basis van de grondslag gerechtvaardigd belang (art. 6.1f AVG): je moet kunnen onderbouwen waarom de “weegschaal” doorslaat in het voordeel van de bodycams. Daarnaast is het voor het preventieve effect van de bodycams essentieel dat zoveel mogelijk mensen weten dat de toezichthouders over dit instrument beschikken. Vandaar dat er aan het eind van dit rapport wordt aanbevolen deze evaluatie en het besluit over invoering van de bodycams actief te delen en er breed over te communiceren. Een goede eerste stap is een brief aan de gemeenteraad: die wordt immers openbaar en daar kan dit evaluatierapport bij worden gevoegd. Een tweede stap waarmee nog veel meer mensen kunnen worden bereikt is opnieuw een persbericht met informatie over de bodycams – net als bij de pilot. Ten derde moet de informatie op de informatiekanalen van de gemeente zelf, zoals de website of de lokale huis-aan-huis bladen, worden bijgewerkt.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

12

3

Oordeel over de techniek Bodycams zijn al een aantal jaren op de markt, maar de technologie is nog altijd flink in ontwikkeling. Er zijn veel verschillende camera’s te koop en daarnaast zijn er verschillende backoffices voor het opslaan en bekijken van de opnames. De gemeente Haarlemmermeer koos voor het merk Zepcam. In dit hoofdstuk gaat het over de ervaringen van de toezichthouders met de bodycam, de draagmiddelen en de software.

3.1

Gebruik en training In Haarlemmermeer is afgesproken dat dertien toezichthouders de bodycams standaard zouden gaan dragen gedurende de looptijd van de pilot. Zij vulden allemaal de tweede enquête in en de tekst in dit hoofdstuk is dan ook alleen op hun antwoorden gebaseerd. De andere achttien respondenten hebben geen ervaring met de bodycams opgedaan. Hun mening komt wel aan bod in de volgende hoofdstukken. Van de dertien toezichthouders die een bodycam zouden dragen tijdens de pilot deden elf dat ook (bijna) altijd. Twee van de dertien geven aan dat ze de bodycam (bijna) nooit hebben gedragen. De afspraak was dat de dertien toezichthouders die meededen aan de pilot allemaal een training zouden krijgen over het gebruik van de bodycam: een knoppencursus voor de bediening en een uitleg van het gebruik van de bodycam in de praktijk. Een van de dertien heeft naar eigen zeggen geen van beide trainingen gekregen. De andere twaalf kregen wel een training, maar een paar kregen geen knoppencursus (drie toezichthouders) of geen praktijktraining (twee toezichthouders). In totaal hebben dus slechts zeven van de dertien deelnemers van de pilot beide trainingen gekregen.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

13

3.2

Oordeel over de bodycams Bodycams De toezichthouders zijn positief over de bodycams van Zepcam. Zij zijn unaniem (zeer) positief over de makkelijke bediening. Ook vinden ze het draaggemak allemaal (zeer) goed. Over de levensduur van de batterij is de meerderheid (zeer) tevreden: negen van de dertien vinden die goed. Drie van de dertien vinden dat de batterij niet lang genoeg meegaat.

Bodycam op het veiligheidsvest van een handhaver

Software Na elke dienst wordt de bodycam in een docking station gezet. Dan wordt de batterij opgeladen en worden opnames geüpload naar de beveiligde opslag. Het is volgens acht van de dertien toezichthouders die met de bodycams werkten gemakkelijk om opnames te uploaden naar de opslag. Twee van de dertien vinden van niet. De andere drie hebben hier geen ervaring mee: zij hebben geen opnames gemaakt. De manager en coördinator hebben als enige toegang tot de gemaakte opnames en er zijn nauwelijks opnames teruggekeken, zoals hieronder zal blijken. Toch hebben we ook aan de toezichthouders gevraagd of het volgens hen gemakkelijk is een specifieke opname terug te vinden. Drie toezichthouders vinden dat dit het geval is; twee anderen vinden van niet. De rest van de deelnemers van de pilot heeft geen omdat zij geen opnames hadden gemaakt en dus ook niets konden terugzoeken.

Bodycams in een docking-station

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

14

4

Effecten van de bodycams Het doel van de bodycams is meer veiligheid voor de toezichthouders. De belangrijkste vraag in deze evaluatie is dan ook of de veiligheid van de toezichthouders daadwerkelijk is vergroot door de bodycams. We kijken eerst naar slachtofferschap, zoals dat is gemeten in de enquêtes. Daarna kijken we ook nog naar andere interessante aspecten, zoals het gevoel van veiligheid, het gebruik van opnames en opvattingen van de toezichthouders over de bodycams. De informatie in dit hoofdstuk komt uit de enquêtes onder de toezichthouders die zijn uitgevoerd zowel voor als na de pilot met de bodycams.

4.1

Agressie en geweld tegen toezichthouders Over de onderzoeksmethode Deze evaluatie is gebaseerd op enquêtes onder toezichthouders. Er zijn ook andere manieren om de hoeveelheid incidenten te meten: interne registraties of aangiften bij de politie, bijvoorbeeld. Uit ander onderzoek naar bodycams is echter gebleken dat interne registraties onbetrouwbare informatie opleveren: slechts één op de tien incidenten wordt geregistreerd.2 Dus als het aantal registraties stijgt kan dat twee dingen betekenen: er is meer geweld gepleegd of de toezichthouders zijn incidenten beter gaan registreren. Dat laatste is heel aannemelijk als je een proef met bodycams doet: medewerkers denken dan immers dat ze met de bodycams beter bewijsmateriaal hebben en dat het dus meer zin heeft om incidenten te melden en te registreren. Het voert voor deze evaluatie te ver om hier heel uitgebreid op in te gaan: er is meer informatie in andere onderzoeksrapporten te vinden. Wel is het van belang om hier te constateren dat enquêtes, hoewel ook niet perfect, de betrouwbaarste informatiebron zijn voor de hoeveelheid agressie en geweld tegen toezichthouders. Daarom baseren we ons daarop. In dit hoofdstuk kijken we in tegenstelling tot het vorige hoofdstuk naar de antwoorden van alle respondenten: dus ook van de toezichthouders die zelf geen bodycam droegen.

Want alle toezichthouders, ook degenen die zelf geen bodycam droegen, kunnen hebben samengewerkt met een collega die wel een bodycam droeg. We kijken dus naar het effect van de bodycams op de hele groep toezichthouders.3

Noot 2 S. Flight (2019). Focus: Evaluatie pilot bodycams Politie Eenheid Amsterdam 2017-2018, Politie & Wetenschap. Noot 3 Overigens: als iemand geen antwoord kon geven op een vraag (en ‘n.v.t.’ koos) is die buiten de 100% percenteringsbasis gehouden. Voor hoeveel respondenten dit geldt verschilt per vraag, maar we baseren ons dus op respondenten die een inhoudelijke mening gaven.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

15

Figuur 4.1

Aantal respondenten dat slachtoffer is geworden van agressie en geweld Lastig gedrag laatste week laatste maand laatste 3 maanden langer dan 3 maanden geleden niet

voor (n = 41) 5 8 14 11 3

na (n = 31) 3 5 9 6 8

Serieuze bedreiging laatste week laatste maand laatste 3 maanden langer dan 3 maanden geleden niet

voor (n = 41) 0 1 8 9 23

na (n = 31) 0 2 2 6 21

Lichamelijke agressie laatste week laatste maand laatste 3 maanden langer dan 3 maanden geleden niet

voor (n = 41) 0 2 2 9 25

na (n = 31) 0 0 4 3 24

In de tabel hierboven staan de antwoorden van de handhavers die de enquêtes invulden. De enquêtes zijn op twee momenten ingevuld. Voorafgaand aan de pilot vulden 41 handhavers deze in en na afloop van de pilot deden 31 handhavers dat. Dat maakt het lastig de twee metingen met elkaar te vergelijken. Daarom worden de antwoorden hieronder in de grafiek in de vorm van percentages weergegeven. We delen de antwoorden daarbij in twee groepen in. De pilot liep drie maanden, dus we beschouwen respondenten die de afgelopen drie maanden slachtoffer zijn geworden als slachtoffer en de respondenten die langer dan drie maanden geleden slachtoffer werden (of nooit) als niet-slachtoffer. Vervolgens vergelijken we de twee metingen met elkaar om te zien of het percentage slachtoffers bij de tweede peiling lager is dan bij de eerste peiling.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

16

Figuur 4.2

Percentage slachtoffers van drie soorten agressie en geweld

De grafiek laat zien dat er minder agressie en geweld richting de toezichthouders werd gepleegd na invoering van de bodycams. Het percentage slachtoffers is bij elk van de drie onderzochte vormen van agressie en geweld afgenomen tussen “voor” en “na”. •

• •

Lastig gedrag komt minder vaak voor in de drie maanden dat de pilot liep dan daarvoor. Voorafgaand aan de pilot Agressie en geweld werd tweederde van de toezichthouders (66%) geconfronzijn gedaald na invoeteerd met lastig gedrag. In de drie maanden dat de bodycams werden gedragen lag dat slachtofferpercentage lager, ring van de bodycam namelijk op 55%. Ook serieuze bedreigingen komen minder vaak voor: een daling van het percentage slachtoffers van 23% naar 15%. Fysiek geweld is ook, zij het heel licht, afgenomen: van 18% slachtoffers naar 15%.

Deze verschillen tussen “voor” en “na” zijn niet statistisch significant. Dat betekent dat ze ook het gevolg kunnen zijn van toevalsfluctuaties tussen de twee metingen. Maar het is goed nieuws om te zien dat de ontwikkeling bij elk van de drie gemeten incidenttypen positief is. Bij toevallige steekproeffouten zou je verwachten dat de uitkomsten de ene keer omhooggaan en de andere

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

17

keer omlaag. Dat is niet het geval en dat betekent dat we hier zeer waarschijnlijk te maken hebben met een daadwerkelijke verbetering in de veiligheid van de toezichthouders dankzij de bodycams. Een tweede indicatie dat het waarschijnlijk echt de bodycam was die het verschil maakte is het feit dat we onder de groep die de bodycam echt hebben gedragen nog lagere slachtoffercijfers zien dan onder degenen die zelf geen bodycam droegen.

4.2

Subjectieve veiligheid: het veiligheidsgevoel Het primaire doel van de pilot met bodycams was een verbetering van de feitelijke veiligheid van de toezichthouders. Dat doel is bereikt, zo bleek hierboven. Maar daarnaast zijn er nog meer interessante aspecten aan bodycams: de zogenaamde subdoelen. Die zijn natuurlijk ook relevant voor het nemen van een besluit de bodycams al dan niet permanent in te voeren. Een van de subdoelen is het gevoel van veiligheid. Figuur 4.3

“Is je gevoel van veiligheid de afgelopen drie maanden verslechterd, gelijk gebleven of verbeterd?”

In de nulmeting zei 59% van de respondenten dat hun veiligheidsgevoel was verslechterd de voorafgaande drie maanden. Dat ging dus over de zomermaanden toen er nog niet met bodycams werd gewerkt. Na de pilot met de bodycams is dat beeld veel positiever. Nu zegt namelijk nog maar 23% van de respondenten dat hun veiligheidsgevoel is verslechterd. En er zijn ook vier toezichthouders die zeggen dat hun veiligheidsgevoel is De bodycam heeft een poverbeterd (16%). Drie van die vier zaten in de groep deelnemers aan de pilot die de bodycams hebben gedragen. sitief effect op het veiligDat laat zien dat de verbetering van het veiligheidsgevoel heidsgevoel waarschijnlijk aan de bodycam te danken is.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

18

4.3

Maken en gebruiken opnames Aantal opnames gemaakt Er zijn, conform de vooraf gemaakte afspraken, weinig opnames gemaakt met de bodycams. In de periode van 9 juli tot 23 oktober 2020 zijn in totaal 23 opnames gemaakt, blijkt uit het logboek van de Zepcam-software. Dat komt neer op gemiddeld één opname per drie dagen. De opnames zijn over de hele proefperiode verspreid gemaakt. Verder zien we dat opnames gemiddeld zeven minuten duurden. De kortste opname duurde een halve minuut; de langste opname duurde een half uur. In totaal is er vier uur gefilmd. Dat leverde bestanden op met een grootte van in totaal 19 GB. Voor deze evaluatie zijn de opnames niet bekeken: de inhoud is namelijk streng afgeschermd met het oog op privacybescherming van de betrokkenen. Wel kunnen we iets zeggen op basis van de enquêtes. Vijf van de ondervraagde toezichthouders hebben een opname gemaakt. Zij omschrijven de reden voor de opname als volgt: • een taxichauffeur probeerde een handhaver aan te rijden; • personen keerden zich tegen de handhavers; • een vuilnisbak stonk zo erg dat werd gevreesd dat er een stoffelijk overschot in lag (het bleek gelukkig rottende vis te zijn); • een fysieke aanval op een handhaver; • een gesprek met de moeder van een kind dat voor overlast zorgde; de moeder was niet gediend van de aanwezigheid van handhaving.

Daaruit blijkt dat de opnames op één na zijn gemaakt in situaties waarin de veiligheid van de handhavers in het geding was. Aantal opnames gebruikt Er is met de meeste opnames niets gedaan: ze zijn niet bekeken, er zijn geen processen-verbaal over opgesteld door de handhavers en ze zijn ook niet aan de politie verstrekt. Ook zijn er geen verzoeken om inzage gedaan door personen die zijn gefilmd. Na 28 dagen werden alle opnames automatisch gewist door het systeem van Zepcam. Met één opname is naderhand wel iets gebeurd: deze is teruggekeken en aan de politie verstrekt. Het betrof een heftig incident waarbij handhavers betrokken raakten bij een vechtpartij tussen burgers. Deze opname is door de betrokken handhavers teruggekeken om het incident te evalueren en ervan te leren. De betrokken handhavers vonden het zeer leerzaam: één toezichthouder meende zich namelijk te herinneren dat hij een duw had gekregen van een burger. De beelden van de bodycam lieten echter zien dat het een collega was die tegen hem aan botste. Dit leverde “echt een goed gesprek” op. Voorafgaand aan de evaluatie is toestemming gevraagd aan

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

19

alle betrokken handhavers die bij het incident betrokken waren of de bodycamopname mocht worden bekeken. De politie heeft de opnames van dit incident ook ontvangen. De politie kan niets over de inhoud van het De politie is positief over incident zeggen, maar was positief over de werkbeeldkwaliteit en bruikbaarwijze. De opname kon direct worden bekeken en ook de beeldkwaliteit was hoog. Het was duidelijk te zien heid van de bodycamopname wat er was gebeurd en de opnames zijn door de politie gebruikt om een goede indruk te krijgen van wat er was gebeurd: een zogenaamd “sfeerbeeld”. De opnames zijn daarnaast gebruikt voor een stuk waarheidsvinding. Er is geen verdachte geïdentificeerd op basis van de beelden, maar de strafbare feiten waren duidelijk te zien en te horen op de opnames. Daarom heeft de politie de opnames opgeslagen zodat ze later indien nodig beschikbaar zijn voor het openbaar ministerie. Deze opnames worden niet automatisch gewist na 28 dagen omdat ze nog nodig kunnen zijn voor de afwikkeling van het incident. De politie bewaart de beelden ook langer, conform de bewaartermijnen in de Wet politiegegevens. Alles overziend zijn er dus relatief weinig opnames gemaakt: een per drie dagen. De opnames zijn op één na niet gebruikt en automatisch gewist na de bewaartermijn van 28 dagen.

De opname die wel is gebruikt was heel nuttig voor het team van de gemeentelijke toezichthouders, maar ook voor politie en justitie.

4.4

Opvattingen over de bodycams Alle ondervraagde toezichthouders (100%) zijn van mening dat bodycams beter bewijsmateriaal opleveren: dat is het grootste voordeel van de bodycam volgens hen. Meer dan de helft (57%) van de toezichthouders die de enquête na de pilot invulden denkt dat burgers beter zullen meewerken door de bodycams. De rest denkt van niet. Er zijn relatief weinig toezichthouders die denken dat burgers door de bodycams minder klachten zullen indienen (24%). De rest denkt dat bodycams geen effect hebben op het aantal klachten. Ook verwacht bijna niemand (21%) dat de bodycams ertoe zullen leiden dat toezichthouders minder tijd kwijt zijn aan papierwerk. Over privacyschending maakt een kleine, zij het niet verwaarloosbare, groep van ongeveer een derde van de toezichthouders zich zorgen: 31% denkt dat hun eigen privacy wordt geschonden en 28% denkt dat de privacy van burgers wordt geschonden. De rest vindt niet dat bodycams de privacy schenden.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

20

Bodycams als personeelsvolgsysteem? In de enquête is gevraagd of de toezichthouders denken dat de bodycams worden gebruikt als een instrument om medewerkers mee te controleren. De meeste toezichthouders (67%) maken zich daar geen zorgen over en de angst hiervoor is na de pilot kleiner dan bij aanvang. Blijkbaar zijn de opnames hier dus niet voor gebruikt. Maar een op de drie toezichthouders denkt wel dat bodyEen op de drie toezichthouders cams mogelijk als controlemiddel kunnen worziet de bodycams als mogelijk den gebruikt door hun werkgever. Dat zou ook kunnen betekenen dat deze toezichthouders hun controlemiddel voor de werkgever bodycam niet durven te activeren als het nodig is, omdat ze bang zijn voor controle achteraf. Dat is uiteraard onwenselijk, dus het werken aan meer vertrouwen onder de toezichthouders is van groot belang. Het is trouwens opvallend om te zien dat degenen die de bodycams hebben gedragen zich allemaal geen zorgen maken over dit punt. Het zou dus kunnen dat deze zorgen in de loop der tijd vanzelf verdwijnen als mensen merken dat de bodycams hier niet voor worden gebruikt. Maar ook in dat geval is dit een punt dat aandacht zal vragen als wordt besloten de bodycams permanent in te gaan voeren. Iets meer dan de helft van de toezichthouders (57%) is zich bewust van het effect van de bodycams op het eigen optreden.

Zij merken dat zij professioneler handelen als ze weten dat ze kunnen worden gefilmd. In die zin heeft de bodycam dus een ‘corrigerende werking’ die twee kanten op werkt: richting de burger, maar ook richting de toezichthouders en handhavers zelf. Slotsom Onder de dertien toezichthouders die met de bodycams hebben gewerkt is de mening over de bodycam na afloop van de pilot zeer positief: 91% vindt dat de bodycams moeten worden uitgerold. Ook als we kijken naar de hele groep toezichthouders zien we steun voor de bodycams. Een ruime meerderheid van de ondervraagde toezichthouders (74%) vindt de voordelen van de bodycams groter dan de nadelen. Tweederde (64%) is van mening dat de bodycams goed worden ontvangen door hun collega’s. En ruim de helft (61%) vindt dat de bodycams moeten Driekwart van de toezichthouders worden uitgerold naar alle toezichthouders. vindt de voordelen van de bodyAlles overziend kan geconcludeerd worden cams groter dan de nadelen dat de pilot met bodycams positief is ontvangen door de toezichthouders en dat een ruime meerderheid ermee wil blijven werken.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

21

5

Conclusies en aanbevelingen Het team handhaving en toezicht van de gemeente Haarlemmermeer heeft van juli tot en met oktober 2020 een pilot gedaan met bodycams. Het doel van de bodycams is het vergroten van de veiligheid van de medewerkers door het voorkomen van agressie en geweld door burgers. Dit rapport bevat de evaluatie op basis waarvan de directie en het college van burgemeester en wethouders kunnen bepalen of ze de bodycams permanent willen gaan inzetten.

5.1

Conclusies Oordeel over de techniek Een groep van dertien toezichthouders en handhavers heeft de bodycams uitgeprobeerd: zij droegen ze (bijna) elke dienst. Het oordeel over de techniek is positief: de bodycams zijn makkelijk te bedienen, het draaggemak is goed en de batterij gaan lang genoeg mee. Ook over het uploaden van opnames en het terugvinden van een specifiek incident was men overwegend tevreden. Minder agressie en geweld Het aantal incidenten van agressie en geweld tegen de toezichthouders en handhavers is in de pilot gedaald. De exacte cijfers staan in het vorige hoofdstuk. Samengevat komen die hierop neer: voorafgaand aan de pilot werden twee op de drie toezichthouders (66%) geconfronteerd met lastig gedrag. In de drie maanden dat de bodycams werden gedragen is dat slachtofferpercentage gedaald tot 55% van de toezichthouders. Ook serieuze bedreigingen kwamen minder vaak voor (daling van 23% naar 15%), net als fysiek geweld (daling van 18% naar 15%). Dit gaat over de hele groep toezichthouders en handhavers, dus ook degenen die geen bodycam droegen in de pilot. Als we alleen kijken naar de dertien deelnemers van de pilot zien we dat het slachtofferschap in die groep nog lager is dan het gemiddelde in de hele groep. Veiliger gevoel Het gevoel van veiligheid is verbeterd in de pilot.

Voordat de bodycams werden uitgetest zei een meerderheid van de toezichthouders dat hun veiligheidsgevoel was verslechterd. Na de pilot met de bodycams is dat beeld veel positiever: er is nog altijd een kwart dat zegt dat hun veiligheidsgevoel is verslechterd, maar er is nu ook een groep die zegt dat het is verbeterd. Dat effect zien we wederom vooral in de groep van dertien toezichthouders die een bodycam droegen. De meeste toezichthouders maken zich geen zorgen dat de bodycams als controlemiddel zullen worden gebruikt door de werkgever. Maar er zijn ook medewerkers die daar wel bang voor zijn: niet in de groep die de bodycams droegen, maar wel bij een aantal van hun collega’s. Het zou kunnen dat deze angst in de loop der tijd vanzelf verdwijnt als men merkt dat de bodycams hier

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

22

niet voor worden gebruikt. Maar het is een punt dat in elk geval voortdurend aandacht moet krijgen als wordt besloten de bodycams permanent in te gaan voeren. Opvattingen over de bodycams De toezichthouders zijn vooral positief over het feit dat bodycams goed bewijsmateriaal kunnen opleveren. Ook denkt een meerderheid dat burgers beter zullen meewerken door bodycams en dat hun eigen optreden professioneler zal worden. Een ruime meerderheid van de ondervraagde toezichthouders (74%) vindt de voordelen van de bodycams groter dan de nadelen. Tweederde (64%) is van mening dat de bodycams goed worden ontvangen door hun collega’s. En ruim de helft (61%) vindt dat de bodycams moeten worden uitgerold naar alle toezichthouders. Onder de groep van dertien deelnemers aan de pilot vindt ruim negentig procent dat de bodycams moeten worden uitgerold. Kortom: Er is ruime steun onder de toezichthouders voor de bodycams. Een meerderheid vindt het een nuttig instrument dat ze graag willen toevoegen aan hun standaarduitrusting.

5.2

Aanbevelingen Op basis van deze evaluatie worden de volgende aanbevelingen geformuleerd. Voer de bodycams permanent in De pilot is een succes: het primaire doel – meer veiligheid voor de toezichthouders – is bereikt en ook op de subdoelen zijn de uitkomsten positief. De bodycams geven de toezichthouders een veiliger gevoel. Er is ook veel steun onder de toezichthouders om de bodycams in te gaan voeren. Daarnaast zijn er tijdens de pilot geen ongewenste neveneffecten aan de oppervlakte gekomen. Alles overziend geven de resultaten van deze pilot dus aan dat het logisch zou zijn om door te gaan met de bodycams en ze toe te voegen aan de standaarduitrusting van de toezichthouders. Koester het draagvlak onder de toezichthouders De meeste toezichthouders zijn positief over de bodycams. Maar toch maakt een derde zich zorgen dat de bodycam door hun werkgever kan worden gebruikt als controlemiddel. De gemeente Haarlemmermeer heeft de ondernemingsraad de garantie gegeven dat dit niet zal gebeuren en ook in de praktijk zijn de bodycams daar niet voor gebruikt. Het vertrouwen is er dus wel, maar er is natuurlijk altijd een kans op een terugval. Als wordt besloten dat de bodycams onderdeel van de standaarduitrusting worden, is het van belang het aanwezige draagvlak en het vertrouwen te koesteren en waar mogelijk te vergroten.

Het is goed om met alle toezichthouders en handhavers in gesprek te blijven over dit punt. Maak afspraken over technische en organisatorische maatregelen om oneigenlijk gebruik van opnames te voorkomen, leg die schriftelijk vast en deel ze met de bodycamdragers. Ook de trainingen zijn van belang: dat is het ideale moment om de spelregels en afspraken in herinnering te roepen en opnieuw te bekrachtigen.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

23

Geef de DPIA een update Voorafgaand aan de pilot is een Data Protection Impact Assessment opgesteld. Dat was een conceptversie voor de pilot die niet formeel is vastgesteld en ook nog niet voor een advies aan de Functionaris voor de Gegevensbescherming is voorgelegd. Als wordt besloten de bodycams toe te voegen aan de standaarduitrusting van de toezichthouders, dan moet niet alleen de OR opnieuw instemmen, maar moet ook de DPIA een update krijgen, definitief worden gemaakt en worden vastgesteld. In een DPIA beschrijf je technische en organisatorische beschermingsmaatregelen om de privacyrisico’s te verkleinen. Denk bij technische maatregelen bijvoorbeeld aan het bijhouden van een audit trail per opname waarin precies staat wie welke opnames heeft bekeken. Bij de organisatorische maatregelen kan worden gedacht aan een halfjaarlijkse check door een onafhankelijke toezichthouder op het aantal opnames, het gebruik van de opnames en de beveiligingsmaatregelen. Dat maakt het aantoonbaar onmogelijk de bodycams als personeelsvolgsysteem te gebruiken en dat versterkt het vertrouwen in de technologie. De DPIA moet worden opgesteld in goed onderling overleg tussen de primaire gebruikers van de bodycams, de privacydeskundigen en de informatiebeveiligers van de gemeente. Daarna moet de Functionaris voor de Gegevensbescherming er een advies over geven dat moet worden opgenomen in de DPIA.

Informeer bewoners Het is wettelijk verplicht om bewoners actief te informeren over cameratoezicht en dus ook over bodycams. Heimelijk filmen is voor de meeste situaties verboden in het Wetboek van Strafrecht en ook de AVG hanteert het principe van transparantie. Maar los van de wettelijke informatieplicht is het ook om inhoudelijke redenen wenselijk als zoveel mogelijk mensen weten dat de toezichthouders een bodycam dragen. Dat vergroot immers het preventieve effect. Daarom zou het in elk geval al goed zijn als dit evaluatierapport actief openbaar wordt gemaakt, evenals de besluiten die erop worden gebaseerd: in een brief aan de gemeenteraad, een persbericht en op de pagina met veelgestelde vragen op de website van de gemeente. Hoe meer mensen op de hoogte zijn van de bodycam, hoe groter de kans dat de positieve effecten zullen beklijven.

Evaluatie pilot bodycams Gemeente Haarlemmermeer

24

memo Dit memo bevat persoonlijke beleidsopvattingen voor intern beraad en is daarom op grond van artikel 11 lid 1 Wet openbaarheid van bestuur niet openbaar.

Aan Van Datum Onderwerp

Human Resource Management De Ondernemingsraad HRM 24 november 2020 Instemmingsverzoek Regeling Bodycams

Geachte leden van de Ondernemingsraad, Hierbij leg ik u, op grond van artikel 27 lid 1 onder k en l van de Wet op de Ondernemingsraden (WOR), ter instemming de Regeling Bodycams voor (nieuw hoofdstuk 15g Personeelshandboek). Met de bodycams kunnen persoonsgegevens van werknemers worden opgenomen. In de bijgevoegde Regeling Bodycams is vastgelegd hoe de gemeente Haarlemmermeer omgaat met deze persoonsgegevens van werknemers. Voor het verwerken van de persoonsgegevens van de burgers wordt een apart protocol opgesteld. Dit wordt nog nader uitgewerkt. Omdat dit niet de in de onderneming werkzame personen betreft maakt dit geen onderdeel uit van deze instemmingsaanvraag. Aanleiding Het College heeft op 23 juni 2020 besloten dat er een pilot gestart wordt met bodycams voor de Boa’s. Een bodycam is een draagbare camera die aan het lichaam of de uitrusting van de drager wordt bevestigd. Het doel van deze pilot is om te onderzoeken of en zo ja hoe een bodycam kan bijdragen aan de veiligheid en aan het veiligheidsgevoel van de Boa’s. Deze pilot is gestart op 1 juli 2020 en duurt tot 31 december 2020. Gedurende deze pilot kunnen Boa’s vrijwillig gebruik maken van een bodycam. De BOA kan zelf beslissen of en wanneer de bodycam wordt aangezet. Als de bodycam wordt aangezet worden er beelden of geluidsfragmenten opgenomen.

De beweegreden Het College moet nog een beslissing nemen over definitieve invoering. Als het College besluit dat de bodycams aan de standaarduitrusting van de Boa’s worden toegevoegd is het vereist om een regeling te hebben waarin is bepaald hoe we omgaan met het vastleggen en verwerken van de persoonsgegevens die met de bodycam zijn opgenomen. Om die reden is alvast, vooruitlopend op een besluit van het College, een Regeling Bodycams opgesteld. Op 13 november 2020 is de evaluatie aan de ondernemingsraad gezonden. Deze is op 17 november 2020 aangevuld met de uitslag van de 0 en 1 meting. Uit de evaluatie blijkt dat het veiligheidsgevoel van de Boa’s wordt vergroot. Het aantal agressie- en geweldsincidenten is gedaald na invoering van de bodycams. Het Cluster Veiligheid zal het College adviseren om de bodycams structureel in te voeren.

Instemmingsverzoek Regeling Bodycams

Pagina 2 van 3

Vragen OR en achterbanraadpleging Op 30 juli 2020 en op 2 oktober 2020 zijn vragen van de ondernemingsraad over het gebruik van de bodycams beantwoord. Op 20 november 2020 heeft de ondernemingsraad tijdens een bijeenkomst met de Boa’s vragen kunnen stellen over de ervaring van de Boa’s met het gebruik van de bodycams. Belangrijkste wijzigingen Met de invoering van de regeling voldoen we aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Het doel waarvoor persoonsgegevens worden vastgelegd is in de regeling omschreven. Het gebruik van de bodycams heeft als doel: 1. het vergroten van de feitelijke en ervaren veiligheid van de werknemer; 2. het onderbouwd aangifte kunnen doen; 3. opsporingsonderzoek door de politie naar strafbare feiten. Daarnaast zijn de functionarissen aangeduid die toegang hebben tot de in het systeem opgeslagen gegevens. Verder is geregeld welke gegevens worden geregistreerd en wanneer deze worden vernietigd. De gevolgen die het besluit naar verwachting voor de werknemers zal hebben en de genomen maatregelen Met de bodycams kunnen beelden en geluidsfragmenten worden opgenomen. Gegevens die te herleiden zijn tot individuele werknemers zijn persoonsgegevens. In de regeling is omschreven hoe de gemeente Haarlemmermeer omgaat met deze persoonsgegevens.

De rechtspositie van werknemers met betrekking tot deze persoonsgegevens wordt door middel van deze regeling duidelijk vastgelegd. Ook worden de bevoegdheden van de gemeente Haarlemmermeer als werkgever begrensd. Verzoek tot instemming Voor een voorgenomen besluit tot vaststelling, wijziging of intrekking van een regeling omtrent het verwerken van alsmede de bescherming van de persoonsgegevens van de in de onderneming werkzame personen is instemming van de ondernemingsraad vereist (artikel 27 lid 1 k WOR). Met de invoering van de bodycams worden persoonsgegevens vastgelegd. Om die reden is instemming van de ondernemingsraad vereist. Er is ook instemming van de ondernemingsraad nodig voor een regeling inzake voorzieningen die gericht zijn of geschikt zijn voor waarneming van of controle op aanwezigheid, gedrag of prestaties van de in de onderneming werkzame personeel (artikel 27 lid 1 l WOR). De bodycams worden niet gebruikt voor controle op aanwezigheid, gedrag of prestaties maar kunnen daar technisch gezien wel voor worden gebruikt. Alleen al omdat het technisch gezien mogelijk is, is om die reden ook instemming van de ondernemingsraad op grond van dit artikel nodig. Ik verzoek de ondernemingsraad om in te stemmen met de Regeling Bodycams. Inwerkingtredingsdatum Inwerkingtreding van de regeling is afhankelijk van het besluit van het College.