2023-12-14 Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028

VERSLAG VAN DE SESSIE VAN DE RAAD DER GEMEENTE HAARLEMMERMEER OP DONDERDAG 14 DECEMBER 2023 Onderwerp:

RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 (8414039) + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 (10164415)

Voorzitter:

mw. N.M. Elfers

De leden: dhr. P.J. Boerman, dhr. M.F. Boels, dhr. T.M. Blom, mw. M.R. Hogervorst, mw. J.M. Hup, mw. J. Koolmoes, mw. S. van de Meeberg Griffier: M.H.H. Gerding Portefeuillehouder: mw. M. Steffens-van de Water Inspreker: dhr. T. van Bentem

De VOORZITTER: Welkom nogmaals. We gaan het in deze sessie hebben over twee raadsvoorstellen, Programma Riolering en Stedelijk Water 2024-2028 en raadsvoorstel Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028. Met betrekking tot dat laatste raadsvoorstel heeft zich één inspreker gemeld. Voordat wij dus de eerste termijn gaan beginnen, zal ik de inspreker zo het woord geven. Als allereerst is mijnheer Boerman naar mij toe gekomen met een bijzonder verzoek. Wellicht een primeur, want wij vermoeden zomaar dat het vaker zal voorkomen. Dus bij dezen geef ik mijnheer Boerman het woord. Gaat uw gang. De heer BOERMAN: Ja, dank u. Mij was ter ore gekomen dat de PvdA vanavond niet hier aanwezig is in het debat en ze hebben mij gevraagd om namens hen het woord te voeren. Nu doe ik dat graag, maar ik vroeg me af of de commissie mij in de gelegenheid wil stellen om die tijd daarvoor ook te benutten, of het debat mij daar de gelegenheid voor geeft. De VOORZITTER: De vraag is helder, denk ik en ik zag direct een reactie van mevrouw Van de Meeberg. Mevrouw VAN DE MEEBERG: Zal ik dan SRH, BVNL, FVD en wie hebben we nog meer niet, voor mijn rekening nemen? Dan hebben we meteen alles gehad. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw reactie, mag ik daaruit concluderen dat u geen voorstander bent van dit verzoek? Mevrouw VAN DE MEEBERG: Nee hoor, ik vind het prima. Geen enkel probleem.

De VOORZITTER: Helder, dan hoor ik graag van de andere partijen hoe zij hierin staan. Mevrouw Koolmoes gaat uw gang. Mevrouw KOOLMOES: Ik wil mijnheer Boerman wel een minuutje extra geven om ook het punt van de PvdA mee te nemen.

Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

1

De VOORZITTER: Dank u wel. Als ik verder geen reacties zie… Gaat uw gang, mevrouw, pardon, mijnheer Blom. De heer BLOM: Dank u wel, mevrouw Elfers voor het woord. Ik heb daar geen moeite mee. De VOORZITTER: Helder. Mijnheer Boels, VVD, gaat uw gang. De heer BOELS: Ja, dank u wel. Hoeveel minuten heeft de heer Boerman dan met deze hele optelsom? Misschien wel evenveel als…? De VOORZITTER: Mijnheer Boerman heeft er dan zes en dat houdt in dat hij een minuut minder heeft dan de VVD. De heer BOERMAN: En toch evenveel zetels, kun je nagaan. De VOORZITTER: Mijnheer Boels, mag ik een reactie? U bent akkoord? Ik zie verder zowel non-verbaal als verbaal geen bezwaar. Mijnheer Boels, bij dezen is uw verzoek ingewilligd. Gehonoreerd. Mijnheer Boerman, excuus. Goed dat jullie dat zeggen, ik dacht al 'waarom hoor ik zoveel gesmoes?' Maar dat was duidelijk. Dan wil ik nu wel graag de heer Van Bentem van de Wijkraad Pax het woord geven. U mag hier bij de katheder gaan staan. U heeft vijf minuten inspreektijd, ik geloof dat u daarvan op de hoogte bent gesteld. Dat is fijn. U bent ook goed voorbereid, zie ik, dus gaat uw gang. De heer VAN BENTEM: Geachte leden van de raad, het college en andere toehoorders. Mijn naam is Ton van Bentem, secretaris van de Wijkraad Pax.

De vorige Wijkraad is in 2007 gestopt omdat het ontbrak aan vertrouwen met het toenmalig bestuur en de voor Pax verantwoordelijke gebiedsmanager. Na bekendwording van de ontwikkeling rond het winkelcentrum Pax is door een groep inwoners van Pax besloten weer een wijkplatform op te richten om invloed uit te kunnen oefenen op de ontwikkelingen, helaas zonder resultaat. Een aantal voor de wijk belangrijke ondernemers moest vertrekken, jammer. De nieuwe Stichting Wijkraad Pax werd officieel opgericht 1 april 2022 en is inmiddels uitgegroeid tot circa vijftien vrijwilligers in de raad en in werkgroepen. In 2022 werden we door het gebiedsmanagement uitgenodigd voor een regulier overleg als wijkraad en daarin werden we geïnformeerd over de voorbereidingen van grootschalig onderhoud in vijf straten in de wijk. De aanleg van drainage is niet doorgegaan. Dat was eerder een reden geweest tot uitstel van werkzaamheden in de Dunantstraat. En aan klimaatadaptatie zou worden gewerkt. In het najaar van 2022 werd ons gemeld dat de voorbereidingen waren getroffen voor de werkzaamheden in enkele straten en de werkzaamheden waren gepland in het voor- en het najaar van 2023. Tot op heden is er niets gebeurd. In mei 2023 werden de inwoners van twee straten uitgenodigd voor een digitale bijeenkomst voor een halfuurtje per straat.

In de brief werd alleen gesproken over opnieuw bestraten van parkeerplaatsen en stoepen en vervangen van versleten groen. Voor het laatste kon men een keuze maken tussen een paar varianten. Er deden ongeveer twintig mensen mee, waarvan vijftien uit de Schweitzerstraat en in een stuk of drie uit de Kelloggstraat, dus bijzonder weinig. Jammer. Maar wij vinden dit ook een slechte manier van participatie. Voor de rest hebben we tijdens het reguliere overleg onze verontwaardiging uitgesproken daarover en over dat de aangekondigde werkzaamheden zonder vooroverleg of informatie waren gewijzigd en dit niet conform de afspraken met de gebiedsmanager was. Andere werkzaamheden zouden vijftien jaar worden uitgesteld. Daarover hebben we een mail gestuurd naar de gebiedsmanager met een aantal vragen; het motief, wie heeft het besluit genomen, wat is nu de planning? Welke werkzaamheden worden uitgevoerd en waarom is ons vooraf geen informatie verstrekt? We hadden de gebiedsmanager Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

2

uitgenodigd voor onze vergadering maar hij was op vakantie in die tijd. Daarop werd er in september door de gebiedsmanager telefonisch gemeld dat hij de vragen die wij stelden niet kon beantwoorden. We hebben gevraagd om dat schriftelijk te bevestigen. Dat is niet gebeurd, dus hebben we een brief gestuurd naar de burgemeester en wethouders en een kopie naar de raad. De brief is inmiddels beantwoord, in zoverre, hij is persoonlijk aan mij beantwoord. Zonder handtekening maar ook volgens de gebiedsmanager onder mandaat van burgemeester en wethouders. Wij vinden dat een vreemde zaak. En de vragen konden toen plotseling wel beantwoord worden, terwijl dat in juli niet kon. Heel vreemd. Voor onze jaarvergadering op 29 november jl. hadden we de gebiedsmanager uitgenodigd om toelichting te geven op de plannen. In eerste instantie wilde hij niet komen, maar onder wat dwang, denk ik, van de wethouder, is hij toch geweest en heeft een verhaal verteld. Maar weer een nieuw verhaal, weer andere straten, weer andere prioriteiten en weer een slechte participatie vooruitgesteld. Wij zijn er niet gelukkig mee. De presentatie die hij gaf, zou hij doorsturen maar die hebben we tot op heden niet gehad. We krijgen de indruk dat we niet serieus genomen worden als wijkraad en daar willen we eigenlijk verandering in brengen.

Daarom vragen we de raad en het college om maatregelen te nemen om te zorgen dat er een goed gesprek komt tussen de wijkraad en de gemeente om de plannen nu eens goed op te stellen en nu een goede planning te maken en ook de mogelijkheid te bieden voor een goede participatie zodat de bewoners gewoon aanwezig kunnen zijn bij een gesprek om de plannen goed te beoordelen en goed te kijken wat men wil. Want ook een aantal wensen die er zijn in de straten, zoals doorgangen naar het parkeerplaatsen, et cetera, moeten gewoon gehonoreerd kunnen worden. Volgens de projectinkoper van het grootschalige onderhoud zou dat mogelijk zijn maar volgens de gebiedsmanager is dat allemaal moeilijk. De VOORZITTER: Mijnheer Van Bentem, wilt u afronden? De heer VAN BENTEM: Ik ga afronden. Ik vraag de aandacht hiervoor en ik wil het verhaal nog wel even doorsturen aan iedereen die het horen wil. Bedankt voor de tijd en uw aandacht, en ik wens u een goede vergadering. De VOORZITTER: Dank u wel, dan mag de raad altijd nog vragen stellen aan u en aan het college. Ik zie een hand van mevrouw Koolmoes en dan mijnheer Boerman en dan mijnheer Boels. Mevrouw Koolmoes gaat uw gang. Mevrouw KOOLMOES: Ja, dank u wel voorzitter. Mijnheer Van Bentem, we hebben elkaar twee weken geleden ook gesproken, met ons uitstapje, altijd interessant.

Ten eerste wil ik u een heel groot compliment maken, want u heeft een wijkraad overgenomen die eigenlijk op zijn gat lag. En daar bent u ingestapt en u doet heel veel moeite om die wijkraad op de kaart te zetten. Dat vind ik echt heel knap. Dat is een compliment waard. Nu wat kritischer. U zegt 'participatie', wat is goede participatie? Eigenlijk wil ik die vraag terugkaatsen. Wanneer had u nou gezegd 'hier is goed geparticipeerd?' Ik heb daarna nog een vraag aan het college, dank u wel. De VOORZITTER: Gaat uw gang. De heer VAN BENTEM: Goed participeren betekent gewoon de bewoners samenroepen in het buurthuis en met plannen komen en daar gewoon luisteren naar wat de bewoners te vertellen hebben. Heel veel bewoners in vooral de sociale huurwoningen hebben niets met internet, die weten niet eens wat een Teamsvergadering is, die moet je gewoon uitnodigen en die moet je gewoon de papieren laten zien, de tekeningen laten zien. En niet via internet, een Teamsbijeenkomst. Dat werkt niet.

Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

3

De VOORZITTER: Hartelijk dank voor uw antwoord. Mijnheer Boersma, gaat uw gang. De heer BOERMAN: Boerman, dank u wel. Het is ook lastig voorzitter, u heeft helemaal gelijk. Toch zien we er wel iets anders uit, dacht ik. Maar dank ook voor het inspreken. Het is ook mij aan alle kanten duidelijk. U scheelt mij ook tijd want ik had toevallig ook over Pax een specifieke vraag. Die zal ik dadelijk ook nog even stellen aan de wethouder, denk ik. Als daar gelegenheid voor komt, van de voorzitter. Maar nu is de vraag: wat vraagt u concreet van de raad vanavond? Alleen aandacht of is er nog meer? De VOORZITTER: Gaat uw gang. De heer VAN BENTEM: Wij vragen u om zich daarmee te bemoeien, om gewoon druk uit te oefenen op het bestuur en om mogelijk te maken dat er een goede planning komt en goede afspraken over wat er wel en wat er niet gebeurt en goed wordt samengewerkt met de wijkraad die veel weet van de wijk. Dank u. De VOORZITTER: Dank u wel, mijnheer Van Bentem. Dan een laatste vraag, mijnheer Boels. Gaat uw gang. De heer BOELS: Ja, dank u wel voorzitter. Mijn vraag ligt wat in lijn met die van mijn collega-raadsleden, maar het gaat met name over wat u ook noemde, een goed gesprek, een goede planning en goede participatie. Ik heb daar zelf ook wat beelden bij 'hé, hier loopt iets heel duidelijk langs elkaar'.

Ik ben zo heel nieuwsgierig naar de reactie van het college hierop want ja, dat zal daar ook een beeld bij hebben. Maar u heeft het ook over het goede gesprek. Wat is dat in uw ogen? De VOORZITTER: Mijnheer Van Bentem, gaat uw gang. De heer VAN BENTEM: Mensen uitnodigen aan tafel. Mensen laten zien wat de plannen zijn, mensen daarop laten reageren. Direct aan tafel en niet op afstand. De VOORZITTER: Hartelijk dank. Dan zijn er geen vragen meer voor u, dus dank u wel voor uw inspreken en dan mag u weer op de publieke tribune gaan zitten. Er zijn een drietal vragen van dezelfde vragenstellers aan het college. Dat doen we in dezelfde volgorde. Mevrouw Koolmoes, gaat uw gang. Mevrouw KOOLMOES: Dank u wel voorzitter. Aan het college de vraag: we gaan vanavond de beheerplannen bespreken. Hoeveel ruimte hebben we straks in de nieuwe beheerplannen om ook met wijken die nog niet op de agenda staan in gesprek te gaan? Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel, ik stel voor dat ik alle vragen even ophaal en daarna de wethouder het woord geef. Mijnheer Boerman gaat uw gang. De heer BOERMAN: Dank u. Ik had al de vraag voorbereid dat wij vooral uit Pax horen dat ze daar binnenkort in een aantal wijken met de bestrating aan de slag willen, maar dat we tegelijkertijd horen dat over vijf jaar ook het riool aan vervanging toe is. Dan moet de weg weer open.

Dus wij vroegen ons af: is er ook een andere manier om dat te plannen en om dat ook goed te communiceren met de wijkraad? De VOORZITTER: Dank u wel voor uw vraag. Mijnheer Boels, gaat uw gang.

Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

4

De heer BOELS: Dank u wel voorzitter. Ik hoor in de bijdrage van de inspreker zojuist best wat verwijten aan het adres van het college en de gebiedsmanager. Ik ben wel nieuwsgierig hoe het college hier tegenaan kijkt, want elk verhaal heeft doorgaans twee kanten en ik ben heel nieuwsgierig of het college ook bij monde van mevrouw Steffens hier enige toelichting op kan geven. De VOORZITTER: De vragen lijken mij helder, dan geef ik nu het woord aan mevrouw Steffens namens het college. Gaat uw gang. Wethouder STEFFENS: Ja voorzitter. Ik wil eigenlijk niet nu helemaal ingaan op deze situatie. Even uitgaand van wat u vanavond nog meer te bespreken heeft. Ik vind wel, en dat kan ik u ook gewoon zeggen, dat hier natuurlijk in de zin van communicatie en participatie een aantal dingen niet zijn gegaan, zoals we dat graag zien. Mijnheer Van Bentem en ik hebben daar eerder ook al over gesproken met elkaar. Ik heb daar ook even kort over gesproken met het gebiedsmanagement. Ik weet dat ze daarna nog bij elkaar zijn geweest. Ik krijg niet terug van elk overleg van gebiedsmanagement hoe dat verlopen is, dus ik kan u gewoon nu niet zeggen wat hun beeld daarbij is.

Maar ik weet dat het natuurlijk niet fijn is als je lang geleden hebt gehoord dat er in 2022/2023 iets gaat gebeuren en je je op een gegeven moment overvallen voelt als wijk of als wijkraad – in die tussentijd was er natuurlijk geen wijkraad – en ook als inwoners en het gevoel hebt 'hé, er zouden toch andere dingen gaan gebeuren?' Dat moet goed uitgelegd worden. Dan is altijd de vraag 'wat is goed?' Wat voor de een helder is, hoeft dat voor de ander niet te zijn. Maar het minste dat kan – en ik begrijp ook dat mijnheer Van Bentem dat zegt – is dat je als je overlegt dan even aan tafel gaat zitten en misschien de plannen erbij kunt pakken en wat uit kunt leggen. Dan kan een overleg dat digitaal georganiseerd is voor een heleboel inwoners ook wel een lastige opgave zijn. Ik weet dus even niet op welk moment dat was, misschien is dat wel in coronatijd geweest. Dat weet ik nu niet, maar ik denk dat het goed is dat ik dat even op een rijtje zet en als u wilt, kan ik u daar even kort over terugkoppelen. Maar ik ga er wel van uit dat we erop vertrouwen dat de mensen die in de gebiedsteams werken met gebiedsmanagement de afspraken nakomen zoals wij die met hen maken. Dat is dat er als er kleinschalige veranderingen zijn, mijnheer Boerman zei daarnet iets daarover, dat dan op een andere manier van participatie gaat dan wanneer er grootschalige aanpak is.

Ik denk dat daar misschien wel een deel van het verschil in beelden zit, misschien nog niet helemaal de oplossing. Er was natuurlijk de verwachting voor grootschalige aanpak, dus ook bredere participatie. Dat wordt dan een kleinschaliger aanpak. Maar ik ben het met iedereen eens die zegt 'dat moet je dan wel goed uitleggen en daar moet je over communiceren met de inwoners'. Dus die verwachting heb ik ook. Voor nu is dat even wat ik erover kan zeggen. De VOORZITTER: Dat levert een aanvullende vraag op. Mijnheer Boerman. De heer BOERMAN: Dank u voorzitter, ik had eigenlijk ook de vraag gesteld aan het college over hoe dat nou zit met dat werk met werk maken. De ene keer gaat de weg open voor de verharding en de andere keer voor het riool. En nu is het maar klein, maar ik denk toch dat we ernaar moeten kijken hoe we dat kunnen afstemmen. De VOORZITTER: Hoe kunnen we dat afstemmen? Gaat uw gang. Wethouder STEFFENS: Voorzitter, nee, dat was natuurlijk niet in antwoord op klein of groot. Ik denk dat dat dat gewoon is hoe je normaal gesproken participatie inzet, alleen ben ik het met u eens dat de ideale situatie is dat je dat natuurlijk in een keer meeneemt. En misschien is het antwoord ook wel dat het op een later moment allemaal moet gebeuren. Ik ken die planning zoals u die heeft 'dan moet het riool ook een halfjaar later' niet.

Dat lijkt me geen ideale situatie, maar soms is het wel zo en kan het niet anders. Ik kan het alleen niet even zo uit de losse pols nu aan u antwoorden. Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

5

De VOORZITTER: Dan zie ik verder geen aanvullende vragen meer naar aanleiding van de inspreker. Dan wil ik voor de notulen even gemeld hebben dat afwezig zijn EEN Haarlemmermeer, BVNL, FVD, GEZOND Haarlemmermeer, SRH en PvdA. Dan kunnen we nu over naar de eerste termijn. U heeft daar allen spreektijd voor. De eerste spreker heeft zich al zojuist gemeld. Dat kan door middel van handopsteken, net als interrupties. Technische vragen behoren niet tot de mogelijkheid en ter afronding van de eerste termijn zal het college in ieder geval op gestelde vragen, als ze niet technisch zijn, antwoorden. Mijnheer Blom heeft zich zojuist als eerste gemeld en daarna mevrouw Koolmoes en daarna mevrouw Hogervorst. Gaat uw gang, mijnheer Blom. De heer BLOM: Dank u wel, voorzitter. We bespreken de vernieuwing van de buitenruimte onder en boven de grond voor de jaren 2024-2028. Bij de informatieve bijeenkomst over dit onderwerp heb ik een aantal technische vragen gesteld en daar heb ik twee antwoorden op gekregen, waarvoor dank. Ik gaf aan dat er in 2011 nog voor 3,5 km gemengd riool is aangelegd, terwijl het in 1995 voor nieuwe aansluitingen al verplicht was gesteld om een gescheiden riool aan te leggen. Het antwoord van het college gaf aan dat er doelmatigheidsafwegingen zijn gemaakt.

Ook de vraag waarom de aanpak van het riool in de buitenruimte in de wijk Linquenda, de straten Langemoor, Oostmoor en Adingmoor lijkt te zijn overgeslagen kon niet beantwoord worden terwijl dit project nog maar pas geleden is afgerond. Ik heb al eerder vragen gesteld over de voortgang van de vernieuwing. Maar deze antwoorden versterken mijn indruk dat de wethouder deze portefeuille niet de aandacht geeft die hij verdient. En nu de bijdrage van het CDA. We hebben gezamenlijk besloten dat ons oppervlaktewater en grondwater schoner moet worden en daar staan inspanningsverplichtingen tegenover. Hemelwater moet via het grondwater, of direct naar de vaarten en kanalen en niet via het vuilwaterriool en de zuiveringsinstallatie van het hoogheemraadschap. Dit kan alleen als je het hemelwater en het vuil water bij de bron uit elkaar houdt en daar heb je een gescheiden riool voor nodig. Nu, in het jaar 2023, worden we geconfronteerd met een achterstand en een grote opgave om ons riool te vernieuwen en aan te passen aan de huidige eisen. En of we extra bij willen lappen, terwijl er eind 2022 een reserve is ontstaan van niet uitgegeven middelen van € 7,25 miljoen. Dat is meer dan de begroting voor het riool in één jaar. Volgens ons had dit geld gebruikt moeten worden voor de vernieuwing en niet om op te potten.

Het argument om het riool en de vernieuwing openbare buitenruimte samen uit te voeren, is ook niet nieuw en geeft duidelijk een voordeel aan om dit zo te doen, maar geeft nog geen excuus voor de opgelopen achterstand. We zien te weinig versnelling in de vernieuwing en manen de wethouder tot actie. Leer van de reeds opgeleverde wijken. En bouw een relatie op met de uitvoerende aannemers, zodat volgende wijken beter en sneller aangepakt kunnen worden. Wij zien liever niet dat aannemers hier in de raad om hun geld komen vragen. De relatie opdrachtgever… De VOORZITTER: Wilt u afronden mijnheer Blom? De heer BLOM: Dat ga ik zeker doen, mevrouw Elfers. De relatie opdrachtgever-uitvoerder hoort er een te zijn van vertrouwen zodat het beste resultaat gehaald kan worden. En nu aan het werk. Voorzitter, tot zover. De VOORZITTER: Hartelijk dank, dan geef ik nu mevrouw Koolmoes het woord. Mevrouw KOOLMOES: Dank u wel voorzitter. Voor ons liggen twee grote raadsvoorstellen die voor onze inwoners en voor mijn fractie heel belangrijk zijn. Het ziet er compleet uit, maar de tijd is te kort om hier vanavond alles te bespreken. Veel wijken uit de jaren zestig en zeventig zijn nu toe aan een flinke opfrisbeurt.

Maar hoe bepaal je hoe die wijk ingericht moet worden? Waren het destijds vooral wijken voor gezinnen met jonge kinderen, zijn het nu veelal wijken waarin de kinderen zijn uitgevlogen Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

6

en de oudere inwoner geniet van zijn dagelijkse ommetje. Hoe veranderen we die wijk naar een leefbare wijk? Hoe monitoren we dit en nemen we de lessen daarvan mee? In dit raadsvoorstel werden we er aangenaam mee verrast dat men de aanpak zal veranderen voor wat betreft de gebiedsgerichte aanpak. Men werkt een plan uit voor wijkvernieuwing, waarbij men meer integraal een hele wijk in één keer kan aanpakken. En voor de complete openbare ruimte zal in een afgestemd gebied worden bepaald hoeveel er moet worden opgeknapt. De participatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners is hier dan een onderdeel van. Laten we niet vergeten dat in de jaren zestig, zeventig van meepraten over je eigen leefomgeving geen sprake was. We gaan eindelijk afwijken van dat we pas actie ondernemen na het doen van een openbare melding. Er volgen dan ook woorden in het raadsvoorstel als 'toekomstbestendig, klimaatadaptief, adaptatie', maar de allermooiste is 'efficiëntie'. We gaan efficiënter werken. Nou, dat zou deze raad wel heel fijn vinden, voorzitter. We lezen dat de veranderende werkwijze ook organisatorisch grote aanpassingen zal vergen binnen onze organisatie. Na de grote aanpassingen in verband met de Omgevingswet blijven we onze ambtenaren scherp houden en de koers wordt aan de raad voorgelegd in 2024. Om realistisch te investeren gaan we het onderzoek in 2024 doen.

En de uitslag, dus de koers, komt dan ook in 2024 naar de raad. Maar we starten 1 januari 2026 met de uitvoering. De vraag is: kunnen we dan niet beter meteen in 2025 gaan uitvoeren? Voor HAP is het belangrijk dat de buitenruimte altijd schoon, heel en veilig is, maar uiteraard ook toekomstbestendig, klimaatbestendig en het liefst onderhoudsarm en dat we zoveel mogelijk omwonenden laten meedenken over die buitenruimte. We denken dat deze nieuwe wijkvernieuwing daar heel goed bij aansluit. Maar kan het college al aangeven wanneer er in de wijk Welgelegen gestart wordt? Want we begrijpen de complexiteit. Als we zo kijken, zitten we wel aan een ondergrens van onderhoud op dit moment. Voor mijn fractie is het duidelijk dat we niet nog meer kunnen versoberen. Er lijkt geen enkele ruimte voor. Ziet het college nog ruimte om te versoberen in de kwaliteit, of is de ondergrens echt bereikt? Voor wat betreft de riolering, begrijpen we dat omwille van de nieuwe Omgevingswet er hoognodig snel aanpassingen gedaan moeten gaan worden. De voorgestelde aanpassingen in onze rioolstelsels zijn een noodzaak of een zorgplicht. We ontkomen er dus niet aan. We ervaren allemaal de klimaatveranderingen en ons rioolstelsel moet up-to-date blijven. Dat kan ook met dit voorstel. Hiervoor is weliswaar een hogere, maar wel realistische bijdrage van onze inwoners noodzakelijk. Of onvermijdelijk.

Er zal dus veel op deze onderwerpen afkomen. Logisch ook, aangezien grote delen van ons Haarlemmermeer gebouwd zijn rond de jaren zestig en nu aan groot onderhoud toe zijn. De tijd van watertrappelen moet voorbij zijn. Met een realistische blik moeten we blijven kijken naar de toekomst en op tijd meebuigen als het nodig is. Want het klimaat verandert. Het is nu tijd om door te pakken. Tot zover voorzitter, binnen de tijd. De VOORZITTER: Daar heeft u gelijk in en daar had deze voorzitter wat twijfels over. Maar u bent keurig binnen de tijd gebleven. Dan geef ik nu graag het woord aan mevrouw Hogervorst. Gaat uw gang. Mevrouw HOGERVORST: Dank u wel voorzitter. De gemeente heeft een zorgplicht en die gaat over al het stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Een goede, gezonde en vooral veilige leefomgeving vindt Forza! belangrijk. Met de rioolheffing die de inwoners betalen, zouden we hierin goed moeten kunnen voorzien. Men zou denken 'gelukkig maar'. Twee grote voorstellen, maar eigenlijk ontdek ik vier grote thema's die samenkomen in de BOR. . Het onderhouden en vernieuwen van rioleringen, openbare wegen, openbaar groen en de aanpassingen voor de klimaatadaptatie. Goed dat we dit samen oppakken. Dat bespaart de kosten en overlast, maar het maakt dit een groot programma. En het gevaar bij een groot programma is dat men snel het overzicht verliest.

Daarom is het ook zo belangrijk dat het SMART wordt opgesteld en dat gebeurt hier naar het idee van Forza! onvoldoende. Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

7

We hebben net een werkgroep Ombuigingen opgericht omdat we het vanaf volgend jaar fors zwaarder krijgen en we moeten bezuinigen. Hoe kunnen we dan akkoord gaan met extra kosten per jaar, terwijl niet tot in detail meetbaar is hoe en waar dit geld naartoe gaat en we volgend jaar wel nee moeten verkopen aan veel inwoners en organisaties omdat we moeten ombuigen? Zo is de inflatiecorrectie niet meegerekend en zit de nieuwbouw hier ook niet bij, al een alarmbel dat er onnodige extra kosten komen die we van tevoren hadden kunnen meenemen. Voor Forza! is het belangrijk om als gemeente zo helder als water te zijn over waar het gemeentelijke belastinggeld van onze inwoners naartoe gaat. Onderhoud en beheer natuurlijk, maar met dit voorstel wordt de rioolheffing met gemiddeld € 20,00 per jaar per huishouden verhoogd – misschien wel ontoelaatbaar – vanwege de vervangingsgolf die volgens het college op ons afkomt in het kader van de toekomstbestendigheid. Inwoners van Haarlemmermeer moeten natuurlijk niet verdrinken in de kosten voor later, waar nu voor nu eigenlijk alles onvoldoende bevonden is. Forza! vraagt zich af wanneer deze golf voorbij is volgens het college en wanneer de rioolheffing daarna weer kan worden verlaagd voor onze inwoners. Als laatste punt zien wij dat er nog aan planvorming en onderzoek gedaan moet worden.

Wij willen eigenlijk voorstellen: doe eerst deze planvorming en onderzoek, neem dit mee in uw programma. Maak het programma meer Duisenberg-proof. Neem alle risico's, zoals inflatiecorrectie en nieuwbouw mee in uw kosten en budgetaanvraag en kom dan terug bij de raad. Tot zover. De VOORZITTER: Ook keurig binnen de tijd, dank daarvoor. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Hup. Gaat uw gang. Mevrouw HUP: Dank u wel voorzitter. Ik ben het best eens met iedereen, maar met name met de heer Blom en dat mag ik niet zeggen, zie ik, ik zie een wijzend vingertje, maar ik red het ook niet in twee minuten. Ik haak toch een beetje aan op de woorden van mijn voorganger. Wij hebben kennisgenomen van het raadsvoorstel. Wij kunnen ook instemmen met de voorgestelde beslispunten. We kunnen ons ook vinden in de plannen. Het is nodig om krediet te verhogen voor die investeringen die benodigd zijn voor het komend jaar en de jaren daarna. Die ambitie voor een schone, duurzame, hele, veilige, openbare ruimte en fysieke leefomgeving is echt een must. Dat is nodig. En daarnaast kunnen we ons er ook in vinden dat we in de nabije toekomst grote pieken kunnen verwachten in de groei van onze gemeente en daardoor ook weer een hoge vervangingsopgave zullen hebben. En dat we dus ook die groene en aantrekkelijke leefomgeving willen faciliteren, want dat is belangrijk.

Goede kwaliteit die tegemoetkomt aan maatschappelijke behoeften zoals die leefbaarheid, mobiliteit, recreatie, ontmoeten en een gezonde levensstijl kunnen faciliteren. Maar de andere kant van de medaille is ook dat je door die klimaatveranderingen echt heel extreme regenbuien hebt en opwarming en langdurige droogtes. Nu ken ik al wat casussen in de wijk Welgelegen dat het water vanuit het riool de vaatwasser in komt. Dat is een wijk uit de jaren zestig. 1968 is de bouw geweest, maar dan ken ik ook nog een casus in Overbos. Voorzitter, dat is een wijk uit de jaren tachtig, 1987, dus ik denk dat een kwestie van tijd is dat het daar ook kan gaan gebeuren. Ik weet dat daar al water uit een wc kwam stromen vanuit het riool, vanuit de hoofdafvoer omdat er grondverzakkingen zijn. Ik verwacht een beetje hoge kosten voor de inwoners. Het is een risico als je een woning koopt, maar die kosten komen dan wel voor rekening van de inwoner. Ik vind het toch spannend dat als er hoge druk is, er op die manier water terugkomt. In het kader van de tijd. Ik denk dat het nou toch een geschenk uit de hemel is. Hemelwater. Laten we daar ook goed mee omgaan. Laten we dat ook goed opvangen. En ja, als het gescheiden zou kunnen worden, heel graag, maar laten we goed omgaan met het water dat we hebben en het ook goed afvoeren voor de toekomst. Tot zover voorzitter.

Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

8

De VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Hup, een klein beetje uit de tijd. Ik denk een seconde of drie. Maar goed, toen u ging afronden, had u nog tien seconden. Er heeft zich geen volgende spreker gemeld, mijnheer Boerman nu wel, gaat uw gang. De heer BOERMAN: Ik had mijn hand al opgestoken, maar dank. Er is al veel gezegd en het gaat inderdaad niet om weinig vandaag. Het gaat zelfs om heel veel, het gaat om een heel grote ingreep in onze gemeente, maar ook om heel veel geld. Sterker nog, volgend jaar gaat het om € 8 miljoen, maar het jaar daarna al om € 31 miljoen en dat is meer dan we ophalen aan ozb van onze inwoners, om maar iets te zeggen. Dus het is echt iets waarvan wij denken 'dat wordt echt een van de grote opgaven de komende jaren'. Ik weet niet of we dat allemaal voldoende beseffen, maar uit de verhalen die ik hier hoor komt dat wel naar voren. Wij denken in ieder geval dat we het er ook vaker over moeten gaan hebben. Ook in het kader van de ombuigingen. Het werd al gezegd net. Maar ook bleek onlangs uit TNO-onderzoek dat het ook vooral een gevolg is van dat we gewoon heel veel verkeer over onze wegen hebben. Heel veel, heel zwaar. Veel zware auto's, veel vrachtwagens die zorgen voor enorme kosten voor vervanging en renovatie van infrastructuur.

TNO verwacht de komende jaren een verdriedubbeling van de kosten, waarvoor vooral gemeenten aan de lat staan, dus helemaal onze gemeente. Laten wij dan nu maar de knuppel in het hoenderhok gooien en aan onze collega's vragen: hoe gaan we de gebruiker of de veroorzaker hiervan meer om een bijdrage vragen? Want daar zal het de komende jaren ook over moeten gaan. Ik wil de vraag hier ook wel stellen aan het college, maar ik denk ook dat dat een vraag is die we hier als raad zouden moeten beantwoorden en dat we ons zouden moeten afvragen of auto's van 3000 kg evenveel zouden moeten betalen als auto's van 500 kg, om maar een voorbeeld te noemen. Een aantal dingen is al behandeld. Die kan ik eruit laten, ook vanwege de tijd. Wij vroegen ons wel af: het einde van de pot voor onderhoud van de Calatravabruggen komt snel in zicht. Heeft het college daar al aan gedacht en daar oplossingen voor bedacht? Of wordt het ook aan de ombuigingencommissie voorgelegd? Dan zou ik het in ieder geval graag weten. De Bomenmonitor ziet er mooi uit. Dat moet gezegd worden, maar biedt niet echt heel veel informatie. We kunnen daar niet heel veel mee, behalve aflezen dat er iets minder dan 1% groei van het aantal bomen in de gemeente is. Maar we horen tegelijkertijd dat bomen het heel moeilijk hebben, juist ook door de droogte en door de klimaatverandering.

Dus onze vraag is: hoe houden we daar toch als raad meer toezicht op? Hoe voorkomen we dat we bomen planten op plekken met veel oververhitting, zodat we wel heel veel bomen toevoegen, maar die bomen een jaar later al weer omvallen? In het voorstel wordt voor bomen trouwens incidenteel € 150.000,00 gevraagd en voor verhardingen structureel ruim € 100.000,00 en voor kunstwerken ruim € 300.000,00. Als je het hebt over klimaatadaptatie zouden wij zeggen, dat zou je beter kunnen omdraaien. Ga nou meer investeren in die bomen en iets minder in die verhardingen. Sowieso is er behoefte aan een meer langetermijnhorizon als het gaat om de beheerplannen. Het lijkt ons nu elke keer een beetje te overkomen, terwijl veel onderhoud toch zeer voorzienbaar is. Voorzitter, als ik mag, heb ik nog een vraag over de verlichting of 'verledding', zoals we het ook wel noemen. Dat is echt geld dat bijna letterlijk op straat ligt. Je kunt er de energierekening direct mee omlaag krijgen. Maar hier lezen we weer dat het college zich ten doel heeft gesteld de huidige verlichting grotendeels te vervangen door ledverlichting in 2026.

Dan vragen wij ons af, als dat geld er nu is, als die besparing er is, kan dat dan niet sneller? En een aanpalende vraag is: waar kunnen wij eigenlijk de energierekening van de gemeente inzien? In de begroting zochten we hem, maar daar kunnen we niet terugvinden en we denken dat daar enorme kansen liggen en we vragen ons af waarom we die laten liggen. De vraag over de monitoring is al een beetje gesteld. Krijgen we dan elk jaar een voortgangsrapportage daarvan? Hoe kunnen we zien of het geld goed besteed is? Waar zijn de indicatoren waar we als raad al zo lang om vragen? Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

9

Tot zover de VOR. Over het riool hebben we ook al veel gezegd. Dat moeten we ook gewoon doen. Daar valt niet aan te ontkomen. We willen nog wel wijzen, en dat hebben we ook al eerder gedaan, op het juridisch gevaar bij de woonbootbewoners in de Ringvaart. Daar zeggen we 'daar komt een ontheffing voor', maar wat gebeurt er als die niet meer mag? De gemeente is dan aansprakelijk en het gaat om zo'n 350 woonschepen en dus ook over heel veel geld. Dus wij vroegen ons af: kan het college ons daar meer inzicht in geven? Tot zover. Voorzitter, heb ik het nu binnen mijn eigen tijd gedaan of nog die van de PvdA erbij gepakt? De VOORZITTER: Ja, ook. U heeft nog 1.39 minuut over, dus tel uit uw winst. Dan geef ik nu graag het woord aan mijnheer Boels van de VVD. Gaat uw gang. De heer BOELS: Ja, dank u wel voorzitter. Vandaag begin ik met een quote van Da Vinci met u te delen en dat is 'met de tijd en het water verandert alles'. Dat is er eentje die eigenlijk op de onderwerpen die we in de hoofdmoot bespreken, heel goed toepasbaar is, want het gaat en om de beheerplannen voor de komende vier jaar, en om het wijkgericht werken, en om de VOR en om de rioolheffing. Het is eigenlijk van alles en nog wat waar we het over hebben en wij maken ons wat zorgen over de vraag of we dit met elkaar zorgvuldig genoeg aan het bespreken zijn.

Want het beeld dat uit de stukken komt, is bepaald niet rooskleurig. In totaal gaan we een besluit nemen hier over meer dan € 70 miljoen structureel aan investeringen. Dat vind ik best veel geld, zeker als we het volgend jaar hebben over ombuigingen en dan hebben we het over bedragen vanaf € 200.000,00. Dan denk ik 'hé, dit is iets dat mij wat zorgen baart', even los van 'wat is onoverkomelijk, wat niet, wat wel?' Maar dat is wel iets waar we het echt met elkaar over moeten hebben. Want tegelijkertijd zit er eigenlijk in de stukken verankerd overal zorg. De inflatie is niet doorgerekend. Er komt nog een onderzoek aan waarmee we kijken naar de capaciteit van het ambtelijk apparaat. Dat leidt ook tot kostenverhoging wil je de opgaven goed kunnen doen. De klimaatverandering staat niet stil, dus dat is ook een gevolg waar we nog mee te maken krijgen dat niet overal evenzeer is doorgerekend en doorgewerkt. Met een matige kwaliteit als basis die we nu hebben, dat blijkt uit de gegevens zelf, is dat natuurlijk niet het beeld waarmee wij met elkaar de kerstdagen in willen gaan. Ik maak me daar wel wat zorgen over. Zeker omdat het zoveel geld kost. We vragen ons ook echt als fractie van de VVD ten zeerste af hoe we hier als raad grip op krijgen.

Ik hoor dat gelukkig bij de collega's ook terugkomen, maar hoe hebben we nou sturing? Wat is er onvermijdelijk? Wat zijn de keuzes? Ik zie ze eigenlijk niet zo heel erg terug. Daarvan denk ik 'hé, laten we dit eens anders gaan doen'. Ik heb een idee voor een raadswerkgroep IBOR om met elkaar bijvoorbeeld dat onderzoek dat ook nog wordt gedaan te doorlopen. Laten we vooral niet nu al besluiten nemen die straks onoverkomelijk zijn. Je kunt ook best wat dingen naar voren schuiven. Over de beheerplannen kun je het ook volgend jaar hebben. Wat de VVD-fractie betreft, gaan we dan dat deel IBOR, Integraal Beheer Openbare Ruimte, ook niet met elkaar op dit moment accorderen. De VOORZITTER: U krijgt een interruptie van mevrouw Koolmoes, gaat uw gang. Mevrouw KOOLMOES: Ja, dank u wel, voorzitter. Ik hoor mijnheer Boels zeggen 'we kunnen het over de beheerplannen ook volgend jaar hebben', maar die beheerplannen gaan al in. Dus kan mijnheer Boels dat toelichten? De VOORZITTER: Gaat uw gang, mijnheer Boels? De heer BOELS: Ja natuurlijk kan ik dat toelichten. Die beheerplannen gaan in vanaf 2024. Dat staat ook in het stuk. En tegelijkertijd worden we ook gevraagd om ze te accorderen, dus in die zin, zou het ook wel bijzonder zijn als ze al zijn ingegaan. Dus het komt eraan.

We moeten het hierover hebben, Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

10

maar het gaat over beheerdisciplines van groen tot grijs tot blauw. En als ik de inbreng van mijn collega's hier hoor, loopt er echt van alles en nog wat door elkaar heen. Dat is het ingewikkelde. Je moet specialist bomen zijn om iets van bomen te weten. We hebben het hier al een keer uitgebreid gehad over maaibeleid. Dat is hier ook een onderdeel van. We hebben het ook gehad over verhardingen. Ik hoor een heel dom idee bij een andere fractie naar voren komen, maar tegelijkertijd is het goed om het daar met elkaar over te hebben, helemaal prima, want dat is precies de bedoeling. We moeten het hier met elkaar over hebben. En of we dan als raad besluiten om het wel of niet te doen, dat zien we dan wel weer. De VOORZITTER: Gaat u verder met uw betoog, mijnheer Boels. De heer BOELS: Dat doe ik zeker ik. Dan tegelijkertijd de wijkgerichte aanpak. Ik hoor veel collega's heel enthousiast zijn, maar Integraal Beheer Openbare Ruimte is iets wat echt al twintig jaar de term is; nog integraler werken, nog beter, nog meer wijkgericht. Hartstikke goed, maar het is een open deur. Wie heeft hier bezwaar tegen? Maar ook hier zitten allemaal losse eindjes op financieel gebied. We moeten nu al veel meer gaan uitgeven, maar dat wordt alleen maar meer met deze aanpak. Het gaat ook langer duren door alles en iedereen te betrekken. Hartstikke goed.

Maar ja, het uitstellen van vervangingsonderhoud leidt tot hogere onderhoudskosten. Maar ja, wat moeten we hier nou precies mee? Dus wat nou als we niet kiezen voor die wijkgerichte aanpak? Ja, wat dan eigenlijk? Dus het levert wat geld op maar ik maak me daar gewoon wat zorgen over, of we wel snappen wat we hier aan het besluiten zijn. Dan het Programma Riolering en Stedelijk Water, want dat hebben we ook nog. Daar gaat het wat mij betreft eigenlijk over noodzakelijke keuzes, dus ook noodzakelijke kosten. We worden er niet heel erg blij van dat de rioolheffing zoveel hoger wordt, maar ja, tegelijkertijd, als dat zo is, dan is dat zo. Ik zie ook wel aan de stukken dat het onoverkomelijk is. Maar we hebben ook nog wel een aantal dingen die we daarbij misschien wat anders kunnen doen, want de VVD staat ook voor doelmatigheid en doeltreffendheid. Want welk type storm en water is nu te veel voor alle inspanningen? We willen allemaal droge voeten. Hartstikke goed, maar er zijn natuurlijk types stormen en types watersnood die we hier niet mee gaan ondervangen. Ik ben wel benieuwd, hoe ver gaat dit eigenlijk? Want dat kreeg ik er niet helemaal uit. Tegelijkertijd zie ik ook wel de kostenstijgingen. Hoe zitten die nu in de begroting voor 2024? De personele inzet wordt hoger. De kosten worden hoger en die inflatie is nog niet eens meegerekend in de stukken.

Hoe gaat dat er dan uitzien als je dat allemaal bij elkaar neemt? En tenslotte nog twee punten voorzitter. De dekking van het geheel. Alles wordt in de rioolheffing geschoven. Dat is natuurlijk een mogelijkheid, maar je kunt ook algemene middelen nemen. Ja, ik heb u gezien, ik ga afronden. Dus ik wil het daar nog wel graag over hebben. En een laatste ding is, voorzitter, dat we natuurlijk onze inwoners ook gewoon kunnen vragen om een regenton aan huis te nemen. Krijgen ze dan misschien gewoon geen korting op hun rioolheffing? Daarbij laat ik het voor nu. De VOORZITTER: Dank u wel mijnheer Boels. Dan mevrouw Van de Meeberg, D66. Gaat uw gang. Mevrouw VAN DE MEEBERG: Dank u wel voorzitter. Ik hoorde mevrouw Koolmoes van de HAP zeggen dat ze hield van efficiëntie. Ik zal het heel kort houden. Ik denk dat het een heel goed voorstel is. Toch werd ik even getriggerd door de laatste zin van mijnheer Boels over die regenton. Er zijn gemeenten waar regentonnen verstrekt worden door de gemeente. Echt een supergoed idee. Nee, niet een jubelton, mijnheer Boerman, gewoon een regenton. Leuk dat de VVD daar nu mee komt, want ik denk dat dat een heel goed idee is.

Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

11

Voor de rest is het een goed voorstel. Ik heb nog wel een vraag zo meteen voor de tweede termijn in het debat, maar voor de rest zijn er zoveel goede opmerkingen gemaakt en ook goede technische vragen gesteld dat we daar op dit moment weinig aan toe hebben te voegen. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel, dan hebben alle aanwezige partijen hun eerste termijn uitgesproken. Dus dan is nu het woord aan het college om de vragen te beantwoorden. Gaat uw gang. Wethouder STEFFENS: Ja voorzitter, ik ga het proberen, maar mevrouw Van de Meeberg concludeerde terecht dat er heel veel technische vragen zijn gesteld of vragen die zo technisch zijn als het gaat om berekeningen dat ik me afvraag of ik daar antwoord op kan geven. We hebben best een uitgebreide informatieve bijeenkomst gehad een paar weken geleden waar ook veel vragen zijn gesteld. Mijnheer Blom refereerde er al aan. Sommige vragen konden daar beantwoord worden en andere zijn later beantwoord. Ik ga mijn best doen, maar ik kan het u niet beloven en zeker niet in de tijd die ik heb. Dus ik ga maar een beetje proberen om het een beetje in elkaar te vatten, zodat ik denk 'dan heb ik een groot deel van de antwoorden meegenomen'. We zijn een vrij unieke gemeente en dat wist u natuurlijk al lang, want u bent volksvertegenwoordiger in deze mooie gemeente. Maar we zijn ook uniek ten opzichte van anderen als het gaat om de riolering.

We zijn een heel uitgestrekte gemeente. We hebben bijna 1000 km aan riolering. Ik dacht 'hoe ver is dat nou?' Dat is ongeveer van Hoofddorp naar Marseille als we de rioleringsbuizen achter elkaar zouden leggen. En zoals u in het voorstel ziet, moeten we daar zo'n 11 km per jaar van gaan vervangen. Dat konden we hiervoor wat kleinschaliger doen en we konden ook het onderhoud gewoon betalen uit de opbrengsten van de rioolheffing. Maar iemand van u zei het al, we krijgen een soort boeggolf aan vervangingen vanwege de bouw van bepaalde wijken ongeveer zoveel jaar geleden. Het effect daarvan is dat je het einde van de levensduur van deze kapitaalgoederen hebt bereikt. En dat we dat dus niet meer zouden kunnen betalen uit de bestaande middelen. Ik zou liever ook niet die lasten verhogen en ik denk dat u dat begrijpt, maar ik zie dat het niet anders kan als het gaat om de riolering. Het is onvermijdelijk. Ik wil voor u ook wel die verhoging wat in perspectief plaatsen. Als we kijken naar de gemeenten om ons heen, maar ook gewoon vergelijkbare gemeenten die wat verder liggen, hebben we nu een van de laagste heffingen.

Het is ook zo dat als we kijken naar dat oplopende bedrag – en ik dacht dat u het ook was, mijnheer Boels, die ook zei 'tot op welke hoogte gaan we verder?', maar het kan ook een van uw collega's zijn geweest – kan ik u zeggen, zelfs als we dit vijf jaar zouden doortrekken en het daarna stabiel blijft, want dan hebben we die boeggolf bekostigd, laat ik het zo zeggen, zitten we nog steeds onder de € 200,00. Dat is een bedrag waar gemeenten die vergelijkbaar zijn met Haarlemmermeer of om ons heen liggen nu al ruim overheen zijn, zonder dat zij zo'n grote vervangingsopgave hebben gehad. Dat is één. Dan eventjes naar de beheerplannen, want daar heeft een aantal van u ook een heleboel inhoudelijke dingen over gezegd. Wat voor keuzes zijn er nou? Hoe kunnen we nou op een goede manier grip hierop krijgen? Mijnheer Boels, u gaf aan 'er zijn zoveel dingen tegelijk, het beheerplan van bomen, van dit, van dat'. In het verleden leverden we die allemaal per stuk aan en hadden we daar hele avonden gesprekken over en dan hadden we daar ook allemaal separate aanvragen voor. Toen was de vraag 'doe dat nou wat meer integraal?' Dat is de reden dat u dit nu zo voorgelegd krijgt met alle beheerplannen tegelijk. Mijn verzoek was om ook het Programma Riolering en Stedelijk Water daarbij te doen omdat er heel veel raakvlakken zitten in de oplossingen die we met elkaar bieden.

Dan eventjes een algemeen inzicht dat ik u mee zou willen geven over het beheer, zodat u straks in de tweede termijn daar misschien met elkaar ook nog over in gesprek kan. Dat is dat we op dit moment, als ik kijk naar het onderhoud, en u kunt dat ook een beetje uit de stukken halen, we natuurlijk niet als een 8,0 onderhouden. Het is net een zesje, zeg ik altijd maar. En u zult dat vast ook buiten wel horen van inwoners, maar we constateren dat zelf ook. Dat betekent dat we eigenlijk aan de ondergrens komen van dat wat we kunnen toelaten op basis van de afspraken die we met u hebben gemaakt. U Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

12

heeft namelijk op basis van beeld besloten 'dit moet een B-kwaliteit zijn. Dit moet een A-kwaliteit zijn.' We komen echt aan de ondergrens. Wat er dan ook kan gebeuren, en een aantal van u zat hier ook toen dat eerder gebeurde in de vorige periode, is dat dan veiligheid in het geding komt, of kapitaalvernietiging om de hoek komt kijken. En dan kan het dus zijn dat wij opnieuw een voorziening moeten gaan instellen, Omdat de accountant ons dan verplicht om dat te doen en versneld achterstand in te lopen. We proberen natuurlijk te voorkomen dat dat nog een keer gebeurt, vandaar dat de plannen ook in die zin meer integraal worden opgepakt. En een aantal van u zei ook 'ja, hoe integraal wil je het? Alles bij alles wordt wel steeds ingewikkelder'. Maar ook dat is iets dat we zijn gaan doen omdat we de afgelopen tien tot twaalf jaar, laat ik het zo maar zeggen, met elkaar constateerden dat als elke keer opnieuw dezelfde straat opengaat omdat er dan iemand langskomt die iets wil doen met bekabeling en dan iemand langskomt die zegt 'het is tijd voor het riool' en een jaar later gaan we alle stoepen en straten opengooien. Om wat voor reden dan ook. Dat is helemaal niet efficiënt en werk met werk maken, dat is eigenlijk wat we hier doen, zeker in die wijkvernieuwing, is daar het beste antwoord op.

Als u een keuze wilt maken, dat wil ik u eigenlijk meegeven, als u zegt 'ja, we willen wat minder kwaliteit', dan komt u dus aan die… Dat is de zorg die we dan hebben als het gaat om het geld dat we nu hebben, dat we dan een beetje door de ondergrens heen zakken en dat we ook qua veiligheid in de problemen komen. Dus voor de andere onderdelen, en dat zijn niet verhardingen, want dat was wat ik net tegen u probeerde te zeggen, heeft u gewoon keuze in kwantiteit. U kunt gewoon zeggen 'doe mij maar wat minder bomen, wat minder speelplekken, wat minder openbare verlichting, wat minder straatverlichting hier en daar'. Ik kan met het geld dat ik nu heb geen betere kwaliteit aan u bieden, dus het is wel echt zaak om als het gaat om het beheer van de openbare ruimte, of te kijken naar iets meer geld, zoals we het nu hebben voorgelegd, ten opzichte van iets minder van hetzelfde omdat ik het niet meer kan onderhouden met dezelfde middelen. Ik denk dat uw raad dat niet wil. Ik wil nog even duidelijk maken, want ik heb ook wat over de middelen gehoord, voor iedereen: voor de beheerplannen geldt dat we voor het jaar 2024 middelen aan u vragen, zodat we gewoon door kunnen met het werk dat we doen en voor de structurele middelen, dus 2025 en daarna, wordt het via de voorjaarsrapportage integraal afgewogen.

Dat is de keuze die het college heeft gemaakt, juist omdat u mogelijk aan nieuwe bezuinigingsronden zult moeten geloven, om het maar even zo te zeggen, alhoewel we dat liever niet willen. Maar als dat zo is en wij vragen nu al aan voor de complete periode van de beheerplannen en de riolering, dan heb ik u eigenlijk het geld al gevraagd en dan heeft u niets meer te kiezen. Dat wil ik u meegeven. Dat is de reden dat het college het op deze wijze heeft voorgelegd. Voorzitter, ik kijk nog even wat ik nog zou kunnen beantwoorden. Ja, dat geschenk uit de hemel van mevrouw Hup vond ik wel erg leuk eigenlijk. Een mooie woordspeling, Mijnheer Boels, u had veel zorgen, ik hoop dat ik in ieder geval op een aantal heb gereageerd. Tegelijkertijd zegt u 'moeten we niet wat meer grip krijgen? We zouden een raadswerkgroep kunnen inrichten.' Dat is natuurlijk aan uw raad of u dat wilt en zo ja, als u dat belangrijk vindt, moet u dat vooral doen. Maar u vroeg ook iets bij de riolering over de noodzakelijkheid van de keuzes en de kosten. We stoppen alles in de rioolheffing wat we erin moeten stoppen. Dat doen we. Andere dingen niet. Daar is niet zo heel veel in te kiezen. En u vroeg ook iets over de regen en daar dacht ik bij 'ik zeg tegen u dat het regenbui 9 is', want een aantal van u heeft de ellende in Zwanenburg ook meegemaakt in de vorige periode. Ja, ik probeer af te ronden, voorzitter.

Regenbui 9 was toen het maximum dat we aan zouden kunnen met de maatregelen die we sindsdien nemen als het gaat om riolering. U heeft natuurlijk een prachtig idee over een regenton. Daar gaat u ook met elkaar over. En dan zei mijnheer Blom iets over die reserve en dat oppotten en dat wil ik nog wel even gezegd hebben. Daar heb ik even een hulplijn voor nodig, voorzitter, want die kunnen dat dan heel lekker helder opschrijven, zodat ik u geen onzin ga vertellen. Even kijken. Dan moet ik even terugkijken waar precies staat wat mijnheer Blom vroeg. Even kijken. Ik kan het niet vinden, maar mijnheer Blom, het kwam er volgens mij op neer, want we hebben dat ook in de informatieve bijeenkomst met u besproken, als ik Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

13

het even goed terughaal, is het zo dat we niet oppotten, maar dat we juist dat bedrag nu inzetten om een deel van die middelen die we nodig hebben voor die boeggolf daarmee te kunnen bekostigen. De VOORZITTER: Dank u wel. Tijdens het betoog van de portefeuillehouder is er door mevrouw Hogervorst, mijnheer Boerman en mijnheer Blom de hand opgestoken voor aanvullende vragen. Dus daar wil ik nu naartoe in die volgorde, en daarna mevrouw Koolmoes. Mevrouw HOGERVORST: Ja, dank u wel voorzitter. Ik ben eigenlijk wel heel erg benieuwd. Als we van inwoners in Overbos en Pax en Welgelegen en Linquenda horen 'daar worden stukken overgeslagen', of 'het wordt in 2022 beloofd voor begin 2023 en het is niet gebeurd', maar we zien wel ieder jaar dat er best wat kostenoverschrijdingen zijn, waar dan al dat geld is gebleven en hoe het kan dat de staat nu zo aan de ondergrens zit. De VOORZITTER: Mijnheer Boerman, was uw vraag in dezelfde… Ja, dat mag, ik dacht misschien sluit het aan. Helder. Dan mevrouw de portefeuillehouder. Wethouder STEFFENS: Dank u voorzitter. Ja, u doet een paar aannames – ik probeer u aan te kijken, mevrouw Hogervorst, maar dat is heel ingewikkeld achter die paal – die niet helemaal juist zijn, denk ik, want het is niet zo dat we heel veel geld overhouden en dat we tegelijkertijd ergens doorheen zakken.

Als we geld overhouden, als het gaat om deze specifieke posten, komt dat doordat er bijvoorbeeld geen aannemers zijn om het werk te doen, doordat ze geen mensen hebben, dan schuift iets soms door naar een ander moment. U kunt van mij aannemen, wij gaan aan de gang met die wijkgerichte aanpak, maar daar hebben we van u nog helemaal geen akkoord op. Dus de enige keer dat we daar akkoord op hebben gekregen was dat over Welgelegen. Dat is helemaal apart als project aan u voorgelegd. We willen heel graag op dezelfde wijze voortaan omgaan met de aanpak van wijken. De VOORZITTER: Is de vraag zo voldoende beantwoord, mevrouw Hogervorst? Mevrouw HOGERVORST: Nou eigenlijk niet, want ik zei niet… De VOORZITTER: Een korte aanvulling alstublieft. Mevrouw HOGERVORST: …dat we geld overhouden. Ik vroeg juist waar het geld gebleven was. De VOORZITTER: Kunt u daarop antwoorden of is deze te technisch en komt u daar schriftelijk mee terug? Wethouder STEFFENS: Nee, 'waar het gebleven is?", dat vind ik heel groots. Ik weet niet precies waar u een antwoord op wilt. Als wij geld overhouden, dan ziet u dat altijd in de najaarsrapportage of in een ander P&C-product waar het naartoe gaat. En anders gaat het terug de grote pot in. De VOORZITTER: Dat lijkt me een duidelijk antwoord voor waar het overgebleven geld gebleven is. En anders stel ik voor dat u schriftelijke vragen stelt.

Mijnheer Boerman, gaat uw gang. De heer BOERMAN: Ja voorzitter, aansluitend op de laatste woorden, de grote pot. Daar heb ik wel een vraag over. De wethouder schetst 'we vragen nu die € 8 miljoen aan voor volgend jaar'. Maar daarna zien wij in het stuk toch wel voor 2025 € 31 miljoen staan, voor 2026 € 28 miljoen, voor 2027 € 19 miljoen. Dan zegt de wethouder 'daar kunt u bij de ombuigingen nog iets mee'. Het staat er niet zomaar in, dus hoe moeten we dat dan lezen? Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

14

De VOORZITTER: Gaat uw gang, mevrouw Steffens. Wethouder STEFFENS: Nee voorzitter, ik weet niet of we elkaar helemaal goed begrijpen. Ik heb geprobeerd u uit te leggen dat we in het stuk geschetst hebben wat we nodig hebben om te doen wat we in de plannen die erachter liggen en erbij zitten, gaan uitvoeren. Maar we vragen nu het geld aan voor 2024. Zodat op het moment dat we straks de voorjaarsrapportage aan u voorleggen waar u voor 2025 en verder besluiten neemt, u zou kunnen zeggen, zoals ik net ook schetste, 'doe maar wat minder van dit of wat minder van dat', want zonder deze extra middelen kunnen we een heleboel dingen niet. Ik weet nu niet of u nu de VOR-middelen combineert met middelen voor beheer. Want ik heb niet al die getallen hier zomaar in mijn hoofd zitten. Maar ik verwacht dat u een deel VOR noemt. En een deel middelen die terugkomen voor het beheer van een aantal zaken. Dus onderhoud, moet ik tegen u zeggen. De VOORZITTER: Mijnheer Boerman, wilt u daar even kort op reageren? De heer BOERMAN: Een korte reactie. Ik haal het gewoon uit het raadsvoorstel Actualisatie meerjarenplannen. Daar staat dat staatje in met die getallen wat er nodig is aan investeringen. Dat zijn behoorlijke opgaves. Dat is echt heel veel geld.

Dan zegt u 'ja, daar kunt u over beslissen bij de voorjaarsrapportage', maar tegelijkertijd zegt u 'ja, maar we moeten, het is onvermijdelijk, anders komt de accountant langs, we zitten aan die ondergrens'. Dus daarover probeer ik helder te krijgen hoe dat zit. De VOORZITTER: De laatste poging tot verheldering mevrouw Steffens, gaat uw gang. Wethouder STEFFENS: Voorzitter, ik weet niet of u echt een paar dingen door elkaar haalt, maar wat ik bedoelde te zeggen is: wat onvermijdelijk is, is dat wat ik over de riolering aan u heb verteld. Als ik het tegen u heb over verhardingen, dan komen we in de situatie, als we niet de middelen erbij krijgen, maar wel moeten onderhouden wat we nu moeten onderhouden en als we weer terugzakken naar heel veel achterstallig onderhoud, dat de accountant om de hoek komt kijken. Dat gaat dus niet over het riool. Dat gaat over de stoepen en de straten, om het maar even zo plat te zeggen. Dat hebben we eerder ervaren. En in de andere onderdelen heb ik gezegd, kunt u keuzes maken, namelijk kwantitatieve keuzes. Dat is wat ik heb geprobeerd tegen u te zeggen. De VOORZITTER: Daarmee lijkt de vraag voldoende beantwoord te zijn. Mijnheer Blom, CDA, gaat uw gang. De heer BLOM: Ja, ik zit het staatje ook even door te nemen, maar het zijn wel grotere bedragen dan die € 6 miljoen of € 7 miljoen voor het riool, wat nu gebudgetteerd is.

Het zijn verdriedubbelingen. En voor het riool hebben we geen keuze, want het riool moet gedaan worden, want het water moet voldoen aan de normen die wij aangenomen hebben in Nederland. Wij kunnen daar geen keuzes in maken. Maar ondertussen heeft u een reserve opgebouwd van € 7,25 miljoen van het riool, dus dat zijn inkomsten die eigenlijk aan het riool hadden moeten worden besteed, maar die u nog niet besteed heeft. Neem ik aan. Ik vind dat een gemiste kans en ik kan het eigenlijk niet rijmen met de achterstand die we eigenlijk opgelopen hebben, zoals ik uit het stuk haal. Dus ik zit gewoon in een soort dilemma dat ik niet kan begrijpen. De VOORZITTER: En wat is uw vraag? Verhelderende vraag aan het college?

Verslag Raadssessie RV Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW) 2024-2028 + RV Actualisering Beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024-2028 14 december 2023

15

De heer BLOM: Hoe is dit ontstaan? De VOORZITTER: Mevrouw Steffens, gaat uw gang. Wethouder STEFFENS: Ja, voorzitter. Het is soms al lastig om de techniek van alle vragen die of over het riool gaan of over middelen voor Vernieuwing Openbare Ruimte of over beheer voor mij uit elkaar te halen. Maar ik zal het nog een keer zeggen. Die € 7 miljoen waar ook u aan refereert, mijnheer Blom, die in die egalisatiereserve zit, is bedoeld om te egaliseren. Wij zijn geen spaarpotjes aan het maken, want dat mogen we helemaal niet. Soms heb je minder uitgaven in een jaar, dan krijg je iets meer binnen en een jaar daarna heb je iets meer uitgaven en dan gebruiken we dat om het een beetje te middelen. Anders zouden we iedere keer, elk jaar, elke twee jaar, de rioolheffing moeten aanpassen. Dat hebben we niet gedaan. Nu zien we de boeggolf aankomen en stellen we voor om de inkomsten te verhogen door de rioolheffing aan te passen, in stapjes, zodat we die boeggolf ook kunnen oplossen. Ik denk dat u het met me eens bent dat wij niet in staat zijn, noch financieel, noch met de menskracht, om het riool in een boeggolf van wijken die zestig jaar geleden gebouwd zijn allemaal in een jaar of in twee jaar te vervangen. Dat kan namelijk helemaal niet, dus daar is wat geld over. Dat zetten we daar weer voor in en dat is hoe het altijd gaat met een egalisatiefonds.