2023-11-09 Raad - begroting (002)

Index raadsvergadering

raadsplein

raadsgriffie

raadsvergadering d.d. 9 november 2023

Index

Pagina

1.

Opening en mededelingen

2-3

2.

Vaststelling van de agenda van de huidige vergadering, verslagen van de raadspleinen van 19 oktober 2023 en het verslag van de besloten raadssessie van 21 september 2023, ingekomen brieven en stukken ter kennisname

3-6

3.

RV Programmabegroting 2024-2027, RV Belastingvoorstellen 2024, RV Eerste wijziging Programmabegroting 2024-2027, septembercirculaire 2023 Gemeentefonds, RV Strategische Agenda van de Raad bij de Programmabegroting 2024-2027

6-57

4.

Stemmingen

57-68

5.

Sluiting

Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

68

1

VERSLAG VAN DE VERGADERING VAN DE RAAD DER GEMEENTE HAARLEMMERMEER OP DONDERDAG 9 NOVEMVBER JULI 2023 Voorzitter: mw. M.H.F. Schuurmans-Wijdeven De leden: dhr. M. Achterbergh-Copier (vanaf 22.20 uur), mw. B.M. Antolini, mw. H.J. van den Berg, dhr. M.L. Beusenberg, dhr. T.M. Beusenberg, dhr. S. Blankestein, dhr. M.F. Boels, dhr. P.J. Boerman, mw. M.K. Denie, mw. N.M. Elfers, mw. A.E. Gumbert, mw. M.R. Hogervorst, mw. G.D.W. van 't Hull-Bettink, mw. J.M. Hup, dhr. C.L. Klaassen, mw. G. Knikker, mw. J. Koolmoes, dhr. R.P. van Laar (vanaf 19.30 uur), mw. A.P. Maat, mw. A.N. Mees-Marhe, mw. S. van de Meeberg, dhr. E.J. van der Peet, dhr. J.G. Rip, dhr. A. Salhi, dhr. J.J. Schaap, mw. C.R. Smand, dhr. H.P. Spijker, dhr. R. Staal, mw. B.C. van Straten-van Diepenbeek, mw. D.E. van der Veldt, dhr. E. Vermeulen, dhr. G.M.M. Wehkamp, mw. M. Woolthuis, dhr. D.P.F. Zuyderwijk Griffier: dhr. J. van der Rhee Portefeuillehouders: dhr. C. El Idrissi, dhr. J.N.J. Nobel, mw. M.H. Ruigrok, mw. M.H.F. SchuurmansWijdeven, mw. M. Steffens-van de Water Insprekers: Geen

1.

Opening en mededelingen

De VOORZITTER: Dames en heren goedenavond, welkom bij het raadsplein van 9 november 2023. Alle raadsleden van harte welkom, leden van het college, medewerkers van harte welkom en alle mensen die belangstelling hebben die hier aanwezig zijn en ook u thuis, van harte welkom bij deze speciale vergadering want vandaag wordt de Begroting 2024-2027 van de gemeente Haarlemmermeer behandeld. We hebben bericht van afwezigheid ontvangen van de heer Meijer, die vandaag opnieuw geopereerd is aan zijn duim. Dus ik zou zeggen, mijnheer Meijer, thumbs up! Mijnheer Sulmann van GEZOND Haarlemmermeer, mevrouw Kliphuis, mijnheer Sidali, mijnheer Blom en mevrouw Sedee, mijnheer Achterbergh heeft aangegeven later te komen en alleen bij de stemmingen aanwezig te zijn en ook de heer Van Laar zal later komen. Dan heb ik iedereen genoemd die niet aanwezig is? Ik kijk even naar de fractievoorzitters. Ja, dat is het geval. Dan ga ik eerst, voordat we aan deze vergadering beginnen, stilstaan bij het feit dat we afscheid hebben moeten nemen van Henk Kuipers. Dames en heren. Verleden week ontvingen wij het trieste bericht dat Henk Kuipers, oudgemeenteraadslid, op zestigjarige leeftijd is overleden. Henk trad aan als raadslid mei 2002, maar werd al in 2004 fractievoorzitter van de VVD. Hij heeft dit veertien jaar lang met volle inzet gedaan.

Pas in 2018 droeg hij het fractievoorzitterschap over aan zijn opvolger, Jurgen Nobel. Henk heeft in die jaren eigenlijk alles gedaan wat je als raadslid kan doen. Hij was fractievoorzitter, lid van het seniorenconvent, voorzitter van twee vertrouwenscommissies, lid van de Excursiecommissie, lid van het presidium, lijsttrekker bij de verkiezingen, voorzitter van de Raadsenquête Verplaatsing Honkbalstadion, maar ook sessievoorzitter, lid van het hoofdstembureau en het 2018 was hij informateur. Aan de mythische keukentafel van Henk werd menig politiek probleem opgelost maar daar werd ook de basis gelegd van nieuwe politieke samenwerkingen. Althans, als hij het niet te druk had met stijldansen, een hobby die hij deelde met andere leden van de raad destijds, of met het kaartjes verkopen, zoals hij Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

2

zijn werk altijd noemde. Bovendien vond hij in die bankjes van de raadzaal hier in Haarlemmermeer zijn levenspartner Denise Abbas. Henk gold als een van de gezaghebbende politici in Haarlemmermeer en was volgens sommigen de zilverrug op de apenrots. Hij was rechtlijnig en duidelijk in het debat. Dit werd maar al te duidelijk toen hij, staande de stemmingen, acuut de samenstelling van zijn fractie wijzigde. Hij schroomde daarnaast ook niet om een ingetrokken motie van een andere partij over te nemen, alleen maar om deze vervolgens glimlachend weg te kunnen stemmen. Qua taakopvatting was Henk ook altijd helder, als de raad bij het vaststellen van de agenda's zich in zijn ogen weer eens bezondigde aan het 'met zijn allen presidiumpje spelen', meldde hij doodleuk dat hij met zijn fractie het voorstel van het presidium ging volgen, 'want daar hebben we ze tenminste voor gekozen', zei hij dan. Nadat hij de raad vaarwel had gezegd, verhuisde Henk naar Friesland, waar hij samen met Denise Hotel Breedsicht ging uitbaten. De laatste keer dat hij hier in ons midden was, was op 15 april 2021 toen hij insprak over het in stand houden van de stedenband met Cebu. Henk vierde zijn 60e verjaardag een paar weken terug. De schrik was daarom groot toen ik het bericht van zijn overlijden ontving. Henk deed het raadswerk niet voor hemzelf maar voor de gemeenschap, voor het algemeen belang.

Voor alle inwoners van onze gemeente. Hij was rationeel, doortastend en besluitvaardig, maar bovenal een vriendelijk mens met humor die loyaal was in zijn vriendschappen. Hij heeft niet alleen veel voor deze gemeente en inwoners betekend, maar hij heeft ook het verschil gemaakt in het persoonlijk leven van mensen in onze gemeente en we zullen hem daarom missen. Ik wens zijn partner Denise, de kinderen, familie en vrienden heel veel sterkte om dit grote verlies te verwerken. Ik wil u verzoeken om in gedachten bij hen te zijn en daarvoor een minuut stilte in acht te nemen. (De aanwezigen nemen een minuut stilte in acht ter nagedachtenis aan de heer Kuipers.) De VOORZITTER: Dames en heren, u heeft deze week een uitnodiging ontvangen voor de regionale raden bijeenkomst Zuid-Kennemerland die vindt plaats op 15 november 2023, vanaf 19.30 uur in het Van der Valkhotel in Haarlem. Op het programma staat onder meer het vervolg van de bespreking van 29 maart jl. over de positie van de raad bij de nieuw te ontwerpen gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Kennemerland en de samenwerkingsafspraken inzake Mobiliteit Bereikbaarheid ZuidKennemerland en Haarlemmermeer, een stuk dat u half oktober heeft ontvangen. Daarnaast is er een uitnodiging voor 16 november a.s. Vanaf 13.00 uur vindt hier in de raadzaal het scholierendebattoernooi plaats. U bent van harte welkom.

Degenen die ooit geweest zijn, weten dat dat een heel speciale bijeenkomst is. Op 16 november zult u na afloop van de stemmingen het digitaal testen met elkaar gaan oefenen door middel van een aantal proefstemmingen. Ik wil u vriendelijk verzoeken – want dat is ook het moment dat we echt gaan stemmen vanwege het uitstel omdat we een storm hadden – om in ieder geval na afloop van die sessies aanwezig te zijn tijdens dat stemmen. U krijgt de verdere instructies over hoe dat allemaal moet op de avond zelf. Op 2 november jl. is de sessieavond opgeschort en het voorstel is om de agenda een-op-een over te brengen naar de sessieavond van 16 november a.s. en daaraan dus de stemming over het onderwerp Raadhuis toe te voegen. U heeft hierover dinsdag 7 november jl. een bericht ontvangen. Over de aangepaste agenda van 16 november a.s. gaat u straks nog stemmen, samen met de agenda's van 23 en 30 november a.s. 30 november is dan die bijzondere vergadering op locatie. We komen er straks op terug, want u gaat daar nog over stemmen. Dat was het in het kader van mijn mededelingen, maar ik kijk even of er behoefte is aan mededelingen doen of bij collegeleden. Dat is niet het geval. 2.

Vaststellen agenda's, verslagen en lijst ingekomen brieven en stukken

De VOORZITTER: Dan gaan we over naar het vaststellen van de agenda van de huidige vergadering. We hebben dus de het raadsplein van 2 november jl. opgeschort. Dat betekent dat wij voor vanavond een aantal stemmingen van de stemmingenlijst af moeten halen. Ik stel dus voor dat van de stemVerslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

3

mingenlijst vandaag wordt afgehaald: het Definitieve ontwerp nieuw gemeentehuis en dat gaat u dan op 16 november a.s., als u daarmee instemt, behandelen of in ieder geval over stemmen. Dan ligt het raadsvoorstel rondom Reclamebelasting voor vanavond. Het verzoek is ook dat eruit te halen en daarover te stemmen op 23 november a.s. En er ligt een Grondprijzennota en kader gronduitgifte voor. En ook daarvoor is het verzoek dat uit te stellen naar 23 november a.s. Is er iemand die daar tegen is? Nee, dan is dat bij dezen vastgesteld met deze aanpassingen. Dan is er een verslag van 19 oktober jl. en het verslag van de besloten raadssessie van 21 september jl. Voor dat verslag is geen enkel wijzigingsvoorstel binnengekomen, dus ik neem aan dat dat nu ook niet het geval is. Dan kunnen wij het verslag vaststellen. Ik ga u er dan nog een ding over zeggen: in het vervolg zult u, als er wel opmerkingen over zijn binnengekomen, die vinden in iBabs onder 2.2 en als dat zo is, stel ik u dan voor om het verslag met die wijzigingen vast te stellen. Dat betekent dat we gewoon weer wat efficiënter met elkaar vergaderen, maar er waren nu geen wijzigingsvoorstellen. In 2.3 staan de lijsten ingekomen stukken. Daar hebben we al met elkaar besloten om verzoeken om afschriften bij die lijsten in iBabs te plaatsen, die kunt u onder 2.3 vinden.

Als er verder geen aanvullende vragen of opmerkingen zijn, stel ik voor dat wij nu instemmen met de wijze van afdoening zoals die is voorgesteld. Is er iemand die daar tegen is? Dat is niet het geval, dan zijn ze bij dezen besloten. Dan is er een sessieverzoek gedaan door de heer Beusenberg. Dat wil zeggen, hij heeft aangegeven dat hij de behoefte heeft om een sessieverzoek in te dienen. Mijnheer Beusenberg, gaat uw gang. De heer T.M. BEUSENBERG: Ja, dank u wel voorzitter. Een tijdje geleden heeft SRH een motie ingediend over € 1,00 belasting van passagiers op Schiphol. Daar hebben wij ook reactie op gekregen van het college. Die heeft ons niet zo vrolijk gestemd als we hadden gehoopt, helaas. Maar ik zou graag met mijn collega's in debat gaan om te kijken of er een manier is om de neuzen in dezelfde richting te krijgen zodat wij ook iets meer profijt hebben van Schiphol in onze gemeente. Dus dat is waar ik het over wil hebben met mijn collega's, voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel. Zijn hier vragen over? Ja, gaat uw gang, de heer Boerman. De heer BOERMAN: Dank u voorzitter, ik zit een beetje in dubio, want wij willen het daar eigenlijk vanavond al over hebben, want vanavond spreken we over de begroting. Ik denk dat het verstandig is om, als we het hebben over de begroting, te kijken naar zowel de uitgavenkant als de inkomstenkant.

Ik wil het sessieverzoek niet niet steunen, want ik denk dat het goed is om daar ook wat verder over te spreken maar ik wil het er ook graag vanavond al over hebben. De VOORZITTER: Goed. Nog andere vragen? Want dan ga ik dat zo bij mijnheer Beusenberg ophalen. Ik kijk naar mevrouw Van de Meeberg. Mevrouw VAN DE MEEBERG: Dank u wel voorzitter. Het is een vraag via u aan mijnheer Beusenberg of er dan ook behoefte is aan een informatieve bijeenkomst zodat we allemaal goed beslagen ten ijs kunnen komen om die sessie te voeren, ja of nee. De VOORZITTER: Nog anderen? Gaat uw gang. Mevrouw Antolini. Mevrouw ANTOLINI: Dank u voorzitter. Ik kan mij herinneren dat het college had aangegeven dat het ook wettelijk niet echt mogelijk was. Zoiets kan ik mij herinneren. Dus ik weet niet of het nut heeft om daarover te debatteren als het toch niet kan. De VOORZITTER: Helder, nog meer opmerkingen? Dan heb ik drie vragen voor de heer Beusenberg. 1. Is het niet zo dat we dat vanavond gaan doen? 2. Als u toch een sessie wilt, wilt u dan niet een informatieve bijeenkomst om die informatie te hebben? Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

4

3. Heeft het wel zin omdat het college heeft aangegeven dat er geen wettelijke basis is? Dat zijn de dingen die ik voor u heb opgehaald. Gaat uw gang. De heer T.M. BEUSENBERG: Dank u wel voorzitter. Laat ik met die laatste vraag beginnen. Ik denk dat het zeker zin heeft, want de manier waarop het destijds is geprobeerd, is inderdaad niet gelukt, maar ik denk dat er vast wel andere manieren zijn om uiteindelijk tot zo'n middel te komen. Dan kom ik op de vraag van mevrouw Van de Meeberg. Dat lijkt mij een hartstikke goed idee, dat het college ons wellicht de mogelijkheden kan voorschotelen. En voor mijnheer Boerman, ja, als u het er vanavond over wilt hebben, dan is dat geheel aan u, maar ik denk dat het ook goed is om er met elkaar de tijd voor te nemen en dat niet allemaal te prikken in een begroting die we vandaag gaan bespreken. De VOORZITTER: Ik ga even vragen, betekent dit dat u nu zegt 'ik wil het sowieso nu in stemming brengen en die sessie organiseren', of zegt u 'laten we het eerst behandelen en dan straks kijken of die behoefte aan een sessie er is'? Wilt u het sowieso nu in stemming hebben? De heer T.M. BEUSENBERG: Het liefst zou ik het nu wel in stemming hebben. De VOORZITTER: Dan gaan we het in stemming brengen. Laat ik eerst even kijken want de vraag richting het college is om een informatieve bijeenkomst voorafgaand aan die sessie te organiseren.

Ik ga eerst even de reacties op de sessie ophalen en dan kijken, als die wordt georganiseerd, is dat… Ja, gaat uw gang? Mevrouw GUMBERT: Voorzitter, het verzoeken om een informatieve bijeenkomst kan toch gewoon bij het indienen van de motivatie voor het sessieverzoek? Dat hoeven we toch niet op dit moment te bespreken? De VOORZITTER: Het punt is dat ik een lid van de raad heb gehoord dat daarom vraagt en dan ben ik als uw voorzitter geneigd dat meteen aan het college te vragen. Dan hoeft dat niet meer in de motivatie. Maar ik neem aan, mevrouw Van de Meeberg, dat u dat verzoek alleen doet als er een sessie komt. Of heeft u sowieso behoefte aan die informatieve bijeenkomst? Mevrouw VAN DE MEEBERG: Het was een vraag aan mijnheer Beusenberg. De VOORZITTER: Dan ga ik eerst vragen of er een meerderheid is voor het organiseren van een sessie over dit onderwerp. Wie is voor dit voorstel? Voor dit voorstel zijn GroenLinks, SRH, D66, PvdA, Forza!, ChristenUnie-SGP, EEN Haarlemmermeer. Dat is ruim meer dan dertien, dus dat gaan we doen en dan is de vraag of er dan ook een informatieve bijeenkomst georganiseerd kan worden voorafgaand aan die sessie.

Hoe denkt het college daarover? Wethouder NOBEL: Voorzitter, dat kan natuurlijk altijd, het ellendige is alleen dat ik niet precies weet of we heel veel te vertellen hebben omdat we eerder in de brief aan de raad al hebben laten weten dat het niet kan vanuit de wetgeving. Maar ik zeg gewoon die sessie toe en dan hoop ik dat ik iets meer kan vertellen dan wat we in de brief hebben laten weten. Misschien zijn er andere mogelijkheden en kunt u het daar dan over hebben. Maar voor nu durf ik niet te zeggen of dat een hele sessie gaat vullen, maar ik zeg de sessie gewoon toe. De VOORZITTER: Maar het is geen sessie maar een informatieve bijeenkomst, anders krijgen we spraakverwarring. Maar ik hoor u zeggen dat u bereid bent en dat het in de motivatie heel belangrijk is om de vraagstukken aan te geven, zodat het college ook kan acteren naar de behoefte. Misschien moeten we dat dan ook ophalen, want mevrouw Van de Meeberg gaf ook aan die behoefte te hebben, Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

5

wat voor vragen u dan zou willen stellen. Mag ik het zo afronden? Dan gaat de motivatie naar het presidium en die gaat dat dan organiseren. Dat was het sessieverzoek en daarmee heb ik volgens mij alles gedaan dat onder agendapunt 2 stond en gaan we naar agendapunt 3. 3.

RV Programmabegroting 2024-2027 (8267212), RV Belastingvoorstellen 2024 (8302591), RV Eerste wijziging Programmabegroting 2024-2027, septembercirculaire 2023 gemeentefonds (8356207), RV Strategische Agenda van de raad bij de Programmabegroting 2024-2027

De VOORZITTER: Dat is de reden waarom we bij elkaar zitten, het behandelen van de programmabegroting, de belastingvoorstellen, eerste wijziging van de programmabegroting, de september circulaire en de Strategische Agenda. Allemaal zaken die vanavond behandeld worden. U heeft allen thuisgestuurd gekregen hoe de behandeling eruit zal zien. De eerste termijn vanaf 17.15 uur, is iets later, 17.20 uur, tot 18.45 uur kunt u in uw bijdragen aandacht besteden aan een algemene beschouwing, een bondige algemene beschouwing en het benoemen van onderwerpen voor debat. Maar ik vraag u dus ook om moties en amendementen in te dienen. Als u die niet noemt, ook al staan ze in iBabs, zijn ze dus geen onderdeel van de beraadslaging. Dus het kan zijn dat u ze niet noemt, maar dan worden ze dus geen onderdeel van de beraadslagingen. Dus noem ze in uw eerste termijn. Elke fractie heeft een spreektijd gekregen en de volgorde is, zoals gewoonlijk, grootste oppositiepartij eerst gevolgd door de grootste coalitiepartij en zo loopt dat verder. U bent uitdrukkelijk in de gelegenheid om te interrumperen, kort en bondig. En dat laatste zeg ik omdat het wel afgaat van uw eigen spreektijd. Zowel de vraag, als het antwoord, zo heeft u dat met elkaar vastgesteld. Dat zijn de spelregels en volgens mij beginnen we nu bij de eerste spreker. Dat is in dit geval mevrouw Gumbert. Gaat uw gang, aan u het woord.

Mevrouw Gumbert spreekt namens GroenLinks. Mevrouw GUMBERT: Dank u wel voorzitter. In nationaal en internationaal roerige tijden bespreken we vanavond onze gemeentelijke begroting. De financiën zien er niet rooskleurig uit en sinds de val van het kabinet is de onzekerheid nog groter geworden. Het college doet een procesvoorstel om volgend voorjaar te komen tot een sluitend meerjarenbeeld. Financieel sluitend, wel te verstaan. Voorzitter, GroenLinks maakt zich zorgen. De afgelopen jaren moesten we als gemeente onverwachte gebeurtenissen opvangen, zoals de coronacrisis en vluchtelingen uit Oekraïne. De komst van vluchtelingen uit andere landen is minder onverwacht, maar vraagt wel extra inzet. Klimaatverandering zagen we al lang aankomen, maar we moeten nu echt aan de slag. Het is goed dat de ambitie voor een CO2-neutraal energiesysteem in deze begroting is opgenomen, want GroenLinks is er zeker van dat besparen op klimaatmaatregelen uiteindelijk alleen maar duurder is. Maar hoe gaat het college die ambitie realiseren? De gezondheid van mens en natuur mag niet verder worden benadeeld. Inwoners die zich niet voldoende zelf kunnen redden, mogen niet tussen wal en schip vallen. De kloof tussen de mensen met zonnepanelen en elektrische auto's en de mensen in slecht geïsoleerde sociale huurwoningen mag niet verder groeien, maar zou juist kleiner moeten worden.

En wat doen we voor de mensen voor wie er helemaal geen woning is? Dat zijn de maatschappelijke opgaven waar we voor staan, maar in deze begroting vinden we geen antwoorden. Wat willen we bereiken? Welke keuzes maken we, welke besluiten worden voorgelegd? Wat moet de raad met dit stuk? In oktober is de nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen opnieuw vastgesteld. Ook daarin werd klimaatverandering benoemd als een factor om rekening mee te houden. Dat is een goed begin, maar die risico's zijn alleen maar financieel. Bezuinigingen, of 'ombuigingen', of 'strategische heroriëntatie', lijken een antwoord op onzekerheid. Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

6

Maar GroenLinks wil een andere vraag stellen: wat zijn de risico's als we onze maatschappelijke doelen niet realiseren? De gezondheid en het welzijn van onze inwoners zijn ontzettend belangrijk, dat vinden we allemaal. Dat geldt zeker voor de kinderen op onze scholen. Gym is essentieel voor hun lichamelijke en sociale ontwikkeling. Gymlessen worden gegeven door vakdocenten, in gymlokalen die wij als gemeente verhuren aan de scholen. Gymlokalen die ongezond oorverdovend zijn, vinden wij niet acceptabel daarom roepen we in een motie op om verantwoordelijkheid te nemen en aanpassingen tegen geluidsoverlast in gymzalen te financieren. De antwoorden op onze schriftelijke vragen hierover kregen we vanmiddag en daar hebben we dus nog geen rekening mee kunnen houden. Van werkklimaat naar klimaatverandering. We lazen in de begroting tot onze schrik dat de kwaliteit van bomen in Haarlemmermeer sterk achteruit is gegaan. In veel gevallen is vervanging van die bomen de enige optie. Tegelijk wordt gesteld dat met name nieuwe aanplant veel last heeft gehad van droogte en hoge temperaturen in het voorjaar. Er is dus grote kans dat bomen die herplant worden in de droge, verdichte bodem het niet redden. De voorgenomen kap van 393 gezonde bomen op de Geniedijk lijkt ons daarom onverantwoord.

Wij hebben begrepen dat bij het grootste deel van deze bomen geen gevaar van takbreuk is en dat er onvoldoende onderzoek is gedaan naar de gevolgen van het kappen voor beschermde diersoorten in de omgeving. Per motie roepen we op om de kap op zijn minst uit te stellen tot er wel onderzoek is uitgevoerd. Klimaatverandering is niet alleen voor de bomen en dieren een probleem maar ook voor burgers. Om de energietransitie beter haalbaar en betaalbaar te maken, dienen we opnieuw een motie in voor duurzaamheidsleningen van de SVN. De financiële risico's daarvan zijn namelijk heel klein en de maatschappelijke winst juist groot. Klimaat is onderdeel van de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. Haarlemmermeer onderschrijft deze doelen, maar is niet aangesloten bij het Gemeenten4GlobalGoals netwerk. Wij roepen met een motie op om ons wel aan te sluiten om die doelen dichterbij te brengen. Global Goals zijn ook dichtbij huis belangrijk, zoals een groene en gezonde leefomgeving. Voorzitter, waar blijft toch het Fietsplan dat al zo lang geleden is toegezegd? Waar blijft de visie op parkeren en bijbehorend beleid? Waar blijft de ambitie, de daadkracht? Het woningtekort is misschien wel de belangrijkste maatschappelijke opgave, maar door marktomstandigheden is het risico op een bouwdip levensgroot.

Wij dienen een motie in om te voorkomen dat juist betaalbare woningen niet gebouwd kunnen worden. Ondanks onze focus op de maatschappelijke opgaven waar we voor staan, houdt GroenLinks ook de financiën in het oog. Laten we beginnen met realistisch begroten, want de realisatiegraad van de plannen is laag. Voor plannen die we niet uit kunnen voeren hoeven we dan niet te bezuinigen. Door extra inkomsten te genereren kunnen we ook bezuinigingen voorkomen. Een toeristenbelasting voor Schipholpassagiers is blijkbaar niet mogelijk, maar Schiphol profiteert wel van investeringen door de gemeente. Wij stellen daarom per motie voor een baatbelasting te onderzoeken en in de tweede termijn gaan we daarover graag in gesprek met onze collega's. Voorzitter, dit is een bijzonder avond. Het is 9 november. 85 jaar geleden was 9 november de avond die later bekend zou worden als de Kristallnacht. Vandaag zijn veel mensen bang. Bang voor wat er gebeurd is en op dit moment gebeurt in Israël-Palestina, bang om te gedenken wat er op 9 november 1938 gebeurde. De wereld is niet hetzelfde als toen. Wat er toen gebeurde, is geen verklaring of rechtvaardiging voor wat er nu gebeurt. Maar de angst voor wat mensen elkaar aan kunnen doen, alleen omdat ze tot een ander volk behoren of een ander geloof hebben, die is net als toen.

Als we elkaar niet meer als mensen zien, als we geloven dat de aanval het enige wapen tegen angst is, dat vergelding het enige antwoord is op verdriet, dan ontstaat er een kettingreactie van angst en haat. Maar verdriet heeft geen nationaliteit of religie. Net als burgemeester Halsema van Amsterdam zou ik u allemaal willen vragen: laten we dicht bij elkaar blijven, want het verdriet van een ander is net zo pijnlijk als dat van mij of van ons. GroenLinks is blij dat we in deze raadzaal op een vreedzame manier met elkaar in gesprek kunnen gaan. We kijken uit naar Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

7

een constructief debat. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage, mevrouw Gumbert. Dan heb ik genoteerd dat u moties nr. 9, 10, 11, 12, 13 en 14 heeft ingebracht en die zijn onderdeel van de beraadslaging. Dank u wel. Dan ga ik voor de woordvoering namens de VVD naar mevrouw Van Straten. Mevrouw VAN STRATEN: Allereerst voelt het een beetje gek als we gisteren nog afscheid hebben genomen van een markant en invloedrijk politicus en VVD-fractievoorzitter, om dan vandaag weer business as usual te doen. Ik troost me met de gedachte dat Henk het niet anders zou willen. Ik hoop dat als hij meeluistert, hij in ieder geval een mooie liberale kijk op deze begroting herkent. Tijdens de begroting kijken we naar de toekomst en we zien, het is net al gezegd, voor de jaren '26 en '27 een groot tekort en we zullen scherpe keuzes moeten maken. We hebben al eerder als raad aangegeven naar aanleiding van de eerdere ombuigingen die we hebben moeten maken 'wij willen als raad daar nauw bij betrokken zijn'. En in deze begroting zien we ook een voorstel om dat proces goed te begeleiden. Wat de VVD betreft, is het vanavond dan ook het moment om niet zozeer over het proces te praten, maar met name over de inhoud, om alvast mee te geven richting die voorjaarsnota, waar wij met name de nadruk op willen leggen en waar wij naar gaan kijken.

Als we dan gaan kijken, zien we dat we op zoek moeten gaan naar een nieuwe balans, wat ons betreft. Wat ons betreft, kunnen we daarmee ook werken aan meer vertrouwen in de overheid, het thema waar we dit politieke jaar mee begonnen zijn. Een van de oorzaken van het wegvallen van vertrouwen in de overheid, die werd genoemd tijdens de lezing van de opening van het politieke jaar, is distributieve onrechtvaardigheid, het gevoel bij inwoners dat de overheid vooral met zichzelf bezig is, of vooral met bepaalde groepen. Werken aan vertrouwen vraagt dus ook om het zoeken naar de juiste balans daarin, naar rechtvaardige keuzes voor iedereen, voor elke inwoner van onze gemeente. Wat ons betreft, moeten we daarom op zoek naar twee nieuwe balansen, een betere balans tussen de mensen die het geld verdienen en de mensen die we daarmee ondersteunen en een betere balans tussen de harde uitgaven die we doen in deze gemeente en de zachte uitgaven. En ik zal ze toelichten. Als we zien dat we een tekort hebben in '26 en '27, moeten we wat de VVD betreft, zoeken naar minder uitgaven. Het college geeft aan in de begroting 'we moeten zowel zoeken naar minder uitgaven, als naar het verhogen van de inkomsten'. Maar voor de VVD is het vooralsnog geen zoekrichting. We hebben daar vier redenen voor.

We horen op dit moment te vaak dat mensen bewust minder uren gaan werken of zeker niet meer omdat ze anders allerlei toeslagen mislopen. Wat ons betreft, zijn we dan doorgeslagen en moeten we op zoek naar een nieuwe balans. Verder zien we ook vanavond dat we de inflatie moeten corrigeren door diverse lasten van onze inwoners te verhogen. Dat is logisch, maar dat is niet prettig. We zien ook dat we van een gemeente waar de lasten lager dan het landelijke gemiddelde lagen, stijgen naar een gemeente waar de lasten gemiddeld zijn en dat ze zelfs voor huizen met meer personen boven het landelijke gemiddelde stijgen. Dus dat is wat ons betreft een reden om die lasten niet verder te verhogen. We gaan er een beetje vanuit dat dat gedeeld wordt in deze raad omdat dat ook een van de drie uitgangspunten is die wij hebben vastgesteld bij de punten die bij de vorige ombuigingen onze uitgangspunten waren. Dat is 'geen lastenverzwaring voor inwoners en ondernemers'. En dan nogmaals, we willen bovendien benadrukken dat we een sterke economische regio en gemeente zijn en daarin speelt Schiphol een belangrijke rol. We horen veel verontrustende verhalen van ondernemers die geconfronteerd worden met landelijke regelgeving en beperkingen, waardoor ze niet meer goed in staat zijn te doen waar ze goed in zijn, en dat is ondernemen.

De economie hebben we nodig om onze banen hier te behouden, maar ook voor de verduurzaming en de vergroening die hier zo gewenst is. Want dat moet wel ergens van betaald worden. Wij maken ons zorgen om die verandering in werkgelegenheid en in banen en we vragen het college dan ook ons daar de komende tijd in ieder geval goed en meer over te informeren dan tot nu toe. We vinden het daarom ook niet verstandig om Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

8

de lokale lasten voor inwoners en ondernemers te verhogen. Dus wat dat betreft heel duidelijk: voor de VVD is dat geen oplossing. We moeten op zoek naar minder uitgaven. En dan een betere balans tussen harde en zachte uitgaven. Daar bedoel ik harde uitgaven mee die gaan naar veiligheid, naar fysieke leefomgeving, een mooi en goed onderhouden gemeente, naar mobiliteit, naar bouwen van woningen, naar economie. Uitgaven waar zo veel mogelijk mensen van profiteren. Met zachte uitgaven bedoelen we de programma's Zorg en Werk en Maatschappelijke Ontwikkeling. Als we dan kijken naar het totaalbedrag dat gaat naar de harde uitgaven, is dat ongeveer € 161 miljoen en naar de zachte is dat ongeveer € 260 miljoen. Wat ons betreft, moeten we daar dus een betere balans in vinden. Dat moeten we kunnen doen om juist die effecten van die zachte uitgaven, die maatschappelijke uitgaven, beter in beeld te brengen. Daar hebben we al diverse jaren voor gepleit. De VVD moet eerlijk zeggen dat we in deze begroting nog steeds te weinig terugzien wat die effecten zijn, maar gelukkig gaan we samen een proces in waarin het college in deze begroting wel aangeeft dat het die maatschappelijke effecten duidelijk gaat maken. Dat is al winst, want het college heeft goed geluisterd.

We zien nu dat aan de strategische heroriëntatie ook al maatschappelijke gevolgen zijn gegeven, maar ik wil hier aangeven dat we dat graag richting de voorjaarsrapportage anders willen zien. Er wordt nu een kwalificatie gegeven, 'hoog-gemiddeld-laag'. Wat ons betreft, is die totaal niet onderbouwd. Dus we hebben geen idee, wij kunnen dat als raadslid niet controleren, niet waarderen. Wat ons betreft, hoort de waardering ook hier in de politieke arena thuis en niet bij ambtenaren. Dus wij willen als er bijvoorbeeld in de ombuigingen gezegd wordt 'er moet een dorpshuis dicht', de informatie zien 'dan gaat er een aantal activiteiten niet meer door'. De vraag hoe ernstig wij zo'n maatschappelijk effect vinden, hoort wat ons betreft hier besproken te worden. Dus dat willen we meegeven in het proces richting de ombuigingen die we met elkaar zullen moeten maken. Verder wil de VVD dan ook nog aandacht vragen voor het huisvesten van statushouders en opvang van asielzoekers want daar zien we richting de toekomst ook dat we aan onze grenzen komen. Daar bedoel ik mee dat we tot nu toe ontzettend ons best hebben gedaan. Niet alleen onze gemeente, maar ook met vele ondernemers hier. We lopen tegen de grenzen aan van wat mogelijk is, hier, in de gemeente.

Wat ons betreft, daar zal ik ook in de tweede termijn nog naar vragen, dagen we het college uit om op een gegeven moment aan te geven 'waar ligt die grens? Wat kunnen we nog wel en wat kunnen we nog niet? Of wat kunnen we niet meer?' Zoals die aangenomen motie Geen Haagse knaken, geen Haagse taken ook aangeeft, zijn wij ook op zoek naar mogelijkheden om hier ruimte te zoeken in de begroting. Dus wat dat betreft, wil ik het in de tweede termijn graag hebben over minder uitgeven in plaats van meer inkomsten ophalen. Het college geeft de grenzen aan van wat wij kunnen met betrekking tot het opvangen van statushouders en asielzoekers. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan ga ik voor de bijdrage van Forza! naar mijnheer Vermeulen. De heer VERMEULEN: Voorzitter, met de Voorjaarsrapportage 2023 werden de kaders voor het opstellen van de Programmabegroting 2024-2027 door de raad vastgesteld. De fractie van Forza! gaat die kaders niet nogmaals ter discussie stellen. Dat station is gepasseerd. Onze zorg betreft de toekomst. Dat heb ik bij de vorige twee fracties ook al gehoord. Wij zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen.

Volgens onze Rijksoverheid hebben gemeenten het voortouw en een eigen verantwoordelijkheid bij de decentralisatie van overheidstaken en geeft de Rijksoverheid de gemeenten beleidsvrijheid om hun nieuwe taken uit te voeren. De Rijksoverheid weigert echter al jaren voldoende structurele middelen beschikbaar te stellen voor de taken die ook wij als gemeente in opdracht van het rijk moeten uitvoeren. Dat zet een rem op onze beleidsvrijheid. Wij kunnen niet, zoals de Tweede Kamer, mooie plannen bedenken zonder daarbij te bezuinigen. Voor tekorten op de rijksbegroting wordt geld geleend. Een gemeente wordt, als de begroting niet sluitend is, onder toezicht gesteld. We hebben de motie aangenomen, ik hoorde hem net ook al, Geen Haagse knaken, geen Haagse Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

9

taken omdat het niet duidelijk was wat de nieuwe financieringsmethodiek voor ons zou betekenen. Inmiddels lijkt dat wel duidelijk te zijn. Er komen minder knaken. Er is de afgelopen jaren fors bezuinigd om een verplicht sluitende begroting te kunnen presenteren. De jaren 2024 en 2025 zijn dan ook sluitend begroot. Door de voorgenomen wijzigingen in de financieringsmethodiek van het rijk kenmerken de begrotingen vanaf 2026 zich door enorme tekorten. Het zogenaamde ravijn. De Tweede Kamer heeft ondertussen de nieuwe financieringssystematiek voor 2026 en verder controversieel verklaard. Maar we moeten er toch van uitgaan dat de huidige prognoses de juiste zijn. De fractie van Forza! is blij dat de raad dit keer via een werkgroep aan de voorkant betrokken is bij het proces om ook tot een sluitende begroting te komen in de jaren na 2025. Prudent financieel beleid is een van de pijlers van onze partij. Bezuinigen vinden wij niet per definitie een vies woord. Toch vraagt de fractie van Forza! zich af of wij door zelf de broekriem aan te halen om gedecentraliseerde taken uit voeren, waarvoor wij onvoldoende budget meekrijgen, de juiste keuze is. Wij vinden het onwenselijk om bij gebrek aan Haagse knaken wederom te bezuinigen op Haarlemmermeerse taken. Laat die begroting maar eens een keer niet sluitend zijn.

Laat het rijk maar aangeven, via de provincie uiteraard, hoe wij de taken die zij bij ons over de schutting heeft gekwakt, moeten uitvoeren met steeds minder geld. Laten we het ze niet al te makkelijk maken, voorzitter. In het licht van deze financiële onzekerheid is het verloop van het proces waarin de raad, het college en de organisatie zich gecommitteerd hebben tot het verbeteren van de informatiewaarde van onze financiële rapportages een punt van zorg. Bij kaders stellen hoort controleren en bij uitgesproken ambitie hoort meetbaarheid. Maar ook: bij ombuigen hoort sturing. Het proces daartoe is inmiddels vastgelegd en vastgesteld door de raad. Teleurstellend vinden wij dat van een voortvarende uitvoering nog niet echt sprake is. De eerste bijeenkomst om in het programma Zorg en Werk op zoek te gaan naar grip op de uitgaven werd afgeblazen. Graag hoor ik van het college of wij nog steeds een gezamenlijke ambitie hebben of dat er via uitstel op afstel wordt gestuurd. Verder wil de fractie van Forza! de hele organisatie wijzen op het bestaan van Het Instituut voor Publieke Sector Efficiëntie Studies. Deze organisatie is in 2007 opgericht aan de TU Delft. Het lijkt ons interessant om in ieder geval het rapport Benchmark jeugdzorg Haarlemmermeer mee te nemen in het proces verbeteren informatiewaarde Zorg en Werk.

Volgens het Instituut zou daar een 80% efficiëntie mee bereikt kunnen worden. We sluiten niet uit dat het IPSE, zoals zij zich noemen, over meer informatie beschikt waar wij ons voordeel mee kunnen doen. Wellicht kunnen we leren om efficiënter te werken en meer te doen met het geld dat we krijgen. Dan hoeven we helemaal niet te bezuinigen. De fractie van Forza! brengt geen moties in dit keer. Toch willen we in de tweede termijn wel graag een onderwerp aansnijden en dat is het neerzetten van dure gebouwen en de effecten die dat heeft op onze verbonden organisaties die daar gebruik van maken en dan het effect van ombuigingen daarop. Dat wordt het onderwerp voor de tweede termijn. Tot zover voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel voor uw bijdrage en dan ga ik naar HAP. Mijnheer Rip gaat het woord voeren. De heer RIP: Dank. Voorzitter, bestaansonzekerheid in de wereld. De wereld staat in brand. De situatie in Gaza breekt alle harten en ook onze lokale fractie hoopt, wenst, schreeuwt eigenlijk om vrede. Terwijl polarisatie helaas de boventoon voert, spreken wij als politici vanavond over onze begroting, terwijl ons hoofd en hart op dit moment bij de getroffen mensen in Gaza en Israël zijn, wiens bestaan nu letterlijk onzeker is. GroenLinks had het er ook al over.

We horen graag van onze voorzitter hoe zij hiernaar kijkt en of zij daar nog een bespiegeling op wil geven straks in de tijd van het college. Terug naar het hier en nu. Onze fractie begint deze programmabegroting met een woord van dank aan het college en onze ambtelijke organisatie voor de goed leesbare stukken en de informatie ook tijdens Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

10

het vragenuur. Elk jaar hetzelfde, maar elk jaar wordt het steeds weer verbeterd. Dank allen daarvoor! Bestaansonzekerheid in Haarlemmermeer bestaat uit onvoldoende en onvoorspelbaar inkomen, stress bij het kiezen tussen boodschappen, onverwachte uitgaven of het betalen van de huur. Geen betaalbare woning kunnen vinden passend bij het inkomen, ontoegankelijkheid van onderwijs en zorg. Bestaansonzekerheid is het moderne woord voor armoede. In 2024 zullen bijna een miljoen mensen in Nederland in armoede leven. Daar zitten meer dan 220.000 kinderen bij. De helft van de mensen in bestaansonzekerheid komt per maand meer dan € 167,00 tekort. voor essentiële zaken zoals wonen, kleding en eten. Wij horen graag of deze acties al leiden tot meer gebruik van de bestaande Bereken Uw Recht (BUR-)regelingen door inwoners die leven in bestaansonzekerheid. Hoe staat het daarmee? Voorzitter, bestaansonzekerheid wordt door beslissingen uit Den Haag versterkt. De klok van het lerend vermogen van de Rijksoverheid staat stil en de traagheid blijft tenenkrommend. Maar zwaar financieel onweer voorspellen voor de jaarschijven 2026 en 2027 lukt gelukkig wel. Mijn fractie roept het college op het advies van de VNG op te volgen: 1. Zorg voor een sluitende begroting voor 2024-2025; 2.

Baseer deze begroting op de huidige taken, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, afspraken uit het coalitieakkoord en een schatting van meevallers en tegenvallers; 3. Maak de tekorten zichtbaar voor 2026 en 2027. Als wij het VNG-advies volgen en de december- en meicirculaires nog moeten komen, en die toevallig ook een voordeel van 25% laten zien, komen we uit op een tekort van ongeveer € 5 miljoen. Veel geld, maar op een totale begroting van € 500 miljoen is dat 1%, en daarmee verwaarloosbaar. Nog een proces van ombuigingen en de maatschappelijke onrust die dat met zich meebrengt, is wat HAP betreft niet nodig. Wat HAP betreft, zorgen we dat de bestaansonzekerheid voor de laagste inkomend niet nog erger wordt. Wat HAP betreft, gaan wij het maatschappelijk middenveld niet voor de tweede keer aantasten. Geen bezuinigingen dus. Wij stellen het college en onze collega's voor om de jaarschijven 2026 en 2027 in te boeken met een negatieve bandbreedte van € 5 miljoen en horen graag een reactie op onze bespiegeling. De Rijksoverheid presteert het keer op keer om gemeenten voor € 10,00 aan extra taken te geven en maar € 6,00 mee te geven voor de uitvoering. U kent onze motie Geen Haagse knaken, geen Haagse taken. Ik ben blij dat die breed geland is in deze raad want bij het indienen van de motie waren er nog wel een paar tegenstanders.

Maar nu horen we graag van het college: hoe staat het ermee? Wat is er concreet gedaan richting Den Haag om hier invulling aan te geven? Als wij in de kranten lezen over woningbouwambities, lijkt het wel een sprookjesveiling. Woondeal van 900.000 nieuwbouwwoningen in 2030, wordt moeiteloos overschreden door de minister, gevolgd door 1 miljoen woningen na 2030. Het kan allemaal niet op! Maar wat HAP betreft, is het een teleurstelling dat Den Haag hier maar voor een derde financiën bij beschikbaar stelt. In Haarlemmermeer zijn we trots op het altijd realistisch begroten, laten we dan ook met deze vergezichten uit Den Haag realistisch gaan kijken naar onze investeringsagenda. Durf te zeggen: we gaan dan ook maar een derde van de woningopgave realiseren. Niet omdat wij geen ambitie hebben, maar omdat wij met de beschikbaar gestelde middelen maar een derde van onze ambitie waar kunnen maken. Ik ben benieuwd hoe het college en de collega's hierover denken. Als de woningbouw op slot zit, moet je een plan B hebben. Voor HAP is plan B: we gaan de focus verleggen van langlopende nieuwbouwplannen naar vlotte transformatie van panden naar woningen.

Projecten oppakken waar we kleinschalig kunnen inbreien in onze dorpskernen, waar we een 'straatje erbij' kunnen creëren, het modewoord van de minister, aan de randen van dorpskernen om een groot deel van de woningnood op te lossen en te spreiden over de hele Haarlemmermeer. Want woningnood is er niet alleen in Hoofddorp. We zouden graag van het college willen weten hoeveel leegstand van objecten/panden in Haarlemmermeer er is. Dit mag uiteraard schriftelijk. Ik realiseer me wel dat dat een lang antwoord kan zijn. Maar aansluitend is de vraag: hoe staat het met de prioritering van de woningbouwopgaven in de Haarlemmermeer? We zouden dat volgens mij in het derde kwartaal krijgen. Ik heb dat nog niet voorbij zien komen en hoor graag wat de stand van zaken is. Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

11

Voorzitter, bestaansonzekerheid voor kwetsbare groepen vraagt extra aandacht. De recente speeddate met vrijwilligers van de Belangengroep Gehandicapten Haarlemmermeer toont aan dat vakinhoudelijke expertise noodzakelijk is binnen de gemeentelijke organisatie. Wij hebben raadsbreed daar ook een mooi verslag van rondgestuurd en we waren het er met elkaar over eens. We vragen aan het college hoe het denkt over de oplossingen. Wij willen daarvoor de motie Samen beter raadsbreed indienen met alle partijen die daarbij aanwezig zijn geweest. Er is tussendoor wat misgegaan in de techniek, maar in principe horen die partijlogo's erop te staan en ik kan meegeven dat de VVD daar ook mede-indiener van is. Ik ga afronden met een aantal schoten voor de boeg. Ruimtelijke Ordening is in onze gemeente een belangrijke portefeuille. Er is altijd een spanningsveld tussen ambitie, economie, regels en inzagetermijnen. HAP dient daarvoor de motie Wie een aanvraag heeft gedaan wil niet voor de rechter komen te staan. HAP kondigt ook een motie aan om ontwikkelingen te versnellen in Rijsenhout en daarvoor een projectwethouder aan te wijzen. Ik heb u net geschetst hoe wij denken over plan B. Dat heeft hiermee te maken. Wij willen ook graag weten hoe het staat met de gedupeerden van het toeslagenschandaal die in onze gemeente wonen.

Deze mensen gaan al zo lang gebukt onder falend Haags beleid en Haagse bureaucratie, nemen wij dan als gemeente wel verantwoordelijkheid voor onze eigen inwoners? Hoe gaan wij deze 417 mensen helpen om hun leven weer op te pakken en de bestaansonzekerheid plaats te laten maken voor bestaanszekerheid? Tot zover, voorzitter. Ik dien motie 15, 16, en 17 in. De VOORZITTER: Dan zit ik een hele administratie bij te houden. Ik ben blij dat u dat meedeelt. Die zijn bij dezen ingediend en onderdeel van de beraadslagingen, dank u wel voor uw bijdrage mijnheer Rip. Dan zou ik namens PvdA graag mevrouw Denie willen uitnodigen. Mevrouw DENIE: Dank u wel voorzitter, en raad voor het geduld. Vorig jaar sprak de PvdA over tijden van crises. Zoals de coronacrisis en een periode van bestaansonzekerheid binnen en buiten Haarlemmermeer. Wij hoopten nu terug te kunnen blikken op een mooi jaar, maar dat is niet het geval. Op verschillende plekken in de wereld is er sprake van humanitaire crises. Waar mensen en kinderen, die per definitie onschuldig zijn, getroffen worden door geweld en onvrede, hun families verliezen en te midden van wrede misdaden zichzelf staande moeten houden. Laat ik hier benadrukken voorzitter, dat geweld en onrust op dit moment voor veel mensen, ongeacht religie of afkomst, de keiharde realiteit is.

Wij mogen ons dan ook gelukkig prijzen dat eenieder hier vanavond terugkeert naar een warm bed en een veilig thuis. Kortgeleden heeft de raad besloten om internationaal geen ondersteuning te bieden aan anderen. Wij hebben er geen geheim van gemaakt dat wij hier anders in staan. Wij leggen ons voor nu daarbij neer en proberen dat te begrijpen. Wij kunnen vervolgens niet begrijpen dat ook de Haarlemmermeerse taken niet worden uitgevoerd. Het is de afgelopen tijd pijnlijk duidelijk geworden dat het college geen actie onderneemt als het gaat om beleid. Behalve kredietaanvragen voor renovatie of de aankoop van grond ontvangt de raad niets. Waarom worden er raadsvergaderingen geschrapt omdat het college niet met stukken komt? U heeft € 10 miljoen uitgetrokken voor het werven van nieuw personeel en uit de praktijk blijkt dat het in deze markt erg moeilijk is om nieuwe mensen te werven. Geacht college, durft u realistisch te zijn, dat het niet lukt om deze middelen in te zetten waarvoor u ze bedoeld had, en een andere weg in te slaan? Of kiest u ervoor om dit geld liever op de plank te laten liggen? Daarop graag een reactie. Op dit moment ligt er een echte liberale kijk op de begroting voor ons. Dat is een politieke keuze die wordt gemaakt. Wat de PvdA betreft, reikt het op dit moment verder dan een politieke keuze.

Het afknijpen van inwoners die het moeilijk hebben is zelfs een ethische keuze. We hebben de afgelopen tijd gezien dat dit college zich keihard inzet voor de uitbreiding van Schiphol, Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

12

of bijvoorbeeld werkbezoekjes aan Zweden, Curaçao, Engeland, Barcelona, Hamburg. Maar wat neemt het college nu mee voor Haarlemmermeer? De PvdA heeft na het schrappen van de reservering op de Tweede Kaagbaan samen met de rest van de raad initiatief getoond om aan de slag te gaan in Rijsenhout. Daar kunnen nu 400 woningen worden gebouwd, maar elke vorm van actie uit het college ontbreekt. Wanneer komt het college met plannen en een duidelijke tijdlijn om te gaan bouwen? Nu we het toch hebben over de nalatigheid van het college om de raad te informeren over de voortgang en uitwerking van moties, zijn we aangekomen bij de eerdergenoemde motie van HAP Geen Haagse knaken, geen Haagse taken. Een oproep aan het college om in gesprek te gaan met andere 150.000plusgemeenten en het rijk met het verzoek om de raad hierover periodiek te informeren. Dit is ook nog niet gebeurd, dus vandaag weer het verzoek aan het college om te vertellen wat het heeft gedaan en vanaf wanneer wij wel periodiek worden geïnformeerd.

Wat betekent deze motie nu eigenlijk voor u en hoe zal de uitwerking zijn? Kunt u ons een overzicht geven van uw wettelijke taken en welke taken u niet op hoeft te pakken? Geacht college, wanneer gaat u de handschoen oppakken en in actie komen? Volgens het CPB, de HAP heeft het net ook al genoemd, zullen er in 2024 900.000 mensen leven in armoede, zonder aanvullend beleid, waarvan er 228.000 kinderen in armoede opgroeien. Hier is Haarlemmermeer niet van uitgezonderd. Er leven hier al ruim 4000 gezinnen in armoede en dat zijn er 4000 te veel. De taak ligt hier nu voor ons, om dat aanvullende beleid vorm te geven. Uit het dashboard minima is gebleken dat de regelingen worden onderbenut. Dus om het college een duw de goede richting op te geven en onze minima te ondersteunen, dienen wij een motie in om de energiezuinige koelkastregeling te verbreden. Daarnaast graag een reactie van het college over wat het zelf gaat doen om het aantal gezinnen in armoede niet verder op te laten lopen. En voorzitter, nu wij het toch hebben over regelingen. Hoe zit het nu met de bezuinigingen? We weten inmiddels dat dit liberale college geen actie zal ondernemen om belangrijke maatschappelijke organisaties uit de brand te helpen. Daarom dienen wij deze keer geen motie in, maar willen we wel benadrukken dat bezuinigen nog niet nodig is.

Het college heeft toegezegd om de raad op de hoogte te houden over de gesprekken met de maatschappelijke organisaties om duidelijkheid te verschaffen over de effecten van de bezuinigingen. De raad is wederom niet geïnformeerd, dus graag een reactie van het college hoe het ervoor staat. Juist omdat we in 2025 nog in de plus staan, is het duidelijk dat de bezuinigingen dan nog niet nodig zijn. Waarom kiest het college er dan voor om de maatschappelijke organisaties, en daarmee dus hulp en ondersteuning voor jong en oud, toch eerder af te knijpen? Voor ons staat een bijzonder rechts college, ondanks de zogenaamde sociaal progressieve partijen die deelnemen, wordt er toegekeken hoe liberaal en keihard rechts beleid wordt doorgevoerd zonder dat er dan ook maar iemand opkomt voor de Haarlemmermeerse inwoners en organisaties die dat echt nodig hebben. Dit zijn slechts een aantal voorbeelden en omdat uit de afgelopen twee jaar is gebleken dat het college weigert de handschoen op te pakken, zal de PvdA dit de aankomende tijd wél gaan doen. De VOORZITTER: Mijnheer Rip, gaat uw gang. De heer RIP: Ik heb er lang over getwijfeld, maar kunt u nog eens een keer uitleggen, een kneiterrechts college? Want dan voel ik mij aangesproken. Maar ik wil u echt, echt meegeven dat hier een fractievoorzitter staat die niet rechts is.

Ik wil u even vragen: u bent toch niet vergeten dat u in het vorige college de afspraken heeft gemaakt voor de bezuinigingen die we nu nog uitrollen? Dat bent u toch niet vergeten? De VOORZITTER: Mevrouw Denie. Mevrouw DENIE: Daar wil ik best even op reageren. Ik ben niet vergeten wat er de vorige periode is gebeurd. Daar ben ik overigens geen onderdeel van geweest. Daarnaast ben ik blij dat de fractievoorzitter van HAP aangeeft dat het geen rechtse fractievoorzitter is. Ik hoop dat hij ook die Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

13

inspanningen toont binnen de coalitie om beter beleid te gaan voeren. Dank u wel. Kan ik hervatten? De heer RIP: Voorzitter, maar ik wil toch mevrouw Denie erop wijzen dat ze onderdeel is… De VOORZITTER: U mag zo meteen in debat. Ik moet streng zijn. De tijd is echt om. U bent al ruim over uw tijd. U kunt er zo meteen nog uitgebreid op ingaan. Gaat u verder. Mevrouw DENIE: Dank u wel. Terug naar mijn laatste zin. We gaan weer even opnieuw beginnen. Dit zijn slechts een aantal voorbeelden en omdat het de afgelopen twee jaar is gebleken dat het college weigert de handschoen op te pakken zal de PvdA dit aankomende tijd wel gaan doen, want wij zitten niet stil. U kunt daarom dit jaar nog een initiatiefvoorstel van ons verwachten om het vertrouwen van de inwoners in de overheid te herstellen. Maar daarover later meer. Daarnaast heeft Haarlemmermeer dit jaar de gelegenheid gehad om aan te sluiten bij de Nationale Klimaatweek, maar ook dit heeft het college verzaakt. Daarom dienen wij vandaag een motie in om vanaf aankomend jaar wel aan te sluiten. Geacht college, het is al lang tijd geweest om te beginnen. Wij hopen dan ook dat u per direct uit deze liberale wachthouding stapt. Haarlemmermeer mag geen nachtwakersstaat worden.

Bedrijven, maatschappelijke organisaties, kinderen, jongvolwassenen en ouderen hebben u hard nodig om ervoor te zorgen dat de problemen niet verder uit de hand lopen. Terwijl in andere delen van de wereld de bommen uit de lucht vallen, generaties worden weggevaagd en mensen zich voorbereiden op een onheilspellende, donkere winter mogen wij ons nogmaals gelukkig prijzen dat wij hier vredig met elkaar in gesprek kunnen gaan over problemen die we wel kunnen oplossen. Laten we het samen gaan doen, voorzitter. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel dat u het woord wilde voeren, het was vrij onverwacht vanwege de afwezigheid van de fractievoorzitter. Dank u wel. Dan gaan we nu naar de woordvoering namens D66, mevrouw Knikker. Gaat uw gang. Mevrouw KNIKKER: Dank u wel voorzitter. We leven in onzekere tijden, ik heb het meerdere van mijn collega's al horen zeggen. De veranderingen en uitdagingen dienen zich in rap tempo aan. Dat vraagt dus om vertrouwen en daadkracht van de overheid. Maar zoals u van ons gewend bent, kijken we toch wel voorzichtig optimistisch naar de toekomst. We hebben er vertrouwen in dat onze gemeente veerkrachtig en daadkrachtig is en dat ze haar vermogen kan aanwenden om deze grote uitdagingen waar we voor staan met succes aan te gaan.

Deze programmabegroting ziet er solide uit want op dit moment zijn we nog steeds een financieel gezonde gemeente met een stevig weerstandsvermogen. Maar zorgen hebben we ook, en daar heb ik al meerdere van u over gehoord, over de structurele financiën van onze gemeente. We leven van circulaire naar circulaire en dan zien we wel weer wat het rijk de volgende keer bedenkt. Een lichtpuntje is de strategie van de VNG die op dit moment wordt uitgewerkt richting een nieuw kabinet. Want, stelt de VNG, om de gemeenten een goede uitgangspositie te geven moet het afschaffen van de opschalingskorting en herstellen van het accres centraal staan en moeten er meer algemene middelen en minder specifieke uitkeringen naar de gemeenten. Dat vergroot de slagkracht van de gemeenten en in de landelijke verkiezingsprogramma's zien we dit gelukkig ook terug. De vraag is dus: staan de tekorten waar we het nu over hebben over 2026 en 2027 straks nog steeds in de boeken? En zo ja, wat blijft er dan over van het tekort dat we nu nog hebben? Waar en hoeveel zullen we straks moeten ombuigen om tot een sluitend meerjarenbeeld te komen? Tegelijkertijd is het ook realistisch dat we starten met het proces om te komen tot een sluitend meerjarenbeeld. Zodat we bij de behandeling van de Voorjaarsrapportage in 2024 met elkaar de juiste keuzes kunnen maken over hoe we de inkomsten en uitgaven in balans brengen.

Niet leuk, maar wel noodzakelijk. De winstwaarschuwing die wij mee willen geven vandaag gaat om de grote groep inwoners met een middeninkomen in Haarlemmermeer. De groep waarvan we zien en horen dat de Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

14

koopkracht, mede door inflatie en de stijging van de energieprijzen al flink onder druk staat. Dat is een groep die geen aanspraak maakt op toeslagen. En toch, net als andere groepen, in deze programmabegroting te maken krijgt met een lastenverzwaring, zoals afvalstoffenheffing en rioolbelasting. Om met de woorden van de directeur van het CPB te spreken 'kijk als gemeente bij alle maatregelen heel goed naar de economische effecten.' Wie betaalt uiteindelijk de rekening? Dat is voor D66 een cruciale vraag. Uitgangspunt voor ons is dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. En we moeten zorgen dat er een balans is tussen de inkomstenverhoging aan de ene kant en het verminderen van uitgaven aan de andere kant. Wij denken dan ook aan het binnenhalen van fondsen uit Brussel zodat we onze ambities in Haarlemmermeer en de regio kunnen realiseren. Voorzitter, er zijn ook keuzes te maken voor de toekomst, waarbij natuur en groen voor ons belangrijk zijn. We hebben hier in Nederland natuur en milieu te lange tijd als vrijblijvend beschouwd. Nu staan alle seinen op rood en de rek is eruit. Kinderen die nu worden geboren, zullen tijdens hun leven zeven keer vaker worden blootgesteld aan hittegolven dan mensen die zijn geboren in 1960. Klimaatverandering raakt ons dus allemaal. Een kleine verandering kan gelukkig al veel betekenen.

Dat zien we ook terug in onze programmabegroting. De gemeente zet vol in op het groen en het toekomstbestendig maken. We investeren in het vergroenen, verduurzamen en toekomstbestendig maken van huizen, straten en wijken. Daar hebben we allemaal profijt van. En zo leveren we belangrijke resultaten voor onze inwoners. En over de toekomst gesproken, we vinden het belangrijk dat onze jeugd veilig en gezond kan opgroeien in onze gemeente. In de meeste gevallen lukt dit gelukkig. Maar kwetsbare jongeren worden ook in Haarlemmermeer gemakkelijk slachtoffer van criminelen. Daarom is D66 blij met de uitbreiding van de campagne YouChoose. En laten we hierbij vooral inzetten op preventie en het goede en eerlijke gesprek. Verder zijn we blij dat de gemeente de komende jaren speciale aandacht geeft aan de zogenoemde thuiszitters, jongeren zonder passend onderwijs, en dat er versterking plaatsvindt in de samenwerking tussen gemeente, onderwijs en het Sociaal Domein. Wat ons betreft, staat de stem van de jongeren zelf hier voorop. Dan hebben we in ons coalitieakkoord opgenomen dat iedereen mee kan doen in de energietransitie. Een belangrijk uitgangspunt. Om onze inwoners goed mee te nemen zetten we als gemeente dus ook in op een goede informatievoorziening, laagdrempelige ondersteuning en toegang tot financieringsmogelijkheden.

We lezen ook dat we in 2024 blijven samenwerken met lokale partners, zoals de Energiebank, om energiearmoede te bestrijden. Belangrijk is dat we ons niet alleen richten op mensen met een laag inkomen, maar juist ook op de groep die kwetsbaar is. We lezen dat we deze samenwerking ook voortzetten, maar onze vraag is: wat gaan we doen na 2024, als het geld van de specifieke uitkering van het rijk ophoudt? Graag een reactie van het college. Voorzitter, duurzame energie is een belangrijke investering die veel oplevert, maar dan moeten we het wel goed doen. En 'het goed doen', betekent wat D66 betreft lokaal eigenaarschap regelen in beleid. Op het moment dat de directe omgeving van zonneparken en windmolens meeprofiteert in de opbrengsten vergroot dit de betrokkenheid en het draagvlak. Daar moeten we als gemeente op in blijven zetten. Mogelijkheden creëren zodat onze inwoners mede-eigenaar kunnen worden van een windmolen of een aandeel krijgen in een zonnepark dat bij hen om de hoek ligt. We moeten daarvoor als gemeente niet alleen het goede voorbeeld geven, maar ook boter bij de vis doen. De brief van het college over de SVN duurzaamheidsleningen gaf duidelijk weer dat het oprichten van een fonds voor duurzaamheidsleningen binnen handbereik ligt, als we straks als gemeente cofinancieren.

We hebben in het coalitieprogramma opgenomen dat het belangrijk is dat de ambities die we met elkaar hebben ook gerealiseerd kunnen worden. Wat D66 betreft, is het daar nu het moment voor. Laten we dus doorpakken. Daarom dienen we vanavond de motie Duurzaamheidsleningen van GroenLinks hierover mede in om dit te kunnen realiseren. Verslag raad der gemeente Haarlemmermeer 9 november 2023

15

Tot slot voorzitter. Over een paar weken gaan onze inwoners opnieuw naar de stembus om een keuze te maken in wat voor Nederland zij willen wonen, werken en leven de komende jaren. Er komt een nieuw kabinet waarvan we hopen dat er weloverwogen keuzes worden gemaakt voor ons land en onze inwoners. Laten wij als gemeente het goede voorbeeld geven, zodat onze inwoners weer een beetje vertrouwen krijgen. Laten we samen optrekken om onze idealen binnen onze lokale democratie verder uit te bouwen. Het gaat niet om gelijk krijgen, of om een politieke wedstrijd te winnen, maar het is van belang dat we als raad samenwerken zodat we de belangen van onze inwoners zo goed mogelijk kunnen dienen. Het zijn gekke tijden, voorzitter, mijn collega's hebben het ook al gezegd. De situatie in Israël en Gazastrook gaat ons ook aan het hart. Laat het duidelijk zijn: er kan geen plek zijn in Nederland of in Haarlemmermeer voor jodenhaat, net zo min als er plek kan zijn voor moslimhaat. Wij hopen ook dat er snel een humanitaire oplossing wordt gevonden voor de situatie. Als laatste voorzitter, voor ik het vergeet, er moet een amendement worden ingediend op de Strategische Agenda van de Raad, dat doe ik bij dezen. En in de tweede termijn wil mijn collega graag met de collega's in gesprek over vuurwerkoverlast/beperkingen en daarvoor dienen we ook een motie in. tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel.