2021.0001104 RV Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering (2021.00001104)

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel

Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering Johan Rip Anne Werter, Beatrijs Aukema 18 mei 2021

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2021.0001104

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. in te stemmen met de geformuleerde aanpak voor de verschillende wettelijke taken die de gemeente in het kader van de uitvoering van de Wet inburgering krijgt. Namelijk met de aanpak voor: 1. de Brede Intake; 2. het persoonlijk inburgerings- en participatieplan (PIP); 3. de financiële ontzorging; 4. de leerroutes; 5. de module Arbeidsmarkt & Partcipatie (MAP); 6. het participatieverklaringstraject (PVT); 7. de maatschappelijke begeleiding; 8. de monitoring; 9. de handhaving. 2. Samenvatting

Op 1 januari 2022 treedt de nieuwe Wet inburgering in werking. Vanaf dat moment zijn gemeenten verantwoordelijk voor de gehele uitvoering van de inburgering. In dit raadsvoorstel schetsen we de kaders en ambities voor de Haarlemmermeerse aanpak van deze nieuwe wet. Gemeenten krijgen in de nieuwe wet verschillende taken, waarbij ruimte is voor lokale invulling. Deze taken zijn: • het verzorgen van een 'Brede Intake' op basis waarvan een 'Persoonlijk Inburgerings- en Participatieplan' (PIP) wordt gemaakt; • het bieden van een financieel ontzorgingstraject aan uitkeringsgerechtigde inburgeringsplichtigen; • het aanbieden van de verschillende leerroutes die binnen drie jaar moeten leiden naar een volwaardige inburgering, het aanbieden van Kennis Nederlandse Maatschappij (KNM), de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) en het Participatieverklaringstraject;

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

• •

pagina 2

het handhaven van de meewerkplicht (toezien op deelname en medewerking aan het traject op basis van het PIP); de monitoring en evaluatie van het inburgeringsproces.

3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

We willen bereiken dat inburgeringsplichtigen zich in Haarlemmermeer thuis voelen en de weg weten te vinden in onze gemeente. Ze beheersen de Nederlandse taal voldoende, behalen binnen drie jaar het inburgeringsexamen en nemen volwaardig deel aan de Nederlandse samenleving. Wat is de aanleiding, context?

Nederland kent bijna 25 jaar inburgeringsbeleid waarbij gemeenten afwisselend in meer of mindere mate betrokken waren. Het inburgeringsstelsel heeft in deze 25 jaar een verloop doorgemaakt van inspanningsverplichting tot het afleggen van een verplicht examen door de inburgeringsplichtige. Het huidige inburgeringsstelsel waarbij inburgering de eigen verantwoordelijkheid van de inburgeringsplichtige is, zonder enige ondersteuning vanuit gemeente of Rijk, blijkt niet succesvol. Het doel van inburgering, een succesvolle integratie van inburgeringsplichtigen, wordt niet gerealiseerd. De belangrijkste belemmeringen die het huidige inburgeringsstelsel kent zijn: • het stelsel staat te veel op zichzelf en mist de aansluiting met participatie en onderwijs.

Hierdoor ontbreekt een doorlopende (leer)lijn; • de aansluiting tussen voorinburgering en het inburgeringstraject verdient verbetering; • inburgeringsplichtigen zijn minder goed in staat om zelfstandig invulling te geven aan hun inburgering dan wordt verondersteld; • het stelsel bevat weinig positieve prikkels, waardoor inburgeringsplichtigen onvoldoende worden gestimuleerd om op een zo hoog mogelijk taalniveau examen te doen; • analfabeten, anders-gealfabetiseerden, laagopgeleiden en personen die om diverse redenen niet in staat zijn te slagen voor inburgering krijgen vaak een ontheffing en verdwijnen dan uit beeld Door deze inwoners niet de aandacht te geven die zij nodig hebben, zullen zij moeilijker in staat zijn mee te doen in Nederland en in hun woonplaats; • gemeenten die inburgeringsplichtigen huisvesten hebben op geen enkele manier invloed op het inburgeringsproces en kunnen hun nieuwe inwoners onvoldoende ondersteunen bij het maken van een nieuwe start in hun woonplaats. Gemeenten hebben nadrukkelijk de wens uitgesproken om binding te houden met en zicht te houden op inburgeringsplichtigen in hun eigen gemeente. Zij willen de integratie en participatie van hun nieuwe inwoners actief bevorderen. De nieuwe wet biedt ons bijvoorbeeld de kans om meer aandacht te hebben voor vrouwen, omdat wij vanaf 2022 betrokken zijn bij hun inburgeringsproces.

Zo kunnen wij ook beter inspelen op hun behoeften en hen enthousiasmeren en activeren om deel te nemen aan de samenleving. De Veranderopgave inburgering die er nu ligt, leidt tot een groot aantal wijzigingen in de Wet inburgering. Vandaar dat een stelselwijziging nodig is en gekozen is voor het maken van een geheel nieuwe wet. Daar wordt nu inmiddels al enkele jaren door het Rijk aan gewerkt in samenspraak met verschillende betrokkenen, zoals Vluchtelingenwerk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). De Veranderopgave inburgering is een opdracht aan gemeenten om invulling te geven aan de regierol en het beleid waarbij gemeenten ervoor moeten zorgen de uitvoering effectiever en efficiënter vorm te geven dan nu het geval is. De nieuwe Wet inburgering is inmiddels aangenomen door de Tweede en de Eerste Kamer en aan de uitwerking van de lagere wet- en

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

pagina 3

regelgeving wordt gewerkt. In november 2020 hebben gemeenten het bericht ontvangen dat de ingangsdatum van de wet een halfjaar wordt verschoven naar 1 januari 2022 in plaats van 1 juli 2021. Op 28 april 2021 maakte het ministerie bekend dat deze datum definitief is vastgesteld. Op basis van de taakstelling te huisvesten asielmigranten voor de eerste helft van 2021, verwachten we dat in 2022 ongeveer 240 asielmigranten in Haarlemmermeer komen wonen. Deze groep bestaat ook uit gezinnen met kinderen. Kinderen onder de 18 jaar zijn niet inburgeringsplichtig maar gaan deelnemen aan het regulier onderwijs. We hebben berekend dat van de groep te huisvesten asielmigranten 168 inburgeringsplichtig zijn. Daarnaast houden we rekening met ongeveer 100 inburgeringsplichtige gezinsmigranten. Het precieze aantal is afhankelijk van de daadwerkelijke taakstelling voor 2022. De taakstelling wordt steeds door het Rijk voor een periode van een halfjaar vastgesteld en is pas enkele maanden voor aanvang van deze periode bij gemeenten bekend. Naar aanleiding van de verhoogde taakstelling te huisvesten asielmigranten in 2021 is een brief naar minister Ollongren (Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) gestuurd, waarbij we aangegeven hebben dat in verband met de huisvesting, we niet aan deze verhoogde taakstelling (van 2021) kunnen voldoen. Doelgroepen

Een inburgeringsplichtige is een persoon aan wie de inburgeringsplicht is opgelegd. De inburgeringsplicht bestaat uit het afleggen van een vooraf bepaald inburgeringstraject dat moet leiden naar kennis van de Nederlandse taal en zelfredzaamheid in de Nederlandse samenleving. Het inburgeringstraject wordt afgesloten met inburgeringsexamen. De inburgeringsplicht geldt in principe voor iedere nieuwkomer van 18 jaar tot de AOW-leeftijd die zich van buiten Europa duurzaam in Nederland vestigt en een verblijfsvergunning voor bepaalde of onbepaalde tijd heeft. In de Wet inburgering wordt een onderscheid gemaakt tussen verschillende groepen inburgeringsplichtigen: • asielmigranten: Deze groep heeft een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd. Dit zijn mensen waarvan de Nederlandse overheid heeft vastgesteld dat ze bescherming verdienen volgens het Vluchtelingenverdrag en artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het gaat om vluchtelingen en hun gezinnen. Zij worden ook statushouders of vergunninghouders genoemd; • gezinsmigranten: Dit zijn personen met een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. Het zijn buitenlandse (huwelijks) partners van Nederlanders van buiten de Europese Unie (EU); • overige migranten: Dit zijn bijvoorbeeld geestelijk bedienaren en vreemdelingen met een humanitaire verblijfsstatus voor bepaalde tijd.

In deze nota worden bovenstaande doelgroepen gezamenlijk inburgeringsplichtigen genoemd. Andere groepen, zoals arbeidsmigranten met een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd zijn niet inburgeringsplichtig. De nieuwe Wet Inburgering en deze nota zijn daarom niet op hen van toepassing. Welk doel wordt nagestreefd?

Het doel van inburgeringsbeleid blijft dat mensen die hier mogelijk permanent komen wonen vanuit een land met een geheel andere cultuur en taal buiten Europa, als nieuwe inwoners de kans krijgen een goede start te maken. In de inburgeringsperiode leren deze mensen de Nederlandse taal, raken zij vertrouwd met onze normen en waarden en de financiële infrastructuur van Nederland en oriënteren zij zich op de arbeidsmarkt waarbij het doel is het vinden en behouden van werk. Op deze manier integreren onze nieuwe inwoners in de Nederlandse samenleving, en specifiek in Haarlemmermeer. Dit betekent dat de inburgeringsplichtige:

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

• • •

pagina 4

het inburgeringstraject op zijn of haar hoogst mogelijke niveau succesvol afrondt binnen de wettelijke termijn van drie jaar; een baan of opleiding heeft die uiteindelijk leidt tot financiële onafhankelijkheid en indien dit niet haalbaar is tot een zinvolle, maatschappelijke dagbesteding; op verschillende leefgebieden zelfredzaam is. Dit houdt in dat de inburgeringsplichtige goed in staat is weloverwogen keuzes te maken voor zijn/haar leven in Haarlemmermeer. Ook is de inburgeringsplichtige in staat de juiste hulp in te roepen indien hij/zij ondersteuning nodig heeft.

3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

In onderstaande paragraaf beschrijven we per wettelijke taak de aanpak die we voor Haarlemmermeer voorstellen. Wettelijke taak: Brede intake Gemeenten worden verantwoordelijk voor het vormgeven van een brede intake voor alle inburgeringsplichtigen. De brede intake kan meerdere weken in beslag nemen en bestaat uit verschillende onderdelen. Het is de bedoeling om de inburgeringsplichtige beter te leren kennen. Alle levensgebieden komen aan de orde, zoals de gezinssituatie, financiële situatie en gezondheid van de inburgeringsplichtige. De brede intake wordt in een zo vroeg mogelijk stadium gestart, waar mogelijk al in het asielzoekerscentrum (AZC), zodra duidelijk is dat iemand aan de betreffende gemeente gekoppeld wordt voor huisvesting.

Brede intake in Haarlemmermeer In Haarlemmermeer hebben we vijf ambities met betrekking tot de brede intake: • persoonlijke aandacht, gedeelde verantwoordelijkheid en betrokkenheid vormen de kernwaarden van de Haarlemmermeerse brede intake, omdat dit aantoonbaar effectief blijkt in de huidige omgang met de doelgroep; • we leren onze nieuwe inwoners vroegtijdig kennen en laten hen ook met Haarlemmermeer kennismaken zodat zij de weg weten te vinden; • verwachtingsmanagement creëren voor het nastreven van een positief en tegelijkertijd realistisch en haalbaar en positief toekomstperspectief, als voorwaarde voor een goede inburgering in Haarlemmermeer; • we maken een goede start, zodat een succesvol proces naar onafhankelijkheid en zelfstandigheid wordt gerealiseerd; • we werken nauw samen met Vluchtelingenwerk tijdens de brede intake en maken optimaal gebruik van hun ervaring en expertise. In Haarlemmermeer hebben we enkele specifieke aandachtspunten. De brede intake wordt zodra duidelijk is dat iemand aan onze gemeente gekoppeld wordt voor huisvesting al in het asielzoekerscentrum (AZC) georganiseerd. In tegenstelling tot sommige andere gemeentes, ontvangt Haarlemmermeer inburgeringsplichtigen vanuit verschillende AZC's verspreid door het land. Daarnaast hebben we in onze gemeente te maken met grote woningtekorten.

Deze twee uitdagingen maken een persoonlijke en vroegtijdige start van de brede intake ingewikkeld. Om deze ambitie toch te realiseren, organiseren we een combinatie van persoonlijk contact en alternatieve manieren van kennismaking, zoals videobellen onder begeleiding van tolken. We stellen voor om een team van casemanagers inburgering binnen de gemeente aan te stellen. Dit team gaat op bezoek bij het AZC om persoonlijk kennis te maken met de inburgeringsplichtige. Daarnaast biedt de casemanager een welkomstpakket aan, dat bestaat

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

pagina 5

uit begrijpelijke brieven en routekaarten waarin Haarlemmermeer wordt voorgesteld en de inburgeringsplichtige wordt voorbereid op het inburgeringstraject in Haarlemmermeer. Naast deze activiteiten verkennen we de mogelijkheden van digitale gesprekken met de inburgeringsplichtige en leggen daarvoor contact met de begeleiders in het AZC._________ We zoeken naar een innovatieve en slimme aanpak voor de brede intake. Hiervoor benutten we functionele ICT-systemen en aanwezige kennisbronnen. Onze casemanager Inburgering doet de vormgeving en uitvoering van de brede intake samen met Vluchtelingenwerk. De casemanager inburgering is contactpersoon voor de inburgeringsplichtige, houdt zicht op het individuele inburgeringsproces en is aanspreekpunt voor betrokken partners rondom de inburgeringsplichtige, zoals de begeleiders in het AZC en van Vluchtelingenwerk. Betrokkenheid en verantwoordelijkheid zijn kernwaarden voor een succesvolle inburgering. Dit wordt in Haarlemmermeer van de inburgeringsplichtige verwacht, maar ook van betrokken samenwerkingspartners. We borgen deze kernwaarden door gesprekken gezamenlijk met de inburgeringsplichtige en partners te voeren en schriftelijk vast te leggen. Wettelijke taak: Persoonlijk inburgerings- en participatieplan (PIP) Op basis van de brede intake wordt een 'Persoonlijk inburgerings- en participatieplan' (PIP) opgesteld.

Het PIP is een beschikking die de inburgeringsplichtige dient te ondertekenen voor akkoord. De inburgeringsplichtige heeft de mogelijkheid om in bezwaar en beroep te gaan. In het PIP is vastgelegd op welke wijze de individuele inwoner aan de inburgeringsplicht gaat voldoen, via welke leerroute. Na ondertekening van het PIP gaat de inburgeringstermijn van driejaar in. Persoonlijk inburgerings- en participatieplan (PIP) in Haarlemmermeer Het Persoonlijk inburgerings- en participatieplan komt te allen tijde samen met de inburgeringsplichtige tot stand, zodat hij/zij eigenaar wordt van het PIP. Eigenaarschap vinden we belangrijk omdat dit betrokkenheid en inzet stimuleert. Een inburgeringstraject kan uitdagend zijn voor de inburgeringsplichtige. Daarom vinden wij betrokkenheid en inzet essentieel voor een succesvolle inburgering. Bij de totstandkoming van het PIP betrekken we verschillende partijen (gemeente, taalaanbieder. Vluchtelingenwerk en waar nodig een zorgpartij). De inburgeringsplichtige met kinderen wordt gewezen op de mogelijkheden van voorschoolse educatie en wordt gestimuleerd deze kans te benutten. Het PIP wordt zowel in het Nederlands als in de eigen taal aangeboden zodat de inburgeringsplichtige vanaf de start begrijpt welke afspraken zijn gemaakt en wat er wordt verwacht. Waar nodig zetten we tijdens het traject tolken in.

Flexibiliteit is in Haarlemmermeer een belangrijk onderdeel. In overleg met de inburgeringsplichtige en de casemanager inburgering kan het PIP gedurende het inburgeringstraject worden gewijzigd als dit de inburgering ten goede komt.__________ Wettelijke taak: Financieel ontzorgen Vanuit de nieuwe Wet Inburgering wordt niet bepaald welke financiële middelen een inburgeringsplichtige ontvangt. Vooral asielmigranten zullen aanvankelijk meestal een bijstandsuitkering ontvangen op grond van de Participatiewet. In de nieuwe Wet Inburgering krijgen gemeenten de verplichting om alle inburgeringsplichtige asielmigranten die een bijstandsuitkering ontvangen financieel te ontzorgen gedurende de eerste zes maanden. Dit geldt dus alleen voor inburgeringsplichtige asielmigranten met een bijstandsuitkering. Financieel ontzorgen betekent dat de gemeente als budgetbeheerder het bijstandsbedrag van de inburgeringsplichtige gebruikt om de vaste lasten te voldoen. De inburgeringsplichtige ontvangt het resterende bijstandsbedrag voor kosten van levensonderhoud. Zo kan deze persoon de focus direct op inburgering en participatie leggen. Binnen de ontzorgingsperiode

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

pagina 6

van zes maanden heeft de gemeente ook de verantwoordelijkheid om de inburgeringsplichtige financieel zelfredzaam te maken, zodat het risico op het ontstaan van eventuele problematische schulden verkleind wordt. Hoe de financiële ontzorging wordt aangepakt is maatwerk en wordt vastgelegd in het PIP. De periode van ontzorging kan verlengd worden indien de situatie zich daartoe leent. Financieel ontzorgen in Haarlemmermeer In Haarlemmermeer starten we de financiële ontzorging met een persoonlijk gesprek, waarin de inburgeringsplichtige wordt getoetst op kennis over de financiële infrastructuur in Nederland en de mate van financiële zelfredzaamheid. Dit gesprek is onderdeel van de brede intake. De toets moet uitwijzen wat het niveau van de inburgeringsplichtige is en welk traject kan worden ingezet. We stellen voor om budgetbeheer (ontzorging) en budgetcoaching (ontwikkelen van zelfredzaamheid) op een verschillende manier aan te pakken. De financiële zelfstandigheid stimuleren we in fasen. Gedurende de periode van ontzorging vindt op vaste momenten evaluatie en toetsing plaats om de voortgang en ontwikkeling te monitoren. Op basis van de resultaten en het gesprek kan worden gekozen voor intensivering van de ondersteuning, voortzetting van de huidige vorm of afbouwen van de ondersteuning.

Goede samenwerking met Vluchtelingenwerk en andere partners zien we als cruciaal onderdeel voor succesvolle financiële ontzorging. Na de wettelijke termijn van zes maanden beoordelen we of het voor de inburgeringsplichtige verstandig is om door te gaan met budgetcoaching of ontzorging. In deze verlenging blijven we samen met de inburgeringsplichtige werken aan de financiële zelfredzaamheid. Wettelijke taak: Leerroutes Gemeenten krijgen de taak om te zorgen voor een goed en compleet scholingsaanbod voor inburgeringsplichtigen. Inburgeringsplichtigen zijn door de nieuwe wet niet langer zelf verantwoordelijk voor de betaling van scholing en hoeven geen leningen meer af te sluiten. Hiermee worden onnodige schulden voorkomen. Gezinsmigranten en overige migranten blijven wel verantwoordelijk voor het zelfstandig organiseren en bekostigen van taalcursussen. Het scholingsaanbod bestaat uit drie leerroutes die de gemeente dient te organiseren. In het PIP moet vastgelegd worden welke van de drie leerroutes wordt gevolgd door de inburgeringsplichtige. De drie leerroutes zijn: • Bl-route: Waar we in het huidige inburgeringsstelsel uitgaan van het behalen van taalniveau A2, wordt dit in het nieuwe stelsel verhoogd naar taalniveau BI.

Om het mogelijk te maken dat de meeste inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk, maar maximaal binnen driejaar, taalniveau BI behalen en hun perspectief op de arbeidsmarkt vergroten, is het van belang dat het leren van taal gecombineerd wordt met (vrijwilligers)werk. Afhankelijk van de ervaringen tijdens de leerroute, kan het taalniveau in het PIP onder voorwaarden worden aangepast naar een lager (A2) of ook hoger (B2) niveau. • Onderwijsroute: Om jonge inburgeringsplichtigen een goede startpositie op de arbeidsmarkt te laten behalen worden zij, naast het leren van de Nederlandse taal op minstens niveau BI, zo snel mogelijk voorbereid op instroom in een Nederlandse opleiding. Dit wordt de preferente route voor inburgeringsplichtigen onder de 28 jaar. • Zelfredzaamheidsroute (Z-route): Voor degenen voor wie de BI- of onderwijsroute buiten bereik ligt, komt er een speciale leerroute waarbij het doel is dat iedereen leert zich in de maatschappij te redden. Door de Z-route wordt inburgering voor iedereen toegankelijk. Daardoor hoeven er geen ontheffingen meer te worden verleend. De inburgeringsplichtige is verplicht 800 uur cursus te volgen en 800 uur activiteiten uit te voeren die bijdragen aan integratie, participatie en zelfredzaamheid.

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

pagina 7

Het inburgeringsexamen bestaat uit een afsluitend gesprek en een certificaat. Indien een inburgeringsplichtige gedurende het inburgeringstraject geschikter blijkt voor een andere leerroute, is het mogelijk om over te stappen van leerroute. Een overstap mag één keer plaatsvinden tijdens de inburgeringsperiode. Leerroutes in Haarlemmermeer In de brede intake gaan we op zoek naar de kennis en vaardigheden van de inburgeringsplichtige. Uitgangspunt is dat we ons niet beperken tot het Bl-niveau, maar voor de inburgeringsplichtige het hoogst haalbare taalniveau vaststellen. We leveren maatwerk, we houden ruimte voor flexibiliteit en zoeken waar mogelijk de samenwerking met lokale aanbieders. In verband met de mogelijk langdurige effecten van corona en de verdergaande digitalisering in de samenleving verkennen we de mogelijkheden van digitale bereikbaarheid van de inburgeringsplichtigen door afspraken met taalscholen over gebruik van laptops. Tegelijkertijd zullen we inburgeringsplichtigen met weinig digivaardigheden en/of rekenvaardigheden extra ondersteunen in Haarlemmermeer. Taalaanbieders beschikken over het 'Blik op Werk' keurmerk. We benutten de geleerde lessen uit de pilot 'Nareizende vrouwelijke statushouders en vrouwelijke gezinsmigranten' om vrouwen optimaal de kans te geven zich te ontwikkelen en aan het werk te komen.

Ook hun partners en kinderen worden bij dit traject betrokken om binnen het gezin zoveel mogelijk begrip en ondersteuning te creëren voor de keuze van de vrouw. In verband met de omvang van de kosten voor de aanbieders van de verschillende leerroutes, is een Europese aanbesteding noodzakelijk. De aanbesteding wordt op dit moment voorbereid en naar verwachting in het tweede kwartaal van 2021 gepubliceerd. We maken hierbij actief gebruik van de kennis die hiermee al is opgedaan in verschillende andere gemeentes._____________ 3.2.5. Wettelijke taak: MAP (Module Arbeidsmarkt & Participatie) Deze module moeten gemeenten aanbieden aan iedere inburgeringsplichtige in de eerste 18 maanden van het inburgeringsproces. In dit onderdeel wordt oriëntatie op de arbeidsmarkt en bewustwording van het Nederlandse speelveld gekoppeld aan het opdoen van eerste praktijkervaring op de werkvloer. De MAP wordt vastgelegd in het PIP. MAP (Module Arbeidsmarkt & Participatie) in Haarlemmermeer De MAP is onderdeel van de brede intake. Hier wordt vroeg mee gestart en dit onderdeel laten we doorlopen in de duale leerroutes. We bieden perspectief op de mogelijkheden op de Nederlandse arbeidsmarkt maar blijven realistisch. We benutten de bestaande samenwerkingen met onze werkgevers en maatschappelijke organisaties.______________ 3.2.6.

Wettelijke taak: Participatieverklaringstraject (PVT) Dit onderdeel wordt nu al aangeboden aan inburgeringsplichtigen. Via het PVT maakt de inburgeraar kennis met de Nederlandse kernwaarden: vrijheid, gelijkwaardigheid, solidariteit en participatie. Onder de nieuwe wet wordt dit traject gelijkgesteld voor alle Inburgeringsplichtigen. Het PVT wordt vastgelegd in het PIP. Participatieverklaringstraject (PVT) in Haarlemmermeer Het PVT wordt momenteel uitgevoerd door Vluchtelingenwerk in opdracht van onze gemeente. Deze werkwijze wordt gecontinueerd. Het PVT wordt uitgevoerd in de brede intakeperiode, zodat het PVT in Haarlemmermeer zo snel mogelijk van start gaat. In Haarlemmermeer gaan we ervan uit dat een succesvolle afronding van het PVT in een vroeg stadium bijdraagt aan de algehele_____

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

pagina 8

inburgering omdat in het PVT algemene basiskennis wordt opgedaan over de Nederlandse kernwaarden die binnen de andere onderdelen van het inburgeringstraject ook van pas kan komen, bijvoorbeeld in de leerroutes.____________________________________ 3.2.7. Wettelijke taak: Maatschappelijke begeleiding Maatschappelijke begeleiding werd los van de inburgering als wettelijke taak de afgelopen jaren reeds aangeboden door gemeenten aan inburgeringsplichtigen en uitgevoerd door Vluchtelingenwerk. Deze maatschappelijke begeleiding wordt nu geïntegreerd in het PIP en is onderdeel van het inburgeringstraject. Maatschappelijke begeleiding in Haarlemmermeer Vluchtelingenwerk geeft onder de huidige wetgeving uitvoering aan de maatschappelijke begeleiding in Haarlemmermeer. Hiervoor ontvangen zij subsidie. Onder de nieuwe wetgeving continueren we deze dienstverlening voor de komende jaren. De kaders voor de maatschappelijke begeleiding worden vastgelegd in het PIP zodat overlap met andere onderdelen in het PIP zo veel mogelijk voorkomen wordt. Nadat we ervaring hebben opgedaan met de uitvoering van de nieuwe wet kunnen is het mogelijk een aanbestedingsprocedure te starten eind 2022 om de maatschappelijke begeleiding in te kopen. Juridische begeleiding is reeds jaren onderdeel van de maatschappelijke begeleiding die Vluchtelingenwerk biedt aan onze vergunninghouders.

We willen deze begeleiding blijven bieden, ook al is het geen wettelijke taak binnen de inburgering. Juridische begeleiding vanuit de gemeente behelst expliciet niet het procederen rondom het al dan niet verkrijgen van een verblijfsvergunning. Vluchtelingen die een verblijfsvergunning krijgen, hebben recht op hereniging met hun gezin (ouders, partners, kinderen). De juridische begeleiding richt zich op deze gezinshereniging. Dit draagt ook bij aan de integratie. Meestal is de procedure al opgestart in de Centrale Opvang, in andere gevallen moet dat na vestiging in de gemeente nog gebeuren. De juridische procedure bij gezinshereniging is complex, aan verandering onderhevig, bureaucratisch en tijdrovend. De juridische begeleiding draagt bij aan het integratieproces. Zolang een statushouder nog niet herenigd is met zijn of haar gezin, is het moeilijk om een nieuwe start te maken in Nederland. Daarnaast dragen de gezinsherenigingen bij aan de realisatie van de gemeentelijke huisvestingstaakstelling. In de begroting is rekening gehouden met het uitvoeren van juridische begeleiding

3.2.8. Wettelijke taak: Monitoring Gemeenten houden regie op en zijn verantwoordelijk voor het coördineren, aanjagen, zicht houden op en bijsturen van het inburgeringsproces. Monitoring in Haarlemmermeer Monitoring vinden we in Haarlemmermeer essentieel voor een succesvolle inburgering. Het eerste jaar zal intensieve monitoring plaatsvinden en sturen we bij waar nodig. Na het eerste jaar krijgt de monitoring een structureel karakter. De casemanager inburgering is regisseur van het inburgeringstraject. Betrokken samenwerkingspartners die verantwoordelijk zijn voor eerdergenoemde onderdelen rapporteren op vaste basis en in eenduidige vorm aan de casemanager inburgering. Van gecontracteerde taalscholen wordt geëist dat zij ons op structurele basis informeren over de behaalde resultaten. Op basis van deze informatie.

pagina 9

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

rapportages en gesprekken met de inburgeringsplichtigen blijven wij, met inachtneming van de AVG, zicht houden op de voortgang.___________________________________________ 3.2.9. Wettelijke taak: Handhaving Gemeenten moeten toezien op de naleving van de wet. Dat wil zeggen dat inburgeringsplichtigen gesanctioneerd kunnen worden door de gemeente indien zij verwijtbaar gedrag vertonen, waardoor het inburgeringsproces wordt vertraagd of afgebroken. In de wet zijn boetes voorgeschreven die kunnen worden opgelegd bij het niet nakomen van gemaakte afspraken en het behalen van afgesproken termijnen als er sprake is van verwijtbaar gedrag. Het Ministerie onderzoekt nog of de wettelijk vastgestelde boetes kunnen worden opgelegd door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Handhaving in Haarlemmermeer Onze ambitie is stimuleren in plaats van sanctioneren. Vanzelfsprekend handhaven we zoals de wet voorschrijft. Bij nalatigheid treden we op. Succesvolle inburgering kan immers enkel plaatsvinden als de inburgeringsplichtige de afspraken nakomt die in het PIP staan vastgelegd. We zoeken naar doelmatige en realistische maatregelen door altijd eerst het gesprek aan te gaan met de betrokken inburgeringsplichtige.

Naast de boetes die in de nieuwe Wet inburgering van kracht worden, kan in het kader van de Participatiewet nalatig gedrag leiden tot het geheel of gedeeltelijk intrekken van bijstandsuitkeringen. Dat geldt ook nu al voor het onvoldoende eigen maken van de taal of onvoldoende meewerken aan een reintegratietraject. Het sanctiebeleid hoeft in relatie tot de nieuwe Wet inburgering dus niet te worden aangepast. ___________________________________________________________ Doelgroepen- en taken overzicht

In tabel 1 staat een overzicht weergeven op welke doelgroep de verschillende taken van pas zijn. Verplicht aanbod door gemeente

Doelgroep: Asielmigranten

Doelgroep: Gezinsmigranten/Overige migranten

Brede intake

X

X

PIP

X

X

Advies

X

X

Voortgangsgesprekken

X

X

Financieel ontzorgen*

X

Alfabetisering (indien onderdeel van PIP)

X

Één van de drie leerroutes inclusief KNM (kennis van de

X

Nederlandse Maatschappij: •

BI route

•

Onderwijsroute

•

Z route

Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP)

X

X

Andere participatiecomponenten (mits opgenomen in PIP)

X

X

Participatieverklaringstraject (PVT)

X

X

Maatschappelijke begeleiding

X

Tabel 1. Overzicht van de wettelijke taken van gemeenten per doelgroep * alleen voor asielmigranten die een bijstandsuitkering ontvangen geldt de ontzorgingsperiode.

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

pagina 10

Wat zijn de kanttekeningen?

In onze aanpak houden we rekening met mogelijke risico's. Dit zijn: • Woningtekorten en de geografische spreiding van AZCs In Haarlemmermeer kunnen inburgeringsplichtigen vanuit verschillende AZC's gehuisvest worden. Als we de brede intake persoonlijk en vroegtijdig willen starten, vergt dit relatief veel tijd en inspanning als de brede intake zich op veel verschillende plekken in Nederland moet afspelen. Zolang de inburgeringsplichtige niet gehuisvest is in onze gemeente is het niet mogelijk om na afronding van de brede intake het PIP te onderteken. Immers na deze ondertekening start direct de wettelijke termijn van drie jaar waarbinnen de inburgeringsgerechtigde het gehele inburgeringstraject dat in onze gemeente plaatsvindt moet afronden. Tijdige huisvesting is dus noodzakelijk voor een doorlopend en goed inburgerings- en integratie proces. Het huidige woningtekort kan een risico vormen voor tijdige huisvesting. • Startdatum van de wet De datum van de inwerkingtreding van de wet is twee keer uitgesteld, maar inmiddels staat vast dat de ingangsdatum 1 januari 2022 wordt. We houden hier rekening mee in onze begroting en ons aanbestedingsproces voor de leerroutes. • Financiële middelen Er zijn vanuit gemeenten en adviesbureau's zorgen dat de nieuwe taken die gemeenten erbij krijgen mogelijk niet gepaard gaan met voldoende financiële middelen vanuit het Rijk.

Dit is een discussie die landelijk speelt. De grootste zorg ligt bij het taalonderwijs en de uitvoering van de brede intake/PIP. Wat betreft het taalonderwijs blijken aanbieders van onderwijs hogere prijzen te vragen dan waar het Rijk rekening mee hield. We verwachten dat de discussie over genoeg gelden vanuit het Rijk voor de bekostiging van de leerroutes nog verder landelijk gevoerd wordt. We houden de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten en gaan vooralsnog uit van de tot nu bekende bekostiging voor de leerroutes. De uitvoering van de brede intake en het opstellen van het PIP gaat mogelijk meer tijd en aandacht vergen waardoor de kosten oplopen. In de werkprocessen van de casemanagers Inburgering houden we hier rekening mee zonder de doelstellingen van de inburgeringswet en de kwaliteit van dienstverlening uit het oog te verliezen. Wij willen de gemeentelijk taken voor de wet Inburgering binnen de begroting uitvoeren. • Crisissituaties In 2020 hebben we allemaal ervaren dat een crisis vergaande gevolgen kan hebben. Gevolgen voor de gehele arbeidsmarkt maar ook voor de wijze waarop de inburgering kan worden uitgevoerd. Deze onvoorspelbaarheden kunnen een risico vormen voor onze aanpak. Daarom houden we rekening met alternatieven voor persoonlijk contact bij de brede intake en in de aanbesteding voor de leerroutes. 3.3 Wat mag het kosten?

Het Rijk heeft voor de verschillende wettelijke taken financiële middelen beschikbaar gesteld (zie tabel 2). Ons uitgangspunt is de nieuwe taken uit te voeren binnen dit beschikbare budget en geen extra middelen in te zetten. Het betreft een nieuwe wet en nieuwe taken voor de gemeente waarbij budgetten vanuit het Rijk nog kunnen worden aangepast. Het is noodzakelijk om de budgetten en realisatie nauwlettend in de gaten te houden. Medio 2022 zullen wij de raad rapporteren hoe de financiële situatie is en indien nodig voorstellen tot bijsturing doen. De volgende middelen worden onderscheiden:

pagina 11

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

• Uitvoeringskosten De uitvoeringskosten omvatten onder andere de brede intake en PIP, voortgangsgesprekken, handhaving, ontzorgen inclusief begeleiding richting financiële zelfredzaamheid (alleen voor asielmigranten), inkoopkosten van trajecten, beleid en ondersteunende processen. Er zijn geen voorwaarden verbonden aan de totaalbedragen. De uitvoeringskosten vanaf 2022 zijn gebaseerd op aantallen van 2021 en zijn afkomstig uit de Meicirculaire 2020 van het Rijk. Vermoedelijk zal door het inlopen van de achterstanden bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) het aantal door Haarlemmermeer te huisvesten inburgeringsplichtigen in 2021 verdubbelen. Het bedrag wordt door het Rijk jaarlijks achteraf aangepast aan het daadwerkelijke aantal inburgeringsplichtigen dat door de gemeente is gehuisvest. In 2020 ontving onze gemeente een incidenteel bedrag voor de voorbereidingskosten voor de nieuwe wet. In verband met het uitstel van de wet is dit bedrag overgeheveld naar 2021. • Implementatie/voorbereidingskosten Hiervoor krijgt gemeente Haarlemmermeer eenmalig een uitkering van € 307.000. Dit bedrag is reeds ontvangen in 2020 en is in de Najaarsrapportage 2020 overgeheveld naar 2021.

• Reguliere middelen inburgeringsvoorzieningen De reguliere middelen betreffen middelen voor inburgeringsvoorzieningen zoals Leerroutes, Module Arbeidsmarkt en Participatie, Maatschappelijke begeleiding, Participatieverklaringstraject en Tolkvoorziening. Deze bedragen zijn gebaseerd op een landelijke rekentool die mogelijk nog kan wijzigen. Ook in dit geval geldt dat de bedragen jaarlijks door het Rijk worden aangepast aan het daadwerkelijke aantal inburgeringsplichtigen dat door de gemeente is gehuisvest. 2022

2023

2024

n.v.t.

548

603

603

n.v.t.

1.333

1.994

2.159

2.597

2.762

Omschrijving (bedragen x €1.000)

2021

Implementatie/voorbereidingskosten

307

Uitvoeringskosten Inburgeringsvoorzieningen Totaal per jaar:

307

1.881

Tabel 2. Overzicht van de verwachte te ontvangen middelen voor de nieuwe Wet inburgering in Haarlemmermeer op basis van 168 inburgeringsplichtige asielmigranten en 100 gezinsmigranten per jaar. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De raad is verantwoordelijk voor het stellen van de kaders. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van de nieuwe Wet inburgering. Binnen ons college is de portefeuillehouder Werk en Inkomen het eerste aanspreekpunt. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Wij volgen de informatie over inburgering die landelijk gepubliceerd wordt en die gedeeld wordt via de verschillende kanalen. We maken deel uit van het regionaal overleg binnen arbeidsmarktregio Groot Amsterdam en maken gebruik van de resultaten die de verschillende pilots in het land opleveren. Zo worden bijvoorbeeld in verschillende gemeenten pilots gedaan om ervaring op te doen met de Brede Intake, Financieel Ontzorgen, de BI route en de Z-route (zelfredzaamheidsroute). Ook in Haarlemmermeer wordt een pilot uitgevoerd, de pilot nareizende vrouwen en gezinsmigranten. Deze pilot loopt uiterlijk tot het einde van het tweede kwartaal 2021. Ook na de pilot blijven we deze vrouwen ondersteunen om zelfredzaam te worden en begeleiden we hen naar het reguliere onderwijs of naar een baan. De geleerde lessen uit de pilot nemen we mee in de inburgeringstrajecten. Zo is opvallend dat bij de

pagina 12

Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering

vrouwen die zijn gestart met het traject al snel enthousiasme ontstaat om ook aan alle andere onderdelen van de pilot deel te nemen en dat rolmodellen hierin van invloed zijn. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

Dit raadsvoorstel is vooraf voor advies aan de Participatieraad Haarlemmermeer en aan Vluchtelingenwerk voorgelegd. Deze adviezen zijn waar mogelijk verwerkt in dit voorstel. Zowel het advies van Vluchtelingenwerk als van de Participatieraad en de beide beantwoordingsbrieven op de adviezen zijn als bijlage meegezonden met dit voorstel. In het vierde kwartaal van 2021 verzenden we een brief aan de raad waarin we de raad informeren over de stand van zaken met betrekking tot de voorbereidingen. In het tweede kwartaal van 2022, zes maanden nadat de wet van start is gegaan, ontvangt de raad een voortgangsrapportage. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

Binnen arbeidsmarktregio Groot Amsterdam (als onderdeel van de Metropoolregio) werken wij samen in een overlegstructuur waardoor we kennis delen en waar mogelijk gebruik maken van eikaars dienstverlening. 4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer, de secretaris, / de burgemeester,

drs. Carel Brugman

uurmans-Wijdeven

Bijlage(n): ƒ j • Advies Participatieraad Haarlemmermeer op concept voorstel aanpak implementatie nieuwe Wet Inburgering • Beantwoordingsbrief advies Participatieraad H^rlemmermeer • •

Brief van Vluchtelingenwerk als reactie op concept voorstel aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering Beantwoordingsbrief advies Vluchtelingenwerk

Postbus 250

Aan het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Haarlemmermeer

2130 AG Hoofddorp Bezoekadres: Raadhuisplein 1 Hoofddorp Telefoon 0900 1852 Faxnummer 023 563 95 50

Cluster Contactpersoon Telefoon Uw brief Ons kenmerk Bijlage(n) Onderwerp

Maatschappelijke Ondersteuning en Zorg mevrouw I. van Dijk (secretaris Participatieraad) 0900 1852 X.2021.01879, 12 maart 2021 PRH2021-03 Geen Advies op concept voorstel “Aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering”

Verzenddatum

15 april 2021

Geacht College,

De Participatieraad heeft met belangstelling het concept voorstel aanpak implementatie nieuwe Wet Inburgering gelezen. Onze complimenten voor de leesbaarheid van het concept voorstel. Het voorstel geeft duidelijkheid over de verschillende wettelijke taken en de invulling hiervan door de gemeente Haarlemmermeer. Wij onderschrijven de beschreven belangrijkste belemmeringen die het huidige inburgeringsstelsel kent. Tevens onderschrijven we van harte de doelstellingen die de gemeente wil bereiken met de invulling van de nieuwe Wet Inburgering: Inburgeringsplichtigen voelen zich thuis in de Haarlemmermeer en kennen de weg in onze gemeente. Ze beheersen de Nederlandse taal voldoende, behalen binnen drie jaar het inburgeringsexamen en nemen volwaardig deel aan de Nederlandse samenleving. De Participatieraad waardeert het zeer dat Vluchtelingenwerk actief betrokken is bij het meedenken over de invulling van de landelijke nieuwe Wet Inburgering in de Haarlemmermeer. Er is actief gebruik gemaakt van de expertise en kennis die Vluchtelingenwerk heeft met betrekking tot het inburgeringsvraagstuk. In aansluiting hierop vindt de Participatieraad het een goed initiatief om het concept voorstel ook aan Vluchtelingenwerk voor te leggen voor advies. In hoofdlijnen vindt de Participatieraad het een goed voorstel.

Het gehele pakket van maatregelen is veelomvattend, gericht op een actieve ondersteuning van de inburgeringsplichtigen. De concept-nota gaat uit van maatwerk, flexibiliteit en waar mogelijk samenwerking met lokale aanbieders.

Ons kenmerk: PRH2021-03

Pagina 2

Wij geven over een aantal wettelijke taken onze reactie en adviezen. Wettelijke taak: Brede intake Het zo snel mogelijk starten van de brede intake, zo mogelijk al in het AZC, is een belangrijke succesfactor om succesvol te integreren in onze gemeente. Advies 1. De gemeente wil een team van casemanagers inburgering aanstellen. Van deze casemanagers als regisseur van het inburgeringstraject wordt veel gevraagd, met name expertise en kennis van de achtergronden van de inburgeringsplichtigen, we denken hierbij aan de sociale, culturele en politieke achtergronden. Ook hebben veel inburgeringsplichtigen psychische trauma's door hun ervaringen met het leven in oorlogsgebieden. Ons advies is om in de werving/aanstelling van casemanagers inburgering actief de samenwerking met Vluchtelingenwerk te zoeken, aangezien zij veel ervaring hebben met het begeleiden van inburgeringsplichtigen. Advies 2. Door ervaringen elders is het duidelijk dat het begeleiden van inburgeringsplichtigen een intensieve taak is, dat veel tijd vraagt van een casemanager. De Participatieraad adviseert dan ook om bij het bepalen van de caseload per fte hier rekening mee te houden zodat de casemanager ook daadwerkelijk haar/zijn taak als regisseur goed kan uitvoeren.

Wettelijke taak: Persoonlijke inburgerings- en participatieplan (PIP) De gemeente vindt eigenaarschap van belang omdat dit betrokkenheid en inzet stimuleert bij de inburgeringsplichtige. De Participatieraad is het hiermee eens. Het is tevens goed om verschillende partijen te betrekken bij het tot stand komen van het PIP. Advies De beschrijving van deze taak gaat uit van een succesvolle samenwerking en eigenaarschap van de inburgeringsplichtige. Toch zullen er ongetwijfeld zich situaties voordoen dat er geen overeenstemming bestaat tussen de verschillende partners. Bijvoorbeeld de inburgeringsplichtige wil afspraken opnemen in het PIP waar de casemanager (als regisseur van het inburgeringstraject) zich niet in kan vinden. Of de inburgeringsplichtige vertoont verwijtbaar gedrag, zoals dat verder in de concept-nota nog terug komt. Ons advies is om hier duidelijkheid in te geven: wie is uiteindelijk verantwoordelijk voor de inhoud van het PIP, dit ook in relatie met de wettelijke taak: Monitoren.

Wettelijke taak: Leerroutes De drie leerroutes zorgen voor een goed en compleet scholingsaanbod. De flexibiliteit in de Broute en in de zelfredzaamheidsroute (Z-route) maakt het ook tot een aanbod op maat! Advies 1. U geeft aan dat een Europese aanbesteding nodig is voor het selecteren van taalscholen. In bijvoorbeeld Amsterdam is niet gekozen voor een Europese aanbesteding maar een aanbesteding voor die scholen die al actief zijn in deze gemeente. In de Haarlemmermeer zijn meerdere taalscholen met het keurmerk 'Blik op Werk' actief. Ons advies is om de keuze voor een Europese aanbesteding te heroverwegen en te kiezen voor een aanbestedingsprocedure vergelijkbaar met Amsterdam.

Ons kenmerk: PRH2021-03

Pagina 3

Advies 2. Er zijn drie leerroutes. De Participatieraad adviseert om duidelijk te beschrijven hoe het startniveau en de leersnelheid wordt bepaald en door wie. Advies 3. Bij de zelfredzaamheidsroute worden geen ontheffingen meer verleend op basis van aantoonbaar geleverde inspanningen. De termijn voor een succesvolle inburgering is drie jaar. Maak concreet wat de gemeente gaat doen als blijkt dat na drie jaar het resultaat niet toereikend is, ondanks de geleverde inspanningen van de inburgeringsplichtige, bv door oorlogstrauma's, medische problemen. Advies 4. De Vrijwilligerscentrale Haarlemmermeer heeft veel goede ervaringen met het organiseren van vrijwilligerswerk voor inburgeringsplichtigen, vooral voor vrouwen. Ons advies is om actief gebruik te blijven maken van deze expertise van de Vrijwilligerscentrale. Advies 5. U schrijft bij de wettelijke taak dat gezinsmigranten zelf verantwoordelijk blijven voor het zelfstandig organiseren en bekostigen van taalcursussen. In het doelgroepen- en takenoverzicht zien we dat het onderdeel Leerroutes inclusief KNM geen verplicht aanbod door de gemeente is. Bij de beschrijving Leerroutes in Haarlemmermeer noemt u de pilot Nareizende vrouwelijke statushouders en vrouwelijke gezinsmigranten, met als uiteindelijk doel om deze vrouwen te ondersteunen om zelfredzaam te worden en te begeleiden naar het reguliere onderwijs of naar een baan.

Ons advies is om duidelijk te beschrijven welke taak /verantwoordelijkheid de gemeente voor zichzelf ziet weggelegd met betrekking tot deze groep vrouwen, in relatie met de omschreven wettelijke taak en de genoemde pilot inclusief het doel van deze pilot. Wettelijke taak: Monitoring Het proces van monitoring is duidelijk beschreven. In de aanpak wordt uitgegaan van maatwerk op basis van het echt kennen van de inburgeringsplichtige. Daarvoor is het intensief en tijdig monitoren van groot belang. Dit zal het handhaven in de meeste gevallen overbodig maken. Advies Geef aan wat de speerpunten zijn waarop de gemeente zich gaat focussen in het eerste jaar en daarna. Wat zijn de kanttekeningen? U eindigt de concept-nota met een aantal terechte kanttekeningen. Woningtekorten De lange duur tussen koppeling aan de gemeente en de daadwerkelijke vestiging is problematisch. Daarnaast worden statushouders nu ook noodgedwongen in tijdelijke huisvestingsprojecten geplaatst. Deze tijdelijkheid van deze huisvesting en de kwaliteit zorgen vaak voor een extra stressfactor en kunnen een belemmering vormen in het maken van een goede start in de gemeente. De Participatieraad adviseert hier voldoende aandacht voor te hebben. Financiële middelen U beschrijft het risico dat de middelen niet toereikend zijn voor het realiseren van de ambities.

De plannen zoals beschreven vormen nu een geheel die in gezamenlijkheid zorgen voor een

Ons kenmerk: PRH2021-03

Pagina 4

mooie aanpak. De Participatieraad adviseert in het geval dat het geheel niet budgettair haalbaar is om opnieuw keuzes te maken, en niet te kiezen voor het schrappen van een onderdeel of het versoberen van de gehele aanpak.

Met vriendelijke groeten,

G. Hille, Voorzitter Participatieraad Haarlemmermeer

gemeente Haarlemmermeer

De leden van de Participatieraad Sociaal Domein Haarlemmermeer

Postbus250 2130 AG Hoofddorp

Bezoekadres: Raadhuisplein 1 Hoofddorp Telefoon 0900 1852 Faxnummer 023 563 95 50

cluster contactpersoon

Maatschappelijke Ondersteuning en Zorg mevrouw B. Aukema

Telefoon

0900 1852

Uw brief

april 2021 X.2021.03024

Ons kenmerk

Verzenddatum

Bijlage(n) onderwerp

Bestuurlijke reactie advies

Geachte heer, mevrouw Op 14 april 2021 ontvingen wij uw reactie en adviezen op het concept voorstel aanpak implementatie nieuwe Wet Inburgering. Wij zijn blij dat u zich in hoofdlijnen kan vinden in ons voorstel en waarderen uw adviezen en uw betrokkenheid bij het onderwerp. Met deze brief laten we u weten hoe wij uw adviezen betrekken bij de voorbereiding en uitvoering van de nieuwe Wet inburgering waarvan de invoeringsdatum zoals inmiddels bekend 1 januari 2022 is. Voor de overzichtelijkheid hebben we de letterlijke teksten van uw adviezen overgenomen en reageren we per onderwerp. Wettelijke taak: Brede intake Advies 1. De gemeente wil een team van casemanagers inburgering aanstellen. Van deze casemanagers als regisseur van het inburgeringstraject wordt veel gevraagd, met name expertise en kennis van de achtergronden van de inburgeringsplichtigen, we denken hierbij aan de sociale, culturele en politieke achtergronden. Ook hebben veel inburgeringsplichtigen psychische trauma's door hun ervaringen met het leven in oorlogsgebieden. Ons advies is om in de werving/aanstelling van casemanagers inburgering actief de samenwerking met Vluchtelingenwerk te zoeken, aangezien zij veel ervaring hebben met het begeleiden van inburgeringsplichtigen.

Ons kenmerk: X.2021.03024

Pagina 2

Advies 2. Door ervaringen elders is het duidelijk dat het begeleiden van inburgeringsplichtigen een intensieve taak is, dat veel tijd vraagt van een casemanager. De Participatieraad adviseert dan ook om bij het bepalen van de caseload per fte hier rekening mee te houden zodat de casemanager ook daadwerkelijk haar/zijn taak als regisseur goed kan uitvoeren. Reactie: Wij onderschrijven dat de begeleiding van inburgeringsplichtigen professioneel moet gebeuren, waar mogelijk door medewerkers die kennis hebben van of ervaring hebben met de uitdagingen en problemen van deze nieuwe inwoners. Wij zullen zeker, zoals tijdens de gehele voorbereiding op de Wet, de kennis en expertise van Vluchtelingenwerk betrekken bij de samenstelling van het team en bij het bepalen van een realistische caseload. Wettelijke taak: Persoonlijke inburgerings- en participatieplan (PIP) Advies De beschrijving van deze taak gaat uit van een succesvolle samenwerking en eigenaarschap van de inburgeringsplichtige. Toch zullen er ongetwijfeld zich situaties voordoen dat er geen overeenstemming bestaat tussen de verschillende partners. Bijvoorbeeld de inburgeringsplichtige wil afspraken opnemen in het PIP waar de casemanager (als regisseur van het inburgeringstraject) zich niet in kan vinden. Of de inburgeringsplichtige vertoont verwijtbaar gedrag, zoals dat verder in de concept-nota nog terug komt.

Ons advies is om hier duidelijkheid in te geven: wie is uiteindelijk verantwoordelijk voor de inhoud van het PIP, dit ook in relatie met de wettelijke taak: Monitoren. Reactie: Zoals beschreven wordt in principe uitgegaan van een Persoonlijk Inburgerings- en Participatieplan (PIP), waar overeenstemming over is zowel bij de inburgeringsplichtige als de andere bij het PIP betrokken partijen. In de gevallen waarbij dit niet het geval is, neemt de gemeente haar verantwoordelijkheid en neemt een beslissing over de inhoud van het PIP.

Wettelijke taak: Leerroutes De drie leerroutes zorgen voor een goed en compleet scholingsaanbod. De flexibiliteit in de Broute en in de zelfredzaamheidsroute (Z-route) maakt het ook tot een aanbod om maat! Advies 1. U geeft aan dat een Europese aanbesteding nodig is voor het selecteren van taalscholen. In bijvoorbeeld Amsterdam is niet gekozen voor een Europese aanbesteding maar een aanbesteding voor die scholen die al actief zijn in deze gemeente. In de Haarlemmermeer zijn meerdere taalscholen met het keurmerk 'Blik op Werk' actief. Ons advies is om de keuze voor een Europese aanbesteding te heroverwegen en te kiezen voor een aanbestedingsprocedure vergelijkbaar met Amsterdam. Reactie: In het regio-overleg Veranderopgave Inburgering spreken wij regelmatig met de gemeenten binnen arbeidsmarktregio Groot Amsterdam over de voorbereidingen rond inburgering. Amsterdam houdt ons in dat overleg op de hoogte over hun aanbestedingstraject en zo weten we dat ook Amsterdam Europees aanbesteedt. Door de hoogte van het totaalbedrag dat gemoeid gaat met de inkoop van de leerroutes zijn wij verplicht Europees aan te besteden. Advies 2. Er zijn drie leerroutes. De Participatieraad adviseert om duidelijk te beschrijven hoe het startniveau en de leersnelheid wordt bepaald en door wie. Reactie: In onze aanbestedmgsstukken maken we duidelijk onderscheid in de drie leerroutes en in

Ons kenmerk: X.2021.03024

Pagina 3

samenspraak met de aanbieders die de opdracht gegund krijgen, maken we heldere afspraken over startniveau en leersnelheid. Advies 3. Bij de zelfredzaamheidsroute worden geen ontheffingen meer verleend op basis van aantoonbaar geleverde inspanningen. De termijn voor een succesvolle inburgering is drie jaar. Maak concreet wat de gemeente gaat doen als blijkt dat na drie jaar het resultaat niet toereikend is, ondanks de geleverde inspanningen van de inburgeringsplichtige, bv door oorlogstrauma's, medische problemen. Reactie: De Z route (zelfredzaamheidsroute) is juist het antwoord op het niet meer verlenen van ontheffingen. Ontheffingen voor de BI route of de onderwijsroute worden niet meer gegeven. In plaats daarvan wordt de Z route aangeboden die gevolgd moet worden. Deelnemers aan de Z route hoeven geen inburgeringsexamen af te leggen. In de conceptnota 'voorstel aanpak implementatie Wet inburgering' is de tekst over dit onderwerp wellicht onvoldoende duidelijk. In het raadsvoorstel passen we de tekst daarom aan. Advies 4. De Vrijwilligerscentrale Haarlemmermeer heeft veel goede ervaringen met het organiseren van vrijwilligerswerk voor inburgeringsplichtigen, vooral voor vrouwen. Ons advies is om actief gebruik te blijven maken van deze expertise van de Vrijwilligerscentrale.

Reactie: Wij zullen zeker actief gebruik blijven maken van deze expertise van de Vrijwilligerscentrale. Advies 5. U schrijft bij de wettelijke taak dat gezinsmigranten zelf verantwoordelijk blijven voor het zelfstandig organiseren en bekostigen van taalcursussen. In het doelgroepen- en takenoverzicht zien we dat het onderdeel Leerroutes inclusief KNM geen verplicht aanbod door de gemeente is. Bij de beschrijving Leerroutes in Haarlemmermeer noemt u de pilot Nareizende vrouwelijke statushouders en vrouwelijke gezinsmigranten, met als uiteindelijk doel om deze vrouwen te ondersteunen om zelfredzaam te worden en te begeleiden naar het reguliere onderwijs of naar een baan. Ons advies is om duidelijk te beschrijven welke taak /verantwoordelijkheid de gemeente voor zichzelf ziet weggelegd met betrekking tot deze groep vrouwen, in relatie met de omschreven wettelijke taak en de genoemde pilot inclusief het doel van deze pilot. Reactie: Gezinsmigranten zijn de (huwelijks) partners van Nederlanders, die van buiten de Europese Unie (EU) komen. Zij hebben een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. Zij kunnen gebruik maken van de door Haarlemmmermeer ingekochte leerroutes en het verder ontwikkelde aanbod, maar moeten in principe hun inburgeringstraject zelf bekostigen of laten bekostigen door hun Nederlandse partner.

Op basis van de ervaringen uit de pilot Nareizende vrouwelijke statushouders en vrouwelijke gezinsmigranten, bepalen we een eventueel aanvullend ondersteuningsaanbod voor de vrouwelijke gezinsmigranten. Wettelijke taak: Monitoring Het proces van monitoring is duidelijk beschreven. In de aanpak wordt uitgegaan van maatwerk op basis van het echt kennen van de inburgeringsplichtige. Daarvoor is het intensief en tijdig monitoren van groot belang. Dit zal het handhaven in de meeste gevallen overbodig maken.

Ons kenmerk: X.2021.03024

Pagina 4

Advies Geef aan wat de speerpunten zijn waarop de gemeente zich gaat focussen in het eerste jaar en daarna. Reactie: In de komende periode werken wij de wijze waarop wij de monitoring vormgeven en gaan uitvoeren verder uit en beschrijven we de speerpunten voor het eerste halfjaar en daarna Te denken valt aan het verder verbeteren van het Brede Intake-, PIP- en Ontzorgingsproces en de aansluiting op de leerroutes. We luisteren goed naar onze inburgeringsplichtige inwoners en samenwerkingspartners om gezamenlijk tot een gedragen integrale aanpak te komen voor inburgering die leidt tot goede resultaten. Uw adviezen naar aanleiding van het concept voorstel aanpak implementatie nieuwe Wet Inburgering zijn waar passend opgenomen in het Raadsvoorstel aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering. Nadat het college dit raadsvoorstel heeft besproken zal het raadsvoorstel ter vaststelling aan de raad worden aangeboden. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend,

V

Locatie Haarlemmermeer

Gemeente Haarlemmermeer College van Burgemeester en wethouders T.a.v. de heer Johan Rip

Locatie Haarlemmermeer Binnenweg 6 2132 CT Hoofddorp Telefoon (023) 574 92 84 Fax www.vluchtelingenwerk.nl/westmidden haarlemmermeer@vluchtelingenwerk.nl

9 april 2021 betreft Concept voorstel aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering uw kenmerk 2020.0003435 datum

e-mail h.diek@vluchtelingenwerk.nl

Geacht college, Graag maak ik, namens VluchtelingenWerk, gebruik van de mogelijkheid die u ons heeft geboden om een reactie te geven op het concept voorstel aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering. Om te beginnen wil ik de gemeente Haarlemmermeer danken voor de gelegenheid om in werkgroepen te kunnen adviseren op de de onderwerpen Brede Intake en Financiele ontzorging. Daarmee zijn we al deels betrokken geweest bij de tot stand koming van deze aanpak. Wij waarderen het dat deze mogelijkheid is geboden. Ambities De start van inburgering betekent voor inburgeraars een belangrijke stap in het bouwen aan een toekomst in Nederland. Nu de procesregie bij de gemeente komt te liggen, zien we kansen op een effectieve integratie door het koppelen van taal aan participatie, het bieden van meer maatwerk en een beter zicht op de voortgang van de inburgeraar. Door het kunnen wisselen tussen leerroutes is het voor de inburgeraar mogelijk om de leerroute op een zo hoog mogelijk niveau te volgen. De leefwereld van de inburgeraar staat niet los van de taallessen. Wij adviseren om de inburgeraar te ondersteunen op alle leefgebieden zodat de randvoorwaarden tijdens het inburgeren optimaal zijn. Daarbij is het van belang dat er gewerkt wordt aan meer doelgerichte samenwerking tussen de verschillende personen en organisaties die betrokken zijn bij de inburgeraar.

VluchtelingenWerk is blij te zien dat de gemeente Haarlemmermeer deze kansen

datum betreft

9 april 2021 Concept voorstel aanpak implementatie nieuwe Wet inburgering onderkent en er middels deze aanpak naar streeft deze om te zetten in concrete resultaten. Dit zien we terug in de ambities van de aanpak. Tegelijkertijd leert de ervaring dat ‘de inburgeraar’ niet bestaat. Dit betekent dat de mate waarin het resultaat kan worden behaald en, meer nog, het tempo waarin dit gebeurt sterk per inburgeraar zal verschillen. Dit vraagt om maatwerk en realiteitszin bij de verdere uitwerking van de aanpak, maar vooral ook in de uitvoering. Brede Intake en PIP Bij de tot standkoming van de aanpak met betrekking tot de Brede Intake zijn we nauw betrokken. Ook in de uitvoering is het de bedoeling dat VluchtelingenWerk samen met de gemeente werkt aan de tot standkoming van de PIP en een daarop aansluitend Plan Maatschappelijke Begeleiding. We zijn overtuigd van het belang van begeleiding op verschillende leefgebieden. Dit kan de voortgang van het proces versterken. Een gebrek aan aandacht voor belemmeringen op bepaalde leefgebieden kan een sterk negatief effect hebben op de resultaten. De ruimte voor persoonlijke aandacht en maatwerk in combinatie met de nadruk op een gedeelde verantwoordelijkheid en verwachtingenmanagement zijn, naar onze mening, de elementen die kunnen bijdragen aan en realistisch en succesvol traject.

Wij zijn blij met het voorstel om een team van casemanagers inburgering aan te stellen. Het is goed dat, op deze manier, binnen de gemeente expertise wordt opgebouwd en er continuiteit is in de samenwerking met andere partijen. Succes van deze aanpak zal voor een groot deel mede worden bepaald door de capaciteit van dit team en overigens ook door de ruimte die er voor VluchtelingenWerk is om te participeren in dit proces. Tenslotte vragen we bij dit onderwerp aandacht voor de huisvesting van inburgeraars. We realiseren ons dat de opgave, met name voor de gemeente Haarlemmermeer, vanwege woningtekorten enorm is. Het aanbieden van tijdelijke woningen is wellicht niet te voorkomen. We vragen echter uw aandacht voor de kwaliteit van deze tijdelijke huisvesting en het tempo van doorstromen naar een reguliere woning. Financieel ontzorgen Ook bij dit onderwerp zijn we nauw betrokken bij de aanpak. Een periode van ontzorging verlicht de inburgeraar van het regelen van financiële zaken tijdens de start in de nieuwe gemeente. Deze periode leidt echter niet automatisch tot financiële zelfredzaamheid. Het aanleren van financiële vaardigheden is essentieel om de inburgeraar financieel zelfredzaam te maken en voor te bereiden op de periode na ontzorging.

We zien dit op een goede manier terug in de aanpak en zijn blij met de aandacht voor maatwerk en daarmee differentiatie in de duur en intensiteit van de ondersteuning. Niet iedere inburgeraar zal op dit onderwerp veel en/of lang begeleiding nodig hebben en voor sommigen zal dit onderwerp blijvend aandacht vragen.